Қавлаи таъолӣ : «у أўҳии рбки إлии алнҳл » қоли абӯи бикри алўроқ : алнҳлаҳи лмои атбъти аламру силкати сблҳо ҳатто мо амрати ҷаъли луобҳо шФоءи ллнос , кзлки алмؤмни азои атбъи аламру ҳифзи алсру ақбли алии рабаи ҷаъли руятау каломау мҷолстаҳи шФоءи ллхлқи Фмни назари илайҳи аътбр ва ман самъи каломаи атъз ва ман ҷолсаҳи саъди занбӯр асал ҷонварӣаст аҳком шариъат биравӣ равон нау сазои хитобу таклиф нау оростаи ақлу тмииз на , аммо аз рӯй илҳому тасхири буи фурмоне расед мнқоди фармони гашт , тоъати дор ва фармон бурдор , мутавозеъи вор пеш омад то раби Алъоламин луоби ваии шФоءи халқи сохт , бандаи муъминро дар ин ишоратӣу бшортист , ишоратии пайдоу бишоратии бсзо , мегуяд муъмин ки атбоъ фармон кунаду сари худ аз мавозиъ наҳй бипарҳезаду дилро бо мушоҳидаи ҳақи пардозаду бтўозъи пеши фармони боз шудау назари ҳақи пеши чашм хеш доштау ботини худро аз млоҳзти ағёр пок карда , раби Алъоламин ин чунин бандаро сабаби наҷоту саодат халқ гирданд , дидори ваии шФоءи дардмандону сухани ваии панди муъминон ва маҷоласт ваии зиёдати дараҷаи обидон . Инаст ки Мустафо ( с ) гуфт : « алонбёءи қодаҳу алФқҳоءи содау мҷолстҳми зиёда »

قوله تعالی: «وَ أَوْحی‌ رَبُّکَ إِلَی النَّحْلِ» قال ابو بکر الورّاق: النّحلة لمّا اتّبعت الامر و سلکت سبلها حتّی ما امرت جعل لعابها شفاء للنّاس، کذلک المؤمن اذا اتّبع الامر و حفظ السرّ و اقبل علی ربّه جعل رؤیته و کلامه و مجالسته شفاء للخلق فمن نظر الیه اعتبر و من سمع کلامه اتّعظ و من جالسه سعد زنبور عسل جانوریست احکام شریعت بروی روان نه و سزای خطاب و تکلیف نه و آراسته عقل و تمییز نه، امّا از روی الهام و تسخیر بوی فرمانی رسید منقاد فرمان گشت، طاعت دار و فرمان بردار، متواضع وار پیش آمد تا ربّ العالمین لعاب وی شفاء خلق ساخت، بنده مؤمن را در این اشارتی و بشارتیست، اشارتی پیدا و بشارتی بسزا، می‌گوید مؤمن که اتّباع فرمان کند و سرّ خود از مواضع نهی بپرهیزد و دل را با مشاهده حق پردازد و بتواضع پیش فرمان باز شده و نظر حق پیش چشم خویش داشته و باطن خود را از ملاحظت اغیار پاک کرده، ربّ العالمین این چنین بنده را سبب نجات و سعادت خلق گرداند، دیدار وی شفاء دردمندان و سخن وی پند مؤمنان و مجالست وی زیادت درجه عابدان. اینست که مصطفی (ص) گفت: «الانبیاء قادة و الفقهاء سادة و مجالستهم زیادة»

Ва қол ( с ) : мисли алмؤмн мисли алнҳлаҳи тأкли тибоу тзъи тибо .

و قال (ص): مثل المؤمن مثل النّحلة تأکل طیّبا و تضع طیّبا.

Қоли баъзи алълмоءи ишбаҳи амали алмؤмни амали алнҳли ман вуҷӯҳ : аҳадҳо ани алнҳли итнзаҳи ани алонҷосу алқзроти кзлки алмؤмни итўръи ани алмъосӣ ваулҳаром ассонии ани ҷамеъи алтири азои ҷини алайҳои аллили тأўии ило ӯ корҳоу тстриҳи болнўми ани алсъӣу алнҳли иъмли боллили аксари ммои иъмли болнҳор , кзлки анноси азои ҷини алайҳими аллили азтҷъўои алии фарши алғФлаҳу алмؤмни инсби қадамӣау иқўми ман миҳробаи байни ядии мавлоаи ишкўи илайҳи балвоа . Алсолси ани алнҳли лои иъмли бҳўоаҳи бали итбъи амирау лои ихрҷи ани тоъата , кзлки алмؤмни лои иъмли бҳўоаҳи бали иқтдии боӣмаҳи аддӣну осори алслФ .

