Ҷумҳӯри муфассирон бар онанд ки ин сӯра банӣ Исроили ҳама ?маккейаст магари қтодаҳ ки мегуяд азин сурати ҳашт оят дар маданӣот шимуранд : «у إни кодўои лиФтнўнк » то охир ҳашт оятасту охири ин ҳашт оят : « ва қул раби أдхлнии мадхали сидқ » миёни Маккау Мадина фурӯд омад , ва дар ҳамаи сурати ду оят мансӯхаст , яке : «у қзии рбки أлои тъбдўои إлои إёҳ » то онҷо ки гуфт : « ва қул раби арҳмҳмои комаи рбёнии сғиро » насхи алдъоءи лоҳли алшрку бқии мо бқии алии умуми алоиаҳ . Ояти дувум : « ва мо أрслноки алайҳими вкило » боити сайф мансӯхаст . Ва баъданади кӯфӣони ин сурати сад ва ёздаҳ оятаст ва ҳазор ва панҷсад ва сӣ ва се калима ва шаш ҳазор ва чаҳор сад ва шаст ҳарф .

جمهور مفسران بر آنند که این سوره بنی اسرائیل همه مکّی است مگر قتاده که میگوید ازین سورت هشت آیت در مدنیّات شمرند: «وَ إِنْ کادُوا لَیَفْتِنُونَکَ» تا آخر هشت آیتست و آخر این هشت آیت: «وَ قُلْ رَبِّ أَدْخِلْنِی مُدْخَلَ صِدْقٍ» میان مکّه و مدینه فرود آمد، و در همه سورت دو آیت منسوخ است، یکی: «وَ قَضی‌ رَبُّکَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِیَّاهُ» تا آنجا که گفت: «وَ قُلْ رَبِّ ارْحَمْهُما کَما رَبَّیانِی صَغِیراً» نسخ الدّعاء لاهل الشرک و بقی ما بقی علی عموم الآیة. آیت دوم: «وَ ما أَرْسَلْناکَ عَلَیْهِمْ وَکِیلًا» بآیت سیف منسوخ است. و بعداد کوفیان این سورت صد و یازده آیتست و هزار و پانصد و سی و سه کلمه و شش هزار و چهار صد و شصت حرف.

Рӯй абии бен каъби қоли қоли расӯли аллоҳ ( с ) : ман қрأи сӯра банӣ Исроили фарқ қалба ъанд зикри алўолдини аътии фии алҷнаҳи қнторини ман алоҷр ,у алқнтори алифи аўқиаҳу моӣтои аўқиаҳу алоўқиаҳи минҳои хайри ман алднё ва мо фӣҳо .

روی ابی بن کعب قال قال رسول اللَّه (ص): من قرأ سورة بنی اسرائیل فرق قلبه عند ذکر الوالدین اعطی فی الجنّة قنطارین من الاجر، و القنطار الف اوقیة و مائتا اوقیة و الاوقیة منها خیر من الدّنیا و ما فیها.

Қавла : « субҳон » масдари колғФрон ,у алмънӣ : асбҳи аллоҳи тсбиҳо . Ва сӣл алнабӣ ( с ) ани маънии субҳони аллоҳ , Фқол : броءаҳи аллоҳи ман алсўءу алтқдир .

قوله: «سُبْحانَ» مصدر کالغفران، و المعنی: اسبّح اللَّه تسبیحا. و سئل النبی (ص) عن معنی سبحان اللَّه، فقال: براءة اللَّه من السّوء و التّقدیر.

Қўлўо « субҳони алзии أсрӣ » эй анаи муназзаҳи ани сифоти алнқс , « أсрии бъбдаҳ » эй зҳб ба Лайло ,у алсрӣу алосроء : алзҳоби фии аллил , ?фони қили азои кони алосроءи боллили Фмои Фоӣдаҳи қавла : « Лайло » ? Фолҷўоби ани алмроди фии баъзи аллили лои фии каллаи алии тақлили алўқт . Ва қили алФоӣдаҳи ман зикраи алтўкиду зиёдаи албён , кқўли алқоӣл : ахзи бедау қоли блсонаҳ , « ман алмсҷдулҳаром » ӣнҷо ду қавласт муфассиронро : яке онаст ки масҷиди ҳароми ҷумлаи шаҳр Маккааст ки расӯли худоӣ ( с ) он шаб дар хонаам ҳоне буд хоҳари алии бен абии толиб ( ъ ) , қолатам ҳоне : мо асрии расӯли аллоҳ ( с ) алои ман байтӣу кони фии байтӣ ноӣмо ъанд тлки аллилаҳи фаслии алъшоءи алохраҳи сами ном ӯ нмнои Флмои кони қабили алФҷри аҳбнои ҳўи Флмои слии алсбҳу слинои маъааи қол ёам ҳонеи лақади слити мъкми алъшоءи алохраҳи комаи раъйати бҳзои алўодии сами ҷӣти байти алмуқаддаси фасляти фӣаи сами слити салоаи алғдоаҳи мъкми коматарин .

قولوا «سُبْحانَ الَّذِی أَسْری‌» ای انّه منزّه عن صفات النّقص، «أَسْری‌ بِعَبْدِهِ» ای ذهب به لیلا، و السّری و الاسراء: الذهاب فی اللّیل، فان قیل اذا کان الاسراء باللّیل فما فائدة قوله: «لَیْلًا»؟ فالجواب انّ المراد فی بعض اللیل لا فی کلّه علی تقلیل الوقت. و قیل الفائدة من ذکره التوکید و زیادة البیان، کقول القائل: اخذ بیده و قال بلسانه، «مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ» اینجا دو قولست مفسران را: یکی آنست که مسجد حرام جمله شهر مکّه است که رسول خدای (ص) آن شب در خانه امّ هانی بود خواهر علی بن ابی طالب (ع)، قالت امّ هانی: ما اسری رسول اللَّه (ص) الّا من بیتی و کان فی بیتی نائما عند تلک اللّیلة فصلّی العشاء الآخرة ثمّ نام او نمنا فلمّا کان قبیل الفجر اهبّنا هو فلمّا صلّی الصبح و صلّینا معه قال یا امّ هانی لقد صلیت معکم العشاء الآخرة کما رأیت بهذا الوادی ثمّ جئت بیت المقدس فصلیت فیه ثمّ صلّیت صلاة الغداة معکم کما ترین.

Қавл дигар онаст ки масҷиди ҳароми хона каъбаасту расӯлро ( с ) аз масҷиди ббрднд чунонк дар хабараст брўоити инси қоли қол алнабӣ ( с ) : бино ано ъанд албити байни алноӣму алиқзони ази самъати қоӣлои иқўли Қум ё Муҳамади Фқмти Фозои Ҷабраили маъааи Микоилу зикри алҳдис , « إлии алмсҷди алأқсӣ » масҷиди ақсои масҷиди байт алмуқаддасаст , ва дар хабараст ки баъд аз бноءи каъбаи бчҳли соли онро банно карданд . Ва қили ?лаи алақсои лбъди алмсоФаҳи байнау байни алмсҷд улҳаром мегуяд ббрднд ӯро аз масҷиди наздиктар бмсҷди давртар яъне ки масҷиди ҳаром ба Мустафо ( с )у ёрону аҳли Маккаи наздик тарасту байти алмуқаддаси давртар , ва гуфтаанд ки масҷиди ақсо , сулаймони бен Довӯд ( ъ ) бноء он фармуд , ъФорити ҷинро дар атрофи олам дар бару баҳр мунташир кард то зару сими фаровону анвоъи ҷавоҳиру иўоқити рангоранг аз маодину амокини хеш ҷамъ карданд , вонгаҳи деворҳои масҷид аз рухоми сипеду зарду сабзи бсохтнд ва сутунҳои он аз булвор ва сақфҳои он алвоҳи ҷавоҳиру биҷои хишти пухтаи хиштҳои Фирўзҷ дар замини афканда ва дар девори он нигинҳои ҷавоҳири рангорангу лؤлؤи нишонда , чун шаб дар омадӣ аз равшанои он ҷавоҳири гӯйии ҳазорон машъалау шамъ афрӯхтаанд ва аз аъҷўбҳо ки сулаймон ( ъ ) сохт дар он масҷиди деворӣ буд сабзи ранги онро сайқал дода , ҳар порсои мардии некӯкор ки дар он нгрстии хаёл рӯй ваии сипед ва зебо намӯдӣ , ва ҳар фоҷирии бади мард ки дар он нгрстӣ рӯй худ сиёҳ ва нохуш дидӣ , бад-ӣни сабаби басии бади мардон аз бади мардии бози гаштанд ва тавба карданд , ва низ дар зовия эй аз завоёии масҷиди ъсоӣии сохта буд ки ҳар фарзанди пайғомбар ки буд агар дасти фарои ваии барадии ҳеҷ газандаш нараседӣ ва дигарон ҳар кас ки дасти бадви барадӣ дасташ бсухтӣ .

قول دیگر آنست که مسجد حرام خانه کعبه است و رسول را (ص) از مسجد ببردند چنانک در خبر است‌ بروایت انس قال قال النّبی (ص): بینا انا عند البیت بین النّائم و الیقظان اذ سمعت قائلا یقول قم یا محمّد فقمت فاذا جبرئیل معه میکائیل و ذکر الحدیث، «إِلَی الْمَسْجِدِ الْأَقْصَی» مسجد اقصی مسجد بیت المقدس است، و در خبر است که بعد از بناء کعبه بچهل سال آن را بنا کردند. و قیل له الاقصی لبعد المسافة بینه و بین المسجد الحرام می‌گوید ببردند او را از مسجد نزدیک‌تر بمسجد دورتر یعنی که مسجد حرام به مصطفی (ص) و یاران و اهل مکّه نزدیک‌تر است و بیت المقدس دورتر، و گفته‌اند که مسجد اقصی، سلیمان بن داود (ع) بناء آن فرمود، عفاریت جن را در اطراف عالم در برّ و بحر منتشر کرد تا زر و سیم فراوان و انواع جواهر و یواقیت رنگارنگ از معادن و اماکن خویش جمع کردند، وانگه دیوارهای مسجد از رخام سپید و زرد و سبز بساختند و ستونهای آن از بلوار و سقفهای آن الواح جواهر و بجای خشت پخته خشتهای فیروزج در زمین افکنده و در دیوار آن نگینهای جواهر رنگارنگ و لؤلؤ نشانده، چون شب در آمدی از روشنایی آن جواهر گویی هزاران مشعله و شمع افروخته اند و از اعجوبها که سلیمان (ع) ساخت در آن مسجد دیواری بود سبز رنگ آن را صیقل داده، هر پارسا مردی نیکوکار که در آن نگرستی خیال روی وی سپید و زیبا نمودی، و هر فاجری بد مرد که در آن نگرستی روی خود سیاه و ناخوش دیدی، بدین سبب بسی بد مردان از بد مردی باز گشتند و توبه کردند، و نیز در زاویه‌ای از زوایای مسجد عصائی ساخته بود که هر فرزند پیغامبر که بود اگر دست فرا وی بردی هیچ گزندش نرسیدی و دیگران هر کس که دست بدو بردی دستش بسوختی.

Сулаймон ( ъ ) чун аз бноءи он фориғи гашти бадаргоҳи раби алъзаҳи дасти тазаррӯъ бардошт гуфт : аллоҳами ании асӣлки лмни дахли ҳозои алмсҷди хсолои ани лои идхлаҳи аҳади ислии фӣаи ракаатин мхлсои Фиҳмои алои харҷи ман зунубаи кҳиӣтаҳи явми влдтаҳи ИМАу лои идхлаҳи мсттиби алои таббати алайҳу лои хоӣФи алои омнтаҳу лои сқими алои шФитаҳу лои мҷдби алои ахсбтаҳу ағстаҳ , он гуҳ қурбон кард гуфт : бори худоё агар он дуо иҷобат кардӣ қурбони ман пазируфтаи гардон . Ва дар он рӯзгори нишони қабули қурбони он буд ки оташии сипед аз осмон фурӯд омадӣ ва онро барграфтӣ , ҳамон соъати оташ фурӯд омаду қурбон бар гирифт , сулаймон ( ъ ) бидонаст ки дъоء вай мустаҷобаст худоиро ъзу ҷл шукр кард , пас масҷид бар он сифати ҳаме буд то брўзгори бахти наср ки бар банӣ Исроил муставле шуд ва аз эшон халқӣ бикушту масҷидро хароб кард ва он зару симу ҷавоҳир ки дар масҷиди бакор шуда буд ҳама нақл кард бо замини Бобул ,у масҷиди ҳам чунон хароб монад то брўзгори умри хитоб ки мусулмононро фармуд то боз карданд чунонк имрӯзаст .

سلیمان (ع) چون از بناء آن فارغ گشت بدرگاه ربّ العزّه دست تضرّع برداشت گفت: اللّهم انّی اسئلک لمن دخل هذا المسجد خصالا ان لا یدخله احد یصلّی فیه رکعتین مخلصا فیهما الّا خرج من ذنوبه کهیئته یوم ولدته امّة و لا یدخله مستتیب الا تبت علیه و لا خائف الّا آمنته و لا سقیم الّا شفیته و لا مجدب الا اخصبته و اغثته، آن گه قربان کرد گفت: بار خدایا اگر آن دعا اجابت کردی قربان من پذیرفته گردان. و در آن روزگار نشان قبول قربان آن بود که آتشی سپید از آسمان فرود آمدی و آن را برگرفتی، همان ساعت آتش فرود آمد و قربان بر گرفت، سلیمان (ع) بدانست که دعاء وی مستجابست خدای را عزّ و جل شکر کرد، پس مسجد بر آن صفت همی‌بود تا بروزگار بخت‌نصر که بر بنی اسرائیل مستولی شد و از ایشان خلقی بکشت و مسجد را خراب کرد و آن زر و سیم و جواهر که در مسجد بکار شده بود همه نقل کرد با زمین بابل، و مسجد هم چنان خراب ماند تا بروزگار عمر خطاب که مسلمانان را فرمود تا باز کردند چنانک امروزست.

. . . « алзии боркнои ҳавла » ҷой дигар гуфт : «у нҷиноаҳу лўтои إлии алأрзи алтии боркнои фӣҳо » он замин ки дар он баракат карданд замин муқаддасааст ,у анмои самяти алмуқаддасаи лксраҳи мо қудси болавҳии таҳорату қудси вайу баракат дар вай онаст ки манозилу мақобир анбёءасту мҳбти ваҳии ҳақи ҷли ҷалолау ҷои тааббуди обидону маскани солеҳон .

... «الَّذِی بارَکْنا حَوْلَهُ» جای دیگر گفت: «وَ نَجَّیْناهُ وَ لُوطاً إِلَی الْأَرْضِ الَّتِی بارَکْنا فِیها» آن زمین که در آن برکت کردند زمین مقدّسه است، و انّما سمیت المقدّسة لکثرة ما قدّس بالوحی طهارت و قدس وی و برکت در وی آنست که منازل و مقابر انبیاء است و مهبط وحی حق جلّ جلاله و جای تعبد عابدان و مسکن صالحان.

