Қавлаи таъолӣ : «у أдхли аллазӣнаи омнўо » маънӣ онаст ки муъминону дӯстонро фардо ба биҳишти фурӯди оранд дар он сарои пирӯзӣу Наими боқӣу малики ҷовдонӣ , аммо зоҳири лафз адхл онаст ки ин ҳукми ронданди рӯзи аввал дар аҳди азалу муъминонро он рӯзи ббҳшт фурӯ овараданд ки ин ҳукми ронданд , на хостӣ туаст ки медрўо кунад , карда азлист ки меошкор кунад , на имрӯзашон май навозад ки дар азалашон навохтааст ва ин кори пардохта , обиди ҳамаи назора абад кунад , бими вай аз он буд ки то фардо бо ман чаҳ кунанд , орифи ҳамаи назора азал кунад , сӯзиши ҳамаи он буд ки дар азал бо ман чаҳ кардаанд , ӯ ки дар абад нигарад ҳамаи рукӯъ ва суҷуд бинад , ӯ ки дар азал нигарад ҳамаи ваҷд ва вуҷӯд бинад , аз дидори худ ғоиб буд , на худро бинад на аз худ , балки ҳамаи ҳақро бинаду ҳақро донад , ӯ ки ба абад нигарад ҳар чаҳ бадв диҳанд қабул кунаду бон қонеъ шавад , ва ӯ ки бозул нигарад на ҳичиз қабул кунад на бҳичи халъат қонеъ шавад , агар ҳар чаҳ дар кунин хлътст ӯро бони бёроинд ҳар лҳзтӣ ки бар ояд бараҳнатар буд , ва агар кули куни моидае созанду пеши дил вай ниҳанд вайро аз он назул чошнӣ наёяд . Ҳар ду куни луқма Эй сохтанд ва дар ҳавсилаи пари дарди бӯ язид ниҳоданд ҳануз рӯй сирӣ намедид , фарёд ҳаме дошт ки ман гирифтори аёнами бхбри қаноат чун кунам ман ки нақдро ҷўёнм бомед кифоят чун кунам ! !

قوله تعالی: «وَ أُدْخِلَ الَّذِینَ آمَنُوا» معنی آنست که مؤمنان و دوستان را فردا به بهشت فرود آرند در آن سرای پیروزی و نعیم باقی و ملک جاودانی، امّا ظاهر لفظ ادخل آنست که این حکم راندند روز اوّل در عهد ازل و مؤمنان را آن روز ببهشت فرو آوردند که این حکم راندند، نه خواستی تو است که می‌دروا کند، کرده ازلیست که می آشکار کند، نه امروزشان می‌نوازد که در ازلشان نواخته است و این کار پرداخته، عابد همه نظاره ابد کند، بیم وی از آن بود که تا فردا با من چه کنند، عارف همه نظاره ازل کند، سوزش همه آن بود که در ازل با من چه کرده‌اند، او که در ابد نگرد همه رکوع و سجود بیند، او که در ازل نگرد همه وجد و وجود بیند، از دیدار خود غایب بود، نه خود را بیند نه از خود، بلکه همه حق را بیند و حق را داند، او که به ابد نگرد هر چه بدو دهند قبول کند و بآن قانع شود، و او که بازل نگرد نه هیچیز قبول کند نه بهیچ خلعت قانع شود، اگر هر چه در کونین خلعتست او را بآن بیارایند هر لحظتی که بر آید برهنه‌تر بود، و اگر کلّ کون مائده‌ای سازند و پیش دل وی نهند وی را از آن نزل چاشنی نیاید. هر دو کون لقمه‌ای ساختند و در حوصله پر درد بو یزید نهادند هنوز روی سیری نمی‌دید، فریاد همی‌داشت که من گرفتار عیانم بخبر قناعت چون کنم من که نقد را جویانم بامید کفایت چون کنم!!