قال بعض العلماء یشبه عمل المؤمن عمل النّحل من وجوه: احدها انّ النّحل یتنزّه عن الانجاس و القذرات کذلک المؤمن یتورّع عن المعاصی و الحرام الثّانی انّ جمیع الطّیر اذا جنّ علیها اللّیل تأوی الی او کارها و تستریح بالنّوم عن السّعی و النّحل یعمل باللّیل اکثر ممّا یعمل بالنّهار، کذلک النّاس اذا جنّ علیهم اللّیل‌ اضطجعوا علی فرش الغفلة و المؤمن ینصب قدمیه و یقوم من محرابه بین یدی مولاه یشکو الیه بلواه. الثّالث انّ النّحل لا یعمل بهواه بل یتّبع امیره و لا یخرج عن طاعته، کذلک المؤمن لا یعمل بهواه بل یقتدی بائمة الدّین و آثار السّلف.

Алробъи ани алнҳли ихоФи ман азии аҷноси алтиру икФи азоаҳи анҳо , кзлки алмؤмни исли илайҳи азии алхлқу лои исли азоаҳи илои алхлқ . Алхомси ани алнҳли лои итмкни ман амала ҳатто исди алӣ нафса боби албит , кзлки алмؤмни лои иҷди ҳлоўаҳи алтоъаҳи алои фии алхлўаҳи ҳайси лои ироаҳи алои аллоҳи ъзу ҷл .

الرّابع انّ النّحل یخاف من اذی اجناس الطّیر و یکف اذاه عنها، کذلک المؤمن یصل الیه اذی الخلق و لا یصل اذاه الی الخلق. الخامس انّ النّحل لا یتمکّن من عمله حتّی یسدّ علی نفسه باب البیت، کذلک المؤمن لا یجد حلاوة الطّاعة الّا فی الخلوة حیث لا یراه الّا اللَّه عزّ و جل.

Сафён саврӣ гуфт : роҳибӣ дидам дар дерӣ нишаста , касе аз вай пурсед ки рӯзгорат чунаст ва ҳолат чист ? гуфт рӯзгори худ дар намоз мустағриқ дорам , як соъат нахоҳам ки бмн дар гузарад ки на дар намоз бошам , он гуҳ гуфт напиндорам ки касе зикри биҳишту дӯзахи бсмъ вай расад вонгаҳи авқоти худу рӯзгори худ на ҳамаи бнмози басари орад ки намози сабаб саодатасту пероя шаҳодатасту мзнаҳ мшоҳдтаст , он мард гуфт роҳибро ки аз амл май пурсам , амли ту дар дунё то куҷост ва чандаст ?

سفیان ثوری گفت: راهبی دیدم در دیری نشسته، کسی از وی پرسید که روزگارت چونست و حالت چیست؟ گفت روزگار خود در نماز مستغرق دارم، یک ساعت نخواهم که بمن در گذرد که نه در نماز باشم، آن گه گفت نپندارم که کسی ذکر بهشت و دوزخ بسمع وی رسد وانگه اوقات خود و روزگار خود نه همه بنماز بسر آرد که نماز سبب سعادت است و پیرایه شهادت است و مظنّه مشاهدت است، آن مرد گفت راهب را که از امل می‌پرسم، امل تو در دنیا تا کجاست و چند است؟