Ва қил « боркнои ҳавла » болмёҳу алошҷору алсмору ҷълнои фӣаи алсъаҳи фии алрзқу алрхси фии алсъри Флои иҳтоҷи илои ҷалби алмираҳ . Ва иқоли ани кули моءи ъзби фии аларзи ихрҷи ман асли алсхраҳи алтии фии байти алмуқаддаси иҳбти ман алсмоءи илоҳо сами итФрқи фии аларзи Фзлки қавла : « боркнои фӣҳо » . Ва ани ибодаи бен алсомти қоли қоли расӯли аллоҳ ( с ) : сахраи байти алмуқаддаси алии нахла ман нахайл алҷнаҳу тлки алнхлаҳи алии наҳри ман анҳори алҷнаҳи алии злки алнҳри осияи бинти мазоҳиму Марями бинти умрони тнзмони ҳиллии аҳли алҷнаҳи илои явми алқёмаҳ .

و قیل «بارَکْنا حَوْلَهُ» بالمیاه و الاشجار و الثمار و جعلنا فیه السّعة فی الرّزق و الرّخص فی السّعر فلا یحتاج الی جلب المیرة. و یقال انّ کل ماء عذب فی الارض یخرج من اصل الصّخرة التی فی بیت المقدس یهبط من السّماء الیها ثمّ یتفرّق فی الارض فذلک قوله: «بارَکْنا فِیها». و عن عبادة بن الصّامت قال قال رسول اللَّه (ص): صخرة بیت المقدس علی نخلة من نخیل الجنّة و تلک النخلة علی نهر من انهار الجنّة علی ذلک النّهر آسیة بنت مزاحم و مریم بنت عمران تنظمان حلی اهل الجنّة الی یوم القیامة.

Ва қили тақдира : боркнои мо ҳавлаи ман қрии алшому кФўрҳо , « лнриаҳи ман оётно » яъне ба мҳмдо ( с ) ман оётнои алдолаҳи алии тавҳиди аллоҳ ва сидқ набута брؤитаҳи алсмоўот ва мо фӣҳо ман алъҷоӣбу алоёту мшоҳдтаҳи байти алмуқаддас ва мо раъии ман алонбёءу мқомотҳму мавозиъи ъбодотҳм , « إнаҳи ҳўи алсмиъ » лдъоӣаҳ , « албсир » боъмолаҳ . Ва қили самъи мақолаи алкФору абсри мтолбтҳми болоёту қили исмъи мо тқўлўни фии алосроءу ибсри мо тъмлўну яҳтамили ани алсмиъи бмънии алмсмъу албсири бмънии алмбср , эй асмъ алнабӣ каломау абсраҳи алоёти ворид шуда .

و قیل تقدیره: بارکنا ما حوله من قری الشّام و کفورها، «لِنُرِیَهُ مِنْ آیاتِنا» یعنی به محمّدا (ص) من آیاتنا الدّالة علی توحید اللَّه و صدق نبوّته برؤیته السّماوات و ما فیها من العجائب و الآیات و مشاهدته بیت المقدس و ما رأی من الانبیاء و مقاماتهم و مواضع عباداتهم، «إِنَّهُ هُوَ السَّمِیعُ» لدعائه، «الْبَصِیرُ» باعماله. و قیل سمع مقالة الکفّار و ابصر مطالبتهم بالآیات و قیل یسمع ما تقولون فی الاسراء و یبصر ما تعملون و یحتمل انّ السّمیع بمعنی المسمع و البصیر بمعنی المبصر، ای اسمع النّبی کلامه و ابصره الآیات وارد شده.

Агар касе гуяд дар миъроҷи Мустафо ( с ) фоида чист ва дар таҳти вай чаҳ ҳикматаст ки ақтзоء он кард ? ҷавоб онаст ки расӯли худоӣ ( с ) кофаронроу душманони дайнро медид дар дунё бо роҳату неъмат ва мؤмнонро медид дар балоу шиддату гоҳи гоҳ аз он ғамгин май гашт ва бар вай дшхўор меомад , раби Алъоламин ӯро босмони бараду малакӯт бар вай арза карду оқибати Фриқин буи намӯд , мؤмнонрои Наими биҳишту кофаронро азоби дӯзах , пас аз он расӯли худо ( с ) балоу машаққати муъминон дар ҷанби Наими биҳишт ки эшонро сохтаанд андак диду неъмати кофарон дар ҷанби азоби дӯзахи андаки шимурд , дили ваии бёромиду сокини гашт . Дигар ҷавоб онаст ки то рисолат ки гузорад аз мушоҳидау назари гузорад на аз самоъу хабар : Флиси алхбри колмъоинаҳ , чун сифат кунад Наими биҳиштроу азоби дӯзахро гуяд дидам , нагӯяд шунидам , он дар ҳуҷҷати балиғтар буд ва дар дили ҷои гиртару қавитар .

اگر کسی گوید در معراج مصطفی (ص) فایده چیست و در تحت وی چه حکمتست که اقتضاء آن کرد؟ جواب آنست که رسول خدای (ص) کافران را و دشمنان دین را می‌دید در دنیا با راحت و نعمت و مؤمنانرا می‌دید در بلا و شدّت و گاه‌گاه از آن غمگین می‌گشت و بر وی دشخوار می‌آمد، ربّ العالمین او را بآسمان برد و ملکوت بر وی عرضه کرد و عاقبت فریقین بوی نمود، مؤمنانرا نعیم بهشت و کافران را عذاب دوزخ، پس از آن رسول خدا (ص) بلا و مشقّت مؤمنان در جنب نعیم بهشت که ایشان را ساخته‌اند اندک دید و نعمت کافران در جنب عذاب دوزخ اندک شمرد، دل وی بیارامید و ساکن گشت. دیگر جواب آنست که تا رسالت که گزارد از مشاهده و نظر گزارد نه از سماع و خبر: فلیس الخبر کالمعاینه، چون صفت کند نعیم بهشت را و عذاب دوزخ را گوید دیدم، نگوید شنیدم، آن در حجّت بلیغ‌تر بود و در دل جای گیرتر و قوی‌تر.

Ва раво бошад ки ҳикмати миъроҷи он буд ки то шарафу иззати Мустафо ( с ) пайдо кунаду камоли муҳаббату амонати ваии бхлқи намояд , одат мулӯк чунонаст ки чун якеро аз чокарон хеш хоҳанд ки бар кашанд ва ӯро мартабатӣ ва манзалатӣ диҳанд ки дигаронро набошад хбоёу кнўзи хеши буии намоянд , кнўзи сарои фано ба Мустафо ( с ) намуданд чунонк гуфт : « зуят лии аларзи Форити мшорқҳоу мғорбҳо »

و روا باشد که حکمت معراج آن بود که تا شرف و عزّت مصطفی (ص) پیدا کند و کمال محبّت و امانت وی بخلق نماید، عادت ملوک چنانست که چون یکی را از چاکران خویش خواهند که بر کشند و او را مرتبتی و منزلتی دهند که دیگران را نباشد خبایا و کنوز خویش بوی نمایند، کنوز سرای فنا به مصطفی (ص) نمودند چنانک گفت:«زویت لی الارض فاریت مشارقها و مغاربها»

Чун кнўзи сарой фано бидид бъолми бақоаши бурданду кнўзи олами бақо буи намуданд , ҳам сарои раҳмат буи намуданд , ҳам сарои азоб , ҳам ганҷи фазлу адл , ҳам ганҷи ризоу схт . Ва буи намуданд ки рзоءи моро иллат несту схти моро иллат нест , ризои мо мӯҷиб мувофиқатаст на мувофиқати мӯҷиби ризо ,у схти мо мӯҷиб мухолифатаст на мухолифати мӯҷиби схт , ва ин намӯдани асрору кнўзи далели муҳаббат буду камоли амонат то муҳаббат мтأкд нагашт асрор бо вай нагуфтанд ва то амонати вай бкмол набӯд хбоё буи нанамуданд .

چون کنوز سرای فنا بدید بعالم بقاش بردند و کنوز عالم بقا بوی نمودند، هم سرای رحمت بوی نمودند، هم سرای عذاب، هم گنج فضل و عدل، هم گنج رضا و سخط. و بوی نمودند که رضاء ما را علت نیست و سخط ما را علّت نیست، رضای ما موجب موافقتست نه موافقت موجب رضا، و سخط ما موجب مخالفتست نه مخالفت موجب سخط، و این نمودن اسرار و کنوز دلیل محبت بود و کمال امانت تا محبت متأکد نگشت اسرار با وی نگفتند و تا امانت وی بکمال نبود خبایا بوی ننمودند.

Агар касе гуяд ки чаҳ ҳикмат дошт ки нахуст ӯро ба байти алмуқаддаси бурданди он гуҳи босмон ? ҷавоб онаст ки байти алмуқаддаси қиблаи пайғомбарон буду манозилу мшоҳду ҳиҷрати гоҳи эшон , раби Алъоламин хости Сайид ( с ) онро бибинаду баракоти осори анбёء буи расад ва дар ҳиҷрати базмин қудс бо анбёءи баробар буд . Дигар ҷавоб онаст ки то бар кофарони ҳуҷҷати тамомтару қавитар буд ки эшон байти алмуқаддас дида буданду шинохтау бърФу одати дониста ки касро қӯту қудрат он набошад ки бики шаб масофатӣ бидон даврии бози барад ва боз гардад , чун нишонҳои он буқъа аз вай пурседанд ва рост гуфт сидқи вай дар он пайдо шуду ҳуҷҷати қавии гашт , агар инкор кунанд ҷузи мкобраҳ маҳз набӯд , ва агар ӯро ҳам аз Маккаи босмони барадии эшонро ҷои инкору ҷҳўд будӣ гуфтандӣ мо осмонҳо надида ем ндонем рост мегуяд ё дурӯғу ҳуҷҷат бар эшон лозим ва собит набӯдӣ .

اگر کسی گوید که چه حکمت داشت که نخست او را به بیت المقدس بردند آن گه بآسمان؟ جواب آنست که بیت المقدس قبله پیغامبران بود و منازل و مشاهد و هجرت گاه ایشان، ربّ العالمین خواست سید (ص) آن را ببیند و برکات آثار انبیاء بوی رسد و در هجرت بزمین قدس با انبیاء برابر بود. دیگر جواب آنست که تا بر کافران حجّت تمامتر و قوی‌تر بود که ایشان بیت المقدس دیده بودند و شناخته و بعرف و عادت دانسته که کس را قوّت و قدرت آن نباشد که بیک شب مسافتی بدان دوری باز برد و باز گردد، چون نشانهای آن بقعه از وی پرسیدند و راست گفت صدق وی در آن پیدا شد و حجّت قوی گشت، اگر انکار کنند جز مکابره محض نبود، و اگر او را هم از مکه بآسمان بردی ایشان را جای انکار و جحود بودی گفتندی ما آسمانها ندیده‌ایم ندانیم راست می‌گوید یا دروغ و حجّت بر ایشان لازم و ثابت نبودی.

Аммо қавмӣ дар миъроҷ хилоф кардаанд ва гуфта ки он дар хоб бӯда на дар бедорӣ ва ин хилофи ахбор сҳоҳасту хилофи мазҳаби аҳли суннату ҷамоат ,у бдонки эътиқоди дурусту мазҳаб рост онаст ки Мустафо ( с )ро ба бедорӣу ҳушёрии шахси мубораки вайро бурданди бшб аз масҷиди ҳароми бмсҷди ақсо ва аз масҷиди ақсо ба осмони дунё ва аз осмони дунёи бсдраҳи мунтаҳӣ ва аз сидраи мунтаҳӣ то онҷо ки раб алъзаҳ гуфт : « факони қоби қавсин أўи أднӣ »у ахбори сҳоҳ бад-ӣн нотиқаст чунонк эрод кунему шарҳи диҳем , ва агар миъроҷ бихоб будӣ Мустафо ( с )ро дар он ҳеҷ муъҷиза набӯдӣу ҳуҷҷат бар мункирони лозим ва собит нашудӣу кофарони худ инкор накардандӣ ки дар хоб ҳар касе мисли он бинад , чунонк касе ки дар хоб бинад ки бар осмон мешавад ва биҳишт мебинад ё қиёмат ва растохез бинад ин чунин хоб мадфуъ нест , ва он кас ки ҳикоят кунад бар вай инкор нест , пас ваҷҳ далел онаст ки кофарон инкор карданд ва гуфтанд роҳӣ бидон даврӣ яъне аз Макка то байти алмуқаддаси бчҳли рӯзи раванду бчҳли рӯз боз гирданд , ту май гӯйии бик шаб рафтаму бози омадами ин мумкин несту натавонад буд , ва агар гуфтӣ бихоб чунон дидам эшон инкор накардандӣ ва бар эшон ҳуҷҷат набӯдӣ . Дигар далел онаст ки раби алъзаҳи худро бстўди дарин оят ва бар худ сано гуфт бонки бандаи хешро аз Макка ба байти алмуқаддаси барад агар ҳамли он на бар сифатӣ кунанд ки хориҷи одат буд ва на бар ваҷҳе ки қудрати ҳақи ҷл ҷалола бидон мтФрд буд он мадҳро маънӣ набошад ва он тнзиаҳро ҷой набӯд ва бефоида монад ,у ҷли калом алҳақ ани иҳмли алии мо лои Фоӣдаҳи фӣа .

امّا قومی در معراج خلاف کرده‌اند و گفته که آن در خواب بوده نه در بیداری و این خلاف اخبار صحاح است و خلاف مذهب اهل سنّت و جماعت، و بدانک اعتقاد درست و مذهب راست آنست که مصطفی (ص) را به بیداری و هشیاری شخص مبارک وی را بردند بشب از مسجد حرام بمسجد اقصی و از مسجد اقصی به آسمان دنیا و از آسمان دنیا بسدره منتهی و از سدره منتهی تا آنجا که ربّ العزّه گفت: «فَکانَ قابَ قَوْسَیْنِ أَوْ أَدْنی‌» و اخبار صحاح بدین ناطقست چنانک ایراد کنیم و شرح دهیم، و اگر معراج بخواب بودی مصطفی (ص) را در آن هیچ معجزه نبودی و حجّت بر منکران لازم و ثابت نشدی و کافران خود انکار نکردندی که در خواب هر کسی مثل آن بیند، چنانک کسی که در خواب بیند که بر آسمان می‌شود و بهشت می‌بیند یا قیامت و رستاخیز بیند این چنین خواب مدفوع نیست، و آن کس که حکایت کند بر وی انکار نیست، پس وجه دلیل آنست که کافران انکار کردند و گفتند راهی بدان دوری یعنی از مکّه تا بیت المقدس بچهل روز روند و بچهل روز باز گردند، تو می‌گویی بیک شب رفتم و باز آمدم این ممکن نیست و نتواند بود، و اگر گفتی بخواب چنان دیدم ایشان انکار نکردندی و بر ایشان حجّت نبودی. دیگر دلیل آنست که ربّ العزّه خود را بستود درین آیت و بر خود ثنا گفت بآنک بنده خویش را از مکّه به بیت المقدس برد اگر حمل آن نه بر صفتی کنند که خارج عادت بود و نه بر وجهی که قدرت حق جلّ جلاله بدان متفرد بود آن مدح را معنی نباشد و آن تنزیه را جای نبود و بی فایده ماند، و جلّ کلام الحقّ ان یحمل علی ما لا فائدة فیه.