«у أдхли аллазӣнаи омнўоу ъмлўои алсолҳоти ҷинот » эшонро фурӯи оранди фардо дар он биҳиштҳо , на як биҳиштаст ки ҳашт биҳиштаст , на ҳашт дараҷааст ки сад дараҷааст . Мустафо ( с ) гуфт : « ани фии алҷнаҳи моӣаҳи дараҷаи аъдҳои аллоҳи ллмҷоҳдини фии сиблата » .

«وَ أُدْخِلَ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ جَنَّاتٍ» ایشان را فرو آرند فردا در آن بهشتها، نه یک بهشت است که هشت بهشتست، نه هشت درجه است که صد درجه است. مصطفی (ص) گفت: «انّ فی الجنّة مائة درجة اعدّها اللَّه للمجاهدین فی سبیله».

Мардумӣ бояд ки дар роҳи худоӣ ҷиҳод кунад , ҳам бо нафаси хеши бқҳр , ҳам бо деви бсбр , ҳам бо душмани бтиғ , то ин дараҷаҳоро гузора кунад ва бФрдўс расад : ?фонаи васати алҷнаҳу аълои алҷнаҳу фавқаи арши арраҳмон , ва он гуҳ бидон хурсанд нашавад то дар каромат тҳит бифзоианд ки : « тҳитҳми фӣҳо салом » Фқўми иҳииҳми алмалику қавми иҳииҳми алмалики қавмиро тҳиту саломи малик , қавмиро тҳиту саломи малик , саломи малики аҳли тоъату хизматро , мегуяд ҷли ҷалола : «у алмлоӣкаҳи идхлўни алайҳими ман кули боби саломи алайкум » саломи малики асли сФўту қурбатро , иқўли таъолӣ : « саломи қўлои ман раби раҳим » маънӣ салом озодӣасту растгорӣ , мегуяд озод гаштед аз эҳтироқ , рстид аз фироқ , ӣнҷо на итобаст на ҳиҷоб , ҳон ки вақт самоъасту дидору шароб .

مردمی باید که در راه خدای جهاد کند، هم با نفس خویش بقهر، هم با دیو بصبر، هم با دشمن بتیغ، تا این درجه‌ها را گذاره کند و بفردوس رسد: فانّه وسط الجنّة و اعلا الجنة و فوقه عرش الرّحمن، و آن گه بدان خرسند نشود تا در کرامت تحیّت بیفزایند که: «تَحِیَّتُهُمْ فِیها سَلامٌ» فقوم یحییهم الملک و قوم یحییهم الملک قومی را تحیّت و سلام ملک، قومی را تحیّت و سلام ملک، سلام ملک اهل طاعت و خدمت را، می‌گوید جلّ جلاله: «وَ الْمَلائِکَةُ یَدْخُلُونَ عَلَیْهِمْ مِنْ کُلِّ بابٍ سَلامٌ عَلَیْکُمْ» سلام ملک اصل صفوت و قربت را، یقول تعالی: «سَلامٌ قَوْلًا مِنْ رَبٍّ رَحِیمٍ» معنی سلام آزادیست و رستگاری، می‌گوید آزاد گشتید از احتراق، رستید از فراق، اینجا نه عتابست نه حجاب، هان که وقت سماعست و دیدار و شراب.

Пер тариқат гуфт : эй ҷавонмард , баси манол ки бас намонад то онч хабараст аён шавад , хуршеди висол аз машриқ ёфт тобон шавад , ҳамаи орзӯҳо нақд шаваду зиёдат бекарон шавад , қиссаи обу гул ниҳон шаваду дӯсти азалӣ аён шавад , дидау дилу ҷон ҳар се бова нигарон шавад :

پیر طریقت گفت: ای جوانمرد، بس منال که بس نماند تا آنچ خبرست عیان شود، خورشید وصال از مشرق یافت تابان شود، همه آرزوها نقد شود و زیادت بی کران شود، قصه آب و گل نهان شود و دوست ازلی عیان شود، دیده و دل و جان هر سه باو نگران شود:

« أи ламтар Киеви зарби аллоҳи Маслан калимаи тайибаи кшҷраҳи тайиба » сухани пок ва гуфт рост ки аз даҳани муъмин берун ояд ҳамчун он дарахт покаст ки миваи пок берун диҳад , дарахти пок бар турбати некӯ бар оби хуши ҷузи миваи ширини беруни надиҳад , онаст ки гуфт : «у алблди алтиби ихрҷи наботаи бإзни раба » турбати поки нафас банда муъминаст , дарахти пок дарахт маърифатаст , оби хуш об надоматаст , миваи ширини калима тавҳидаст , чунонк дарахти бехи базмин фурӯи баради ҳам чунон маърифату имон дар дили муъмини бехи фурӯи барад , чунонк шох бар ҳавои миваи оради ин дарахти маърифати тавҳид бар забону амал дар арқони орад , ҳар ду боло гирад , инаст ки раб алъзаҳ гуфт : « إлиаҳи исъди алкулами алтибу алъамали алсолҳи ирФъаҳ » , қавоми дарахти баса чизаст : бехӣ бар замини фурӯи барда , аслӣ бар ҷои истода , шохии бҳўо бар шуда . Ва дарахти маърифатро ин се чиз бар камоласт : тасдиқи болҷнону амали болоркону қавли боллсон .

«أَ لَمْ تَرَ کَیْفَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا کَلِمَةً طَیِّبَةً کَشَجَرَةٍ طَیِّبَةٍ» سخن پاک و گفت راست که از دهن مؤمن بیرون آید همچون آن درخت پاکست که میوه‌ پاک بیرون دهد، درخت پاک بر تربت نیکو بر آب خوش جز میوه شیرین بیرون ندهد، آنست که گفت: «وَ الْبَلَدُ الطَّیِّبُ یَخْرُجُ نَباتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ» تربت پاک نفس بنده مؤمنست، درخت پاک درخت معرفتست، آب خوش آب ندامتست، میوه شیرین کلمه توحید است، چنانک درخت بیخ بزمین فرو برد هم چنان معرفت و ایمان در دل مؤمن بیخ فرو برد، چنانک شاخ بر هوا میوه آرد این درخت معرفت توحید بر زبان و عمل در ارکان آرد، هر دو بالا گیرد، اینست که ربّ العزّه گفت: «إِلَیْهِ یَصْعَدُ الْکَلِمُ الطَّیِّبُ وَ الْعَمَلُ الصَّالِحُ یَرْفَعُهُ»، قوام درخت بسه چیز است: بیخی بر زمین فرو برده، اصلی بر جای ایستاده، شاخی بهوا بر شده. و درخت معرفت را این سه چیز بر کمالست: تصدیق بالجنان و عمل بالارکان و قول باللّسان.

Қол алнабӣ ( с ) : « алоямони муъаррифаи болқлбу иқрори боллсону амали болобдон » .

قال النبی (ص): «الایمان معرفة بالقلب و اقرار باللّسان و عمل بالابدان».

Пер тариқат гуфт : илоҳии оби анояти ту бснг расед , санг бор гирифт , санг дарахт рӯйонед , дарахти мива ва бор гирифт , дарахтӣ ки бориши ҳамаи шодии таъмаши ҳамаи инс , бӯяши ҳамаи озодӣ , дарахтӣ ки бехи он дар замини вафо , шохи он бар ҳўоءи ризо , миваи он маърифату сафо , ҳосили он дидору лақо « тؤтии أклҳои кули ҳайни бإзни рабҳо » бқўли ибни аббоси он дарахт ки раби алъзаҳи имони муъминон мисл бидон зад , дрхтист дар биҳишт ки миваи он ҳаргиз бурӣда нагардад ва басар наёяд : « лои мақтӯъау лои мамнӯъа » , кзлки лтоӣФи қулӯби алъорФини ман самароти шаҷараи алоямони лои мақтӯъау лои мамнӯъа ,у қулӯби аҳли алҳқоиқи анҳо лои масруфау лои маҳҷӯбау ҳаии лҳои фии кули вақту нафаси мабзулаи ғайри маҳҷӯба .