Роҳиб гуфт ҳаргиз гомӣ барнадоштаам ва наниҳода ки на гумон бардаам ки миён ҳар ду марг дар расад . Роҳиб гуфт он мардро ки ту низ ҳоли худ бо ман бигӯӣ ва аз беҳинаи аъмоли худ марои хабари даҳ , гуфт ман сар бар хоки нуҳум дар суҷуд ва ҳаме гарем то он гуҳ ки аз оби чашми ман гиёҳ аз замин барояд , роҳиб гуфт : ани тзҳку анати мӯътарифи бхтиӣтки хайри лаки ман ани тбкӣу анати модели бъмлки роҳиб дар вай чунон дид ки бо он гиристан аҷабасту адлол , гуфт эй ҷавонмарди хандау шодӣу эътирофи бгноаҳ « 2 » аўлитр аз гиряу зорӣ ва онро бнздики аллоҳи таъолии кории донеу амалии пиндорӣ ва худро бар аллоҳи таъолии ҳақии бинӣ , он гуҳи роҳиб дар панд биФзўд гуфт : атқи аллоҳу азҳди фии алднёу лои тноФси аҳлҳо фӣҳо фикан фӣҳо колнҳлаҳи ани أклти أклти тибоу ани вазъати вазъати тибоу ани вақъати алии авди лами тксраҳ . Дар дунё чун наҳл асал бош ки ҷуз пок нахурду ҷуз пок наниҳад ва беранҷ ва беозор равад ,у азои мрўои боллғўи мрўои кромо .

راهب گفت هرگز گامی برنداشته‌ام و ننهاده که نه گمان برده‌ام که میان هر دو مرگ در رسد. راهب گفت آن مرد را که تو نیز حال خود با من بگوی و از بهینه اعمال خود مرا خبر ده، گفت من سر بر خاک نهم در سجود و همی‌گریم تا آن گه که از آب چشم من گیاه از زمین برآید، راهب گفت: ان تضحک و انت معترف بخطیئتک خیر لک من ان تبکی و انت مدلّ بعملک راهب در وی چنان دید که با آن گریستن عجبست و ادلال، گفت ای جوانمرد خنده و شادی و اعتراف بگناه «۲» اولیتر از گریه و زاری و آن را بنزدیک اللَّه تعالی کاری دانی و عملی پنداری و خود را بر اللَّه تعالی حقّی بینی، آن گه راهب در پند بیفزود گفت: اتّق اللَّه و ازهد فی الدّنیا و لا تنافس اهلها فیها فکن فیها کالنّحلة ان أکلت أکلت طیّبا و ان وضعت وضعت طیّبا و ان وقعت علی عود لم تکسره. در دنیا چون نحل عسل باش که جز پاک نخورد و جز پاک ننهد و بی رنج و بی آزار رود، و اذا مرّوا باللّغو مرّوا کراما.

Ва иқоли ани аллоҳи субҳонаи аҷрии суннатаи ани ихФии кули шайъи ءи азизи фии шайъи ءи ҳақир , ҷаъли алأбрисми фии алдўду ҳўи Асғари алҳиўоноту азъФҳоу алъсли фии алнҳлу ҳўи азъФи алтиўру ҷаъли алдри фии алсдФу ҳўи аўҳши ҳайвони ман ҳайвоноти албҳр ,у кзлки аўдъи алзҳбу алФзаҳи алҳҷру алФирўзҷи алҳҷр , кзлки аўдъи алмърФаҳ бау алмҳбаҳи ?лаи фии қулӯби алмؤмнину Фиҳми ман иъсӣу Фиҳми ман ихтӣ . Суннат худовандаст ҷли ҷалола ки ҳар ончи азизтару шарифтар пинҳон кунад дар бе қадре муҳақар : асал бо ҳаловат дар наҳли ҳақири ниҳода , абрешим бо латофат дар он кирмаки заъиф пинҳон карда , дар шаби афрӯз дар садафи ваҳш таъбия карда , машк бо қимат аз нофи оҳӯии даштӣ падед оварда , аз рӯй ишорат мегуяд : эй Муҳамади мо он рӯз ки уммат туро ситудему гуфтем : « кантами хайри أмаҳ » он дарози умрон бисёр тоъатро май дидем , он рӯз ки наҳли заъифро асали додеми он бозон бо қӯт май дидем , он рӯз ки он кирмакро абрешими додеми он морон бо ҳайбат май дидем , он рӯз ки оҳӯии даштиро машки додеми он шерон бо савлат май дидем , он рӯз ки садафро марвориди додеми он наҳангон бо азимат май дидем , он рӯз ки андалебро овози хуши додеми товусон бо зинатро май дидем , он рӯз ки ин муштии хокро санои гуфтеми малоика саф задаро дар роҳи хизмат май дидем .

