Қавлаи таъолӣ : « аллоҳи иълми мо таҳаммули кули أнсӣ » аҳот алҳақ субҳонаи болмълўмоти уламоу амзии болкоӣноти ҳукамои Флои маълуми иъзби ани илмау лои махлуқи ихрҷи ани ҳукмаи таъолии қадараи ани самоти алнқсу тақаддусу сафаи ани сифоти алъиб сноӣӣаст ки аллоҳи таъолӣ бар худ мекунад , ҷли сноؤаҳу ъзи кбрёؤаҳ , худро худ меситояд ки вай тавонад ки худро ситояду сноء вайаст ки вайро шояд , аз обу хок чаҳ ояду сноءи обу хок то куҷо расад ва агар чанд бакӯшад бсзоу қадари аллоҳи таъолӣ кӣ расад , ақли бФрсоид ва ҳам бгдозду бмбодии ишроқи ҷалол вай нарасад , ӯ ки вайро ситояд дарё май полоид ва чароғаст ки дар рӯз май афрӯзад , пайдост ки чароғ дар нури рӯз чаҳ афзоед .

قوله تعالی: «اللَّهُ یَعْلَمُ ما تَحْمِلُ کُلُّ أُنْثی‌» احاط الحقّ سبحانه بالمعلومات علما و امضی بالکائنات حکما فلا معلوم یعزب عن علمه و لا مخلوق یخرج عن حکمه تعالی قدره عن سمات النّقص و تقدّس و صفه عن صفات العیب ثنائی است که اللَّه تعالی بر خود می‌کند، جلّ ثناؤه و عزّ کبریاؤه، خود را خود می‌ستاید که وی تواند که خود را ستاید و ثناء وی است که وی را شاید، از آب و خاک چه آید و ثناء آب و خاک تا کجا رسد و اگر چند بکوشد بسزا و قدر اللَّه تعالی کی رسد، عقل بفرساید و هم بگدازد و بمبادی اشراق جلال وی نرسد، او که وی را ستاید دریا می‌پالاید و چراغست که در روز می‌افروزد، پیداست که چراغ در نور روز چه افزاید.

« аллоҳи иълм » худост ки доност ва дар доноӣ яктост ва наонаш чун ошкораст , борӣки байну ниҳони дону ширини сунъ ва нек худост , ҳар заррае аз зроӣри мавҷӯдот , дар замин ва дар самовот , чаҳ ошкоро ва чаҳ ниҳон , чаҳ дар рӯзи равшан , чаҳ дар шаби торик , ҷунбиш ҳама мебинад , овози ҳама май шунӯд , андеша ҳама медонад .

«اللَّهُ یَعْلَمُ» خداست که داناست و در دانایی یکتاست و نهانش چون آشکار است، باریک بین و نهان دان و شیرین صنع و نیک خداست، هر ذرّه‌ای از ذرائر موجودات، در زمین و در سماوات، چه آشکارا و چه نهان، چه در روز روشن، چه در شب تاریک، جنبش همه می‌بیند، آواز همه می‌شنود، اندیشه همه می‌داند.

Он кӯдак ки андари шиками модари бемор ва дар он зулмат раҳм бинолад , он нолаи вай май шунӯду дарди вайро дармон месозад .

آن کودک که اندر شکم مادر بیمار و در آن ظلمت رحم بنالد، آن ناله وی می‌شنود و درد وی را درمان می‌سازد.

Гуфтаанд ки чун он кӯдак аз дард бинолад , доруе ё таомӣ ки шФоءи вай дар он буд модарро дар дил уфтаду орзӯии он таомаш падед ояд бихӯраду шФоءи он кӯдак дар он буд , то дар раҳми модар буд ӯро дар ҳимояту риоят худ медорад , баъд аз он ки сад ҳазорон аҷоиби ҳикмату бадоеъи фитрати бҳкми аноят аз рӯй латофат дар ниҳоду ҳайкали вай падед карда , аз бенаӣу шунавоӣу доноӣу гироӣу равое , қадии хайзаронӣ , рӯеи арғавонӣ , сӯрати ошкор ӯ сараш наонеу раби алъзаҳ бар бандаи ин миннат май нааду шукри он дар мехоҳанд .

