Қавлаи таъолӣ : « ва ман аллили Фтҳҷд ба нофилаи лак » бидон ки аз аввали намози шаб то буқати бом дувоздаҳ соъатаст , раби Алъоламин ҷли ҷалолау тақаддусати асмоӣаҳ ҳар соъатии вақти вазифаи тоъати фурқатӣ аз фарқи аҳли хизмати сохта : аввали соъат аз соъоти шаби вақти ибодату тоъати париён буд , сафҳо бар кашанд ва бхдмт боистанд . Дувуми соъати вақти намози ҷонварони аҳли дарё буд . Сеюм соъати вақти намози халқони зери замин буд .

قوله تعالی: «وَ مِنَ اللَّیْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نافِلَةً لَکَ» بدان که از اول نماز شب تا بوقت بام دوازده ساعتست، ربّ العالمین جلّ جلاله و تقدّست اسمائه هر ساعتی وقت وظیفه طاعت فرقتی از فرق اهل خدمت ساخته: اول ساعت از ساعات شب وقت عبادت و طاعت پریان بود، صفها بر کشند و بخدمت بایستند. دوم ساعت وقت نماز جانوران اهل دریا بود. سوم ساعت وقت نماز خلقان زیر زمین بود.

Чаҳоруми соъати вақти намози собирон буд . Панҷуми вақти намози Фриштгони худо буд . Шашуми вақти намозу тасбеҳи абру меғ буд . Ҳафтуми вақти ороми хилоиқу тафаккури аҳли ҳазрат буд . Ҳаштуми вақти ороиши биҳишту таърифи ҷиноти адан буд . Нуҳуми вақти намози кироми алкотбин буд . Даҳум он соъатаст ки дарҳои осмон бигушоӣанду муқаррабони бадарҳо бароянду зҷли тасбеҳу сёҳи тҳлилу асвоти такбиру нағамоти зикри эшон олам қудс бигирад , андарин соъат ҳар ки аз худованди ҷли ҷалола ҳоҷатӣ хоҳад иҷобат ёбад . Ёздаҳуми вақти интишори баракот буд бар замин ки вдоиъи роҳату бадоеъи қудрат дар ҷавоҳири замин таъбия кунанд . Ва соъати давоздаҳум ки насими саҳар аз матлаъи хеши ошиқи вори нафаси сард бар оради он соъати вақти ниёзи дӯстон буду соъати рози муҳибону ҳангоми нози ошиқон , он соъати дарҳои биҳишти кушода ва он боди саҳар гоҳе бо он латофату роҳату лиззат аз ҷониби ҷиноти адани равон .

چهارم ساعت وقت نماز صابران بود. پنجم وقت نماز فریشتگان خدا بود. ششم وقت نماز و تسبیح ابر و میغ بود. هفتم وقت آرام خلایق و تفکّر اهل حضرت بود. هشتم وقت آرایش بهشت و تعریف جنّات عدن بود. نهم وقت نماز کرام الکاتبین بود. دهم آن ساعتست که درهای آسمان بگشایند و مقرّبان بدرها برآیند و زجل تسبیح و صیاح تهلیل و اصوات تکبیر و نغمات ذکر ایشان عالم قدس بگیرد، اندرین ساعت هر که از خداوند جلّ جلاله حاجتی خواهد اجابت یابد. یازدهم وقت انتشار برکات بود بر زمین که ودایع راحت و بدایع قدرت در جواهر زمین تعبیه کنند. و ساعت دوازدهم که نسیم سحر از مطلع خویش عاشق وار نفس سرد بر آرد آن ساعت وقت نیاز دوستان بود و ساعت راز محبّان و هنگام ناز عاشقان، آن ساعت درهای بهشت گشاده و آن باد سحر گاهی با آن لطافت و راحت و لذت از جانب جنّات عدن روان.

Довӯди пайғомбар ( ъ ) аз Ҷабраил пурсед ки андари шаби кадоми вақти фозилтар ? гуфт надонам локин ҳар шаби буқати саҳари арши малик бар худ биҷунбад .

داود پیغامبر (ع) از جبرئیل پرسید که اندر شب کدام وقت فاضلتر؟ گفت‌ ندانم لکن هر شب بوقت سحر عرش ملک بر خود بجنبد.

Ва фии баъзи алосори иқўли аллоҳи ъзу ҷли ани аҳби аҳбои илои аллазӣнаи истғФрўни болосҳори аўлӣки аллазӣнаи азои ардти боҳилли аларзи шиӣои зкртҳми ФсрФт ба анҳуам хунаки мари он бандагон ки буқати саҳар истиғфор кунанду шароби меҳри баҷоами ишқ дар он вақти саҳар нӯш кунанд .

و فی بعض الآثار یقول اللَّه عزّ و جل ان احبّ احبّای الیّ الّذین یستغفرون بالاسحار اولئک الّذین اذا اردت باهل الارض شیئا ذکرتهم فصرفت به عنهم خنک مر آن بندگان که بوقت سحر استغفار کنند و شراب مهر بجام عشق در آن وقت سحر نوش کنند.

Сафён саврӣ гуфт бмо расед ки аз аввали шаби мунодӣ Нидо кунад : алои лиқми алъобдўн , чун шаби нимае дар гузарад мунодӣ Нидо кунад : лиқми алқонтўн , чун вақти саҳар буд мунодӣӣ гуяд : ин алмстғФрўн .

سفیان ثوری گفت بما رسید که از اول شب منادی ندا کند: الا لیقم العابدون، چون شب نیمه‌ای در گذرد منادی ندا کند: لیقم القانتون، چون وقت سحر بود منادیی گوید: این المستغفرون.

Фармон омад ки эй Муҳамади мақоми шафоат дар қиёмати мақомӣ бузургвораст мақом Маҳмӯдасту туро мусалламаст , аммо роҳаш онаст ки бшби хезӣ ва намоз кунӣ , ашрафи алосбоби мо инол ба ашрафи алътоё эй Муҳамад агар хушнӯдӣ мо мехоҳӣ бурузи рисолат май гузор , ва агар мақом Маҳмӯд мехоҳӣ бшб бедор бош ва намоз кун , « ъсии أни ибъски рбки мқомои мҳмўдо » робиъаи ъдўиаҳро меояд ки ҳамаи шаби бедор будӣ , пос дил доштӣ то субҳи содиқи бдмидӣ , он гуҳи ин байт гуфтӣ :

فرمان آمد که ای محمّد مقام شفاعت در قیامت مقامی بزرگوار است مقام محمود است و ترا مسلّم است، اما راهش آنست که بشب خیزی و نماز کنی، اشرف الاسباب ما ینال به اشرف العطایا ای محمّد اگر خشنودی ما میخواهی بروز رسالت می‌گزار، و اگر مقام محمود میخواهی بشب بیدار باش و نماز کن، «عَسی‌ أَنْ یَبْعَثَکَ رَبُّکَ مَقاماً مَحْمُوداً» رابعه عدویه را می‌آید که همه شب بیدار بودی، پاس دل داشتی تا صبح صادق بدمیدی، آن گه این بیت گفتی:

Ва қили алмқоми алмҳмўди ҳўи алмҷолсаҳи фии ҳоли алшҳўд , мақоми Маҳмӯди хосса Мустафоаст ( с ) дар хилват « أўи أднӣ » бар бисоти инбисот , дар хайма «у ҳўи мъкм » бар сарири астФо , шароб «у нҳни أқрб » баҷоами қудси нӯшидау халъати висоли пӯшида ва бадваст « лами изл » расида .

و قیل المقام المحمود هو المجالسة فی حال الشّهود، مقام محمود خاصّه مصطفی است (ص) در خلوت «أَوْ أَدْنی‌» بر بساط انبساط، در خیمه «وَ هُوَ مَعَکُمْ» بر سریر اصطفا، شراب «وَ نَحْنُ أَقْرَبُ» بجام قدس نوشیده و خلعت وصال پوشیده و بدوست «لم یزل» رسیده.

Пер тариқат гуфт : илоҳии баҳри сифат ки ҳастам брхўости ту мавқуфам , баҳри ном ки маро хонанд ба бандагии ту маърӯфам , то ҷон дорам рахти азин кӯй бар надорам , ӯ ки ту он ӯе биҳишт ӯро бандааст , ӯ ки ту дар зиндагонӣ ӯе ҷовид зиндааст , илоҳӣ гуфт ту роҳат диласту дидори ту зиндагонии ҷон , забони биёад ту нозаду дили бмҳру ҷони бъён .

پیر طریقت گفت: الهی بهر صفت که هستم برخواست تو موقوفم، بهر نام که مرا خوانند به بندگی تو معروفم، تا جان دارم رخت ازین کوی بر ندارم، او که تو آن اویی بهشت او را بنده است، او که تو در زندگانی اویی جاوید زنده است، الهی گفت تو راحت دلست و دیدار تو زندگانی جان، زبان بیاد تو نازد و دل بمهر و جان بعیان.

« ва қул раби أдхлнии мадхали сидқ » қавли ибни аббос дар маънии ин оят онаст ки Мустафо ( с )ро аҷал наздик омад , ӯро гуфтанд ки эй меҳтари олам вае Сайиди валади одам , бисоти ислом дар олам густарда шуд , хуршеди набуввати тамом тофта шуд , сарои пардаи шариъат аз қоф то қоф барисед , гӯшаи тоҷат аз арши Маҷид бар гузашт , тарози рояти ҳишмати ту бсдраҳ мунтаҳӣ расед , қадами ҳиммати ту бқоби қавсин пайвасти фаризау суннати омухтӣ , ятемонро падарӣ кардӣ , маҳҷӯронро шафиъ будӣ , мурӣдонро далел будӣ , муҳоҷиру ансорро тарбият додӣ , ҷину инсро хондӣ , акнӯн вақт онаст ки сафари мубораки пешгирӣ , вақтаст ки гӯшвори марг дар гӯш бандагӣ кунӣ , вақтаст ки сари биболин фано боз наҳй , мо дар азал ҳукм кардаем ки : « إнк мет ва إнҳм метун кули ман алайҳои ?фон » .

«وَ قُلْ رَبِّ أَدْخِلْنِی مُدْخَلَ صِدْقٍ» قول ابن عباس در معنی این آیت آنست که مصطفی (ص) را اجل نزدیک آمد، او را گفتند که ای مهتر عالم و ای سیّد ولد آدم، بساط اسلام در عالم گسترده شد، خورشید نبوّت تمام تافته شد، سراپرده شریعت از قاف تا قاف برسید، گوشه تاجت از عرش مجید بر گذشت، طراز رایت حشمت تو بسدره منتهی رسید، قدم همّت تو بقاب قوسین پیوست فریضه و سنّت آموختی، یتیمان را پدری کردی، مهجوران را شفیع بودی، مریدان را دلیل بودی، مهاجر و انصار را تربیت دادی، جنّ و انس را خواندی، اکنون وقت آنست که سفر مبارک پیش گیری، وقتست که گوشوار مرگ در گوش بندگی کنی، وقتست که سر ببالین فنا باز نهی، ما در ازل حکم کرده‌ایم که: «إِنَّکَ مَیِّتٌ وَ إِنَّهُمْ مَیِّتُونَ کُلُّ مَنْ عَلَیْها فانٍ».

Ва дар хабараст ки Мустафо ( с ) дар он бемории бози пасини амири алмؤмнини алӣ ( ъ )ро бихонад гуфт : ё алии ёрии даҳ то як бори дигари бмсҷди бози рӯму бмнбр бар оему дида бар чеҳраи ёрону даравишони афканам ва эшонро видоъ кунам , Мустафо ( с ) бмсҷд рафту бмнбр бар омад , бо ду чашми гирёну ҷигари сӯзон , рӯй сӯй ёрон кард , гуфт : чигуна ёрӣ будам шуморо ? чигуна расӯлӣ будам шуморо ?

و در خبرست که مصطفی (ص) در آن بیماری باز پسین امیر المؤمنین علی (ع) را بخواند گفت: یا علی یاری ده تا یک بار دیگر بمسجد باز روم و بمنبر بر آیم و دیده بر چهره یاران و درویشان افکنم و ایشان را وداع کنم، مصطفی (ص) بمسجد رفت و بمنبر بر آمد، با دو چشم گریان و جگر سوزان، روی سوی یاران کرد، گفت: چگونه یاری بودم شما را؟ چگونه رسولی بودم شما را؟

Акнӯн моро навбат рафтан омад , бурид марг дар расед , он соъати ғаривӣу зоре дар масҷид афтод , ёрони ҳамаи дилтангу ранҷур , гирёну сӯзону хурушон ҳаме гуфтанд неки ёрӣ ки ту будӣ , неки расӯлӣ ки бмо омадӣ , расӯл ( с ) эшонро видоъ карду бахона боз омад , на бас бар омад ки бурид ҳазрат раседу насим қурбат дамид , парда ҳо барграфтанду тӯбоу зулфӣу ҳасанӣ буи намуданд , Мустафо ( с ) он гуҳ гуфт : « раби адхлнии мадхали сидқ »

اکنون ما را نوبت رفتن آمد، برید مرگ در رسید، آن ساعت غریوی و زاریی در مسجد افتاد، یاران همه دلتنگ و رنجور، گریان و سوزان و خروشان همی‌گفتند نیک یاری که تو بودی، نیک رسولی که بما آمدی، رسول (ص) ایشان را وداع کرد و بخانه باز آمد، نه بس بر آمد که برید حضرت رسید و نسیم قربت دمید، پرده‌ها برگرفتند و طوبی و زلفی و حسنی بوی نمودند، مصطفی (ص) آن گه گفت: «ربّ ادخلنی مدخل صدق»

эй амтнии амотаҳи сидқ , «у أхрҷнӣ » баъди мўтии ман қабрии явми алқёмаҳ , « махраҷи сидқ » бори худоёи маро ки аз дунёи беруни барӣ дар либоси саодату перояи шаҳодат бар ки он ақабаи исти сахти азиму кории сахт бо хатар .

ای امتنی اماتة صدق، «وَ أَخْرِجْنِی» بعد موتی من قبری یوم القیامة، «مُخْرَجَ صِدْقٍ» بار خدایا مرا که از دنیا بیرون بری در لباس سعادت و پیرایه شهادت بر که آن عقبه ایست سخت عظیم و کاری سخت با خطر.

Ва қоли ҷаъфари бен Муҳамад ( ъ ) : адхлнии алқбру анати ании розу ахрҷнии ман алқбри илои алўқўФи байни идики алии тариқи алсдқи маъаи алсодқин , «у аҷъли лии ман лднки слтонои нсиро » ?зинаи бзинаҳи ҷбрўтки ликўни алғолби алии султон алҳақ лои султони алҳўӣ .

و قال جعفر بن محمّد (ع): ادخلنی القبر و انت عنّی راض و اخرجنی من القبر الی الوقوف بین یدیک علی طریق الصدق مع الصّادقین، «وَ اجْعَلْ لِی مِنْ لَدُنْکَ سُلْطاناً نَصِیراً» زیّنی بزینة جبروتک لیکون الغالب علیّ سلطان الحق لا سلطان الهوی.

« ва қул ҷоء алҳақу зҳқи алботл » чеҳраи коиноту муҳаддисоти бзлмти куфру заҳмати ширки пӯшида буд ки ногоҳ илми давлати набуввати Муҳамади мурсал аз маркази хиттаи Маккаи сар бар овараду анвори ишроқи субҳи дайн аз кунҷи ҳуҷраи омана пайдо омад , шодӣу хуррамӣ дар мамолик афтод , ҳар куҷои номадорӣ буд залили гашт , ҳар куҷои тоҷдорӣ буд тоҷаш бтороҷ бидоданд , ҳар куҷои ҷаббории мутамаррид буд аз тахт бзир омад ҳар куҷо дар олами бутӣ буд дар қаъри чоҳ бедавлатӣ афтод , қоидаи қасри қайсарӣу айвони рифъати Касравии хароби гашт , ва аз чаҳор гӯшаи олами овоз бар омад ки : « ҷоء алҳақу зҳқи алботл » .

«وَ قُلْ جاءَ الْحَقُّ وَ زَهَقَ الْباطِلُ» چهره کائنات و محدثات بظلمت کفر و زحمت شرک پوشیده بود که ناگاه علم دولت نبوت محمّد مرسل از مرکز خطّه مکّه سر بر آورد و انوار اشراق صبح دین از کنج حجره آمنه پیدا آمد، شادی و خرّمی در ممالک افتاد، هر کجا نامداری بود ذلیل گشت، هر کجا تاجداری بود تاجش بتاراج بدادند، هر کجا جبّاری متمرّد بود از تخت بزیر آمد هر کجا در عالم بتی بود در قعر چاه بی دولتی افتاد، قاعده قصر قیصری و ایوان رفعت کسروی خراب گشت، و از چهار گوشه عالم آواز بر آمد که: «جاءَ الْحَقُّ وَ زَهَقَ الْباطِلُ».

«у ннзли ман алқуръони мо ҳўи шФоء » алоиаҳ . . . Алқуръони шФоءи ман доءи алҷҳли ллълмоء ,у шФоءи ман доءи алшки ллмؤмнин ,у шФоءи ман доءи алнкраҳи ллъорФин ,у шФоءи ман доءи алқнўти ллмридину алқосдин ,у шФоءи ман лўоъҷи алшўқи ллмҳбин ,у аншдўо :

«وَ نُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ ما هُوَ شِفاءٌ» الآیة... القرآن شفاء من داء الجهل للعلماء، و شفاء من داء الشکّ للمؤمنین، و شفاء من داء النّکرة للعارفین، و شفاء من داء القنوط للمریدین و القاصدین، و شفاء من لواعج الشّوق للمحبین، و انشدوا:

« қул кули иъмли алии шоклтаҳ » аз одамӣ чаҳ ояд , ҷуз аз ҷафо ? ва аз обу гул чаҳ ояд , ҷуз аз хато ? ва аз карами рубубият чаҳ бенанд , ҷуз аз вафо ? « қул кули иъмли алии шоклтаҳ » дар ҳамаи қуръони ҳеҷ ояти умедвортар аз ин оят нест , мегуяд : ҳар кас он кунад ки аз ӯ ояд ва аз ҳар кас он ояд ки аз ӯ сазад : алъбди иъўди илои алзнбу алрби иъўди илои алмғФраҳ ,у фии баъзи алктби иқўли аллоҳи таъолӣ ё бен одами анати алъўоди илои алзнўбу анои алъўоди илои алмғФраҳ , он маҳҷӯри мамлакати Иблиси навмедро гуфтанд одамро суҷуд кун , гуфт накунам ки одам аз хокаст ва ман аз оташ , гуфтанд эй бадбахти лои ҷурм ҳар кас он кунад ки сазоӣ ӯст ва аз ҳар кас он ояд ки дараваст , оташ чун фурӯ меравад хокистар шавад ки ҳаргиз нав нагардад ,у хок агар чаҳ куҳан шавад об бар вай резанд нав гардад , эй Иблиси ту ки аз оташии бики фармон ки бгзоштии мардӣ ки ҳаргиз зинда нашӯй , вае одами ту ки аз хокӣ ҳар чанд гуноҳ кардӣ бики қатраи оби ҳасрат ки аз дидаи фурӯи борӣ гноҳонт биёмурзам ва бинавозам , эй Иблис аз оташ он ояд ки кардӣ , эй одам аз хок он зояд ки дидӣ : « қул кули иъмли алии шоклтаҳ » .

«قُلْ کُلٌّ یَعْمَلُ عَلی‌ شاکِلَتِهِ» از آدمی چه آید، جز از جفا؟ و از آب و گل چه آید، جز از خطا؟ و از کرم ربوبیّت چه بینند، جز از وفا؟ «قُلْ کُلٌّ یَعْمَلُ عَلی‌ شاکِلَتِهِ» در همه قرآن هیچ آیت امیدوارتر از این آیت نیست، میگوید: هر کس آن کند که از او آید و از هر کس آن آید که از او سزد: العبد یعود الی الذّنب و الرّبّ یعود الی المغفرة، و فی بعض الکتب یقول اللَّه تعالی یا بن آدم انت العوّاد الی الذّنوب و انا العوّاد الی المغفرة، آن مهجور مملکت ابلیس نومید را گفتند آدم را سجود کن، گفت نکنم که آدم از خاکست و من از آتش، گفتند ای بدبخت لا جرم هر کس آن کند که سزای اوست و از هر کس آن آید که دروست، آتش چون فرو میرود خاکستر شود که هرگز نو نگردد، و خاک اگر چه کهن شود آب بر وی ریزند نو گردد، ای ابلیس تو که از آتشی بیک فرمان که بگذاشتی مردی که هرگز زنده نشوی، و ای آدم تو که از خاکی هر چند گناه کردی بیک قطره آب حسرت که از دیده فرو باری گناهانت بیامرزم و بنوازم، ای ابلیس از آتش آن آید که کردی، ای آدم از خاک آن زاید که دیدی: «قُلْ کُلٌّ یَعْمَلُ عَلی‌ شاکِلَتِهِ».

«у исӣлўнки ани алрўҳ » одамӣ ҳам танаст ва ҳам дил ва ҳам рӯҳ , тани маҳал амонатаст , дил боргоҳ хитобаст . Рӯҳи нуқтаи гоҳи мшоҳдтст , ҳар чаҳ неъмат буд нисори тани гашти ғизои ваии таому шароб , ҳар чаҳ миннат буд тӯҳфа дил омад қӯт ӯ зикру ёди дӯст , ончии руяту мшоҳдт буд насиб рӯҳ омад ғизои ваии дидори дӯст , тан дар қаҳр қудратаст , дил дар қабзаи сифат , рӯҳ дар кнФи иззат , бисоти инси густарда , шамъи атфи афрӯхтау дӯсти азалии парда бар гирифта .

«وَ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الرُّوحِ» آدمی هم تنست و هم دل و هم روح، تن محلّ امانت است، دل بارگاه خطابست. روح نقطه گاه مشاهدتست، هر چه نعمت بود نثار تن گشت غذای وی طعام و شراب، هر چه منّت بود تحفه دل آمد قوت او ذکر و یاد دوست، آنچه رؤیت و مشاهدت بود نصیب روح آمد غذای وی دیدار دوست، تن در قهر قدرت است، دل در قبضه صفت، روح در کنف عزّت، بساط انس گسترده، شمع عطف افروخته و دوست ازلی پرده بر گرفته.