Қавлаи таъолӣ : «у إни ман шайъи ءи إлои ънднои хзоӣнаҳ » алоиаҳ . . . , хзоӣни аллоҳи фии аларзи қулӯби алъорФин , худоиро ҷли ҷалола дар замин хзинҳоаст ва он хзинҳои дилҳои ъорФонст ва сарҳои мурӣдон ,у онкӣ дар он хзинҳои дрҳости шаби афрӯз ва вадиатҳои гарони моя ва бидон оростау нигошта , баъзе блтоиФи илми ороста : дилҳои олимонаст , баъзе бҳқоиқи ақли нигошта : дилҳои ъобдонст , баъзе ббдоиъи сари пардохта : дилҳои ъорФонст . Он гуҳи меҳри рубубият бар он ниҳода ва дар садафи қадами баста ки : қулӯби алъбоди байни асбъини ман асобъи арраҳмон .

قوله تعالی: «وَ إِنْ مِنْ شَیْ‌ءٍ إِلَّا عِنْدَنا خَزائِنُهُ» الآیة...، خزائن اللَّه فی الارض قلوب العارفین، خدای را جلّ جلاله در زمین خزینها است و آن خزینها دلهای عارفانست و سرّهای مریدان، و آنکه در آن خزینها درهاست شب افروز و ودیعتهای گران مایه و بدان آراسته و نگاشته، بعضی بلطایف علم آراسته: دلهای عالمانست، بعضی بحقایق عقل نگاشته: دلهای عابدانست، بعضی ببدایع سرّ پرداخته: دلهای عارفانست. آن گه مهر ربوبیّت بر آن نهاده و در صدف قدم بسته که: قلوب العباد بین اصبعین من اصابع الرّحمن.

Агар касе гуяд : инро чаҳ нишонаст ? гўӣим нишон онаст ки тлأлؤи шуъоъи он ҷавҳар бар ҷавориҳи бандаи тобад то ҳамагии вай бо хизмати аллоҳи пардозад , бшб қиём кунад , буруз рӯза дорад , пайвастаи дилаш бо тоъат мегароеду бихир май шитобаду брхст фурӯ бияёд . Аз шабаҳати пок буд ва аз ҳароми давр , дар ҳалоли зоҳид ва аз гузаштаи бадарад ва дар вақт бо андеша ва дар боқии умри ларзон ва аз дӯзахи гурезон , блқмаҳ эйу хирқае розӣ , ҷаҳони бҷҳонён фурӯ гузошта ва бо хизмати аллоҳи пардохта , тан дар иштиёқи сӯзон ва дил бадваст ёзону ҷон дар дӯсти хандон .

اگر کسی گوید: این را چه نشانست؟ گوئیم نشان آنست که تلألؤ شعاع آن جوهر بر جوارح بنده تابد تا همگی وی با خدمت اللَّه پردازد، بشب قیام کند، بروز روزه دارد، پیوسته دلش با طاعت می‌گراید و بخیر می‌شتابد و برخصت فرو بیاید. از شبهت پاک بود و از حرام دور، در حلال زاهد و از گذشته بدرد و در وقت با اندیشه و در باقی عمر لرزان و از دوزخ گریزان، بلقمه‌ای و خرقه‌ای راضی، جهان بجهانیان فرو گذاشته و با خدمت اللَّه پرداخته، تن در اشتیاق سوزان و دل بدوست یازان و جان در دوست خندان.

Пер тариқат гуфт : илоҳӣ аз ҷӯади ту ҳар муфлисиро насибӣаст , аз карами ту ҳар дардмандиро табибӣаст , аз съти раҳмати ту ҳар касеро баҳраи ист , аз бисёре сўб бар ту ҳар ниёзмандиро қатраи ист , бар сар ҳар муъмин аз ту тоҷист , дар дил ҳар муҳиб аз ту сроҷист , ҳар шефтаеро бо ту сар ва корӣаст , ҳар мунтазириро охири рӯзии шаробӣу дидорист .

پیر طریقت گفت: الهی از جود تو هر مفلسی را نصیبی است، از کرم تو هر دردمندی را طبیبی است، از سعت رحمت تو هر کسی را بهره ایست، از بسیاری صوب برّ تو هر نیازمندی را قطره‌ایست، بر سر هر مؤمن از تو تاجیست، در دل هر محبّ از تو سراجیست، هر شیفته‌ای را با تو سر و کاریست، هر منتظری را آخر روزی شرابی و دیداریست.