Миъроҷи расӯл ( с )

معراج رسول (ص)

Акнӯн қиссаи миъроҷи гўӣим аз ахбори сҳоҳи ривояти инси бен молику абӯи Саиди хидрӣу шаддоди аўсу абӯи ҳрираҳу ибни аббосу Оишаи разии аллоҳи анҳуам , дахли ҳадиси бъзҳми фии баъз , ин бузургони саҳоба ривоят мекунанд ки расӯли худоро ( с ) бмъроҷи бурданди шаби душанбеи сездаҳуми рабиъи алаввали пеш аз ҳиҷрати бики сол , брўоитии дигари нӯздаҳи рӯз аз моҳи рамазони гузаштаи пеш аз ҳиҷрати бҳждаҳи моҳ ва ӯро аз хонаам ҳонеи бинти абии толиби бурданд ,у брўоитии дигар аз ҳаҷари каъба . Расӯли худоӣ ( с ) гуфт : Ҷабраил ( ъ ) омаду маро аз хоб бедор кард ва бар гирифту фарои сқоиаҳи замзами барад ва онҷо бинишонад , шикам маро бшикофт то бсинаҳу бадасти хеши ботин ман бишуст боби замзам ва бо ваии Микоил буд бадасти ваии таштии заррин ва дар он ташти тӯрии заррини пар аз имону ҳикмат , Ҷабраили он ҳама дар шиками ман ниҳоду синаи ман аз он биё кунад вонгаҳи он шикофта фароҳам гирифту баҳоли хеш боз шуду маро аз он ҳеҷ ранҷ набӯд , он гуҳ маро фармуд то вузӯ кардам , он гуҳ гуфт : антлқ ё Муҳамади хез то рӯем , гуфтам то куҷо ? гуфт : илои рбку раби кули шайъи ء то бадаргоҳи худованди хеш , худованди ҷаҳону ҷаҳонён , он гуҳи даст ман бигирифт ва аз масҷиди беруни барад ,у барроқро дидам миёни сафоу Марваи истода , добаҳ эй аз дарози гӯши ма ва аз астар кам , рӯйиш чун рӯй мардум , гӯш чун гӯши фил , урф чун урфи асби пой чун пои уштур , занб чун занби гов , чашм чун ситораи Зуҳра , пушти вай аз ёқӯти сурх , шиками вай аз зумурради сабз , синаи вай аз марвориди сипед , ду пар дошт бонўоъи ҷавоҳири мклл , бар пушти ваии раҳлӣ аз зару ҳарири биҳишт , Ҷабраил гуфт : ё Муҳамади аркбаҳи брншин ,у ҳаии добаҳи абрҳим ( ъ ) кони изўри алайҳои албитулҳаром . Гуфто чун даст бар пушти ваии ниҳодами хештанро аз зери дасти ман бҷҳонид , Ҷабраили урф вай бигирифт хшхшаҳи марворид ва ёқӯт бигӯаш ман расед , он гуҳ Ҷабраил гуфт : أи тФъли ҳозои бмҳмд ? искани Фўи аллоҳи мо ркбки аҳади ман алонбёءи акрами алӣ аллоҳ манеҳ эй барроқи бёром ва сокин бош Муҳамадро ( с ) наме доне ? бони худоӣ ки яктост ки ҳаргиз бар ту ҳеҷ пайғомбар нанишаст бар худои гиромитар аз рӯй , барроқ чун ин бишунид аз шарм арақ бикшоду сар дар пеши афканд ва аз тавозуъи шиками хеш бар замини ниҳод , Ҷабраили рикоб ман гирифт то бар нишастаму Микоили ҷома бар ман рост кард , фаро роҳ будам аз рости Ҷабраил бо ман меомад ва аз чапи Микоил ва аз пеши исрофили зимоми барроқи бадасти гирифта , гом май ниҳоди барроқ бар андозаи мади албсру равиш ӯ бар муроду ҳиммати ман , агар хостам ки баравад мерафт ё биппарад мепарид ё боистад май истод , бароаи дарози сӯй рост ндонӣ шунидам ки : ё Муҳамади алии рслки асӣлки ороми гир то аз ту савол кунам , се бор гуфт ва ман ӯро иҷобат накардам ва бар гузаштам , аз сӯии чапи ҳам чунон Нидо шунидам се бор ки : ё Муҳамади алии рслки асӣлк

اکنون قصّه معراج گوئیم از اخبار صحاح روایت انس بن مالک و ابو سعید خدری و شدّاد اوس و ابو هریره و ابن عباس و عایشه رضی اللَّه عنهم، دخل حدیث بعضهم فی بعض، این بزرگان صحابه روایت می‌کنند که رسول خدا را (ص) بمعراج بردند شب دوشنبه سیزدهم ربیع الاوّل پیش از هجرت بیک سال، بروایتی دیگر نوزده روز از ماه رمضان گذشته پیش از هجرت بهژده ماه و او را از خانه امّ هانی بنت ابی طالب بردند، و بروایتی دیگر از حجر کعبه. رسول خدای (ص) گفت: جبرئیل (ع) آمد و مرا از خواب بیدار کرد و بر گرفت و فرا سقایه زمزم برد و آنجا بنشاند، شکم مرا بشکافت تا بسینه و بدست خویش باطن من بشست بآب زمزم و با وی میکائیل بود بدست وی طشتی زرّین و در آن طشت توری زرّین پر از ایمان و حکمت، جبرئیل آن همه در شکم من نهاد و سینه من از آن بیا کند وانگه آن شکافته فراهم گرفت و بحال خویش باز شد و مرا از آن هیچ رنج نبود، آن گه مرا فرمود تا وضو کردم، آن گه گفت: انطلق یا محمّد خیز تا رویم، گفتم تا کجا؟ گفت: الی ربّک و ربّ کلّ شی‌ء تا بدرگاه خداوند خویش، خداوند جهان و جهانیان، آن گه دست من بگرفت و از مسجد بیرون برد، و براق را دیدم میان صفا و مروه ایستاده، دابّه‌ای از دراز گوش مه و از استر کم، رویش چون روی مردم، گوش چون گوش فیل، عرف چون عرف اسب پای چون پای اشتر، ذنب چون ذنب گاو، چشم چون ستاره زهره، پشت وی از یاقوت سرخ، شکم وی از زمرد سبز، سینه وی از مروارید سپید، دو پر داشت بانواع جواهر مکلّل، بر پشت وی رحلی از زر و حریر بهشت، جبرئیل گفت: یا محمد ارکبه برنشین، و هی دابة ابرهیم (ع) کان یزور علیها البیت الحرام. گفتا چون دست بر پشت وی نهادم خویشتن را از زیر دست من بجهانید، جبرئیل عرف وی بگرفت خشخشه مروارید و یاقوت بگوش من رسید، آن گه جبرئیل گفت: أ تفعل هذا بمحمد؟ اسکن فو اللَّه ما رکبک احد من الانبیاء اکرم علی اللَّه منه ای براق بیارام و ساکن باش محمّد را (ص) نمی‌دانی؟ بآن خدایی که یکتاست که هرگز بر تو هیچ پیغامبر ننشست بر خدا گرامی تر از روی، براق چون این بشنید از شرم عرق بگشاد و سر در پیش افکند و از تواضع شکم خویش بر زمین نهاد، جبرئیل رکاب من گرفت تا بر نشستم و میکائیل جامه بر من راست کرد، فرا راه بودم از راست جبرئیل با من می‌آمد و از چپ میکائیل و از پیش اسرافیل زمام براق بدست گرفته، گام می‌نهاد براق بر اندازه مد البصر و روش او بر مراد و همّت من، اگر خواستم که برود می‌رفت یا بپرد می‌پرید یا بایستد می‌ایستاد، براه دراز سوی راست ندانی شنیدم که: یا محمّد علی رسلک اسئلک آرام گیر تا از تو سؤال کنم، سه بار گفت و من او را اجابت نکردم و بر گذشتم، از سوی چپ هم چنان ندا شنیدم سه بار که: یا محمّد علی رسلک اسئلک‌

Ва ман ҳам чунон бар гузаштаму хештанро бо ваии надодам , чун фаротар шудам пери заниро дидам ки бар ваии зинат бисёр буд ва мегуфт : ё Муҳамади ило

و من هم چنان بر گذشتم و خویشتن را با وی ندادم، چون فراتر شدم پیر زنی را دیدم که بر وی زینت بسیار بود و می‌گفت: یا محمّد الی‌

Сӯии ман ой , ман илтифот накардам ва бирафтам , пас гуфтам ё Ҷабраили он мунодии аввал ки аз сӯии рост Нидо кард ки буд ? гуфт доъияи яҳуд буд агар аз ту иҷобат ёфтӣ уммати ту ҷуҳудон будандӣ ва ӯ ки аз сӯии чап Нидо кард доъияи тарсоён буд агар ту иҷобат кардӣ уммати ту тарсоён будандӣ ва он пери зан ки ӯро бо зинат ва баҳҷат дидӣ дунё буд агар турои буии майл будӣ уммати ту дунё бар охират ихтиёр кардандӣ . Гуфтои бнхлстонии расидами Ҷабраил маро гуфт фурӯди ой ва намоз кун , намоз кардам , он гуҳ гуфт : ин замин Ясрибаст , баъд аз он бсҳроиии расидами ҳам чунон фармуд то фурӯди омадам ва намоз кардам , гуфт доне ки ин чаҳ ҷойаст ? гуфтам : аллоҳи аълам , гуфт ин мадинаст ва он таври синоу шаҷараи Мӯсо , баъд аз он бзминии фарохи расидам ва дар он замин кӯшкҳо дидам , маро гуфт ӣнҷо намоз кун , намоз кардам , он гуҳ гуфт ин мавзеро байт лаҳм гӯйанд ҷои вилодати исо ( ъ ) . Гуфто ва дар он роҳи тишнагӣ бар ман афтод Фриштаҳ эйро дидам се аноء дар дасти вай : дар яке асал ва дар яке дигари шер ва дар сими хамр , маро гуфт ончи хоҳии бёшом , шери бёшомидму андакии асал ва хамр нахурдам , Ҷабраил гуфт : асбти алФтраҳи анату амтк аммо анки луи шарбати алхмри лағвати амтку лами тҷтмъи алии алФтраҳ абадан . Пас аз он заминӣ дидам торику тангу нохуш аз онҷо бигузаштам заминӣ дигар дидам фароху равшану хуш , гуфтам эй Ҷабраили он чаҳ буд ва ин чист ? гуфт он замини дӯзах буд ва ин замини биҳишт , пас аз он рафтам то ба байти алмуқаддаси Фриштгонро дидам фаровон ки аз осмон фурӯ меоянду марои бнўохту каромати ҳақ бишорат медиҳанд ва мегӯйанд : ассаломи алейк ё аввал ё охир ё ҳошр , гуфтам эй Ҷабраили ин чаҳ тҳитст ки эшон мегӯйанд ? гуфт : анки аввали ман тншқи анҳу аларзу ани умматау аввали шоФъу аввали мшФъу анки охири алонбёءу ани алҳшри бку бомтк яъне ҳашари явми алқёмаҳ , пас боишон дар гузаштем то бадар масҷид раседем Ҷабраили маро аз барроқ фурӯд овараду зимоми барроқи бҳлқаҳ дар масҷид устувор кард , чун дар масҷид рафтам анбёءро дидам фаровон .

سوی من آی، من التفات نکردم و برفتم، پس گفتم یا جبرئیل آن منادی اوّل که از سوی راست ندا کرد که بود؟ گفت داعیه یهود بود اگر از تو اجابت یافتی امّت تو جهودان بودندی و او که از سوی چپ ندا کرد داعیه ترسایان بود اگر تو اجابت کردی امّت تو ترسایان بودندی و آن پیر زن که او را با زینت و بهجت دیدی دنیا بود اگر ترا بوی میل بودی امّت تو دنیا بر آخرت اختیار کردندی. گفتا بنخلستانی رسیدم جبرئیل مرا گفت فرود آی و نماز کن، نماز کردم، آن گه گفت: این زمین یثرب است، بعد از آن بصحرایی رسیدم هم چنان فرمود تا فرود آمدم و نماز کردم، گفت دانی که این چه جایست؟ گفتم: اللَّه اعلم، گفت این مدین است و آن طور سینا و شجره موسی، بعد از آن بزمینی فراخ رسیدم و در آن زمین کوشکها دیدم، مرا گفت اینجا نماز کن، نماز کردم، آن گه گفت این موضع را بیت لحم گویند جای ولادت عیسی (ع). گفتا و در آن راه تشنگی بر من افتاد فریشته‌ای را دیدم سه اناء در دست وی: در یکی عسل و در یکی دیگر شیر و در سیم خمر، مرا گفت آنچ خواهی بیاشام، شیر بیاشامیدم و اندکی عسل و خمر نخوردم، جبرئیل گفت: اصبت الفطرة انت و امّتک اما انّک لو شربت الخمر لغوت امّتک و لم تجتمع علی الفطرة ابدا. پس از آن زمینی دیدم تاریک و تنگ و ناخوش از آنجا بگذشتم زمینی دیگر دیدم فراخ و روشن و خوش، گفتم ای جبرئیل آن چه بود و این چیست؟ گفت آن زمین دوزخ بود و این زمین بهشت، پس از آن رفتم تا به بیت المقدس فریشتگان را دیدم فراوان که از آسمان فرو می‌آیند و مرا بنواخت و کرامت حق بشارت می‌دهند و می‌گویند: السلام علیک یا اوّل یا آخر یا حاشر، گفتم ای جبرئیل این چه تحیّتست که ایشان می‌گویند؟ گفت: انّک اوّل من تنشقّ عنه الارض و عن امّته و اوّل شافع و اوّل مشفع و انّک آخر الانبیاء و ان الحشر بک و بامّتک یعنی حشر یوم القیامة، پس بایشان در گذشتیم تا بدر مسجد رسیدیم جبرئیل مرا از براق فرود آورد و زمام براق بحلقه در مسجد استوار کرد، چون در مسجد رفتم انبیاء را دیدم فراوان.