گفته‌اند که چون آن کودک از درد بنالد، دارویی یا طعامی که شفاء وی در آن بود مادر را در دل افتد و آرزوی آن طعامش پدید آید بخورد و شفاء آن کودک در آن بود، تا در رحم مادر بود او را در حمایت و رعایت خود می‌دارد، بعد از آن که صد هزاران عجایب حکمت و بدایع فطرت بحکم عنایت از روی لطافت در نهاد و هیکل وی پدید کرده، از بینایی و شنوایی و دانایی و گیرایی و روایی، قدی خیزرانی، رویی ارغوانی، صورت آشکار او سرّش نهانی و ربّ العزّه بر بنده این منّت می‌نهد و شکر آن در میخواهند.

Дар таврот Мӯсоаст : ( ман ансФи манӣ лхлқии сӯрату хилқату ризқати сами қиллати ?лаами тсдқўои ммои рзқкми алии алмскини бдрҳм , аҷълаҳи лаками ъшроу ани аътитмўаҳи ъшрои аҷълҳои моӣаҳу ани аътитмўаҳи моӣаҳи ҷълтҳои лаками алФоу лои инФди хзоӣнӣу лои азиъи аҷри алмҳснин ) .

در تورات موسی است: (من انصف منّی لخلقی صوّرت و خلقت و رزقت ثمّ قلت لهم تصدّقوا ممّا رزقکم علی المسکین بدرهم، اجعله لکم عشرا و ان اعطیتموه عشرا اجعلها مائة و ان اعطیتموه مائة جعلتها لکم الفا و لا ینفد خزائنی و لا اضیع اجر المحسنین).

Чун аз раҳми модар берун ояду қадами дарин сарои балӣоту нкбот наад , гўшўонону нигаҳбонон бар вай гуморд .

چون از رحم مادر بیرون آید و قدم درین سرای بلیّات و نکبات نهد، گوشوانان و نگهبانان بر وی گمارد.

Чунонк гуфт ҷли ҷалола : « ?лаи мъқботи ман байни идиаҳ ва ман халафаи иҳФзўнаҳи ман أмри аллоҳ » , дар хабараст ки даҳ Фриштаҳ бар вай гуморд : яке бар рост , яке бар чап , яке дар пеш , яке дар қафо , ду болои сар , ду бар чашм , ду бар даҳан , ин даҳ Фриштаҳи гмоштгон ҳақанд нигаҳбонони банда аз бадҳо ва офатҳо , ин Фриштгон рӯзанд чун шаб дар ояд босмон боз шаванд ва даҳ дигари биҷои эшон боз оянд . Ва фии злки мо

چنانک گفت جلّ جلاله: «لَهُ مُعَقِّباتٌ مِنْ بَیْنِ یَدَیْهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ یَحْفَظُونَهُ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ»، در خبرست که ده فریشته بر وی گمارد: یکی بر راست، یکی بر چپ، یکی در پیش، یکی در قفا، دو بالای سر، دو بر چشم، دو بر دهن، این ده فریشته گماشتگان حق‌اند نگهبانان بنده از بدها و آفتها، این فریشتگان روزند چون شب در آید بآسمان باز شوند و ده دیگر بجای ایشان باز آیند. و فی ذلک ما

Рӯй абӯи ҳрираҳи қоли қоли расӯли аллоҳ ( с ) : итъоқбўни Фикми малоикаи боллилу малоикаи болнҳору иҷтмъўни фии салоаи алФҷру салоаи алъср , сами иърҷи аллазӣнаи иأтўои Фикм , Фисӣлҳми рбҳми Киеви трктми ибодӣ ? Фиқўлўни тркноҳм ва ҳам ислўн .