«у أрслнои алрёҳи лўоқҳ » буқати рабиъ ки назари ҳақ бадунё расад ва олам бинозад боди лўоқҳ фурӯ гушойанд , бандҳои баста бар гушойанд , урӯқи ашҷорро даҳан боз кунанд то шохаҳои он аз роҳи урӯқ об кашаду миваи латифи орад . Ҳамчунин раби алъзаҳи баназари меҳру муҳаббати бадали банда муъмин нигарад , боди анояти фурӯи кушояд , роҳи самъу тоъати буи бар кушояд , то шоистаи қабул мавъизат гардад , бтўбаҳу инобати баҳақ боз гардад , роғиб дар хизмат , машғӯли бъбодт , мудовим бар зикри ҳақ , мувозиб бар қаҳри нафас , дар гӯши ндоء бар пайваста , шукуфаи умеди руста , миваи тамаъ бар шохи фазли баста , инат осори боди аноят , инат рўоиҳи насими каромат . Иқўли аллоҳи таъолӣ : «у أрслнои алрёҳи лўоқҳ » азои ҳбти рёҳи алкрми алии асрори алъорФини аътқҳми ман ҳўоҷси анФсҳму ръўноти тбоиъҳму фасоди аҳўоӣҳму мродотҳму изҳри фии улқулуби нтоӣҷи алкрму ҳўи алоътсоми биллоҳу алоътмоди алайҳу алонқтоъи ъмои сўоаҳ . Нишони саодат банда онаст ки аз мҳби тавфиқ ногоҳ боди аноят дар ояд , абри мъомлти фароҳами орад , пас он абри бдрёии айни яқин фурӯ шавад , оби надомат бар гирад , барқ зикр бадарахшад , раъд иродат бинолад , борони фикрати баборад , сҳроءи дил аз он борон зинда гардад , Фзлки қавла : « иҳии алأрзи баъди мўтҳо » бандаи бҳмгии баҳақ боз гардад бо нафасии мурда дар худ , дилии зиндаи баҳақ , забонии кушодаи бзкр , ҷонии зиндаи бмҳр :

«وَ أَرْسَلْنَا الرِّیاحَ لَواقِحَ» بوقت ربیع که نظر حق بدنیا رسد و عالم بنازد باد لواقح فرو گشایند، بندهای بسته بر گشایند، عروق اشجار را دهن باز کنند تا شاخه‌های آن از راه عروق آب کشد و میوه لطیف آرد. همچنین ربّ العزّه بنظر مهر و محبت بدل بنده مؤمن نگرد، باد عنایت فرو گشاید، راه سمع و طاعت بوی بر گشاید، تا شایسته قبول موعظت گردد، بتوبه و انابت بحق باز گردد، راغب در خدمت، مشغول بعبادت، مداوم بر ذکر حق، مواظب بر قهر نفس، در گوش نداء برّ پیوسته، شکوفه امید رسته، میوه طمع بر شاخ فضل بسته، اینت آثار باد عنایت، اینت روایح نسیم کرامت. یقول اللَّه تعالی: «وَ أَرْسَلْنَا الرِّیاحَ لَواقِحَ» اذا هبّت ریاح الکرم علی اسرار العارفین اعتقهم من هواجس انفسهم و رعونات طبایعهم و فساد اهوائهم و مراداتهم و یظهر فی القلوب نتائج الکرم و هو الاعتصام باللّه و الاعتماد علیه و الانقطاع عمّا سواه. نشان سعادت بنده آنست که از مهبّ توفیق ناگاه باد عنایت در آید، ابر معاملت فراهم آرد، پس آن ابر بدریای عین یقین فرو شود، آب ندامت بر گیرد، برق ذکر بدرخشد، رعد ارادت بنالد، باران فکرت ببارد، صحراء دل از آن باران زنده گردد، فذلک قوله: «یُحْیِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها» بنده بهمگی بحق باز گردد با نفسی مرده در خود، دلی زنده بحق، زبانی گشاده بذکر، جانی زنده بمهر:

«у إнои лнҳни нҳиӣу намят » нҳиии қулӯби алъорФини болмшоҳдаҳу намяти нФўсҳми болмҷоҳдаҳ . Дилҳои орифони бмшоҳдт зинда гардонему танҳошони бмҷоҳдти мурда , нафас ҳиҷоб диласт , то ин ҳиҷоб дар пеш диласт , дил аз мушоҳидот маҳрӯмаст , боз ки нафас аз рӯй муҷоҳидат бар вифқи шариъат кушта гардад , зиндагии дил оғоз кунад , ҳидоят дар расад , мшоҳдт дар пайвандад , «у аллазӣнаи ҷоҳдўои Финои лнҳдинҳми сблно »у иқоли нҳиии алмридини бзкрноу намяти алъорФини бҳҷрно .

«وَ إِنَّا لَنَحْنُ نُحْیِی وَ نُمِیتُ» نحیی قلوب العارفین بالمشاهدة و نمیت نفوسهم بالمجاهدة. دلهای عارفان بمشاهدت زنده گردانیم و تنهاشان بمجاهدت مرده، نفس حجاب دلست، تا این حجاب در پیش دلست، دل از مشاهدات محروم است، باز که نفس از روی مجاهدت بر وفق شریعت کشته گردد، زندگی دل آغاز کند، هدایت در رسد، مشاهدت در پیوندد، «وَ الَّذِینَ جاهَدُوا فِینا لَنَهْدِیَنَّهُمْ سُبُلَنا» و یقال نحیی المریدین بذکرنا و نمیت العارفین بهجرنا.

«у лақади ълмнои алмстқдмини мнкм » алоиаҳ . . . , алмстқдмўн : алмсоръўни фии алхирот ,у алмстأхрўн : алмткослўни ани алхирот . Ва иқоли маъноа : ърФнои алроғбини Финоу алмързини ъно .

«وَ لَقَدْ عَلِمْنَا الْمُسْتَقْدِمِینَ مِنْکُمْ» الآیة...، المستقدمون: المسارعون فی الخیرات، و المستأخرون: المتکاسلون عن الخیرات. و یقال معناه: عرفنا الرّاغبین فینا و المعرضین عنّا.

«у лақади хлқнои алإнсони ман слсол » алоиаҳ . . . , рӯй ани ибни умри кони итхзи алмҷолс , Фқоли каъби лрҷли ман ҷлсоӣаҳи сили ибни умри ман мо зои халқи аллоҳи одам ? Фқоли ибни умр : халқи аллоҳи одами ман хумсаи ашёъ : ман алтину алмоءу алнору алнўру алриҳ , Флмои аҷоби ибни умри қоли каъби ҷолсўаҳ : ?фонаи раҷули олам . Мафҳум хабар онаст ки раби Алъоламин одамро ки бёФрид аз панҷ чизи офарид : аз гулу обу оташу нуру бод . Ҳикмат дар ин онаст ки раби алъзаҳ ҳар чаҳ офарид аз халқи хеш аз як ҷинси офарид , Фриштгонро аз нури офариду ҷонро аз нори офарид ,у ҳумои нури алъзаҳу нори алъзаҳ ва манҳо ҳнои ақсми Иблиси болъзаҳи лонаи халқи ман нори алъзаҳу алмлоӣкаҳи ман нури алъзаҳ ,у мурғонро аз боди офариду дўобу ҳашароти заминро аз хоки офариду халқи дарёро аз оби офарид , ҳар якеро аз ҷинсии муфради офариду одамро аз ҷумлаи ин аҷноси офариди такриму ташрифи вайро то бар ҳамаи халқи олам фазл дорад , ҳама ӯро мусаххаранд ва ӯ бар ҳамаи мусаллат , инаст ки раб Алъоламин гуфт : «у лақади крмно банӣ одам . . . Илои қавла :у Фзлноҳми алии касӣри ммни хлқнои тФзило » .

«وَ لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ مِنْ صَلْصالٍ» الآیة...، روی انّ ابن عمر کان یتّخذ المجالس، فقال کعب لرجل من جلسائه سل ابن عمر من ما ذا خلق اللَّه آدم؟ فقال ابن عمر: خلق اللَّه آدم من خمسة اشیاء: من الطّین و الماء و النّار و النّور و الرّیح، فلمّا اجاب ابن عمر قال کعب جالسوه: فانّه رجل عالم. مفهوم خبر آنست که ربّ العالمین آدم را که بیافرید از پنج چیز آفرید: از گل و آب و آتش و نور و باد. حکمت در این آنست که ربّ العزّه هر چه آفرید از خلق خویش از یک جنس آفرید، فریشتگان را از نور آفرید و جانّ را از نار آفرید، و هما نور العزّة و نار العزة و من ها هنا اقسم ابلیس بالعزّة لانّه خلق من نار العزّة و الملائکة من نور العزّة، و مرغان را از باد آفرید و دواب و حشرات زمین را از خاک آفرید و خلق دریا را از آب آفرید، هر یکی را از جنسی مفرد آفرید و آدم را از جمله این اجناس آفرید تکریم و تشریف وی را تا بر همه خلق عالم فضل دارد، همه او را مسخّراند و او بر همه مسلّط، اینست که ربّ العالمین گفت: «وَ لَقَدْ کَرَّمْنا بَنِی آدَمَ... الی قوله: وَ فَضَّلْناهُمْ عَلی‌ کَثِیرٍ مِمَّنْ خَلَقْنا تَفْضِیلًا».