Қавлаи таъолӣ : «у қоли аллоҳи лои ттхзўои إлҳини аснин » алоиаҳ . . . Исбот тавҳидасту тавҳиди моя дайнасту исломро рукни мҳинст , бе тавҳиди тоъат мақбул нест ва бо ширки ибодат бакор нест ,у бдонки ҳақиқати тавҳид ду бобаст : яктои гуфтану якто донистан . Аммо яктои гуфтани сар ҳама улӯмасту мояи ҳамаи маорифу бноءи дайну ҳоҷзи миёни душману дӯст ва онро се васфаст : аввали гувоҳӣ додани аллоҳро биктоиӣ дар зоту покӣ аз ҷуфту фарзанду анбози субҳонау таъолӣ , дигари гувоҳӣ додани аллоҳи таъолиро биктоиӣ дар сифот ки дар он бешабаҳаст ва бе мисли , он вайро сифатанд номаъқӯлу Киеви он номафҳум , номуҳоту номаҳдӯд , аз авҳоми берун ва кас надонад ки чун , сдигри гувоҳӣ додани аллоҳи таъолиро биктоиӣ дар номҳо , ҳақиқии азалӣ ки он номҳо вайро ҳақоиқанд ва дигаронро ориятӣу офарӣда , онч ном вайаст он номи вайро ҳақиқатаст қадиму азалии бсзои вай ,у онч ном халқаст офарӣдааст муҳаддиси бсзои эшон ,у аллоҳу рҳмни номҳои вайанд ки бони номҳо ҷузи вай касеро нахонанд : « ҳилли тааллуми ?лаи смё » субҳонау таъолӣ . Аммо якто донистан дар хизматаст ва дар мъомлт ва дар ҳиммат , дар хизмати тарк риёасту риояти ихлос ва дар мъомлти тсФит сарасту таҳқиқи зикр ва дар ҳиммати гум кардан ҳар чаҳ ҷуз аз вайу бози растани бозодии дил аз ҳар чаҳ ҷуз аз вай .

قوله تعالی: «وَ قالَ اللَّهُ لا تَتَّخِذُوا إِلهَیْنِ اثْنَیْنِ» الآیة... اثبات توحید است و توحید مایه دین است و اسلام را رکن مهینست، بی توحید طاعت مقبول نیست و با شرک عبادت بکار نیست، و بدانک حقیقت توحید دو بابست: یکتا گفتن و یکتا دانستن. اما یکتا گفتن سر همه علومست و مایه همه معارف و بناء دین و حاجز میان دشمن و دوست و آن را سه وصفست: اوّل گواهی دادن اللَّه را بیکتایی در ذات و پاکی از جفت و فرزند و انباز سبحانه و تعالی، دیگر گواهی دادن اللَّه تعالی را بیکتایی در صفات که در آن بی شبه است و بی مثل، آن وی را صفت‌اند نامعقول و کیف آن نامفهوم، نامحاط و نامحدود، از اوهام بیرون و کس نداند که چون، سدیگر گواهی دادن اللَّه تعالی را بیکتایی در نامها، حقیقی ازلی که آن نامها وی را حقایق اند و دیگران را عاریتی و آفریده، آنچ نام ویست آن نام وی را حقیقت است قدیم و ازلی بسزای وی، و آنچ نام خلقست آفریده است محدث بسزای ایشان، و اللَّه و رحمن نامهای وی‌اند که بآن نامها جز وی کسی را نخوانند: «هَلْ تَعْلَمُ لَهُ سَمِیًّا» سبحانه و تعالی.امّا یکتا دانستن در خدمتست و در معاملت و در همّت، در خدمت ترک ریا است و رعایت اخلاص و در معاملت تصفیت سرّ است و تحقیق ذکر و در همّت گم کردن هر چه جز از وی و باز رستن بآزادی دل از هر چه جز از وی.

Пер тариқат гуфт : ҳамаи чизҳоро иборат осонаст ва ёфт душвор ва дар тавҳид ёфт осонасту иборати душвор , иборати тавҳид аз ақл берунаст , айни тавҳид аз таваҳҳум масӯнаст , ҳодис дар азалӣ кӯамаст , тавҳид онаст ки ҷуз аз яке набӯд , маърӯф буд ориф набӯд , мақсӯд буд қосид набӯд , муваҳҳид онаст ки ӯро ҷуз азу набӯд то он гоҳ ки ин худ набӯд ҳамаи худ ӯ буд , тавҳид иқрор дигарасту тавҳиди мъомлти дигар ,у тавҳиди зикру рӯяти дигар , тавҳиди иқрорро гуфт : « Фмни икФри болтоғўту иؤмни биллоҳ » , тавҳиди мъомлтро гуфт : « бедаи малакӯти кули шайъи ء » , тавҳиди зикру руятро гуфт : « ва мо Ромяти إзи Ромят » . Бӯи ҳФс ҳаддод гуфт : тавҳиди бтмииз аз ғайри аллоҳи таъолӣ безор шуданаст , тавҳиди хос дар яке расӣданаст , тавҳиди хоси алхос дар яке брсиднаст .

