Қавлаи таъолӣ : « ман куфри биллоҳи ман баъди إимонаҳ » ҳар ки кофар шавад бхдои хеши пас онки гиравида буд бова , « إлои ман أкраҳ » магар касе ки бим ӯро бар сухан дорад аз забон бар нописанди дил , «у қалбаи мутмаини болإимон »у дил вай орамида боямон , «у локини ман шарҳи болкФри садро » аммо ҳар ки дили фарох фаро дод бкФр « Фълиҳми ғазаби ман аллоҳ » бар эшон хашмӣ аз аллоҳи таъолӣ , «у ?лаами азоби азим ( 106 ) »у аишонрости азобии бузург .
قوله تعالی: «مَنْ کَفَرَ بِاللَّهِ مِنْ بَعْدِ إِیمانِهِ» هر که کافر شود بخدای خویش پس آنک گرویده بود باو، «إِلَّا مَنْ أُکْرِهَ» مگر کسی که بیم او را بر سخن دارد از زبان بر ناپسند دل، «وَ قَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ بِالْإِیمانِ» و دل وی آرمیده بایمان، «وَ لکِنْ مَنْ شَرَحَ بِالْکُفْرِ صَدْراً» اما هر که دل فراخ فرا داد بکفر «فَعَلَیْهِمْ غَضَبٌ مِنَ اللَّهِ» بر ایشان خشمی از اللَّه تعالی، «وَ لَهُمْ عَذابٌ عَظِیمٌ (۱۰۶)» و ایشانراست عذابی بزرگ.
« злки бأнҳм » ин бонст ки эшон , « астҳбўои алҳёҳи алднёи алии алохраҳ » ин ҷаҳон баргузеданд бар он ҷаҳон , «у أни аллоҳи лои иҳдии алқўми алкоФрин ( 107 ) »у аллоҳи таъолӣ роҳ нанамояд кофаронро .
«ذلِکَ بِأَنَّهُمُ» این بآنست که ایشان، «اسْتَحَبُّوا الْحَیاةَ الدُّنْیا عَلَی الْآخِرَةِ» این جهان برگزیدند بر آن جهان، «وَ أَنَّ اللَّهَ لا یَهْدِی الْقَوْمَ الْکافِرِینَ (۱۰۷)» و اللَّه تعالی راه ننماید کافران را.
« أўлӣки аллазӣнаи табъи аллоҳи алии қлўбҳм » эшон онанд ки аллоҳи таъолии меҳри ниҳод бар дилҳои эшон , «у смъҳм » ва бар гӯшҳои эшон , «у أбсорҳм » ва бар чашмҳои эшон , «у أўлӣки ҳам алғоФлўн ( 108 ) » ва эшонанд бозмондагонам аз роҳи наҷот .
«أُولئِکَ الَّذِینَ طَبَعَ اللَّهُ عَلی قُلُوبِهِمْ» ایشان آنند که اللَّه تعالی مهر نهاد بر دلهای ایشان، «وَ سَمْعِهِمْ» و بر گوشهای ایشان، «وَ أَبْصارِهِمْ» و بر چشمهای ایشان، «وَ أُولئِکَ هُمُ الْغافِلُونَ (۱۰۸)» و ایشانند بازماندگانم از راه نجات.
« лои ҷурми أнҳми фии алохраҳи ҳам алхосрўн ( 109 ) » баростӣ ки эшон дар он ҷаҳон зиён коронанд .
«لا جَرَمَ أَنَّهُمْ فِی الْآخِرَةِ هُمُ الْخاسِرُونَ (۱۰۹)» براستی که ایشان در آن جهان زیانکارانند.
« сами إни рбки ллзини ҳоҷрўо » пас он гуҳи худованди ту эшонро ки ҳиҷрат карданд ва аз хону мон ва шаҳр бибареданд , « ман баъди мо Фтнўо » бар сари ин ки эшонро азоб карданд ва ранҷ намуданд , « сами ҷоҳдўо » вонгаҳ ҷиҳод карданд , «у сбрўо » ва шикебе карданд , « إни рбки ман баъдҳо лғФўри раҳим ( 110 ) » , худованди ту пас онк эшон карданд баростӣ ки омрзгорсти меҳрбон .
«ثُمَّ إِنَّ رَبَّکَ لِلَّذِینَ هاجَرُوا» پس آن گه خداوند تو ایشان را که هجرت کردند و از خان و مان و شهر ببریدند، «مِنْ بَعْدِ ما فُتِنُوا» بر سر این که ایشان را عذاب کردند و رنج نمودند، «ثُمَّ جاهَدُوا» وانگه جهاد کردند، «وَ صَبَرُوا» و شکیبایی کردند، «إِنَّ رَبَّکَ مِنْ بَعْدِها لَغَفُورٌ رَحِیمٌ (۱۱۰)»، خداوند تو پس آنک ایشان کردند براستی که آمرزگارست مهربان.
« явми тأтии кули нафас » фардо ки ояд ҳар касе , « тҷодли ани нафасҳо » доварӣ медорад худро «у тўФии кули нафаси мо амалат » ва бисипоранд баҳри кас подош кард ӯ , « ва ҳам лои излмўн ( 111 ) » ва аз ҳечкас аз сазоӣ ӯ чизе накоҳанд .
«یَوْمَ تَأْتِی کُلُّ نَفْسٍ» فردا که آید هر کسی، «تُجادِلُ عَنْ نَفْسِها» داوری میدارد خود را «وَ تُوَفَّی کُلُّ نَفْسٍ ما عَمِلَتْ» و بسپارند بهر کس پاداش کرد او، «وَ هُمْ لا یُظْلَمُونَ (۱۱۱)» و از هیچکس از سزای او چیزی نکاهند.
«у зарби аллоҳи Маслан » ва мисл зад аллоҳи таъолӣ , « қарияи канти омана » шаҳрӣ ки эмин буд , « мутмаина » орамида , « иأтиҳои ризқҳо рғдои ман кули макон » рӯзии аҳл он меояд бони фарох аз ҳар сӯй , « ФкФрти бأнъми аллоҳ » кофар шуданд бнъмтҳои худои таъолӣ ва носипос нишастанд , « Фأзоқҳои аллоҳи либоси алҷўъу алхўФ » бичашонед аллоҳи таъолии эшонро гуруснагӣ ва дар эшон пӯшеди ҷомаи тарсу бим , « бмои конўои иснъўн ( 112 ) » бонч мекарданд .
«وَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا» و مثل زد اللَّه تعالی، «قَرْیَةً کانَتْ آمِنَةً» شهری که ایمن بود، «مُطْمَئِنَّةً» آرمیده، «یَأْتِیها رِزْقُها رَغَداً مِنْ کُلِّ مَکانٍ» روزی اهل آن میآید بآن فراخ از هر سوی، «فَکَفَرَتْ بِأَنْعُمِ اللَّهِ» کافر شدند بنعمتهای خدای تعالی و ناسپاس نشستند، «فَأَذاقَهَا اللَّهُ لِباسَ الْجُوعِ وَ الْخَوْفِ» بچشانید اللَّه تعالی ایشان را گرسنگی و در ایشان پوشید جامه ترس و بیم، «بِما کانُوا یَصْنَعُونَ (۱۱۲)» بآنچ میکردند.
«у лақади ҷоءҳм расӯл манеҳам » ва боишон омад расӯлии ҳам аз эшон , « Фкзбўаҳ » вайро дурӯғ зан гирифтанд , « Фأхзҳми алъзоб » фаро гирифтанд эшонро азоб , « ва ҳам золмўн ( 113 ) »у гуноҳи кор эшон буданд .
«وَ لَقَدْ جاءَهُمْ رَسُولٌ مِنْهُمْ» و بایشان آمد رسولی هم از ایشان، «فَکَذَّبُوهُ» وی را دروغ زن گرفتند، «فَأَخَذَهُمُ الْعَذابُ» فرا گرفتند ایشان را عذاب، «وَ هُمْ ظالِمُونَ (۱۱۳)» و گناه کار ایشان بودند.
« Фклўои ммои рзқкми аллоҳ » мехуред аз ончи аллоҳи таъолии шуморо рӯзӣ дод « ҳлолои тибо » кушодае пок , «у ашкрўои неъмати аллоҳ »у сипос дор мебошед некӯ доштро аз худоӣ , « إни кантами إёҳи тъбдўн ( 114 ) » агар ӯро прсткороид .
«فَکُلُوا مِمَّا رَزَقَکُمُ اللَّهُ» میخورید از آنچ اللَّه تعالی شما را روزی داد «حَلالًا طَیِّباً» گشادهای پاک، «وَ اشْکُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ» و سپاس دار میباشید نیکو داشت را از خدای، «إِنْ کُنْتُمْ إِیَّاهُ تَعْبُدُونَ (۱۱۴)» اگر او را پرستکاراید.
« إнмои ҳарами алайкуми алмитаҳу алдму лаҳми алхнзир » он чиз ки бар шумо ҳаром карду бастаи он мурдорасту хӯну гӯшти хӯк , « ва мо أҳли лғири аллоҳ ба » ва онч гашта бошад бар номи бут на бар номи аллоҳи таъолӣ , « Фмни азтр » ҳар ки бечора монад , « ғайри боғу лои од » на афзӯнии ҷӯй ва на газофи кор , « Фإни аллоҳи ғафури раҳим ( 115 ) » аллоҳи таъолии омрзгорсти меҳрбон .
«إِنَّما حَرَّمَ عَلَیْکُمُ الْمَیْتَةَ وَ الدَّمَ وَ لَحْمَ الْخِنْزِیرِ» آن چیز که بر شما حرام کرد و بسته آن مردار است و خون و گوشت خوک، «وَ ما أُهِلَّ لِغَیْرِ اللَّهِ بِهِ» و آنچ گشته باشد بر نام بت نه بر نام اللَّه تعالی، «فَمَنِ اضْطُرَّ» هر که بیچاره ماند، «غَیْرَ باغٍ وَ لا عادٍ» نه افزونی جوی و نه گزاف کار، «فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ (۱۱۵)» اللَّه تعالی آمرزگارست مهربان.
«у лои тқўлўои лмои тсФи أлснткми алкзб » на дар истед ва ҳар чаҳ фаро забон ояд бдрўғи гўӣид , « ҳозои ҳалолу ҳозои ҳаром » ки ин кушодаасту раво ва ин бастаасту нораво , « лтФтрўои алии аллоҳи алкзб » то дар истеду дурӯғи гўӣид бар худои таъолӣ , « إни аллазӣнаи иФтрўни алии аллоҳи алкзб » эшон ки бар худои дурӯғи созанд , « лои иФлҳўн ( 116 ) » растгорӣ наёбанд .
«وَ لا تَقُولُوا لِما تَصِفُ أَلْسِنَتُکُمُ الْکَذِبَ» نه در ایستید و هر چه فرا زبان آید بدروغ گوئید، «هذا حَلالٌ وَ هذا حَرامٌ» که این گشاده است و روا و این بسته است و ناروا، «لِتَفْتَرُوا عَلَی اللَّهِ الْکَذِبَ» تا در ایستید و دروغ گوئید بر خدای تعالی، «إِنَّ الَّذِینَ یَفْتَرُونَ عَلَی اللَّهِ الْکَذِبَ» ایشان که بر خدای دروغ سازند، «لا یُفْلِحُونَ (۱۱۶)» رستگاری نیابند.
« матоъи қалил » ин рӯзгор гузошт шумоу ҷаҳони доштани шумо бдрўғи сохтан бар худои фаро сар бурид ки ин рӯзгорӣ андакаст , «у ?лаами азоби أлим ( 117 ) »у аишонрости азобӣ дард намой .
«مَتاعٌ قَلِیلٌ» این روزگار گذاشت شما و جهان داشتن شما بدروغ ساختن بر خدای فرا سر برید که این روزگاری اندکست، «وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِیمٌ (۱۱۷)» و ایشانراست عذابی درد نمای.
«у алии аллазӣнаи ҳодўо » ва бар ӣнон ки ҷуҳуд шуданд , « ҳрмнои мо қсснои алейк ман қабл » ҳаром кардем бар эшон онч бар ту хондаем аз пеш , « ва мо злмноҳм » ва бар эшон ситам накардем , «у локини конўои أнФсҳми излмўн ( 118 ) » локини эшон бар хештан ситам карданд .
«وَ عَلَی الَّذِینَ هادُوا» و بر اینان که جهود شدند، «حَرَّمْنا ما قَصَصْنا عَلَیْکَ مِنْ قَبْلُ» حرام کردیم بر ایشان آنچ بر تو خواندهایم از پیش، «وَ ما ظَلَمْناهُمْ» و بر ایشان ستم نکردیم، «وَ لکِنْ کانُوا أَنْفُسَهُمْ یَظْلِمُونَ (۱۱۸)» لکن ایشان بر خویشتن ستم کردند.
« сами إни рбки ллзини ъмлўои алсўءи бҷҳолаҳ » пас худованди ту эшонро ки бадӣ карданд бнодонӣ , « сами тобўои ман баъди злку أслҳўо » пас он гуҳи бози гаштанду кори хеши бтўбаҳ босалоҳ овараданд ва некӣ карданд , « إни рбки ман баъдҳо лғФўри раҳим ( 119 ) » худованди ту пас он эшонро омрзгорсти меҳрбон .
«ثُمَّ إِنَّ رَبَّکَ لِلَّذِینَ عَمِلُوا السُّوءَ بِجَهالَةٍ» پس خداوند تو ایشان را که بدی کردند بنادانی، «ثُمَّ تابُوا مِنْ بَعْدِ ذلِکَ وَ أَصْلَحُوا» پس آن گه باز گشتند و کار خویش بتوبه باصلاح آوردند و نیکی کردند، «إِنَّ رَبَّکَ مِنْ بَعْدِها لَغَفُورٌ رَحِیمٌ (۱۱۹)» خداوند تو پس آن ایشان را آمرزگارست مهربان.
« إни إброҳими кони أмаҳи қонтои ллаҳ » иброҳӣм ( ъ ) пешвоӣ буд худои таъолиро бпои истода бФрмон бурдорӣ , « ҳниФо » ӯро бохалоси яктои гӯй , «у лами як ман алмшркин ( 120 ) » ва аз мушрикон набӯд .
«إِنَّ إِبْراهِیمَ کانَ أُمَّةً قانِتاً لِلَّهِ» ابراهیم (ع) پیشوای بود خدای تعالی را بپای ایستاده بفرمان برداری، «حَنِیفاً» او را باخلاص یکتا گوی، «وَ لَمْ یَکُ مِنَ الْمُشْرِکِینَ (۱۲۰)» و از مشرکان نبود.
« шокрои лأнъмаҳ » сипоси дор буд неъматҳои худованди хешро , « аҷтбоаҳу ҳдоаҳ » бар гузид аллоҳи таъолӣ ӯро бпиғому дӯстӣ ва роҳ намӯд ӯро , « إлии сироти мустақӣм ( 121 ) » бар роҳи рости пояндаи дуруст .
«شاکِراً لِأَنْعُمِهِ» سپاس دار بود نعمتهای خداوند خویش را، «اجْتَباهُ وَ هَداهُ» بر گزید اللَّه تعالی او را بپیغام و دوستی و راه نمود او را، «إِلی صِراطٍ مُسْتَقِیمٍ (۱۲۱)» بر راه راست پاینده درست.
«у отиноаҳи фии алднёи ҳасана »у додем ӯро дарин ҷаҳони некуӣ , «у إнаҳи фии алохраҳи лмни алсолҳин ( 122 ) » ва ӯ дар он ҷаҳон аз никонст .
«وَ آتَیْناهُ فِی الدُّنْیا حَسَنَةً» و دادیم او را درین جهان نیکویی، «وَ إِنَّهُ فِی الْآخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِینَ (۱۲۲)» و او در آن جهان از نیکانست.
« сами أўҳинои إлик » он гуҳи пас бтўи пайғоми додем , « أни атбъи млаҳи إброҳим » ки бар паии дайни иброҳӣми рӯ , « ҳниФо » ва ҳамчун ӯ мухлис бошу мусулмону мхттн , « ва мо кони ман алмшркин ( 123 ) » ва мушрик мабош .
«ثُمَّ أَوْحَیْنا إِلَیْکَ» آن گه پس بتو پیغام دادیم، «أَنِ اتَّبِعْ مِلَّةَ إِبْراهِیمَ» که بر پی دین ابراهیم رو، «حَنِیفاً» و همچون او مخلص باش و مسلمان و مختتن، «وَ ما کانَ مِنَ الْمُشْرِکِینَ (۱۲۳)» و مشرک مباش.
« إнмои ҷаъли алсбти алии аллазӣнаи ахтлФўои фӣа » бузурги доштани шанбеу озарми доштан бар он қавми нбштнд ки мухталиф шуданд дарав , «у إни рбки лиҳкми бинҳми явми алқёмаҳ »у худованди ту доварии баради миёни эшон рӯзи растохез , « Фимои конўои фӣаи ихтлФўн ( 124 ) » дар он мухолифат кардану гуфтан ки эшон дар он буданд .
«إِنَّما جُعِلَ السَّبْتُ عَلَی الَّذِینَ اخْتَلَفُوا فِیهِ» بزرگ داشتن شنبه و آزرم داشتن بر آن قوم نبشتند که مختلف شدند درو، «وَ إِنَّ رَبَّکَ لَیَحْکُمُ بَیْنَهُمْ یَوْمَ الْقِیامَةِ» و خداوند تو داوری برد میان ایشان روز رستاخیز، «فِیما کانُوا فِیهِ یَخْتَلِفُونَ (۱۲۴)» در آن مخالفت کردن و گفتن که ایشان در آن بودند.
« адъи إлии сиблати рбк » бо роҳи худованд хеш хон халқ ӯро , « болҳкмаҳ » бзиркӣу бончи доне , «у алмўъзаҳи алҳасана »у бойени панди некӯ , «у ҷодлҳми болатии ҳаии أҳсн »у бози печ бо эшон бончи некӯтар , « إни рбки ҳўи أълм » худованд ту ӯст ки донотараст , « бмни зли ани сиблата » баҳр ки гумроҳаст , «у ҳўи أълми болмҳтдин ( 125 ) » ва ӯст ки донотараст баҳр ки бар роҳаст .
«ادْعُ إِلی سَبِیلِ رَبِّکَ» با راه خداوند خویش خوان خلق او را، «بِالْحِکْمَةِ» بزیرکی و بآنچ دانی، «وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ» و باین پند نیکو، «وَ جادِلْهُمْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ» و باز پیچ با ایشان بآنچ نیکوتر، «إِنَّ رَبَّکَ هُوَ أَعْلَمُ» خداوند تو اوست که داناتر است، «بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبِیلِهِ» بهر که گمراهست، «وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِینَ (۱۲۵)» و اوست که داناتر است بهر که بر راه است.
«у ани оқибатам ва агар подош кунед касеро « Фъоқбўои бмсли мо ъўқбтм ба » баҳами чандон подош кунед ки ӯ кард «у лӣни сбртм » ва агар шикебе кунед ва фаро гузоред , « лаҳви хайри ллсобрин ( 126 ) » он бааст шикебёнро .
«و ان عاقبتم و اگر پاداش کنید کسی را «فَعاقِبُوا بِمِثْلِ ما عُوقِبْتُمْ بِهِ» بهم چندان پاداش کنید که او کرد «وَ لَئِنْ صَبَرْتُمْ» و اگر شکیبایی کنید و فرا گذارید، «لَهُوَ خَیْرٌ لِلصَّابِرِینَ (۱۲۶)» آن به است شکیبایان را.
«у асбр » шикебе кун , « ва мо сбрки إлои биллоҳ » ва натавонӣ кард сабри магари бхдоӣ , «у лои тҳзни алайҳим » ва бар эшон андӯҳ махӯр , «у лои так фии зиқи ммои имкрўн ( 127 ) » ва дар танагӣу танг дилӣ мабош аз бад кард ки эшон мекунанд .
«وَ اصْبِرْ» شکیبایی کن، «وَ ما صَبْرُکَ إِلَّا بِاللَّهِ» و نتوانی کرد صبر مگر بخدای، «وَ لا تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ» و بر ایشان اندوه مخور، «وَ لا تَکُ فِی ضَیْقٍ مِمَّا یَمْکُرُونَ (۱۲۷)» و در تنگی و تنگ دلی مباش از بد کرد که ایشان میکنند.
« إни аллоҳи маъаи аллазӣнаи атқўо » худои таъолӣ бо эшонаст ки азу метарсанд , «у аллазӣнаи ҳам мҳснўн ( 128 ) » ва бо эшон ки бо халқ ӯ некуӣ мекунанд .
«إِنَّ اللَّهَ مَعَ الَّذِینَ اتَّقَوْا» خدای تعالی با ایشانست که ازو میترسند، «وَ الَّذِینَ هُمْ مُحْسِنُونَ (۱۲۸)» و با ایشان که با خلق او نیکویی میکنند.