روی ابو هریرة قال قال رسول اللَّه (ص): یتعاقبون فیکم ملائکة باللّیل و ملائکة بالنّهار و یجتمعون فی صلاة الفجر و صلاة العصر، ثمّ یعرج الّذین یأتوا فیکم، فیسئلهم ربّهم کیف ترکتم عبادی؟ فیقولون ترکناهم و هم یصلّون.

Агар касе гуяд маълумаст ки Фриштгони қзоءи аллоҳро рад натавонанд , пас бӯдани Фриштгону банда чаҳ Фоидт кунад ? ҷавоб онаст ки қзоءи аллоҳ бар ду қисмаст : қзоءи лозиму қзоءи ҷоиз .

اگر کسی گوید معلوم است که فریشتگان قضاء اللَّه را رد نتوانند، پس بودن فریشتگان و بنده چه فایدت کند؟ جواب آنست که قضاء اللَّه بر دو قسم است: قضاء لازم و قضاء جایز.

Қзоء лозим онаст ки раби алъзаҳ тақдир кард ва ҳукм ронад ки аз осмон фурӯ ояд ва ночор бабанда расад , Фриштгони ин ҳукмро дафъ натавонанд кард ва на бҳичи феъл аз афъоли банда аз хайроту сидқоти ин қазои бигардаду Фриштгони бандаро бойени қазо боз гузоранд , чунонк дар хабараст : « Фозои ҷоءи алқдри хлўои байнау байна » , аммо қзоء ҷоиз онаст ки : қзии мҷиӣаҳу лами иқзи ҳулӯлаи вуқуъаи бали қзии сарфаи болтўбаҳу алдъоءу алсдқаҳу алҳифза , ва аз ӣнҷо гуфтаанд : « алсдқаҳтарад алблоء » .

قضاء لازم آنست که ربّ العزّه تقدیر کرد و حکم راند که از آسمان فرو آید و ناچار ببنده رسد، فریشتگان این حکم را دفع نتوانند کرد و نه بهیچ فعل‌ از افعال بنده از خیرات و صدقات این قضا بگردد و فریشتگان بنده را باین قضا باز گذارند، چنانک در خبر است: «فاذا جاء القدر خلوا بینه و بینه»، امّا قضاء جایز آنست که: قضی مجیئه و لم یقض حلوله وقوعه بل قضی صرفه بالتّوبة و الدّعاء و الصّدقة و الحفظة، و از اینجا گفته‌اند: «الصدقة ترد البلاء».

Ва дар рӯзгори исо ( ъ ) мардии гозр ҷое бигузашт , исо дарав нигараст , бидида мӯъҷизати он қзоء ҷоиз бидид ки рӯй буии ниҳода , исо гуфт ин марди ҳамин соъат аз дунё баравад , сохта бошед то бар вай намоз кунем , он гозр рафт бшғли хеш ва он соъат дар гузашту гозр боз омад , ҳўорён гуфтанд ё набии аллоҳи он соъати гузашту мард зиндааст ҳукми ту аз куҷо буд , исо ( ъ ) он мардро пурсед ки ин соъат чаҳ хайр кардӣ ? гуфт ду дарвешро дидам гурусна ва ду қурси доштам боишон додам , гуфт аз он пас чаҳ дидӣ ? гуфт пуштае ки доштам дар миёни он Марии сиёҳ буд аз онҷо берун омад бандии муҳкам бар даҳани ваии ниҳода , исо гуфт он қзоءи ҷоиз буд садақаи онро бгрдонид . Ва раби алъзаҳ дар азали ҳамин ҳукм карда ки чун банда садақа диҳад бало аз вай бигардонад ,у ишҳди кзлки қиссаи Юнус ( ъ ) .