پیر طریقت گفت: همه چیزها را عبارت آسانست و یافت دشوار و در توحید یافت آسانست و عبارت دشوار، عبارت توحید از عقل بیرونست، عین توحید از توهّم مصونست، حادث در ازلی کوم است، توحید آنست که جز از یکی نبود، معروف بود عارف نبود، مقصود بود قاصد نبود، موحد آنست که او را جز ازو نبود تا آن گاه که این خود نبود همه خود او بود، توحید اقرار دیگرست و توحید معاملت دیگر، و توحید ذکر و رویّت دیگر، توحید اقرار را گفت: «فَمَنْ یَکْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَ یُؤْمِنْ بِاللَّهِ»، توحید معاملت را گفت: «بِیَدِهِ مَلَکُوتُ کُلِّ شَیْ‌ءٍ»، توحید ذکر و رؤیت را گفت: «وَ ما رَمَیْتَ إِذْ رَمَیْتَ». بو حفص حدّاد گفت: توحید بتمییز از غیر اللَّه تعالی بیزار شدنست، توحید خاص در یکی رسیدنست،توحید خاص الخاص در یکی برسیدن است.

Қавла : « ва мо бкм ман наамма Фмни аллоҳ » ҷоиҳост дар қуръон ки аллоҳи миннати ниҳод бар бандагон ки расонандаи неъмати манаму раҳонанда аз балоу шиддати манам , пас эй бандаи бад аҳд навохт мо байну неъмат аз мо дону шукр аз мо кун , неъмат ки додеми бадӣгарӣ ҳўолт макуну оҷиз бар мо бадал меар ва ғайрииро бар мо мгзин . Фардои бқёмти кофарро гуяд кро хондӣу крои прстидӣ ? ҳамеи пурсад ва худ ҷли ҷалолаи буии донотар ! кофар гуяд турои прстидми локини бутро анбоз ту гуфтам , бози муъминро гуяд ту кро хондӣу крои прстидӣ ? гуяд худовандо ту худ доне ки турои прстидму биктоиӣу ягонагии ту гувоҳӣ додам , раб алъзаҳ гуяд ман бо ҳар каси мъомлти бҳкми эътиқод вай кунам , кофари марои шарик ва анбоз гуфт , муъмини марои якто ва ягона гуфт , мо дар шариъати ҳукм чунон кардаем мари бандаеро ки миёни ду шарик буд , ки нафақау ксўаҳи вай бар ҳар ду шарик буд бақадр ширкати эшон , эй кофари ту дар дунёи бхдоўндии мо иқрор додӣ локин бо мо анбозӣ дигар гуфтӣ , ман худовандии худро вафо кардам ки дар дунёи турои офаридам ва рӯзӣ додам ва аз балоҳо нигаҳи доштам акнӯн бутро гӯй то аз азоби оташи туро нигоҳ дорад , ман кори дунё рост кардам , кори уқбои рост кардан аз бут талаб кун : « إнкм ва мо тъбдўни ман дуни аллоҳи ҳсби ҷаҳаннам » , бози бандаи муъмин дар дунёи маро якто гуфт ва якто донист ва дар шариъати бандае ки як молик дорад маошу масолеҳи ваии ҳама бар молик буд лои ҷурми кори дунёаш кифоят кардам , неъмат додам , ҳидоят додам ,у кори уқбо бар ман ки онро кифоят кунам , аз оташи бурҳонам , ббҳшти расонам , ҳалаи пӯшонам , бар тахти нишонам , бадӣдору рзоءи худ расонам , зеро ки ҷуз аз ман касе дигар надорад , кори ваии ҷуз аз ман касе насозад .