Ва фии ҳадиси абии алъолӣаи қол : арвоҳи алонбёءи аллазӣнаи бъсҳми аллоҳи қаблии ман лдни Идрӣсу Нӯҳи илои исои қади ҷумъаами аллоҳи ъзу ҷли Фслмўои алӣу ҳиўнии бмсли тҳиаҳи алмлоӣкаҳ , қиллат ё Ҷабраили ман ҳؤлоء ? қол : ахўонки алонбёء

و فی حدیث ابی العالیه قال: ارواح الانبیاء الذین بعثهم اللَّه قبلی من لدن ادریس و نوح الی عیسی قد جمعهم اللَّه عزّ و جل فسلّموا علیّ و حیّونی بمثل تحیّة الملائکة، قلت یا جبرئیل من هؤلاء؟ قال: اخوانک الانبیاء

Пайғомбарони марои ҳамон тҳит гуфтанд ки Фриштгон гуфтанду тақрйв ва трҳиб карданду мароу уммати марои ббҳшт бишорат доданд , ва он соъати ин ояти бмн фурӯд омад : «у сӣли ман أрслнои ман қблки ман рслнои أи ҷълнои ман дуни арраҳмони ?алааи иъбдўн » , ин оят муқаддасӣ гӯйанд : лонҳои нзлти ббити алмуқаддас .

پیغامبران مرا همان تحیّت گفتند که فریشتگان گفتند و تقریب و ترحیب کردند و مرا و امّت مرا ببهشت بشارت دادند، و آن ساعت این آیت بمن فرود آمد: «وَ سْئَلْ مَنْ أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِکَ مِنْ رُسُلِنا أَ جَعَلْنا مِنْ دُونِ الرَّحْمنِ آلِهَةً یُعْبَدُونَ»، این آیت مقدسی گویند: لانّها نزلت ببیت المقدس.

Пас Ҷабраили марои фаро пеш кард , пайғомбарону Фриштгони сафҳо бар кашида ва ду ракаат намоз кардам , пас пайғомбарони баҳри яке сноӣӣ гуфтанд худоиро ъзу ҷл , иброҳӣм гуфт : алҳмди ллаҳи алзии атхзнии хлилоу аътонии маликои ъзимоу ҷълнии ИМАи қонтои иؤтм беу анқзнии ман алнор ва ҷаълҳо алии брдоу сломо . Мӯсо гуфт : алҳмди ллаҳи алзии клмнии тклимоу ҷаъли ҳалоки фиръавни алии ядӣу ҷаъли ман умматии қўмои иҳдўни болҳқ ва ба иъдлўн . Довӯд гуфт : алҳмди ллаҳи алзии ҷаъли лии маликои ъзимоу ълмнии алзбўру алони лии алҳдиду схри лии алҷболи исбҳну алтир . Сулаймон гуфт : алҳмди ллаҳи алзии схри лии алрёҳу ҷунуди алшётини иъмлўни лии мо шӣти ман мҳорибу тамосилу ълмнии мантиқи алтиру ҷаъли мулкии маликои тибои лӣси алии фӣаи ҳисоб . Исо гуфт : алҳмди ллаҳи алзии ҷълнӣ калима манеҳу ълмнии алкитобу алҳкмаҳу алтўриаҳу алонҷилу ҷълнии ахлқи ман алтини кҳиӣаҳи алтири ФонФхи фӣаи Фикўни тирои бозни аллоҳи пас расӯли худои Муҳамади арабӣ ( с ) низ сано гуфт : алҳмди ллаҳи алзии арслнии раҳмаи ллъолмину кафеи ллноси бшироу нзироу анзли алии алқуръони фӣаи табёни кули шайъи ءу ҷаъли умматии хайри ИМАи ахрҷти ллносу ҷаъли умматии встоу шарҳи лии садрӣу вазъи анӣу зарӣу рафъи лии зикрӣу ҷълнии Фотҳоу хотмо . Фқоли иброҳӣми бҳзои Фзлкми Муҳамад .

پس جبرئیل مرا فرا پیش کرد، پیغامبران و فریشتگان صفها بر کشیده و دو رکعت نماز کردم، پس پیغامبران بهر یکی ثنائی گفتند خدای را عزّ و جل، ابراهیم گفت: الحمد للَّه الذی اتخذنی خلیلا و اعطانی ملکا عظیما و جعلنی امّة قانتا یؤتم بی و انقذنی من النّار و جعلها علیّ بردا و سلاما. موسی گفت: الحمد للَّه الذی کلّمنی تکلیما و جعل هلاک فرعون علی یدیّ و جعل من امّتی قوما یهدون بالحق و به یعدلون. داود گفت: الحمد للَّه الذی جعل لی ملکا عظیما و علّمنی الزّبور و الان لی الحدید و سخر لی الجبال یسبّحن و الطیر. سلیمان گفت: الحمد للَّه الذی سخر لی الرّیاح و جنود الشیاطین یعملون لی ما شئت من محاریب و تماثیل و علّمنی منطق الطیر و جعل ملکی ملکا طیّبا لیس علی فیه حساب. عیسی گفت: الحمد للَّه الذی جعلنی کلمة منه و علمنی الکتاب و الحکمة و التوریة و الانجیل و جعلنی اخلق من الطّین کهیئة الطیر فانفخ فیه فیکون طیرا باذن اللَّه پس رسول خدا محمّد عربی (ص) نیز ثنا گفت: الحمد للَّه الذی ارسلنی رحمة للعالمین و کافّة للنّاس بشیرا و نذیرا و انزل علیّ القرآن فیه تبیان کلّ شی‌ء و جعل امّتی خیر امّة اخرجت للنّاس و جعل امتی وسطا و شرح لی صدری و وضع عنّی و زری و رفع لی ذکری و جعلنی فاتحا و خاتما. فقال ابراهیم بهذا فضّلکم محمد.

Пас Ҷабраили даст ман бигирифт ва май барад то бар сахрае , Ҷабраил овоз дод Микоилро хонд , Микоил овоз дод ҷамъии Фриштгонро хонд баномҳои эшон то миъроҷ аз фирдавси босмон дунё овараданд ва аз осмони дунё ба байти алмуқаддас фурӯ гузоштанду миъроҷи шабаҳи нардбонӣ буд яксар бсхраҳ дошт ва яксар босмони дунё , як ҷониби вай аз ёқӯти сурху дигари ҷониб аз забарҷади сабзу дараҷаҳои он яке аз зари яке аз сим , яке аз ёқӯт , яке аз зумуррад , яке аз марворид , Ҷабраили маро бар дараҷаи аввали нишонди ҳазор Фриштаҳро дидам бар он дараҷа ки худоиро ъзу ҷли тасбеҳ ва такбир мегуфтанд ва чун марои диданди трҳиб ва тақрйв карданду уммати марои ббҳшт бишорат доданд , аз он дараҷа бар дараҷаи дувуми нишонди ду ҳазор Фриштаҳро дидам ҳам бар он сифат , бсўми дараҷаи се ҳазор дидам ҳамчунин то панҷоҳ ва панҷ дараҷа боз гузоштам , баҳри дараҷа ки расидами Фриштгонро азъоФи дараҷа аввал дидам то босмони дунёи расидам , аҳли осмон овоз доданд ки : ман ҳозо ? қоли Ҷабраил , қолўо ва ман мък ? қол : маъаии Муҳамад , қолўо ӯ қади баъс ? қоли нъм , қолўои марҳабо бау аҳлои Фнъми алмҷии ءи ҷоء .

پس جبرئیل دست من بگرفت و می‌برد تا بر صخره‌ای، جبرئیل آواز داد میکائیل را خواند، میکائیل آواز داد جمعی فریشتگان را خواند بنامهای ایشان تا معراج از فردوس بآسمان دنیا آوردند و از آسمان دنیا به بیت المقدس فرو گذاشتند و معراج شبه نردبانی بود یکسر بصخره داشت و یکسر بآسمان دنیا، یک جانب وی از یاقوت سرخ و دیگر جانب از زبرجد سبز و درجه‌های آن یکی از زر یکی از سیم، یکی از یاقوت، یکی از زمرّد، یکی از مروارید، جبرئیل مرا بر درجه اول نشاند هزار فریشته را دیدم بر آن درجه که خدای را عزّ و جل تسبیح و تکبیر می‌گفتند و چون مرا دیدند ترحیب و تقریب کردند و امّت مرا ببهشت بشارت دادند، از آن درجه بر درجه دوم نشاند دو هزار فریشته را دیدم هم بر آن صفت، بسوم درجه سه هزار دیدم همچنین تا پنجاه و پنج درجه باز گذاشتم، بهر درجه که رسیدم فریشتگان را اضعاف درجه اوّل دیدم تا بآسمان دنیا رسیدم، اهل آسمان آواز دادند که: من هذا؟ قال جبرئیل، قالوا و من معک؟ قال: معی محمّد، قالوا او قد بعث؟ قال نعم، قالوا مرحبا به و اهلا فنعم المجی‌ء جاء.

Гуфто : Фриштгон аз расӣдан мо шодӣ карданду якдигарро бишорат медоданд ва моро салом ва тҳит мегуфтанд , Фриштаҳ эй азимро дидам номи ваии Исмоил бар дигарон муваккилу ҳамаро зери даст вай карда , бо ин Фриштаҳи ҳафтод ҳазор Фриштаҳи дигар буд ва бо ҳар як аз он ҳафтод ҳазор , сад ҳазор дигар буд , ҳамаи посбонии осмон дунё мекарданд ва эшонро фаровон дидам , Ҷабраил гуфт : « ва мо иълми ҷунуди рбки إлои ҳў » .

گفتا: فریشتگان از رسیدن ما شادی کردند و یکدیگر را بشارت می‌دادند و ما را سلام و تحیّت می‌گفتند، فریشته‌ای عظیم را دیدم نام وی اسماعیل بر دیگران موکل و همه را زیر دست وی کرده، با این فریشته هفتاد هزار فریشته دیگر بود و با هر یک از آن هفتاد هزار، صد هزار دیگر بود، همه پاسبانی آسمان دنیا می کردند و ایشان را فراوان دیدم، جبرئیل گفت: «وَ ما یَعْلَمُ جُنُودَ رَبِّکَ إِلَّا هُوَ».

Пас мардиро дидам сахти зебоу некӯ хилқат гуфтам эй Ҷабраил ин кист ? гуфт падарати одам , бар вай салом кардам , саломро ҷавоб дод ва гуфт : марҳабои болобни алсолҳу болнбии алсолҳи Фнъми алмҷии ءи ҷоء . Ва арвоҳи зрит ӯ дидам ки бирав арза мекарданд , чун рӯҳ муъмин дидӣ гуфтӣ : рӯҳи таййибу риҳи тайибаи аҷълўои китобаи фии алӣин , ва чун рӯҳ кофар дидӣ гуфтӣ : рӯҳи хабису риҳи хабисаи аҷълўои китобаи фии сҷин .

پس مردی را دیدم سخت زیبا و نیکو خلقت گفتم ای جبرئیل این کیست؟ گفت پدرت آدم، بر وی سلام کردم، سلام را جواب داد و گفت: مرحبا بالابن الصّالح و بالنبی الصّالح فنعم المجی‌ء جاء. و ارواح ذریت او دیدم که برو عرضه می‌کردند، چون روح مؤمن دیدی گفتی: روح طیّب و ریح طیّبة اجعلوا کتابه فی علّیین، و چون روح کافر دیدی گفتی: روح خبیث و ریح خبیثة اجعلوا کتابه فی سجّین.

Гуфто : дар осмони дунё назар кардам қавмиро дидам ки лабҳо доштанд чун лаби шутур , якеро бар эшон гумошта то бдҳраҳи оташини он лабҳои эшон мебуриду санги оташин дар даҳани эшон май ниҳод ва аз зер берун меомад , гуфтам эй Ҷабраил ӣнон каёнанд ?

گفتا: در آسمان دنیا نظر کردم قومی را دیدم که لبها داشتند چون لب شتر، یکی را بر ایشان گماشته تا بدهره آتشین آن لبهای ایشان می‌برید و سنگ آتشین در دهن ایشان می‌نهاد و از زیر بیرون می‌آمد، گفتم ای جبرئیل اینان کیانند؟

Гуфт эшон ки моли ятемон бзлм хуранд : « إнмои иأклўни фии бтўнҳм норо » .

گفت ایشان که مال یتیمان بظلم خورند: «إِنَّما یَأْکُلُونَ فِی بُطُونِهِمْ ناراً».

Қавмии дигарро дидам ки аз пӯсту гӯшт эшон мегирифтанд ва дар даҳанҳои эшон мениҳоданд ва мегуфтанд : клўои комаи аклтм , гуфтам эй Ҷабраил кианд эшон ? гуфт эшон ки мардумонро ғайбат кунанд ва аз пас пушти эшон бадӣ гӯйанд . Қавмии дигарро дидам бнздики эшон моидае некӯи ороста , бар он моидаи гӯшти барӣонеи покизаи хуши буии ниҳодау гирд бар гирди он мурдорҳо афканда ва эшон рӯй аз он моидаи бгрдонидаҳ ва дар он мурдори афтода ва мехуранд , гуфтам кианд ӣнон ? гуфт зонёнанд ки ҳалол доранду қасд ҳаром кунанд .

قومی دیگر را دیدم که از پوست و گوشت ایشان می‌گرفتند و در دهنهای ایشان می‌نهادند و می‌گفتند: کلوا کما اکلتم، گفتم ای جبرئیل که‌اند ایشان؟ گفت ایشان که مردمان را غیبت کنند و از پس پشت ایشان بدی گویند. قومی دیگر را دیدم بنزدیک ایشان مائده‌ای نیکو آراسته، بر آن مائده گوشت بریانی پاکیزه خوش بوی نهاده و گرد بر گرد آن مردارها افکنده و ایشان روی از آن مائده بگردانیده و در آن مردار افتاده و می‌خورند، گفتم که‌اند اینان؟ گفت زانیان‌اند که حلال دارند و قصد حرام کنند.

Қавмии дигарро дидам ки бо шикамҳои бузург буданд . Шикамҳошон аз бузургӣ чун хонаҳоу анга дар ммри оли фиръавни афтода ки эшонро бомдоду шабонгоҳ чун бдўзх баранд боинони бргзрнд . Ва эшонро бпоӣ фурӯ гиранд ва бикӯбанд , гуфтам ӣнон кианд ? гуфт рибои хорон . Занонро дидам ҷамоатии бпстони овехтау ҷамоатӣ аз эшон сарнигӯни бпои овехта , гуфтам ӣнон кианд ? гуфт эшон ки зино кунанду фарзанди худро кашанд .

قومی دیگر را دیدم که با شکمهای بزرگ بودند. شکمهاشان از بزرگی چون خانه‌ها و انگه در ممرّ آل فرعون افتاده که ایشان را بامداد و شبانگاه چون بدوزخ برند باینان برگذرند. و ایشان را بپای فرو گیرند و بکوبند، گفتم اینان که‌اند؟ گفت ربا خواران. زنان را دیدم جماعتی بپستان آویخته و جماعتی از ایشان سرنگون بپای آویخته، گفتم اینان که‌اند؟ گفت ایشان که زنا کنند و فرزند خود را کشند.