و یقال انّ اللَّه سبحانه اجری سنّته ان یخفی کلّ شی‌ء عزیز فی شی‌ء حقیر، جعل الأبریسم فی الدّود و هو اصغر الحیوانات و اضعفها و العسل فی النّحل و هو اضعف الطّیور و جعل الدّرّ فی الصّدف و هو اوحش حیوان من حیوانات البحر، و کذلک اودع الذّهب و الفضّة الحجر و الفیروزج الحجر، کذلک اودع المعرفة به و المحبّة له فی قلوب المؤمنین و فیهم من یعصی و فیهم من یخطی. سنّت خداوند است جلّ جلاله که هر آنچ عزیزتر و شریف تر پنهان کند در بی قدری محقّر: عسل با حلاوت در نحل حقیر نهاده، ابریشم با لطافت در آن کرمک ضعیف پنهان کرده، درّ شب افروز در صدف وحش تعبیه کرده، مشک با قیمت از ناف آهوی دشتی پدید آورده، از روی اشارت می‌گوید: ای محمّد ما آن روز که امّت ترا ستودیم و گفتیم: «کُنْتُمْ خَیْرَ أُمَّةٍ» آن دراز عمران بسیار طاعت را می‌دیدیم، آن روز که نحل ضعیف را عسل دادیم آن بازان با قوّت می‌دیدیم، آن روز که آن کرمک را ابریشم دادیم آن ماران با هیبت می‌دیدیم، آن روز که آهوی دشتی را مشک دادیم آن شیران با صولت می‌دیدیم، آن روز که صدف را مروارید دادیم آن نهنگان با عظمت می‌دیدیم، آن روز که عندلیب را آواز خوش دادیم طاووسان با زینت را می‌دیدیم، آن روز که این مشتی خاک را ثنا گفتیم ملائکه صف زده را در راه خدمت می‌دیدیم.

«у аллоҳи хлқкми сами итўФокму мнкми ман ирди إлии أрзли улумр » бар лисони аҳли маърифат ва бар завқи ҷавонмардони тариқати арзл улумр онаст ки бандаро дар унфувони шабоб вақте хуш буду иродатии тамому рӯзгории мусоиду суҳбатии некӯ , чун рӯзгорӣ дар истиқомати барин сифат баравад он гуҳ ногоҳ ӯро фатратӣ уфтад ва он ақди иродат фасх кунад ва рӯй дар дунёи орад ва аз ҳтоми дунё ҷамъ кунад , соликони роҳи ҳақиқати онро арзл улумр донанд ва дар тариқати хеши онро радат шимуранд . Абӯи бикри садиқ аз ӣнҷо гуфта : тӯбои лмни моти фии алнأнأаҳи хунаки мари он бандае ки дар абтдоءи иродат бо тозагии дилу сафои вақту рӯзгори мусоид аз дунё баравад ки дар диранги рӯзгори тағйир аҳвол меуфтад ва дар сафои кидир майомезад : вае Наими лои икдраҳи алдҳр ,у аншдўои фии маъноа :

«وَ اللَّهُ خَلَقَکُمْ ثُمَّ یَتَوَفَّاکُمْ وَ مِنْکُمْ مَنْ یُرَدُّ إِلی‌ أَرْذَلِ الْعُمُرِ» بر لسان اهل معرفت و بر ذوق جوانمردان طریقت ارذل العمر آنست که بنده را در عنفوان شباب وقتی خوش بود و ارادتی تمام و روزگاری مساعد و صحبتی نیکو، چون روزگاری در استقامت برین صفت برود آن گه ناگاه او را فترتی افتد و آن عقد ارادت فسخ کند و روی در دنیا آرد و از حطام دنیا جمع کند، سالکان راه حقیقت آن را ارذل العمر دانند و در طریقت خویش آن را ردّت شمرند. ابو بکر صدّیق از اینجا گفته: طوبی لمن مات فی النأنأة خنک مر آن بنده‌ای که در ابتداء ارادت با تازگی دل و صفای وقت و روزگار مساعد از دنیا برود که در درنگ روزگار تغییر احوال می‌افتد و در صفا کدر می‌آمیزد: و ایّ نعیم لا یکدّره الدّهر، و انشدوا فی معناه:

Бӯи Муҳамади ҷрирӣ вақте маҷлис медошт , яке бархест гуфт эй шайхи дилии доштами тозау равшан ва вақте софӣу рӯзгорӣ бо низом , оҳ ки бар ман бшўрид ва он вақт аз ман бирафт , ҳиялат чист ? ҷрирӣ гуфт : эй ҷавонмард биншин ки мо ҳамаи дарин мотам нишастаем , он гуҳи ин абёт бар хонд :