قوله: «وَ ما بِکُمْ مِنْ نِعْمَةٍ فَمِنَ اللَّهِ» جایهاست در قرآن که اللَّه منّت نهاد بر بندگان که رساننده نعمت منم و رهاننده از بلا و شدّت منم، پس ای بنده بد عهد نواخت ما بین و نعمت از ما دان و شکر از ما کن، نعمت که دادیم بدیگری حوالت مکن و عاجز بر ما بدل میار و غیری را بر ما مگزین. فردا بقیامت کافر را گوید کرا خواندی و کرا پرستیدی؟ همی پرسد و خود جلّ جلاله بوی داناتر! کافر گوید ترا پرستیدم لکن بت را انباز تو گفتم، باز مؤمن را گوید تو کرا خواندی و کرا پرستیدی؟ گوید خداوندا تو خود دانی که ترا پرستیدم و بیکتایی و یگانگی تو گواهی دادم، ربّ العزّه گوید من با هر کس معاملت بحکم اعتقاد وی کنم، کافر مرا شریک و انباز گفت، مؤمن مرا یکتا و یگانه گفت، ما در شریعت حکم چنان کرده‌ایم مر بنده‌ای را که میان دو شریک بود، که نفقه و کسوه وی بر هر دو شریک بود بقدر شرکت ایشان، ای کافر تو در دنیا بخداوندی ما اقرار دادی لکن با ما انبازی دیگر گفتی، من خداوندی خود را وفا کردم که در دنیا ترا آفریدم و روزی دادم و از بلاها نگه داشتم اکنون بت را گوی تا از عذاب آتش ترا نگاه دارد، من کار دنیا راست کردم، کار عقبی راست کردن از بت طلب کن: «إِنَّکُمْ وَ ما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ حَصَبُ جَهَنَّمَ»، باز بنده مؤمن در دنیا مرا یکتا گفت و یکتا دانست و در شریعت بنده‌ای که یک مالک دارد معاش و مصالح وی همه بر مالک بود لا جرم کار دنیاش کفایت کردم، نعمت دادم، هدایت دادم، و کار عقبی بر من که آن را کفایت کنم، از آتش برهانم، ببهشت رسانم، حلّه پوشانم، بر تخت نشانم، بدیدار و رضاء خود رسانم، زیرا که جز از من کسی دیگر ندارد، کار وی جز از من کسی نسازد.

« ва мо бкм ман наамма Фмни аллоҳи сами إзои мскми алзри Фإлиаҳи тҷӣрўн » фоида оят онаст ки то бандаи бидонади бҳқиқт ки неъмату шиддати ҳама аз ӯст , балоу роҳати ҳама бородт ӯсту тақдир ӯ , дил дар касе дигар набандад , шФоءи дард аз ғайриӣ наҷуед , донад ки зор ва нофеъ якеаст , ягонаи зорст , худованди кушоду банду подшоҳ бар суду газанду калиди дори ҷудоӣу пайванд , нофеъаст суд намой суди расону супурдани судҳо бар ваии осон ва судҳо ҳамаи бадаст ӯ на бадасти касон .

«وَ ما بِکُمْ مِنْ نِعْمَةٍ فَمِنَ اللَّهِ ثُمَّ إِذا مَسَّکُمُ الضُّرُّ فَإِلَیْهِ تَجْئَرُونَ» فایده آیت آنست که تا بنده بداند بحقیقت که نعمت و شدّت همه از اوست، بلا و راحت همه بارادت اوست و تقدیر او، دل در کسی دیگر نبندد، شفاء درد از غیری نجوید، داند که ضارّ و نافع یکیست، یگانه ضارّست، خداوند گشاد و بند و پادشاه بر سود و گزند و کلید دار جدایی و پیوند، نافع است سود نمای سود رسان و سپردن سودها بر وی آسان و سودها همه بدست او نه بدست کسان.

«у иҷълўни ллаҳи мо икрҳўн » абди аллоҳи манозили ягонаи асри хеш буд шайхи аҳли маломат , тавонгариро дид ки бо дарвешии мувосот ҳаме кард бмҳқрии ночизи ин оят бар хонд он гуҳ Фроўӣ гуфт : Киеви икўни явми алқёмаҳи азои қоли аллоҳи ҳотўои мо дафъи илои алслотину алмғнини Фиؤтии болдўобу аломўолу алсёби алФохраҳ . Ва иқўли ҷли ҷалолаи ҳотўои мо дафъи илои Фиأтўни болксру алхрқ ва мо лои иؤбаҳи ?лаи алои тстҳиии ман злки алмўқФ .

«وَ یَجْعَلُونَ لِلَّهِ ما یَکْرَهُونَ» عبد اللَّه منازل یگانه عصر خویش بود شیخ اهل ملامت، توانگری را دید که با درویشی مواسات همی کرد بمحقّری ناچیز این آیت بر خواند آن گه فراوی گفت: کیف یکون یوم القیامة اذا قال اللَّه هاتوا ما دفع الی السّلاطین و المغنّین فیؤتی بالدّواب و الاموال و الثّیاب الفاخرة. و یقول جلّ جلاله هاتوا ما دفع الیّ فیأتون بالکسر و الخرق و ما لا یؤبه له الا تستحیی من ذلک الموقف.