Қавмии дигарро дидам ки забонӣа дар эшон овехта бо даҳраҳои оташину даҳани эшон мебоз баранд то басари дӯши пас бадӣгари ҷониб май раванд ва ҳам чунон мебаранд то бадуш чап ва он бурӣда бо ҳам мешаваду бози дигар бора мебаранд , гуфтам ӣнон кианд ? гуфт сухани чинон то мардумро баҳами дроФкннд .

قومی دیگر را دیدم که زبانیه در ایشان آویخته با دهره‌های آتشین و دهن ایشان می‌باز برند تا بسر دوش پس بدیگر جانب می‌روند و هم چنان می‌برند تا بدوش چپ و آن بریده با هم میشود و باز دیگر باره می‌برند، گفتم اینان که‌اند؟ گفت سخن‌چینان تا مردم را بهم درافکنند.

Қавмии дигарро дидам ки бнохни гири оташини лабҳои эшон мегирифтанд боз бо ҳам мешуду дигар бора мегирифтанд , гуфтам эй Ҷабраили ӣнон кианд ? гуфт гӯяндагони уммати ту ки онч худ накунанд гӯйанд , китоб худо хонанд ва бидон амал накунанд .

قومی دیگر را دیدم که بناخن‌گیر آتشین لبهای ایشان می‌گرفتند باز با هم می‌شد و دیگر باره می‌گرفتند، گفتم ای جبرئیل اینان که‌اند؟ گفت گویندگان امّت تو که آنچ خود نکنند گویند، کتاب خدا خوانند و بدان عمل نکنند.

Ва брўоити ибни аббос , Мустафо ( с ) гуфт : дар осмони дунёи хурӯсӣ сипед дидам сахти сипед , зерпурҳои вайпурҳоӣ сабз буд сахти сабзу шохи гардани ваии фурӯи овехтаи брнги зумурради сабз , ду пои вай дар тхўми замини ҳафтуму сари ваии зери арши азиму гардани ваии зери арши ду то дар омада , ду пар дошт чун аз ҳам боз кардӣ хоФқини бпўшидӣ , лухтӣ аз шаби гузаштаи он ду пар аз ҳам боз карду баҳам боз заду овоз тасбеҳ баровард гуфт : субҳони алмалики алқдўс , субҳони аллоҳи алкбири алмтъол , лои илоҳи алои ҳўи алҳии алқиўм , чун вай боўоз омад ҳамаи хурӯсҳои замин боўоз омаданд вапурҳо баҳам боз заданд , чун ваии сокини гашт ва хомӯш шуд ҳамаи хурӯсҳо сокини гаштанд ва хомӯш шуданду баъд аз он чун лухтии дигар аз шаб бигузашт дигари борапурҳо баҳам боз зад ва ин тасбеҳ гуфт : субҳони аллоҳи алълии алъзим , субҳони аллоҳи алъзизи алқҳор , субҳони аллоҳи зии алърши алрФиъи ҳам чунон хурӯсҳои замини бмўоФқти вай боўоз омаданд . Мустафо ( с ) гуфт : Флми азали мнзи раъйати злки алдики мштоқои илайҳи ани ?ерааи сония .

و بروایت ابن عباس، مصطفی (ص) گفت: در آسمان دنیا خروسی سپید دیدم سخت سپید، زیر پرهای وی پرهایی سبز بود سخت سبز و شاخ گردن وی فرو آویخته برنگ زمرّد سبز، دو پای وی در تخوم زمین هفتم و سر وی زیر عرش عظیم و گردن وی زیر عرش دو تا در آمده، دو پر داشت چون از هم باز کردی خافقین بپوشیدی، لختی از شب گذشته آن دو پر از هم باز کرد و بهم باز زد و آواز تسبیح برآورد گفت: سبحان الملک القدّوس، سبحان اللَّه الکبیر المتعال، لا اله الّا هو الحیّ القیّوم، چون وی بآواز آمد همه خروسهای زمین بآواز آمدند و پرها بهم باز زدند، چون وی ساکن گشت و خاموش شد همه خروسها ساکن گشتند و خاموش شدند و بعد از آن چون لختی دیگر از شب بگذشت دیگر باره پرها بهم باز زد و این تسبیح گفت: سبحان اللَّه العلی العظیم، سبحان اللَّه العزیز القهار، سبحان اللَّه ذی العرش الرّفیع هم چنان خروسهای زمین بموافقت وی بآواز آمدند. مصطفی (ص) گفت: فلم ازل منذ رأیت ذلک الدّیک مشتاقا الیه ان اراه ثانیة.

Расӯл ( с ) гуфт : ва аз осмони дунёи Ҷабраили маро бар пар хеш гирифту босмони дувуми бараду масофати осмони аввал то осмони дувуми бики қавли панҷсад солаи роҳ , Ҷабраил овоз дод то осмонён дар осмон дувум бигушоӣанд , гуфтанд : ман ҳозо ? қоли Ҷабраил , қил : ва ман мък ? қоли Муҳамад , қол :у қади арсли илайҳ ? қоли нъм , қил : марҳабо ба Фнъми алмҷии ءи ҷоء .

رسول (ص) گفت: و از آسمان دنیا جبرئیل مرا بر پر خویش گرفت و بآسمان دوم برد و مسافت آسمان اوّل تا آسمان دوم بیک قول پانصد ساله راه، جبرئیل آواز داد تا آسمانیان در آسمان دوم بگشایند، گفتند: من هذا؟ قال جبرئیل، قیل: و من معک؟ قال محمد، قال: و قد ارسل الیه؟ قال نعم، قیل: مرحبا به فنعم المجی‌ء جاء.

Гуфто : ду ҷавон дидам дар осмони дувум , Ҷабраил гуфт яке яҳёасту дигари исо , ҳар ду писари холаи якдигар бар эшон салом кун , салом кардам ва ҷавоб шунидам ва гуфтанд : марҳабои болохи алсолҳ ва алнабӣ алсолҳ , пас марои босмони сеюм барад , ҳам бар он сифат ,у Юсуфро дидаму қади аътии штри алҳсн , салом кардам ва ҷавоб шунидам ва гуфт : марҳабои болохи алсолҳ ва алнабӣ алсолҳ , пас марои босмони чаҳоруми барад , Идрӣсро дидам ва ҳамон гуфт ,у Мустафо ( с ) ин оят бар хонд : «у рФъноаҳи мконои улё » пас бар осмони панҷуми барад , ҳорӯнро дидам , салом кардам ва ҷавоб шунидам ва ҳам чунон тақрйву трҳиб .

گفتا: دو جوان دیدم در آسمان دوم، جبرئیل گفت یکی یحیی است و دیگر عیسی، هر دو پسر خاله یکدیگر بر ایشان سلام کن، سلام کردم و جواب شنیدم و گفتند: مرحبا بالاخ الصّالح و النّبی الصّالح، پس مرا بآسمان سوم برد، هم بر آن صفت، و یوسف را دیدم و قد اعطی شطر الحسن، سلام کردم و جواب شنیدم و گفت: مرحبا بالاخ الصّالح و النبی الصّالح، پس مرا بآسمان چهارم برد، ادریس را دیدم و همان گفت، و مصطفی (ص) این آیت بر خواند: «وَ رَفَعْناهُ مَکاناً عَلِیًّا» پس بر آسمان پنجم برد، هارون را دیدم، سلام کردم و جواب شنیدم و هم چنان تقریب و ترحیب.

Ва брўоити Муҳамади бен исҳоқ , Мустафо ( с ) гуфт : дар осмони панҷуми Фриштгонро дидам як нимаи эшон аз барф буд ва як нима аз оташ ва ҳаме гуфтанд : аллоҳами комаи улфати байни алслҷу алнори Фкзлки алифи байни ъбодки алмؤмнин .

و بروایت محمّد بن اسحاق، مصطفی (ص) گفت: در آسمان پنجم فریشتگان را دیدم یک نیمه ایشان از برف بود و یک نیمه از آتش و همی‌گفتند: اللّهم کما الّفت بین الثلج و النّار فکذلک الّف بین عبادک المؤمنین.

Пас аз он Ҷабраили марои босмони шашуми барад , Мӯсоро дидам , салом кардам ва ҷавоб шунидам , чун буи бар гузаштам Мӯсо бигирист , гуфтанд эй Мӯсои туро чаҳ гирёнед ? гуфт абкии лони ғломои баъси баъдии идхли алҷнаҳи ман умматаи аксари ммни идхлҳои ман умматӣ .

پس از آن جبرئیل مرا بآسمان ششم برد، موسی را دیدم، سلام کردم و جواب شنیدم، چون بوی بر گذشتم موسی بگریست، گفتند ای موسی ترا چه گریانید؟ گفت ابکی لانّ غلاما بعث بعدی یدخل الجنّة من امّته اکثر ممّن یدخلها من امّتی.

Гуфто : дар осмони шашуми хона Эй дидам ки онро байт алъзаҳ мегуфтанд , ҷои дабирону нависандагони эшон ки қуръон аз Ҷабраил бтлқин мегирифтанд ва май нбштнду раби алъзаҳи эшонро мегуяд : « бأидии суфраи кироми брраҳ » пас аз он марои босмони ҳафтуми барад ва аз бисёре Фриштаҳ ки дар осмон ҳафтум дидам як қадам ҷой надидам ки на Фриштаҳ эй бар ваии истода ё дар рукӯъ ва ё дар суҷуд ,у иброҳӣми халилро дидам , бар вай салом кардам , ҷавоб дод ва гуфт : марҳабои болобни алсолҳ ва алнабӣ алсолҳ ,у қоли лӣ : мари амтки Фликсрўои ман ғроси алҷнаҳи ?фони турбатҳо тайиба ва арзҳо восеъа , Фқлти ?ла ва мо ғроси алҷнаҳ ? қол : лои ҳавлу лои қувваи алои биллоҳ , пас Мустафо ( с ) ин оят бар хонд : « إни أўлии анноси бإброҳими ллзини атбъўаҳу ҳозо алнабӣ » ва дар осмони ҳафтуми байт алмъмўр дидам , рафтам дар онҷо ва намоз кардам , ва дар пеши ваии дарёӣ буд Фриштгони ҷўқи ҷўқ дар он дарё мешуданд ва берун меомаданду хештанро май афшоданад ва аз ҳар қатрае раби алъзаҳи Фриштаҳ эй май офарид ки байти алмъмўрро тавоф мекард .

گفتا: در آسمان ششم خانه‌ای دیدم که آن را بیت العزّه می‌گفتند، جای دبیران و نویسندگان ایشان که قرآن از جبرئیل بتلقین می‌گرفتند و می‌نبشتند و ربّ العزّه ایشان را می‌گوید: «بِأَیْدِی سَفَرَةٍ کِرامٍ بَرَرَةٍ» پس از آن مرا بآسمان هفتم برد و از بسیاری فریشته که در آسمان هفتم دیدم یک قدم جای ندیدم که نه فریشته‌ای بر وی ایستاده یا در رکوع و یا در سجود، و ابراهیم خلیل را دیدم، بر وی سلام کردم، جواب داد و گفت: مرحبا بالابن الصّالح و النّبی الصّالح، و قال لی: مر امتک فلیکثروا من غراس الجنّة فانّ تربتها طیّبة و ارضها واسعة، فقلت له و ما غراس الجنّة؟ قال: لا حول و لا قوّة الّا باللّه، پس مصطفی (ص) این آیت بر خواند: «إِنَّ أَوْلَی النَّاسِ بِإِبْراهِیمَ لَلَّذِینَ اتَّبَعُوهُ وَ هذَا النَّبِیُّ» و در آسمان هفتم بیت المعمور دیدم، رفتم در آنجا و نماز کردم، و در پیش وی دریایی بود فریشتگان جوق جوق در آن دریا می‌شدند و بیرون می‌آمدند و خویشتن را می‌افشاندند و از هر قطره‌ای ربّ العزّه فریشته‌ای می‌آفرید که بیت المعمور را طواف می‌کرد.

Брўоитии дигар Ҷабраил гуфт : ҳозои албити алмъмўри идхлаҳи кули явми сбъўни алифи малики азо хрҷўо манеҳ лами иъўдўои фӣа абадан , ва дар осмони ҳафтуми Фриштаҳ эйро дидам бар курсӣ нишаста ва монанди таштӣ дар пеши ниҳода ва дар дасти ваии лавҳӣ буд набишта аз нур дар он менигаред ва ҳеҷ барост ва чап наменигаред , ҳамчун касе андишноки андӯҳгин , гуфтам : ин кист эй Ҷабраил ? гуфт малики аламут , ё Муҳамад чунонк май бинии пайваста дар кораст ки доим дар қабз арвоҳаст . Мустафо ( с ) гуфт эй Ҷабраил ҳар ки мемерад дар вай нигарад ? гуфт оре , гуфт пас аз марг бузург корӣасту саъби доҳиаҳ эй , Ҷабраил гуфт эй Муҳамади ончи баъд аз марг буд бузургтарасту саъбтар , пас Ҷабраили фарои пеш вай шуд ва гуфт : ҳозои Муҳамади набии алрҳмаҳу расӯли алъараб , пас бар вай салом кардам ва ҷавоб шунидам ва аз вай навохт ва каромат дидам , гуфт эй Муҳамади турои бишорати бод ки ҳамаи хайру некӣ дар уммати ту май байнам , расӯл ( с ) гуфт : алҳмди ллаҳи алмнони болнъм , он гуҳ гуфтам ин чаҳ лавҳаст ки дорӣ ва дар он майнигарӣ ? гуфт : оҷоли хилоиқ дар он набишта ва тафсил дода ки дар он менагарм ҳар крои аҷали расидаи қабзи рӯҳ вай мекунам , расӯл гуфт : субҳони аллоҳ чун туоне қабзи арвоҳи хилоиқи замин ва азин мақоми хеш ҳаракат намекунӣ ? ! гуфт ореи ин ташт ки дар пеши ман май бинӣ бар мисол дунёасту ҷумлаи хилоиқи замин дар пеши дида мананд ҳамаро май байнаму дасти ман баҳама мерасад , чунонк хостами қабз арвоҳ мекунам .

بروایتی دیگر جبرئیل گفت: هذا البیت المعمور یدخله کلّ یوم سبعون الف ملک اذا خرجوا منه لم یعودوا فیه ابدا، و در آسمان هفتم فریشته‌ای را دیدم بر کرسی نشسته و مانند طشتی در پیش نهاده و در دست وی لوحی بود نبشته از نور در آن می‌نگرید و هیچ براست و چپ نمی‌نگرید، همچون کسی اندیشناک اندوهگین، گفتم: این کیست ای جبرئیل؟ گفت ملک الموت، یا محمّد چنانک می‌بینی پیوسته در کارست که دائم در قبض ارواح است. مصطفی (ص) گفت ای جبرئیل هر که می‌میرد در وی نگرد؟ گفت آری، گفت پس از مرگ بزرگ کاریست و صعب داهیه‌ای، جبرئیل گفت ای محمّد آنچ بعد از مرگ بود بزرگتر است و صعب‌تر، پس جبرئیل فرا پیش وی شد و گفت: هذا محمّد نبیّ الرّحمة و رسول العرب، پس بر وی سلام کردم و جواب شنیدم و از وی نواخت و کرامت دیدم، گفت ای محمّد ترا بشارت باد که همه خیر و نیکی در امّت تو می‌بینم، رسول (ص) گفت:الحمد للَّه المنّان بالنّعم، آن گه گفتم این چه لوح است که داری و در آن‌ می‌نگری؟ گفت: آجال خلایق در آن نبشته و تفصیل داده که در آن می‌نگرم هر کرا اجل رسیده قبض روح وی میکنم، رسول گفت: سبحان اللَّه چون توانی قبض ارواح خلایق زمین و ازین مقام خویش حرکت نمی‌کنی؟! گفت آری این طشت که در پیش من می‌بینی بر مثال دنیا است و جمله خلایق زمین در پیش دیده من‌اند همه را می‌بینم و دست من بهمه می‌رسد، چنانک خواستم قبض ارواح میکنم.

Мустафо ( с ) гуфт : аз осмони ҳафтум бар гузаштам то ба сидраи алмнтҳии расидам , дарахтӣ азим дидам : нбқҳо мисли қлоли ҳиҷри аҳлии ман алъсл ва ?илин ман алзбд ва варақҳо мисли озони алФилаҳ , чаҳор ҷӯй дидам аз асли ин дарахти равон : ду зоҳир ва ду ботин , Ҷабраил гуфт он ду наҳр ки зоҳиранд ниласту Фурот , ва он ду наҳри ботин ҳар ду дар биҳишт равонанд ,у нурӣ азим дидам ки бар он дарахт медурахшад ,у парвонае заррини зиндау Фриштгон бешумор ки адади эшон ҷуз аллоҳ надонад он гуҳи Ҷабраил маро гуфт эй Муҳамади ту фаро пеш бош , ман гуфтам : лои бал ки ту дар пеш бош , Ҷабраил гуфт ту назд худои ъзу ҷл аз ман гиромитар бтқдми ту сзоўортрӣ , он гуҳи ман фаро пеш будаму Ҷабраил бар асар ман меомад то бовел парда раседем аз пардаҳои даргоҳи иззат , Ҷабраили парда бҷнбонид гуфт манам Ҷабраилу Муҳамад бо ман , аз даруни пардаи Фриштаҳ эй овоз дод ки : аллоҳи Акбар , он гуҳи дасти хеш аз зери парда берун карду маро дар дарун парда гирифту Ҷабраил бар дар бимонад , гуфтам эй Ҷабраил чаро монадӣ ? гуфт : ё Муҳамад ва мо мнои алои ?лаи мақоми маълум , ин мақом маълум манасту мунтаҳии улӯм хилоиқаст , дониши хилоиқ то ӣнҷо беш нарасад , чун ӣнҷо расад барнагзарад .

مصطفی (ص) گفت: از آسمان هفتم بر گذشتم تا به سدرة المنتهی رسیدم، درختی عظیم دیدم: نبقها مثل قلال هجر احلی من العسل و الین من الزّبد و ورقها مثل آذان الفیلة، چهار جوی دیدم از اصل این درخت روان: دو ظاهر و دو باطن، جبرئیل گفت آن دو نهر که ظاهراند نیل است و فرات، و آن دو نهر باطن هر دو در بهشت روانند، و نوری عظیم دیدم که بر آن درخت می‌درخشد، و پروانه‌ای زرّین زنده و فریشتگان بی شمار که عدد ایشان جز اللَّه نداند آن گه جبرئیل مرا گفت ای محمّد تو فرا پیش باش، من گفتم: لا بل که تو در پیش باش، جبرئیل گفت تو نزد خدای عزّ و جل از من گرامی تر بتقدّم تو سزاوارتری، آن گه من فرا پیش بودم و جبرئیل بر اثر من می‌آمد تا باول پرده رسیدیم از پرده‌های درگاه عزّت، جبرئیل پرده بجنبانید گفت منم جبرئیل و محمّد با من، از درون پرده فریشته‌ای آواز داد که: اللَّه اکبر، آن گه دست خویش از زیر پرده بیرون کرد و مرا در درون پرده گرفت و جبرئیل بر در بماند، گفتم ای جبرئیل چرا ماندی؟ گفت: یا محمّد و ما منّا الّا له مقام معلوم، این مقام معلوم منست و منتهی علوم خلایق است، دانش خلایق تا اینجا بیش نرسد، چون اینجا رسد برنگذرد.

Гуфтои бики турфаи алъайни он Фриштаҳи марои азин пардаи бони пардаи дигари баради масофати панҷсад солаи роҳ , ҳам чунон овоз дод ки манам пардаи дори нахустину Муҳамад бо ман , Фриштаҳ эй аз даруни пардаи дувум овоз дод ки : аллоҳи Акбар ,у даст аз зери парда берун карду маро дар дарун гирифту марои бики турфаи алъайни бпрдаҳи сеюм расониди панҷсад солаи роҳ , ва ҳам барин нсқи маро май бурданд то ҳафтод парда боз буридам паҳноӣ ҳар пардае панҷсад солаи роҳ ,у миёни ду пардаи панҷсад солаи роҳ , гуфтаанд ки он пардаҳо аз нур ва зулматасту обу барф , ва гуфта анд марворидасту парвонаи зари баъзе аз он ,у бики қавли Ҷабраил бо вай буд то ин пардаҳо боз гузошт . Он гуҳи рФрФӣ сабз дидам ки аз боло фурӯ гузошта , нури равшанои вай бар нури офтоб ғалаба карда , Ҷабраили маро бар гирифт ва бар он рФрФи нишонд . Қол : Флми изли ирФънӣу ихФзнӣ ҳатто антҳити илои арши рабии ъзу ҷли Фбинои анзри илои алършу илои аллўҳи алмҳФўзу илои ҳамлаи алършу алъҷоӣб .

گفتا بیک طرفة العین آن فریشته مرا ازین پرده بآن پرده دیگر برد مسافت پانصد ساله راه، هم چنان آواز داد که منم پرده دار نخستین و محمّد با من، فریشته ای از درون پرده دوم آواز داد که: اللَّه اکبر، و دست از زیر پرده بیرون کرد و مرا در درون گرفت و مرا بیک طرفة العین بپرده سوم رسانید پانصد ساله راه، و هم‌ برین نسق مرا می‌بردند تا هفتاد پرده باز بریدم پهنای هر پرده‌ای پانصد ساله راه، و میان دو پرده پانصد ساله راه، گفته‌اند که آن پرده‌ها از نور و ظلمت است و آب و برف، و گفته‌اند مرواریدست و پروانه زر بعضی از آن، و بیک قول جبرئیل با وی بود تا این پرده‌ها باز گذاشت. آن گه رفرفی سبز دیدم که از بالا فرو گذاشته، نور روشنایی وی بر نور آفتاب غلبه کرده، جبرئیل مرا بر گرفت و بر آن رفرف نشاند. قال: فلم یزل یرفعنی و یخفضنی حتّی انتهیت الی عرش ربی عزّ و جل فبینا انظر الی العرش و الی اللّوح المحفوظ و الی حملة العرش و العجائب.

Мустафо ( с ) чун бад-ӣн мақом расед иқболи даргоҳ иззат дид , навохт : « сами Динои Фтдлӣ » бар ваии ошкорои гашт , дид онч дид ва шунид онч шунид , нафаси Мустафо ( с ) мақом қурбат дид , замир ӯ ҳолат мкошФт ёфт , дил ӯ селоат мшоҳдт дид , ҷон ӯ ҳаловат мъоинт чашид , сар ӯ бдўлт мўослт расед , дар нигараст олимӣ аз ҳайбату азимату сиёсат алуҳият дид аз худ бе худ гашт ! мутаҳайир монад ! сар дар пеши афканд , на иборатро забон монад , на фикратро дилу ҷон , сар гаштау ҳайрон , то худ чаҳ ояд аз ҷаноби ҷабаруту даргоҳи иззати фармон , раби алъзаҳи тадоруки дил вай кард ва ӯро дарёфт баназари раҳмату бнўохти блтФу каромат , гуфт : « омн алрасул бмои أнзли إлиаҳи ман раба » расӯли ман имон оварад бктоби ману баростии расониди пайғоми ман , Мустафо ( с ) чун он лутфу ндоء ҳақ шунид ва он навохт ва каромат дид ҳамагии ваии биҷой боз омад , дар худ мустақӣми гашт , таниши бадали пайваст , дили бҷони пайваст , сари бзмири пайваст , бстохи гашти забон дар кор омад умматаш бо ёд омад , гуфт : «у алмؤмнўни кули омни биллоҳу млоӣктаҳу кутубау русула ло нафарқ байни أҳди ман русула » комаи фурқати алиҳўду алнсорӣ .

مصطفی (ص) چون بدین مقام رسید اقبال درگاه عزّت دید، نواخت: «ثُمَّ دَنا فَتَدَلَّی» بر وی آشکارا گشت، دید آنچ دید و شنید آنچ شنید، نفس مصطفی (ص) مقام قربت دید، ضمیر او حالت مکاشفت یافت، دل او سلوت مشاهدت دید، جان او حلاوت معاینت چشید، سر او بدولت مواصلت رسید، در نگرست عالمی از هیبت و عظمت و سیاست الوهیت دید از خود بی خود گشت! متحیر ماند! سر در پیش افکند، نه عبارت را زبان ماند، نه فکرت را دل و جان، سر گشته و حیران، تا خود چه آید از جناب جبروت و درگاه عزّت فرمان، ربّ العزّه تدارک دل وی کرد و او را دریافت بنظر رحمت و بنواخت بلطف و کرامت، گفت: «آمَنَ الرَّسُولُ بِما أُنْزِلَ إِلَیْهِ مِنْ رَبِّهِ» رسول من ایمان آورد بکتاب من و براستی رسانید پیغام من، مصطفی (ص) چون آن لطف و نداء حق شنید و آن نواخت و کرامت دید همگی وی بجای باز آمد، در خود مستقیم گشت، تنش بدل پیوست، دل بجان پیوست، سرّ بضمیر پیوست، بستاخ گشت زبان در کار آمد امّتش با یاد آمد، گفت: «وَ الْمُؤْمِنُونَ کُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَ مَلائِکَتِهِ وَ کُتُبِهِ وَ رُسُلِهِ لا نُفَرِّقُ بَیْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ» کما فرّقت الیهود و النّصاری.

Ва фии рўоиаҳи ахрии қол : раъйати рабии ъзу ҷли бъинии Фқрбнии илои санади алършу тдлти лии қатраи ман алърши Фўқъти алии лисонии Фмои зоқи алзоӣқўни шиӣои қти аҳлии минҳои Фонбأнии аллоҳи ъзу ҷли баҳои нбأи алаввалину алохрину атлқи аллоҳи лисонии баъди мо кули ман ҳибаҳи арраҳмони Фқлти алтҳёти ллаҳу алслўоту алтибот , Фқоли лии рабии ъзу ҷл : ассаломи алейк аиҳо алнабӣу раҳмаи аллоҳу баракота , Фқлти ассаломи ълиноу алии ибоди аллоҳи алсолҳини сами қоли лии рабӣ ё Муҳамад , қиллати лаббайк , қоли фӣами ихтсми алмлأи алоълӣ ? қиллати лои адрӣ , Фўзъи ядаи байни китфии Фўҷдти барадҳо байни сдиии Фълмти фии мқолтаҳи злки мо сأлнии анҳуу зикри алҳдис . Ва рӯй анаи қоли ъзу ҷл : ё Муҳамади ҳилли тааллуми фӣами ахтсми алмлأи алоълӣ ? Фқлти анати аълам ё раби бзлку бакули шайъи ءу анати ъломи алғиўб , қол : ахтлФўои фии алдрҷоту алҳсноти Фҳли тдрӣ ё Муҳамади мо алдрҷот ва мо алҳснот ?

و فی روایة اخری قال: رأیت ربّی عزّ و جل بعینی فقرّبنی الی سند العرش و تدلّت لی قطرة من العرش فوقعت علی لسانی فما ذاق الذّائقون شیئا قطّ احلی‌ منها فانبأنی اللَّه عزّ و جل بها نبأ الاولین و الآخرین و اطلق اللَّه لسانی بعد ما کل من هیبة الرّحمن فقلت التحیّات للَّه و الصلوات و الطیبات، فقال لی ربّی عزّ و جل: السلام علیک ایّها النبی و رحمة اللَّه و برکاته، فقلت السّلام علینا و علی عباد اللَّه الصّالحین ثمّ قال لی ربّی یا محمّد، قلت لبیک، قال فیم یختصم الملأ الاعلی؟ قلت لا ادری، فوضع یده بین کتفی فوجدت بردها بین ثدییّ فعلمت فی مقالته ذلک ما سألنی عنه و ذکر الحدیث. و روی انّه قال عزّ و جل: یا محمّد هل تعلم فیم اختصم الملأ الاعلی؟ فقلت انت اعلم یا رب بذلک و بکل شی‌ء و انت علام الغیوب، قال: اختلفوا فی الدّرجات و الحسنات فهل تدری یا محمّد ما الدّرجات و ما الحسنات؟

Қиллати анати аълам ё раби бзлку бакули шайъи ءу анати ъломи алғиўб , қол : алдрҷоти асбоғи алўзўءи фии алмкрўҳоту алмшии алии алоқдоми илои алҷмоъоту интизори алслўоти баъди алслўот ,у алҳсноти аФшоءи ассалому атъому алтҳҷди боллилу анноси ниёам , сами қол ё Муҳамади ман иъмли бҳни иъши бихиру ихрҷи ман хтиӣтаҳи киўми влдтаҳи ИМА .

قلت انت اعلم یا ربّ بذلک و بکلّ شی‌ء و انت علام الغیوب، قال: الدّرجات اسباغ الوضوء فی المکروهات و المشی علی الاقدام الی الجماعات و انتظار الصّلوات بعد الصّلوات، و الحسنات افشاء السّلام و اطعام و التهجد باللیل و النّاس نیام، ثمّ قال یا محمّد من یعمل بهنّ یعش بخیر و یخرج من خطیئته کیوم ولدته امّه.

( боқии онч дар он ҳазрат рафт бо Мустафо ( с ) аз ончи ноқилон нақл кардаанд дар сӯраи алнҷми гўӣими аншоءи аллоҳ ) .

(باقی آنچ در آن حضرت رفت با مصطفی (ص) از آنچ ناقلان نقل کرده‌اند در سوره النّجم گوئیم انشاء اللَّه).