بو محمد جریری وقتی مجلس میداشت، یکی برخاست گفت ای شیخ دلی داشتم تازه و روشن و وقتی صافی و روزگاری با نظام، آه که بر من بشورید و آن وقت از من برفت، حیلت چیست؟ جریری گفت: ای جوانمرد بنشین که ما همه درین ماتم نشسته‌ایم، آن گه این ابیات بر خواند:

Пер тариқат гуфт дар муноҷоти хеш : илоҳии ин чаҳ бтар рӯзӣаст ? тарсам ки маро аз ту ҷуз аз ҳасрат на рӯзӣаст , илоҳӣ май ларзам аз онк на арзам , вази онк на арзам чаҳ созами ҷуз аз онк май сӯзам то азин афтодагӣ бархезам , илоҳӣ аз бахти худ чун пурҳизум ва аз бӯдании куҷои гурезаму ночораро чаҳомезам ва дар ҳомӯни куҷои гурезам ?

پیر طریقت گفت در مناجات خویش: الهی این چه بتر روزی است؟ ترسم که مرا از تو جز از حسرت نه روزیست، الهی می‌لرزم از آنک نه ارزم، وز آنک نه ارزم چه سازم جز از آنک می‌سوزم تا ازین افتادگی برخیزم، الهی از بخت خود چون پرهیزم و از بودنی کجا گریزم و ناچاره را چه آمیزم و در هامون کجا گریزم؟

Илоҳӣ кон ҳасратаст ин дили ман , мояи дард ва ғамаст ин тани ман , наёрам гуфт ки ин ҳама чаро баҳраи ман , на даст расад марои бмъдни чораи ман :

الهی کان حسرتست این دل من، مایه درد و غم است این تن من، نیارم گفت که این همه چرا بهره من، نه دست رسد مرا بمعدن چاره من:

«у аллоҳи фазли бъзкми алии баъзи фии алрзқ » ризқ нафас дигарасту ризқи дили дигару ризқи рӯҳи дигар , аммо ризқи нафаси қавмиро тавфиқ тоъатасту қавмиро хизлони маъсият ,у ризқи дили қавмиро ҳузур диласт бо давоми зикру қавмиро сифати ғифлат бо давоми қсўт ,у ризқи рӯҳи қавмиро камол маърифатасту сафои муҳаббату қавмиро ҳуби дунёу шуғли ълоқт . Ва қоли алФзил : аҷали мо ризқи алонсони амали идлаҳи алии рушдау муъаррифаи тўрси мушоҳидаи раба .

«وَ اللَّهُ فَضَّلَ بَعْضَکُمْ عَلی‌ بَعْضٍ فِی الرِّزْقِ» رزق نفس دیگرست و رزق دل دیگر و رزق روح دیگر، اما رزق نفس قومی را توفیق طاعتست و قومی را خذلان معصیت، و رزق دل قومی را حضور دلست با دوام ذکر و قومی را صفت غفلت با دوام قسوت، و رزق روح قومی را کمال معرفتست و صفای محبّت و قومی را حبّ دنیا و شغل علاقت. و قال الفضیل: اجل ما رزق الانسان عمل یدلّه علی رشده و معرفة تورث مشاهدة ربّه.

Қол алнабӣ ( с ) : « анӣ азл ъанд рабии итъмнӣу исқинӣ » .

قال النّبی (ص): «انی اظل عند ربی یطعمنی و یسقینی».

«у ллаҳи ғайби алсмоўоту алأрз » қоли алнҳри ҷӯрӣ : алҳақ таъолии стар ғайбаи фии халқа ва стар авлиёъаи ани ибодаи Флои ишрФи алии ғайбаи алои хавоси аўлёӣаҳу лои ишрФи алии аўлёӣаҳи алои алсдиқўни ман ибода , ФолошроФи алии алғиби азизу алошроФи алии алоўлёء аъз манеҳ .

«وَ لِلَّهِ غَیْبُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ» قال النّهر جوری: الحقّ تعالی ستر غیبه فی خلقه و ستر اولیاءه عن عباده فلا یشرف علی غیبه الّا خواصّ اولیائه و لا یشرف علی اولیائه الّا الصدّیقون من عباده، فالاشراف علی الغیب عزیز و الاشراف علی الاولیاء اعزّ منه.