پیر طریقت گفت: الهی آب عنایت تو بسنگ رسید، سنگ بار گرفت، سنگ درخت رویانید، درخت میوه و بار گرفت، درختی که بارش همه شادی طعمش همه انس، بویش همه آزادی، درختی که بیخ آن در زمین وفا، شاخ آن بر هواء رضا، میوه آن معرفت و صفا، حاصل آن دیدار و لقا «تُؤْتِی أُکُلَها کُلَّ حِینٍ بِإِذْنِ رَبِّها» بقول ابن عباس آن درخت که ربّ العزّه ایمان مؤمنان مثل بدان زد، درختیست در بهشت که میوه آن هرگز بریده نگردد و بسر نیاید: «لا مَقْطُوعَةٍ وَ لا مَمْنُوعَةٍ»، کذلک لطائف قلوب العارفین من ثمرات شجرة الایمان لا مقطوعة و لا ممنوعة، و قلوب اهل الحقایق عنها لا مصروفة و لا محجوبة و هی لها فی کلّ وقت و نفس مبذولة غیر محجوبة.

Он гуҳи куфри кофарро низ мисл зад гуфт : « ва мисли калимаи хабисаи кшҷраҳи хабиса » .

آن گه کفر کافر را نیز مثل زد گفت: «وَ مَثَلُ کَلِمَةٍ خَبِیثَةٍ کَشَجَرَةٍ خَبِیثَةٍ».

Калимаи хабиса ҳамчун шаҷара хабисааст , ин шаҷараи хабисаи мигўинд шаҷара шаҳавотаст , замини он нафаси аммора , оби он амл , авроқи он Касал , миваи он маъсият , ғояти он дӯзах . Ниҳоди кофар шӯра заминаст , аз шӯраи замини ҳаргизи дарахт хуш наравед агар чаҳ борони хуш бар он борад , борон ҳар чанд покасту хуш аммо то бар кадом мавзе ояд , чун бар садаф ояд ҷавҳари равед , чун бар мзблаҳ ояд карами равед , пас кор замин дораду тухм , на обу борон , ҳамонаст ки онҷо гуфт : « снўону ғайри снўони исқии бмоءи воҳид ва нафазл баъзҳо алии баъзи фии алأкл » .

کلمه خبیثه همچون شجره خبیثه است، این شجره خبیثه میگویند شجره شهواتست، زمین آن نفس امّاره، آب آن امل، اوراق آن کسل، میوه آن معصیت، غایت آن دوزخ. نهاد کافر شوره زمینست، از شوره زمین هرگز درخت خوش نروید اگر چه باران خوش بر آن بارد، باران هر چند پاکست و خوش امّا تا بر کدام موضع آید، چون بر صدف آید جوهر روید، چون بر مزبله آید کرم روید، پس کار زمین دارد و تخم، نه آب و باران، همانست که آنجا گفت: «صِنْوانٌ وَ غَیْرُ صِنْوانٍ یُسْقی‌ بِماءٍ واحِدٍ وَ نُفَضِّلُ بَعْضَها عَلی‌ بَعْضٍ فِی الْأُکُلِ».

Ду бандаро мисл зад : яке ошно , яке бегона . Гуфто мисли эшон чун ду дарахтаст : яке ширин , яке талх . Талхи ҳам аз он об хӯрд ки ширин хӯрд , талхро ҷурмӣ набӯд ки талх омад , ширинро ҳунарӣ набӯд ки ширин омад . Локини ин тухм бар сиблат шойистагӣ афканданд ва он тухм бар сиблати ношойистагӣ , пас кор на бонст ки аз касе Касал ояд ва аз касе амал , кор он дорад ки то шоиста ки омад дар азал , талхро чаҳ суди каши оби хуш дар ҷаворасту хорро чаҳ ҳосил аз он каши буии гул дар канораст .

دو بنده را مثل زد: یکی آشنا، یکی بیگانه. گفتا مثل ایشان چون دو درختست: یکی شیرین، یکی تلخ. تلخ هم از آن آب خورد که شیرین خورد، تلخ را جرمی نبود که تلخ آمد، شیرین را هنری نبود که شیرین آمد. لکن این تخم بر سبیل شایستگی افکندند و آن تخم بر سبیل ناشایستگی، پس کار نه بآنست که از کسی کسل آید و از کسی عمل، کار آن دارد که تا شایسته که آمد در ازل، تلخ را چه سود کش آب خوش در جوارست و خار را چه حاصل از آن کش بوی گل در کنارست.

« исбти аллоҳи аллазӣнаи омнўои болқўли алсобти фии алҳёҳи алднёу фии алохраҳ » тасбит ориф онаст ки вайро дар дунёи зиндагонӣ бостқомт диҳад , зиндагонӣ ки домани вай пок дораду чашми ваии бедору роҳи ваии росту мураккаби вай низ то бадари марг , он гуҳи зиндагонии ҳақиқат оғоз кунад , бҳёҳ тайиба расад , аз сояи инсонияту сифати кнўдӣ халос ёфтау бмқри ъзу қароргоҳи худ расидау шарафу савлати худ бар Фриштгон бидида , азинҷо буд ки расӯли худоӣ ( с ) умри хитобро гуфт : Киеви бк ё умри азои раъйати маликин Фзини ғализин идхлони алейк алқбри Фиқўлони ман рбк ва мо динк ва ман набик ? Фқол ё расӯли аллоҳи аи икўни ақлии маъаӣ ? қоли нъм , қоли азои лои аболӣ .

«یُثَبِّتُ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا بِالْقَوْلِ الثَّابِتِ فِی الْحَیاةِ الدُّنْیا وَ فِی الْآخِرَةِ» تثبیت عارف آنست که وی را در دنیا زندگانی باستقامت دهد، زندگانی که دامن وی پاک دارد و چشم وی بیدار و راه وی راست و مرکب وی نیز تا بدر مرگ، آن گه زندگانی حقیقت آغاز کند، بحیاة طیّبة رسد، از سایه انسانیّت و صفت کنودی خلاص یافته و بمقرّ عزّ و قرارگاه خود رسیده و شرف و صولت خود بر فریشتگان بدیده، ازینجا بود که رسول خدای (ص) عمر خطاب را گفت: کیف بک یا عمر اذا رأیت ملکین فظین غلیظین یدخلان علیک القبر فیقولان من ربّک و ما دینک و من نبیّک؟ فقال یا رسول اللَّه ا یکون عقلی معی؟ قال نعم، قال اذا لا ابالی.

Ва раъии язиди бен ҳорӯни баъди мўтаҳи фии алмном , Фқили ?лаи мо сунъи аллоҳи бк ? қоли дахли алии мункиру накири қабрӣ , Фқолои ман рбки Фохзти блҳитӣ ,у қиллати أ мислии исأли ман рбку қади даъвати алхлқи илои аллоҳи сабъин сана , Фқоли аҳдҳмои ллохри арФқ ба Фқди сидқ .

و رأی یزید بن هارون بعد موته فی المنام، فقیل له ما صنع اللَّه بک؟ قال دخل علیّ منکر و نکیر قبری، فقالا من ربّک فاخذت بلحیتی، و قلت أ مثلی یسأل من ربّک و قد دعوت الخلق الی اللَّه سبعین سنة، فقال احدهما للآخر ارفق به فقد صدق.

Ва ҳакии ани абии язиди албстомии анаи қол : луи қоли лии мункиру накири фии алқбри ман рбк ? қиллати лҳмои лои тсأлонии ман рбку локини слои рабии ман ъбдк ?

و حکی عن ابی یزید البسطامی انّه قال: لو قال لی منکر و نکیر فی القبر من ربّک؟ قلت لهما لا تسألانی من ربّک و لکن سلا ربّی من عبدک؟

Ва сӣли ҷаъфари алсодқ ( ъ ) мо тқўли фии мункиру накир ? қоли анмои идхли мункиру накири қабри алкоФр , Фомои қабри алмؤмни Фонмои идхлаҳи мубашширу бшир .

و سئل جعفر الصادق (ع) ما تقول فی منکر و نکیر؟ قال انّما یدخل منکر و نکیر قبر الکافر، فامّا قبر المؤمن فانّما یدخله مبشر و بشیر.