Мустафо ( с ) гуфт пас аз онк розҳо рафт ва навохтҳо ва кароматҳо дидам , фармон дод ҷаббори коинот ки : ё Муҳамади арҷъи илои қўмки Фблғҳми ании базмин бози гирду онч гуфтанӣ аст бигӯӣу пайғом ки рсиднист бирасон , қоли Фҳмлнии алрФрФи алохзри алзии канти алайҳи ихФзнӣу ирФънӣ ҳатто аҳўӣ бе илои сидраи алмнтҳӣ , гуфто чун бсдраҳи мунтаҳии бози омадам Ҷабраил гуфт эй Муҳамад навишт бод ин навохту каромат ва ин ъзу мартабат ки аз ҳазрати зӣ алҷлол ёфтӣ , ҳаргизи ҳеҷ малики муқарраб ва ҳеҷ пайғомбари мурсали бойен манзалат нарасед ки ту раседӣ ва ин надид ки ту дидӣ , худои таъолиро сипос дорӣ кун ва шокир бош ки аллоҳи таъолии шокиронро дӯст дорад , қол : Фҳмдти аллоҳи таъолии алии злк . Он гуҳ аз он ъҷоӣби қудрат ки дар алӣин дида будам аз он баҳри мсҷўру нору нури ғайри он лухтӣ бо Ҷабраил мегуфтам , Ҷабраил гуфт :

مصطفی (ص) گفت پس از آنک رازها رفت و نواختها و کرامتها دیدم، فرمان داد جبّار کائنات که: یا محمّد ارجع الی قومک فبلّغهم عنّی بزمین باز گرد و آنچ گفتنی است بگوی و پیغام که رسیدنیست برسان، قال فحملنی الرّفرف الاخضر الذی کنت علیه یخفضنی و یرفعنی حتّی اهوی بی الی سدرة المنتهی، گفتا چون بسدره منتهی باز آمدم جبرئیل گفت ای محمّد نوشت باد این نواخت و کرامت و این عزّ و مرتبت که از حضرت ذی الجلال یافتی، هرگز هیچ ملک مقرّب و هیچ پیغامبر مرسل باین منزلت نرسید که تو رسیدی و این ندید که تو دیدی، خدای تعالی را سپاس داری کن و شاکر باش که اللَّه تعالی شاکران را دوست دارد، قال: فحمدت اللَّه تعالی علی ذلک. آن گه از آن عجائب قدرت که در علّیین دیده بودم از آن بحر مسجور و نار و نور غیر آن لختی با جبرئیل میگفتم، جبرئیل گفت:

Тлки сродқоти арши раби алъзаҳи алтии аҳотти бършаҳу ҳаии страҳи ллхлоӣқи ман нури алҳҷобу нури алърши лӯлои злки лоҳрқи нури алършу нури алҳҷби ман таҳти алърши ман халқи аллоҳ ва мо лами тараи аксару аъҷб . Қиллати субҳони аллоҳи алъзими мо аксари ъҷоӣби халқа .

تلک سرادقات عرش ربّ العزّه التی احاطت بعرشه و هی سترة للخلائق من نور الحجاب و نور العرش لولا ذلک لاحرق نور العرش و نور الحجب من تحت العرش من خلق اللَّه و ما لم تره اکثر و اعجب. قلت سبحان اللَّه العظیم ما اکثر عجائب خلقه.

Гуфтам эй Ҷабраили он Фриштгон ки дар он дарёҳои азим дидам сафҳо фаровон бар кашида : « кأнҳми бунёни мрсўс » эшон ки буданд ? Ҷабраил гуфт : эшон рӯҳонӣон буданд ки раби алъзаҳи эшонро мегуяд : « явми иқўми алрўҳу алмлоӣкаҳи сафо » эй Ҷабраили ҷамъии азимро дидам дар баҳри аъло болои ҳамаи сафҳо саф бар кашидау гирди ърси Маҷид дар омадаи эшон ки буданд ? Ҷабраил гуфт эшон крўбённди ашрофи Фриштгону мҳинони эшон , эй Муҳамади кору бори эшон аз он азим тараст ки ман бўсФи эшон расм ё асрор эшон донам .

گفتم ای جبرئیل آن فریشتگان که در آن دریاهای عظیم دیدم صفها فراوان بر کشیده: «کَأَنَّهُمْ بُنْیانٌ مَرْصُوصٌ» ایشان که بودند؟ جبرئیل گفت: ایشان روحانیان بودند که ربّ العزّه ایشان را می‌گوید: «یَوْمَ یَقُومُ الرُّوحُ وَ الْمَلائِکَةُ صَفًّا» ای جبرئیل جمعی عظیم را دیدم در بحر اعلی بالای همه صفها صف بر کشیده و گرد عرس مجید در آمده ایشان که بودند؟ جبرئیل گفت ایشان کرّوبیانند اشراف فریشتگان و مهینان ایشان، ای محمّد کار و بار ایشان از آن عظیم‌تر است که من بوصف ایشان رسم یا اسرار ایشان دانم.

Ва фии баъзи алохбори ани аллоҳи ъзу ҷли халқи ман нури алърши моӣаҳи алифи сафи ман алмлоӣкаҳи итўФўни ҳавли алърши комаи амри ибни одами бтўоФи байтаулҳаром , қолу ҳавли алърши арбаъаи абҳр : баҳри ман лؤлؤи итлأлأ ,у баҳри ман слҷи илмъи лмъоно ,у баҳри ман моءи иФўр ,у баҳри ман нори ттлзӣ .

و فی بعض الاخبار انّ اللَّه عزّ و جل خلق من نور العرش مائة الف صف من الملائکة یطوفون حول العرش کما امر ابن آدم بطواف بیته الحرام، قال و حول العرش اربعة ابحر: بحر من لؤلؤ یتلألأ، و بحر من ثلج یلمع لمعانا، و بحر من ماء یفور، و بحر من نار تتلظی.

Пас он гуҳи Ҷабраили даст ман бигирифту бадари биҳишти барад то биҳишти бмни намояду дараҷоту манозили муъминони бубинаму молу марҷаъи эшон . Гуфто бар дар биҳишт набишта дидам : алсдқаҳи бъшри амсолҳоу алқрзи бсмониаҳи ъушр

پس آن گه جبرئیل دست من بگرفت و بدر بهشت برد تا بهشت بمن نماید و درجات و منازل مؤمنان ببینم و مآل و مرجع ایشان. گفتا بر در بهشت نبشته دیدم: الصدقة بعشر امثالها و القرض بثمانیة عشر

Садақаи яке даҳасту қарзи яке ҳаждаҳ , эй Ҷабраил чунаст ки қарз бар садақа фазл дорад ? гуфт аз баҳри онки соил ҳар вақте садақа хоҳад , агар ҳоҷат дорад ё на . Аммо он кас ки қарз хоҳад ҷузи буқати ҳоҷат ва зарурат нахоҳад . Пас дар биҳишт шудам ғурфаҳо ва қасрҳо дидам аз дару ёқӯту забарҷад , девори он хиштии заррину хиштии симин , хоки он заъфарону замини он машки азФр , дарахтҳо дидам шохи он заррину барги он ҳариру соқи он марвориду бехи он сим , ҷӯйҳо дидам яке оби шери яке асали яке май , дигари наҳрӣ азим дидам оби он сипедтар аз шер , ширинтар аз асал , хуши буитар аз машк , санги резаи он дару ёқӯт , Ҷабраил гуфт эй Муҳамади ин он кавсарасту таснӣм ки раби алъзаҳ туро додау бон гиромӣ кардау манбаи он зери арш Маҷидаст , дар ҳар қасрӣу ғурфаеу хонае аз хонаҳои биҳиштёни шохӣ аз он меравад то шаробу асалу шер ва май аз он омиғ кунанд ,у злки қавла : « айнан ишрби баҳои ибоди аллоҳи иФҷрўнҳои тФҷиро » канизакиро дидам сахти зебоу ороста ва бо ҷамол , гуфтам ин он кист ? гуфтанд он зайди ҳориса . Қасрӣ дидам аз марвориди сипед , зоҳири он аз ботини пайдоу ботини он аз зоҳири пайдо , гуфтам он кист ? Ҷабраил гуфт он умри хитоб , пас гуфт эй умр агар на ғайрати ту будӣ ман дар он қасри рФтмӣ , умр гуфт : أи алейк ағор ё расӯли аллоҳ .

صدقه یکی ده است و قرض یکی هژده، ای جبرئیل چونست که قرض بر صدقه فضل دارد؟ گفت از بهر آنک سائل هر وقتی صدقه خواهد، اگر حاجت دارد یا نه. امّا آن کس که قرض خواهد جز بوقت حاجت و ضرورت نخواهد. پس در بهشت شدم غرفه‌ها و قصرها دیدم از درّ و یاقوت و زبرجد، دیوار آن خشتی زرّین و خشتی سیمین، خاک آن زعفران و زمین آن مشک اذفر، درختها دیدم شاخ آن زرّین و برگ آن حریر و ساق آن مروارید و بیخ آن سیم، جویها دیدم یکی آب شیر یکی عسل یکی می، دیگر نهری عظیم دیدم آب آن سپیدتر از شیر، شیرین تر از عسل، خوش بوی‌تر از مشک، سنگ ریزه آن درّ و یاقوت، جبرئیل گفت ای محمّد این آن کوثر است و تسنیم که ربّ العزّه ترا داده و بآن گرامی کرده و منبع آن زیر عرش مجید است، در هر قصری و غرفه‌ای و خانه‌ای از خانه‌های بهشتیان شاخی از آن می‌رود تا شراب و عسل و شیر و می از آن آمیغ کنند، و ذلک قوله: «عَیْناً یَشْرَبُ بِها عِبادُ اللَّهِ یُفَجِّرُونَها تَفْجِیراً» کنیزکی را دیدم سخت زیبا و آراسته و با جمال، گفتم این آن کیست؟ گفتند آن زید حارثه. قصری دیدم از مروارید سپید، ظاهر آن از باطن پیدا و باطن آن از ظاهر پیدا، گفتم آن کیست؟ جبرئیل گفت آن عمر خطاب، پس گفت ای عمر اگر نه غیرت تو بودی من در آن قصر رفتمی، عمر گفت: أ علیک اغار یا رسول اللَّه.

Гуфто аз биҳишти бадари омадаму хостам ки ба дӯзах назарӣ кунам то худ чунаст , Фриштаҳ эйро дидам азин карӣаи алмнзрӣ , шадиди албтшӣ , хашмгинӣ , турши рӯе , аз ӯ бсҳмидм , гуфтам эй Ҷабраил ин кист ки аз дидани ваии чунин бтрсидм ва аз ваии руъбӣ дар дил ман афтод ? Ҷабраил гуфт ин аҷабӣ нест ки мо ҳамаи Фриштгони пайвастаи азу ҳамчунин дар руъб ва тарс бошем , ин моликаст хозини дӯзах ки шодӣу хуррамӣ дар вай наёфаридаанду ҳаргиз табассум накардааст , Ҷабраил гуфт : ё молики ҳозои Муҳамади расӯли алъараби ин пайғомбар охир алзмонаст расӯли араб , он гуҳ бмн нигарасту марои сано ва тҳит гуфту ббҳшт бишорат дод , гуфтам ё молики сифати дӯзах бо ман бигӯ , гуфт : ҳазор сол тофтаанд то сурхи гашт , пас ҳазор соли дигар тофтаанд то сипеди гашт , пас ҳазор соли дигар тофтаанд то сиёҳи гашт , акнӯн сиёҳаст торик ҳамчун кӯҳи кӯҳи оташ , худро бар ҳам мезанаду якдигарро мехӯрд : « ткоди тамизи ман алғиз » эй Муҳамад агар як ҳалқа аз он слслҳои оташин бар кӯҳҳои дунё ниҳанд ҳамаи кӯҳҳо аз захми туфи он ҳамчун арзир гудохта гардаду бтхўми замини суфло фурӯ шавад , гуфтам ё молики тарафӣ аз он бмн намой то бубинам , гӯшае аз он раҳо кард , шохӣ аз шохаҳои оташ берун омад , сиёҳу саъб , аз туфу дӯди он ҳамаи офоқи торики гашт ва аз он пар шуд , ҳавлии азиму корӣ Фзиъ дидам чунонк аз васфи он дармонаму маро аз дидан он ғашӣ расед то Ҷабраили маро дар худ гирифту моликро фармуд то онро баҳоли худ бози барад .

گفتا از بهشت بدر آمدم و خواستم که به دوزخ نظری کنم تا خود چونست، فریشته‌ای را دیدم ازین کریه المنظری، شدید البطشی، خشمگینی، ترش‌رویی، از او بسهمیدم، گفتم ای جبرئیل این کیست که از دیدن وی چنین بترسیدم و از وی رعبی در دل من افتاد؟ جبرئیل گفت این عجبی نیست که ما همه فریشتگان پیوسته ازو همچنین در رعب و ترس باشیم، این مالک است خازن دوزخ که شادی و خرّمی در وی نیافریده‌اند و هرگز تبسم نکرده است، جبرئیل گفت: یا مالک هذا محمّد رسول العرب این پیغامبر آخر الزّمانست رسول عرب، آن گه بمن نگرست و مرا ثنا و تحیت گفت و ببهشت بشارت داد، گفتم یا مالک صفت دوزخ با من بگو، گفت: هزار سال تافته‌اند تا سرخ گشت، پس هزار سال دیگر تافته‌اند تا سپید گشت، پس هزار سال دیگر تافته‌اند تا سیاه گشت، اکنون سیاهست تاریک همچون کوه کوه آتش، خود را بر هم می‌زند و یکدیگر را می‌خورد: «تَکادُ تَمَیَّزُ مِنَ الْغَیْظِ» ای محمّد اگر یک حلقه از آن سلسلهای آتشین بر کوه‌های دنیا نهند همه کوه‌ها از زخم تف آن همچون ارزیر گداخته گردد و بتخوم زمین سفلی فرو شود، گفتم یا مالک طرفی از آن بمن نمای تا ببینم، گوشه‌ای از آن رها کرد، شاخی از شاخه‌های آتش بیرون آمد، سیاه و صعب، از تف و دود آن همه آفاق‌ تاریک گشت و از آن پر شد، هولی عظیم و کاری فظیع دیدم چنانک از وصف آن درمانم و مرا از دیدن آن غشی رسید تا جبرئیل مرا در خود گرفت و مالک را فرمود تا آن را بحال خود باز برد.

Брўоитии дигари Мустафо ( с ) гуфт сами арзати алии алнор ҳатто ?назарети илои ағлолҳоу слослҳо ва ҳаётҳоу ъқорбҳоу ғсоқҳоу иҳмўмҳоу раъйати ъмии абои толиби фии зҳзоҳи ман алнори алайҳи наълони ман алнори иғлии минҳои дамоғау лӯлои маконеи ?лаккони фии алдрки алосФл , қоли аҳли аллғаҳи фии зҳзоҳи ман алнор эй фии шайъи ءи қалили ман алнору асли алзҳзоҳи алмоءи илои алкъбин .

بروایتی دیگر مصطفی (ص) گفت ثمّ عرضت علیّ النّار حتّی نظرت الی اغلالها و سلاسلها و حیّاتها و عقاربها و غسّاقها و یحمومها و رأیت عمّی ابا طالب فی‌ ضحضاح من النّار علیه نعلان من النّار یغلی منها دماغه و لولا مکانی لکان فی الدّرک الاسفل، قال اهل اللغة فی ضحضاح من النّار ای فی شی‌ء قلیل من النّار و اصل الضّحضاح الماء الی الکعبین.

Мустафо ( с ) аз онҷои бози гашти Ҷабраил ӯро бар пари худ гирифта ва аз осмонҳо фурӯ меомад то ба Мӯсо кулем боз расед , Мӯсо гуфт : мо зои фарзи аллоҳи алейку алии амтк ?

مصطفی (ص) از آنجا باز گشت جبرئیل او را بر پر خود گرفته و از آسمانها فرو می‌آمد تا به موسی کلیم باز رسید، موسی گفت: ما ذا فرض اللَّه علیک و علی امّتک؟

Аллоҳи таъолии туро чаҳ фармуд ва бар уммати ту чаҳ фарз кард ? гуфт панҷоҳ намоз дар шбонрўзӣ , Мӯсо гуфт эй Муҳамади ман мардумро дидааму шинохтау озмудау уммати ту заъифанд тоқати панҷоҳ намоз надоранд , бози гирд ва аз худованди хеши тахфифи хоҳ , қоли Фрҷъти илои рабӣ . Ва фии баъзи алохбори Фрҷъти Фотити сидраи алмнтҳии Фхррти соҷдо , қиллат ё раби фарзати алӣу алии умматии хумсин салоау лни асттиъи ани ақўми баҳои аноу лои умматӣ , чун Мустафо ( с ) бозгашту тахфифи хости даҳ намоз аз вай фурӯ ниҳоданд , боз омад ва бо Мӯсо ( ъ ) боз гуфт , Мӯсои дигари бораи ҳамон сухан гуфт ки уммати ту тоқат ин надоранд , бози гирд ва низ тахфифи хоҳ . Мустафо ( с ) бози гашт ва даҳ дигар аз вай фурӯ ниҳоданд , ба Мӯсо боз омаду Мӯсои дигари бор ӯро боз фиристод ҳамчунин Мӯсо мегуфту Мустафо ( с ) боз май гашту тахфиф май хост то панҷоҳ намоз ба панҷ боз овараданд , баъд аз он ки панҷ бори бози гашту намози бпнҷ боз оварад , Мӯсо ( ъ ) ҳануз мегуфт ки бози гирду зиёдати тахфифи хоҳ то Мустафо ( с ) гуфт пас азин шарм дорам ки бози рӯм , бад-ӣни панҷ ризо додам ва таслим кардам . Он гуҳ чун ба Мӯсо даргузаштам мунодӣӣ аз пас Нидо кард ки : амзити амреу хФФти ани ибодӣу ании явми хилқати алсмоўоту аларзи фарзати алейку алии амтки хумсин салоау лои ибдли алқўли лдии Фхмсаҳи бхмсин : « алҳасанаи бъшри амсолҳо »

اللَّه تعالی ترا چه فرمود و بر امّت تو چه فرض کرد؟ گفت پنجاه نماز در شبانروزی، موسی گفت ای محمّد من مردم را دیده‌ام و شناخته و آزموده و امّت تو ضعیف‌اند طاقت پنجاه نماز ندارند، باز گرد و از خداوند خویش تخفیف خواه، قال فرجعت الی ربّی. و فی بعض الاخبار فرجعت فاتیت سدرة المنتهی فخررت ساجدا، قلت یا ربّ فرضت علیّ و علی امّتی خمسین صلاة و لن استطیع ان اقوم بها انا و لا امّتی، چون مصطفی (ص) بازگشت و تخفیف خواست ده نماز از وی فرو نهادند، باز آمد و با موسی (ع) باز گفت، موسی دیگر باره همان سخن گفت که امّت تو طاقت این ندارند، باز گرد و نیز تخفیف خواه. مصطفی (ص) باز گشت و ده دیگر از وی فرو نهادند، به موسی باز آمد و موسی دیگر بار او را باز فرستاد همچنین موسی می‌گفت و مصطفی (ص) باز می‌گشت و تخفیف می‌خواست تا پنجاه نماز به پنج باز آوردند، بعد از آن که پنج بار باز گشت و نماز بپنج باز آورد، موسی (ع) هنوز می‌گفت که باز گرد و زیادت تخفیف خواه تا مصطفی (ص) گفت پس ازین شرم دارم که باز روم، بدین پنج رضا دادم و تسلیم کردم. آن گه چون به موسی درگذشتم منادیی از پس ندا کرد که: امضیت امری و خفّفت عن عبادی و انّی یوم خلقت السّماوات و الارض فرضت علیک و علی امّتک خمسین صلاة و لا یبدّل القول لدیّ فخمسة بخمسین: «الحسنة بعشر امثالها»

Овардаанд аз шофиӣ ки гуфт : ҳар бор ки Мустафо ( с ) аз наздики Мӯсо ( ъ ) бҳзрти иззати бози гашти худоиро дид ҷли ҷалола . Ва хабар дурустаст ки ъкрмаҳи фарои абди аллоҳ аббос гуфт ки : субҳони аллоҳи назари Муҳамади илои раба ? Муҳамад дар худованд хеш нигараст ? гуфт : нъм , ҷаъли алкломи лмўсӣ ( ъ )у алхлаҳи лإброҳим ( ъ )у алнзри лмҳмд ( с ) . Гуфтанд ё бен аббос , Оиша сидиқа мегуяд ки надид , ибн аббос гуфт расӯли худои аҳкоми ҳайзу нФоси занонро гуфтӣ , моро аз эшон бояд омухту аҳкоми усӯли дайни моро гуфтӣ , эшонро аз мо бояд омухт .

آورده‌اند از شافعی که گفت: هر بار که مصطفی (ص) از نزدیک موسی (ع) بحضرت عزّت باز گشت خدای را دید جلّ جلاله. و خبر درستست که عکرمه فرا عبد اللَّه عباس گفت که: سبحان اللَّه نظر محمد الی ربّه؟ محمد در خداوند خویش نگرست؟ گفت: نعم، جعل الکلام لموسی (ع) و الخلّة لإبراهیم (ع) و النّظر لمحمّد (ص). گفتند یا بن عباس، عایشه صدیقه می‌گوید که ندید، ابن عباس گفت رسول خدا احکام حیض و نفاس زنان را گفتی، ما را از ایشان باید آموخت و احکام اصول دین ما را گفتی، ایشان را از ما باید آموخت.

Ва дар баъзе ривоёти Мустафо ( с ) гуфт : чун бози гаштам , босмони дунёи расидам , дар зери осмон нигаҳ кардам ғуборӣ ва духонӣ дидаму овозӣу шағабии фаровон , гуфтам эй Ҷабраил ин чист ? гуфт ин шаётинанд ки дар пеши дидаи фарзанди одам истодаанду роҳи тафаккуру андеша боишон бар бастаанд то дар малакӯти осмону замин тафаккур накунанд :у лӯлои злки лрأўои алъҷоӣб , пас он гуҳи Ҷабраили марои пеши қавми Мӯсои баради эшон ки раб алъзаҳ мегуяд : « ва ман қавми Мӯсои أмаҳи иҳдўни болҳқ » ва бо эшон сухан гуфтам , ва эшонро қиссаи исти машҳур ва дар сӯраи алоъроФи шарҳ он додаем .

و در بعضی روایات مصطفی (ص) گفت: چون باز گشتم، بآسمان دنیا رسیدم، در زیر آسمان نگه کردم غباری و دخانی دیدم و آوازی و شغبی فراوان، گفتم ای جبرئیل این چیست؟ گفت این شیاطین‌اند که در پیش دیده فرزند آدم ایستاده اند و راه تفکّر و اندیشه بایشان بر بسته‌اند تا در ملکوت آسمان و زمین تفکر نکنند: و لولا ذلک لرأوا العجائب، پس آن گه جبرئیل مرا پیش قوم موسی برد ایشان که ربّ العزّه می‌گوید: «وَ مِنْ قَوْمِ مُوسی‌ أُمَّةٌ یَهْدُونَ بِالْحَقِّ» و با ایشان سخن گفتم، و ایشان را قصّه ایست مشهور و در سوره الاعراف شرح آن داده‌ایم.

Баъд аз он ба байти алмуқаддас боз омаданду барроқи ҳам чунон бар дар масҷиди истода , расӯли худо бар нишасту Ҷабраил бо вай то ӯро ба Макка боз оварад ва бар ҷомаи хоби худ нишонд ва ҳануз аз шаби соъатҳо монда буд . Ҷабраил гуфт эй Муҳамади қавми худро хабари даҳ аз онч дидӣ аз оёти куброу ъҷоӣби қудрати ҳақи ҷли ҷалола , гуфт эй Ҷабраили эшон марои дурӯғ зан гиранд ва устувор надоранд , гуфт туро чаҳ зиён аз такзиби эшон , абӯи бикри садиқи туро устувор дорад ва тасдиқ кунад .

بعد از آن به بیت المقدس باز آمدند و براق هم چنان بر در مسجد ایستاده، رسول خدا بر نشست و جبرئیل با وی تا او را به مکّه باز آورد و بر جامه خواب خود نشاند و هنوز از شب ساعتها مانده بود. جبرئیل گفت ای محمّد قوم خود را خبر ده از آنچ دیدی از آیات کبری و عجائب قدرت حق جلّ جلاله، گفت ای جبرئیل ایشان مرا دروغ زن گیرند و استوار ندارند، گفت ترا چه زیان از تکذیب ایشان، ابو بکر صدیق ترا استوار دارد و تصدیق کند.

Ибни аббосу Оишаи сидиқа ривоят кунанд аз Мустафо ( с ) ки гуфт : ман донистам ки эшон марои дурӯғ зан гиранд дар онч гӯям азин ҷиҳати порае дилтанг будам ва ғамгин нишаста , бӯи ҷаҳл фароз омад бар тариқ астҳзоء гуфт ё Муҳамади имрӯз аз нав чаҳ овардае ва чаҳ май гӯйӣ ? гуфтам имшаби маро ба байти алмуқаддас барда буданд , бӯи ҷаҳл шигифт бимонад ! гуфт ту имшаб ба байти алмуқаддаси рафтаеу бомдоди бнздики мо бози омадае ? гуфтам оре чунинаст , бӯ ҷаҳл гуфт ту ин сухан ки бо ман гуфтӣ бо қавм худ бигӯе ? гуфтам гӯям , бӯи ҷаҳл бар гашту ҷамъиро аз снодиди Қурайш фароҳам овараду расӯли худои ҳамон сухан бо эшон боз гуфт , эшон ҳамаи бонг бар овараданд ки ин дурӯғи зани нигар ки чаҳ мегуяд ! ! дар қудрати одамӣ чун бошад ки бики шаб аз Макка ба байт алмуқаддас равад ва боз ояд ? ! яке аз он ҷумла бирафту абӯи бикри садиқро хабар дод ки соҳиби ту чунин мегуяд , абӯ бикр гуфт : лӣни қоли лақади сидқ агар гуфт рост гуфт , абӯи бикрро он рӯзи садиқ ном ниҳоданд . Пас яке аз эшон ки ббити алмуқаддас сафар карда буд ва он бқът шинохта гуфт туоне ки масҷиди байти алмуқаддасро сифат кунӣ агар дидае ? расӯли худо ( с )у сафи масҷид ҳаме карду ончи дида буд ҳаме гуфт , баъзе аз он бар вай бапушед ки надида буд , раби Алъоламин Ҷабраилро фармуд то он соъати масҷиди ақсоро ба Макка овараду онҷо ки сарой Ақил аст биниҳод , расӯл ( с ) дар он менигараст ва аз ҳар чаҳ мепурседанд нишон медод , бъоқбт гуфтанд : аммо алнъти Фўи аллоҳи лақади асоб , пас гуфтанд ё Муҳамад аз корвони мо ки аз шом меояд чаҳ хабари дорӣ ?

ابن عباس و عایشه صدّیقه روایت کنند از مصطفی (ص) که گفت: من دانستم که ایشان مرا دروغ زن گیرند در آنچ گویم ازین جهت پاره‌ای دلتنگ بودم و غمگین نشسته، بو جهل فراز آمد بر طریق استهزاء گفت یا محمّد امروز از نو چه آورده‌ای و چه می‌گویی؟ گفتم امشب مرا به بیت المقدس برده بودند، بو جهل شگفت بماند! گفت تو امشب به بیت المقدس رفته‌ای و بامداد بنزدیک ما باز آمده‌ای؟ گفتم آری چنین است، بو جهل گفت تو این سخن که با من گفتی با قوم خود بگویی؟ گفتم گویم، بو جهل بر گشت و جمعی را از صنادید قریش فراهم آورد و رسول خدای همان سخن با ایشان باز گفت، ایشان همه بانگ بر آوردند که این دروغ زن نگر که چه میگوید!! در قدرت آدمی چون باشد که بیک شب از مکّه به بیت المقدس رود و باز آید؟! یکی از آن جمله برفت و ابو بکر صدیق را خبر داد که صاحب تو چنین می‌گوید، ابو بکر گفت: لئن قال لقد صدق اگر گفت راست گفت، ابو بکر را آن روز صدّیق نام نهادند. پس یکی از ایشان که ببیت المقدس سفر کرده بود و آن بقعت شناخته گفت توانی که مسجد بیت المقدس را صفت کنی اگر دیده‌ای؟ رسول خدا (ص) و صف مسجد همی‌کرد و آنچ دیده بود همی‌گفت، بعضی از آن بر وی بپوشید که ندیده بود، ربّ العالمین جبرئیل را فرمود تا آن ساعت مسجد اقصی را به مکّه آورد و آنجا که سرای عقیل است بنهاد، رسول (ص) در آن می‌نگرست و از هر چه می‌پرسیدند نشان میداد، بعاقبت گفتند: امّا النّعت فو اللَّه لقد اصاب، پس گفتند یا محمّد از کاروان ما که از شام می‌آید چه خبر داری؟

Қол : иқдмҳои ҷамали аўрқи алайҳи кзо ва фӣҳо фалону фалону тақаддуми явми кзои маъаи тулӯъи алшмси Фхрҷўои фии злки алиўм , Фқол қоил манеҳам ҳзаҳи алшмси қади шарқат , Фқоли охиру ҳзаҳи алإбли қади ақблти иқдмҳои ҷамали аўрқ ва фӣҳо фалону фалони комаи қоли Муҳамад , Флми иؤмнўоу лами иФлҳўоу қолўои мо смънои бмсли ҳозои қт « إни ҳозои إлои саҳари мубин » .

قال: یقدمها جمل اورق علیه کذا و فیها فلان و فلان و تقدم یوم کذا مع طلوع الشّمس فخرجوا فی ذلک الیوم، فقال قائل منهم هذه الشّمس قد شرقت، فقال آخر و هذه الإبل قد اقبلت یقدمها جمل اورق و فیها فلان و فلان کما قال محمّد، فلم یؤمنوا و لم یفلحوا و قالوا ما سمعنا بمثل هذا قطّ«إِنْ هذا إِلَّا سِحْرٌ مُبِینٌ».