و در روزگار عیسی (ع) مردی گازر جایی بگذشت، عیسی درو نگرست، بدیده معجزت آن قضاء جایز بدید که روی بوی نهاده، عیسی گفت این مرد همین ساعت از دنیا برود، ساخته باشید تا بر وی نماز کنیم، آن گازر رفت بشغل خویش و آن ساعت در گذشت و گازر باز آمد، حواریان گفتند یا نبیّ اللَّه آن ساعت گذشت و مرد زنده است حکم تو از کجا بود، عیسی (ع) آن مرد را پرسید که این ساعت چه خیر کردی؟ گفت دو درویش را دیدم گرسنه و دو قرص داشتم بایشان دادم، گفت از آن پس چه دیدی؟ گفت پشته‌ای که داشتم در میان آن ماری سیاه بود از آنجا بیرون آمد بندی محکم بر دهن وی نهاده، عیسی گفت آن قضاء جایز بود صدقه آن را بگردانید. و ربّ العزّه در ازل همین حکم کرده که چون بنده صدقه دهد بلا از وی بگرداند، و یشهد کذلک قصّة یونس (ع).

« إни аллоҳи лои иғири мо бқўм ҳатто иғирўои мо бأнФсҳм » ъирўои алснтҳми ани ҳақоиқи зикра , Фғири қлўбҳми ани лтоӣФи барра , вирди забону вориди дил дар ҳам бастау баҳами пайваста , то авроди азкор бар забон банда равонаст , воридоти анвор дар дил вай тобонаст , ва то ҷавориҳу арқони бандаи бнъти адаб дар намозаст ҷону равони вай дар ҳазрати роз ва нозаст . Ва бар акси ин то бар забони банда биҳдаҳ меравад , дили вай дар ғифлат май буд ва то қадам аз доираи фармони бадар май наад , ҳаловати имони бадали ваии роҳи наёбад , «у إзои أроди аллоҳи бқўми сўءои Флои марди ?ла » локин чун аллоҳ таъолӣ хоҳад ки дил вай наҳиба шайтон шаваду бдоми Иблис овехта гардад , ҷаҳди вай чаҳ суд дораду ҳукми азалро рад кӣ тавонад . Блъоми боъўрои чаҳор сад сол дар тасбеҳу тақдиси умр басар оварда буд ва чаҳорсад масҷиду работ банно карда буд ва дар паноҳи исми аъзами роҳи ихлоси рафта буд , ҳўоءи нафас ӯ бирав муставлеи гашт то дъоӣӣ кард бар Мӯсо , ӯро гуфтанд эй блъом агар ту тирӣ дар Мӯсо андозӣ ӯ пӯшида астноъаст , ҷавшан «у астнътки лнФсӣ » гирди вай дар омадау қазоу қадар ҳар ду даст дар ҳам дода ва ӯро бар он дошта ки он тирӣ ки парвардаи чаҳорсад соли ибодат буд аз кунона ихлоси бадасти даъват бар оварад ва дар камони иҷобати ниҳод , ббозўиӣ ки парвардаи исми аъзам буд дар кашид ва бемуҳобо бар қадам Мӯсо зад то Мӯсои чиҳил сол дар тӣа бимонад , аз онҷо ки рахт бар гирифтӣ ҳамонҷо рахт биниҳодӣ , Мӯсои дили танг гашт гуфт маро чаҳ буд ки дар тӣа бимонадаам , гуфтанд тири блъом бар қадами ту омадааст , Мӯсо гуфт ва моро худ дъоӣӣ мустаҷоб нест ? гуфтанд ҳаст , ҳар онч бояд бихоҳ . Гуфт эй блъоми бади марди моро низ дар кунона климии тир даъватӣаст ки дар ҳар ки андозем дамор вай барорем , он гуҳи яди Байзо дар кунона климӣ кард , тири истиқомат бар кашид , дар камон : « ашрҳи лии садрӣ » ниҳод , ббозўӣ : « синнашади ъздк » дар кашид , бар сина блъом зад , гуфт илоҳӣ дар беҳинаи вақт , беҳинаи чизи азуи вои ситон , гуфт беҳина вақт инасту беҳина чиз имонаст , « Фмслаҳи кмсли алклб » имон , мурғи вор аз он бечора бар париду исми аъзам аз вай рӯй бапушед .