«у إни лаками фии алأнъоми лъбраҳи нсқикми ммои фии бутуна » алоиаҳ . . . Ду наҷосат фароҳам омад : яке Фрсу дигари дам , аз миён ҳар ду бақадрат аллоҳи таъолии шери софӣ падед омад гуфт : « ман байни Фрсу дами лбнои холсо » ҳамчунин ду нутфаи маин дар раҳм фароҳам омад , он гуҳ аз миён ҳар ду сӯратии бад-ӣни зебои бтқдиру тасвири аллоҳи таъолӣ падед омад гуфт : «у сўркми Фأҳсни сўркм » ду кори саъб бар банда ҷамъ кунад яке бори маъсият , дигари тақсир дар тоъат , он гуҳ аз миён ҳар ду бФзли аллоҳи раҳмату мағфират падед омад гуфт : « ислҳи лаками أъмолкму иғФри лаками знўбкм » ҳар кро дар сабақи сабақу бадви бадви қалам дар лавҳ бирафт ки шамъи шаръи дайну чароғи имону яқин дар сина ӯ бар хоҳанд афрӯхт агар ҳеҷ дар хоб шавад чун аз хоб дар ояд шамъ бинад афрӯхта бар сари болини ниҳода .

«وَ إِنَّ لَکُمْ فِی الْأَنْعامِ لَعِبْرَةً نُسْقِیکُمْ مِمَّا فِی بُطُونِهِ» الآیة... دو نجاست فراهم آمد: یکی فرث و دیگر دم، از میان هر دو بقدرت اللَّه تعالی شیر صافی پدید آمد گفت: «مِنْ بَیْنِ فَرْثٍ وَ دَمٍ لَبَناً خالِصاً» همچنین دو نطفه مهین در رحم فراهم آمد، آن گه از میان هر دو صورتی بدین زیبایی بتقدیر و تصویر اللَّه تعالی پدید آمد گفت: «وَ صَوَّرَکُمْ فَأَحْسَنَ صُوَرَکُمْ» دو کار صعب بر بنده جمع کند یکی بار معصیت، دیگر تقصیر در طاعت، آن گه از میان هر دو بفضل اللَّه رحمت و مغفرت پدید آمد گفت: «یُصْلِحْ لَکُمْ أَعْمالَکُمْ وَ یَغْفِرْ لَکُمْ ذُنُوبَکُمْ» هر کرا در سبق سبق و بدو بدو قلم در لوح برفت که شمع شرع دین و چراغ ایمان و یقین در سینه او بر خواهند افروخت اگر هیچ در خواب شود چون از خواب در آید شمع بیند افروخته بر سر بالین نهاده.

Пер тариқат гуфт : илоҳии донеи бачаи шодам ? ба онк на бхўиштни бтўи афтодам , илоҳии ту хостӣ на ман хостам , дӯст бар болин дидам чу аз хоб бархестам , аз рӯй ишорат мегуяд ширӣ ки ғизоӣ туасту ҳаззи ту , бар Фрсу дами бгзронидм ва аз ҳар ду нигоҳи доштам , пас тавҳид ки ҳақ моаст аввалитар ки нигоҳ дорем то бар дунё ва уқбо бугзарад ва аз ҳеҷ ду асар нагирад , агар асари дунё ё уқбо бар тавҳид нишинад он гуҳи моро нишоед , тавҳид аз дунё уқбо покаст , нури тавҳиди ҳалоки об ва хокаст , фаро кардани дидаи дил аз худ ёфт тавҳидро идрокаст .

پیر طریقت گفت: الهی دانی بچه شادم؟ به آنک نه بخویشتن بتو افتادم، الهی تو خواستی نه من خواستم، دوست بر بالین دیدم چو از خواب برخاستم، از روی اشارت می‌گوید شیری که غذای تو است و حظّ تو، بر فرث و دم بگذرانیدم و از هر دو نگاه داشتم، پس توحید که حقّ ما است اولی تر که نگاه داریم تا بر دنیا و عقبی بگذرد و از هیچ دو اثر نگیرد، اگر اثر دنیا یا عقبی بر توحید نشیند آن گه ما را نشاید، توحید از دنیا عقبی پاکست، نور توحید هلاک آب و خاکست، فرا کردن دیده دل از خود یافت توحید را ادراکست.