«إِنَّ اللَّهَ لا یُغَیِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتَّی یُغَیِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ» عیّروا السنتهم عن حقایق ذکره، فغیّر قلوبهم عن لطائف برّه، ورد زبان و وارد دل در هم بسته و بهم پیوسته، تا اوراد اذکار بر زبان بنده روانست، واردات انوار در دل وی تابانست، و تا جوارح و ارکان بنده بنعت ادب در نماز است جان و روان وی در حضرت راز و نازست. و بر عکس این تا بر زبان بنده بیهده میرود، دل وی در غفلت می‌بود و تا قدم از دایره فرمان بدر می‌نهد، حلاوت ایمان بدل وی راه نیابد، «وَ إِذا أَرادَ اللَّهُ بِقَوْمٍ سُوْءاً فَلا مَرَدَّ لَهُ» لکن چون اللَّه تعالی خواهد که دل وی نهبه شیطان شود و بدام ابلیس آویخته گردد، جهد وی چه سود دارد و حکم ازل را رد کی تواند. بلعام باعورا چهار صد سال در تسبیح و تقدیس عمر بسر آورده بود و چهارصد مسجد و رباط بنا کرده بود و در پناه اسم اعظم راه اخلاص رفته بود، هواء نفس او برو مستولی گشت تا دعائی کرد بر موسی، او را گفتند ای بلعام اگر تو تیری در موسی اندازی او پوشیده اصطناع است، جوشن «وَ اصْطَنَعْتُکَ لِنَفْسِی» گرد وی در آمده و قضا و قدر هر دو دست در هم داده و او را بر آن داشته که آن تیری که پرورده چهارصد سال عبادت بود از کنانه اخلاص بدست دعوت بر آورد و در کمان اجابت نهاد، ببازویی که پرورده اسم اعظم بود در کشید و بی محابا بر قدم موسی زد تا موسی چهل سال در تیه بماند، از آنجا که رخت بر گرفتی همانجا رخت بنهادی، موسی دل تنگ گشت گفت مرا چه بود که در تیه بمانده‌ام، گفتند تیر بلعام بر قدم تو آمده است، موسی گفت و ما را خود دعائی مستجاب نیست؟ گفتند هست، هر آنچ باید بخواه. گفت ای بلعام بد مرد ما را نیز در کنانه کلیمی تیر دعوتی است که در هر که اندازیم دمار وی برآریم، آن گه ید بیضا در کنانه کلیمی کرد، تیر استقامت بر کشید، در کمان: «اشْرَحْ لِی صَدْرِی» نهاد، ببازوی: «سَنَشُدُّ عَضُدَکَ» در کشید، بر سینه بلعام زد، گفت الهی در بهینه وقت، بهینه چیز ازو وا ستان، گفت بهینه وقت اینست و بهینه چیز ایمانست، «فَمَثَلُهُ کَمَثَلِ الْکَلْبِ» ایمان، مرغ وار از آن بیچاره بر پرید و اسم اعظم از وی روی بپوشید.

Инаст ки раб Алъоламин гуфт : «у إзои أроди аллоҳи бқўми сўءои Флои марди ?ла ва мо ?лаами ман дунаи ман вол » эй азои ?ераади аллоҳи бқўми сӯъи вФри дўоъиҳм ҳатто иълмўоу ихторўои мо фӣаи блоؤҳми Фимшўои илои ҳлокҳми бқдмҳм . Комаи қоли қоӣлҳм :

اینست که ربّ العالمین گفت: «وَ إِذا أَرادَ اللَّهُ بِقَوْمٍ سُوْءاً فَلا مَرَدَّ لَهُ وَ ما لَهُمْ مِنْ دُونِهِ مِنْ والٍ» ای اذا اراد اللَّه بقوم سوء وفر دواعیهم حتّی یعلموا و یختاروا ما فیه بلاؤهم فیمشوا الی هلاکهم بقدمهم. کما قال قائلهم:

«у ллаҳи исҷди ман фии алсмоўоту алأрзи тўъо ва карҳо » бар забони тафсир , суҷуди кофари суҷуд карааст аз онки буқати меҳнат дар ҳоли шиддати дафъи газанди хешро суҷуд кунаду тавозуъи намояд , чунонк Мустафо ( с ) ҳсини хузоъиро гуфт : кам тааббуди алиўми ?илҳо : Фқоли сабъа , воҳдои фии алсмоءу сетаи фии аларз , Фқоли أиҳми тъдаҳи лрғбтку рҳбтк ? қоли алзии фии алсмоء .

«وَ لِلَّهِ یَسْجُدُ مَنْ فِی السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ طَوْعاً وَ کَرْهاً» بر زبان تفسیر، سجود کافر سجود کره است از آنک بوقت محنت در حال شدت دفع گزند خویش را سجود کند و تواضع نماید، چنانک مصطفی (ص) حصین خزاعی را گفت: کم تعبد الیوم الها: فقال سبعة، واحدا فی السّماء و ستّة فی الارض، فقال أیّهم تعدّه لرغبتک و رهبتک؟ قال الّذی فی السّماء.

Бар муқтазии ин қавл , ҳар ки худоиро суҷуд кунад тамаъиро , ҷалби нафъӣ ё дафъи зриро , он суҷуд кроҳитаст на суҷуди тўоъит , суҷуд тўъӣ онаст ки маҳзи Фрмонроу иҷлоли иззати ҳақро кунад , на дар он шўби тамаъ буд на умеди иваз , на бим аз меҳнат , шахс дар суҷуду дил дар вуҷӯду ҷон дар шуҳуд , шахс бо вафоу дил бо ҷафоу ҷон бо сафо .

بر مقتضی این قول، هر که خدای را سجود کند طمعی را، جلب نفعی یا دفع ضرّی را، آن سجود کراهیّت است نه سجود طواعیّت، سجود طوعی آنست که محض فرمانرا و اجلال عزّت حق را کند، نه در آن شوب طمع بود نه امید عوض، نه بیم از محنت، شخص در سجود و دل در وجود و جان در شهود، شخص با وفا و دل با جفا و جان با صفا.

Он садри тариқати бӯи язиди бастомиро бихоб намуданд ки ё боязид : хзоӣннои мамлуаи ман алъбодаҳ , тақарруби алинои болонксору алзлаҳ дар гоҳи моро рукӯъу суҷуд бе инкисори дилу сФоءи ҷон бакор наёяд ки хзоӣни иззати мо худ пар аз рукӯъу суҷуд худовандон диласт , чун бадаргоҳи мо оеи дарди дил бар ҷоми ҷон нау бҳзрт ҷонон фирист ки дарди дилро бнздик мо қадреаст .

آن صدر طریقت بو یزید بسطامی را بخواب نمودند که یا بایزید: خزائننا مملوّة من العبادة، تقرّب الینا بالانکسار و الذلّة در گاه ما را رکوع و سجود بی انکسار دل و صفاء جان بکار نیاید که خزائن عزّت ما خود پر از رکوع و سجود خداوندان دلست، چون بدرگاه ما آیی درد دل بر جام جان نه و بحضرت جانان فرست که درد دل را بنزدیک ما قدریست.

Пер тариқат гуфт : тавҳид дар дилҳои муъминон бар қадари дарди дилҳо буд , ҳар он дилӣ ки сӯхтатару дарди ваии тамомтар бо тавҳиди ошнотару баҳақи наздиктар :

پیر طریقت گفت: توحید در دلهای مؤمنان بر قدر درد دلها بود، هر آن دلی که سوخته تر و درد وی تمامتر با توحید آشناتر و بحق نزدیکتر: