Қавлаи таъолӣ : «у лақади отинои Мӯсои тсъи оёти байнот » ҳؤлоءи алтсъи ҳай : « ани лои тшркўо бешиӣо ,у лои тсрФўо ,у лои тзнўо ,у лои тқтлўои алнФси алтии ҳурмати алои болҳқ ,у лои тсҳрўо ,у лои тқрбўои моли алитим ,у лои тсъўои бабрии ءи илои алслтон ,у лои тъдўои фии алсбт ,у лои тأклўои алрбўо » Сафавони бен ғсон алмродӣ гуфт : ҷуҳудӣ аз расӯли худоӣ таъолӣ пурсед ки ин на оят кадоманд ?у расӯли худо ( с ) ҳамчунин ҷавоб дод ки гуфтем .

قوله تعالی: «وَ لَقَدْ آتَیْنا مُوسی‌ تِسْعَ آیاتٍ بَیِّناتٍ» هؤلاء التّسع هی: «ان لا تشرکوا بی شیئا، و لا تسرفوا، و لا تزنوا، و لا تقتلوا النفس التی حرمت‌ الا بالحق، و لا تسحروا، و لا تقربوا مال الیتیم، و لا تسعوا ببری‌ء الی السلطان، و لا تعدوا فی السبت، و لا تأکلوا الربوا» صفوان بن غسّان المرادی گفت: جهودی از رسول خدای تعالی پرسید که این نه آیت کدام‌اند؟ و رسول خدا (ص) همچنین جواب داد که گفتیم.

Ибни аббосу муҷоҳиду заҳҳоку ҷамоатӣ муфассирон мегӯйанд ин на ояти ҳамонанд ки дар он оят дигар гуфт : « фии тсъи оёт »у ҳай : алъсо , ва ?илед албизоء ,у алтўФон ,у алҷрод ,у алқмл ,у алзФодъ ,у алдм ,у алснўни лоҳли албўодӣ . Қоли алҳсни алснўну нақси алсмроти воҳида ,у алтосъаҳи тлқФи алъсои мо иأФкўн . Ва қоли ибни аббоси алтосъаҳи азолаҳи алъқдаҳи алтии канти блсонаҳ ,у қили алтосъаҳи алтмсу ҳўи қавла : « рбнои атмси алии أмўолҳм » , « Фсӣл банӣ إсроӣил » эй Фсӣл ё Муҳамади алмؤмнини ман қризаҳу алнзир , « إзи ҷоءҳм » яъне ҷоء обоءҳм бипурс эй Муҳамад аз муъминони қризаҳу нзири эшон ки китоб хондаанд ки миёни Мӯсоу фиръавну қавми вай чаҳ рафт он гуҳ ки Мӯсо боишон омад ? яъне ки то ҷуҳудони сидқи қавл расӯл бидонанд аз гуфтори уламои хеш , қавмӣ гуфтанд : « Фсӣл банӣ إсроӣил » , ин хитоб бо Мӯсоаст ва маънӣ онаст ки : сили фиръавни итлоқ банӣ Исроил , Мӯсоро на ояти додем ва ӯро гуфтем банӣ Исроилро аз фиръавн бихоҳ , ӣнҷои сухан тамом шуд . Он гуҳ бар истиноф гуфт : « إзи ҷоءҳми Фқоли ?лаи фиръавни إнии лأзнк ё Мӯсои мсҳўро » эй саҳарати Фأзили ъқлк ,у қили хдъту ҳамлати алии мо тқўл ,у қили мсҳўри бмънии соҳири кмимўни бмънӣ ё ману мأтии бмънии оат « қол » Мӯсо « лақади илмат » ё фиръавни бқлбк , « мо أнзли ҳؤлоء » алоёти алтсъ . « إлои раби алсмоўоту алأрзи бсоӣр » лак , ҳозои кқўлаҳ : «у ҷҳдўои баҳоу астиқнтҳои أнФсҳми злмоу ълўо » . Ва қрأи алксоӣӣ : « лақади илмат » болзми алии ани Мӯсои ахбри ан нафса . Ва рӯй ани улё ( ъ ) қолу аллоҳи мо илми адуи аллоҳу анмои илми Мӯсоу алаввали азҳари лони илми Мӯсо ( ъ ) лои икўни ҳаҷаи алии фиръавн ,у қавла : « бсоӣр » эй ъброу длоӣл ва насбҳо алии улҳол . Ва қили насбҳо алии алмФъўли ?лае лтбсри баҳо , «у إнии лأзнк » эй лоълмк « ё фиръавни мсбўро » ммнўъои ман алхир ,у қили мҳлко . Ва қили ҳолко . Қоли ибни аббос : алмсбўри алзии лои ақли ?лаи фии дайнау маоша .

ابن عباس و مجاهد و ضحّاک و جماعتی مفسران می‌گویند این نه آیت همانند که در آن آیت دیگر گفت: «فِی تِسْعِ آیاتٍ» و هی: العصا، و الید البیضاء، و الطوفان، و الجراد، و القمل، و الضّفادع، و الدّم، و السّنون لاهل البوادی. قال الحسن السّنون و نقص الثّمرات واحدة، و التّاسعة تلقف العصا ما یأفکون. و قال ابن عباس التّاسعة ازالة العقدة التی کانت بلسانه، و قیل التاسعة الطّمس و هو قوله: «رَبَّنَا اطْمِسْ عَلی‌ أَمْوالِهِمْ»، «فَسْئَلْ بَنِی إِسْرائِیلَ» ای فسئل یا محمّد المؤمنین من قریظة و النّضیر، «إِذْ جاءَهُمْ» یعنی جاء آباءهم بپرس ای محمد از مؤمنان قریظه و نضیر ایشان که کتاب خوانده‌اند که میان موسی و فرعون و قوم وی چه رفت آن گه که موسی بایشان آمد؟ یعنی که تا جهودان صدق قول رسول بدانند از گفتار علماء خویش، قومی گفتند: «فَسْئَلْ بَنِی إِسْرائِیلَ»، این خطاب با موسی است و معنی آنست که: سل فرعون اطلاق بنی اسرائیل، موسی را نه آیت دادیم و او را گفتیم بنی اسرائیل را از فرعون بخواه، اینجا سخن تمام شد. آن گه بر استیناف گفت: «إِذْ جاءَهُمْ فَقالَ لَهُ فِرْعَوْنُ إِنِّی لَأَظُنُّکَ یا مُوسی‌ مَسْحُوراً» ای سحرت فأزیل عقلک، و قیل خدعت و حملت علی ما تقول، و قیل مسحور بمعنی ساحر کمیمون بمعنی یا من و مأتیّ بمعنی آت «قالَ» موسی «لَقَدْ عَلِمْتَ» یا فرعون بقلبک، «ما أَنْزَلَ هؤُلاءِ» الآیات التسع. «إِلَّا رَبُّ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ بَصائِرَ» لک، هذا کقوله: «وَ جَحَدُوا بِها وَ اسْتَیْقَنَتْها أَنْفُسُهُمْ ظُلْماً وَ عُلُوًّا». و قرأ الکسائی: «لقد علمت» بالضم علی انّ موسی اخبر عن نفسه. و روی انّ علیّا (ع) قال و اللَّه ما علم عدوّ اللَّه و انّما علم موسی و الاوّل اظهر لانّ علم موسی (ع) لا یکون حجّة علی فرعون، و قوله: «بَصائِرَ» ای عبرا و دلائل و نصبها علی الحال. و قیل نصبها علی المفعول له ای لتبصّر بها، «وَ إِنِّی لَأَظُنُّکَ» ای لاعلمک «یا فِرْعَوْنُ مَثْبُوراً» ممنوعا من الخیر، و قیل مهلکا. و قیل هالکا. قال ابن عباس: المثبور الذی لا عقل له فی دینه و معاشه.

« Фأрод » яъне фиръавн , « أни истФзҳм » ихрҷҳму иқлъҳми ман арзи Миср , яъне Мӯсо ва банӣ Исроил , « Фأғрқноаҳ ва ман маъааи ҷмиъо » .

«فَأَرادَ» یعنی فرعون، «أَنْ یَسْتَفِزَّهُمْ» یخرجهم و یقلعهم من ارض مصر، یعنی موسی و بنی اسرائیل، «فَأَغْرَقْناهُ وَ مَنْ مَعَهُ جَمِیعاً».

«у қлнои ман баъда » эй ман баъди ҳалоки фиръавну қавма : « лабании إсроӣили аскнўои алأрз » эй Мисру алшом , ҳозои кқўлаҳ : «у أўрсноҳо банӣ إсроӣилу أўрсноҳои қўмои охирин » , « Фإзои ҷоءи въди алохраҳ » эй алқёмаҳу алўъди алмўъўд , « ҷӣнои бкм » ман қбўркми илои алмўқФ , « лФиФо » муҷтамаъин мухталитин қади алтФи бъзкми ббъзи лои ттъорФўну лои инҳози аҳади мнкми илои қбилтаҳу ҳиаҳ ,у ҳўи ман қавли алъараб : лФти алҷиўши азои ахтлтўоу вҳди аллФиФу ҳўи хабари ани алҷмъи лонаи бмънии алмсдр . Ва қил : « Фإзои ҷоءи въди алохраҳ » эй нузули исо ( ъ ) , « ҷӣнои бкми лФиФо » эй ҷимоъоти ман қбоӣли штӣ .

«وَ قُلْنا مِنْ بَعْدِهِ» ای من بعد هلاک فرعون و قومه: «لِبَنِی إِسْرائِیلَ اسْکُنُوا الْأَرْضَ» ای مصر و الشّام، هذا کقوله: «وَ أَوْرَثْناها بَنِی إِسْرائِیلَ وَ أَوْرَثْناها قَوْماً آخَرِینَ»، «فَإِذا جاءَ وَعْدُ الْآخِرَةِ» ای القیامة و الوعد الموعود، «جِئْنا بِکُمْ» من قبورکم الی الموقف، «لَفِیفاً» مجتمعین مختلطین قد التفّ بعضکم ببعض لا تتعارفون و لا ینحاز احد منکم الی قبیلته و حیّه، و هو من قول العرب: لفّت الجیوش اذا اختلطوا و وحّد اللّفیف و هو خبر عن الجمع لانه بمعنی المصدر. و قیل: «فَإِذا جاءَ وَعْدُ الْآخِرَةِ» ای نزول عیسی (ع)، «جِئْنا بِکُمْ لَفِیفاً» ای جماعات من قبائل شتّی.

Саёқи ин ояти таскину таслияти Мустафо ( с )асту қӯт додани дили вай , мегуяд чунон ки қуръон бтў фиристодему мушрикони Қурайши турои дурӯғ зан гирифтанд ҳамчунин Мӯсоро китоби додему фиръавн ӯро дурӯғ зан гирифт , ва чунон ки куфра Қурайш хостанд ки туро аз Макка берун кунанд ҳамчунин фиръавни хост ки Мӯсо ва банӣ Исроилро аз замини Миср берун кунад , пас ман ки худовандами Мӯсоро ва банӣ Исроилро нусрат додаму фиръавну қавми вайро ҳалок кардам , эй Муҳамад ҳамчунин бъоқбти турои нусрати даҳум ва бар душманони зафари даҳуму неъмати худ бар ту ва бар муъминон ки пас рӯ тавонад тамом кунам , раби Алъоламин расӯли хешро ин ваъда нусрат дод он гуҳи бъоқбти ваъда вафо карду кори нусрат бар вай тамом кард : Фонҷзи ваъдау насри абдау қаҳри алоҳзоби вҳдаҳу ?лаи алҳмду алмнаҳ .

سیاق این آیت تسکین و تسلیت مصطفی (ص) است و قوّت دادن دل وی، میگوید چنان که قرآن بتو فرستادیم و مشرکان قریش ترا دروغ زن گرفتند همچنین موسی را کتاب دادیم و فرعون او را دروغ زن گرفت، و چنان که کفره قریش خواستند که ترا از مکّه بیرون کنند همچنین فرعون خواست که موسی و بنی اسرائیل را از زمین مصر بیرون کند، پس من که خداوندم موسی را و بنی اسرائیل را نصرت دادم و فرعون و قوم وی را هلاک کردم، ای محمّد همچنین بعاقبت ترا نصرت دهم و بر دشمنان ظفر دهم و نعمت خود بر تو و بر مؤمنان که پس رو تواند تمام کنم، ربّ العالمین رسول خویش را این وعده نصرت داد آن گه بعاقبت وعده وفا کرد و کار نصرت بر وی تمام کرد: فانجز وعده و نصر عبده و قهر الاحزاب وحده و له الحمد و المنّة.

«у болҳқи أнзлноаҳ » эй анзлнои алқуръони болҳқи ғайри алботл . Ва қили мо итзмнаҳи ҳақ эй сидқу адл яъне анзлноаҳи боладин алқоӣму аламри алсобт , « ва болҳқ назул » яъне ва бмҳмд назул алқуръон эй алайҳ назул , комаи тқўл нзлт бузед яъне алии зайд .

«وَ بِالْحَقِّ أَنْزَلْناهُ» ای انزلنا القرآن بالحقّ غیر الباطل. و قیل ما یتضمّنه حقّ ای صدق و عدل یعنی انزلناه بالدّین القائم و الامر الثّابت، «وَ بِالْحَقِّ نَزَلَ» یعنی و بمحمّد نزل القرآن ای علیه نزل، کما تقول نزلت بزید یعنی علی زید.

Ва қил : алҳақ алаввали алҳқиқаҳу ассонии алмстҳқ эй атокми бмои тстҳқўнаҳ , « ва мо أрслноки إлои мбшро » ллмؤмнин , «у нзиро » ллкоФрин .

و قیل: الحقّ الاوّل الحقیقة و الثّانی المستحقّ ای اتاکم بما تستحقّونه، «وَ ما أَرْسَلْناکَ إِلَّا مُبَشِّراً» للمؤمنین، «وَ نَذِیراً» للکافرین.

«у қронои Фрқноаҳ » мансӯби бФъли мзмр , яънеу отиноки қроно , « Фрқноаҳ » эй аҳкмноаҳ , кқўлаҳ : « фӣҳо иФрқи кули أмри ҳаким » эй иҳкму ибрм ,у қили Фрқноаҳи фӣа алҳақ ман алботл ,у қили ҳўи бмънии алмшдд . Ва қрأи ибни аббос : « Фрқноаҳ » болтшдид , эй қтъноаҳи ояи ояу сӯраи сӯраи фии ъушрин сана , « лтқрأаҳи алии анноси алии макс » эй алии трслу тؤдаҳи лиФҳмўаҳу лиқФўои алии мўдъаҳи Фиъмлўо ба .

«وَ قُرْآناً فَرَقْناهُ» منصوب بفعل مضمر، یعنی و آتیناک قرآنا، «فَرَقْناهُ» ای احکمناه، کقوله: «فِیها یُفْرَقُ کُلُّ أَمْرٍ حَکِیمٍ» ای یحکم و یبرم، و قیل فرقناه فیه الحقّ من الباطل، و قیل هو بمعنی المشدّد. و قرأ ابن عباس: «فَرَقْناهُ» بالتّشدید، ای قطّعناه آیة آیة و سورة سورة فی عشرین سنة، «لِتَقْرَأَهُ عَلَی النَّاسِ عَلی‌ مُکْثٍ» ای علی ترسل و تؤدة لیفهموه و لیقفوا علی مودعه فیعملوا به.

Ва фии алҳдиси ан алнабӣ ( с ) кони иқрأи алқуръони қроءаҳи линаҳи итлбси фӣҳо .

و فی الحدیث انّ النّبی (ص) کان یقرأ القرآن قراءة لیّنة یتلبّث فیها.

Ва қоли ибни аббоси лони ақрأи албқраҳу артлҳоу атдбри маъонӣҳо аҳби илои ман ани ақрأи ҷамеъи алқуръони ҳозо , «у нзлноаҳи тнзило » шиӣои баъди шайъи ءи алии ҳасби алҳоҷаҳи илайҳ .

و قال ابن عباس لان اقرأ البقرة و ارتّلها و اتدبّر معانیها احبّ الیّ من ان اقرأ جمیع القرآن هذا، «وَ نَزَّلْناهُ تَنْزِیلًا» شیئا بعد شی‌ء علی حسب الحاجة الیه.

« қул омнўо ба أўи лои тؤмнўо » ҳозои ваъиди ман ғанӣ , кқўлаҳ : « Фмни шоءи Флиؤмн ва ман шоءи ФликФри аъмлўои мо шӣтм » астҳзءўо , антзрўо ,у артқбўо , Фтрбсўо , кули ҳозои ваъиди лӣси фӣаи ман алозни шайъи ء « إни аллазӣнаи أўтўои алълм » яъне абди аллоҳи бен салому асҳоба , « ман қибла » эй ман қабл нузули алқуръон , « إзои итлии алайҳим » алқуръон , « ихрўни ллأзқон » эй алии алозқон , « сҷдо » яъне азои смъўои алқуръони ърФўои анаи каломи аллоҳу қблўаҳу сҷдўои тъзимои ллаҳ .

«قُلْ آمِنُوا بِهِ أَوْ لا تُؤْمِنُوا» هذا وعید من غنیّ، کقوله: «فَمَنْ شاءَ فَلْیُؤْمِنْ وَ مَنْ شاءَ فَلْیَکْفُرْ اعْمَلُوا ما شِئْتُمْ» استهزءوا، انتظروا، و ارتقبوا، فتربّصوا، کلّ هذا وعید لیس فیه من الاذن شی‌ء «إِنَّ الَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ» یعنی عبد اللَّه بن سلام و اصحابه، «مِنْ قَبْلِهِ» ای من قبل نزول القرآن، «إِذا یُتْلی‌ عَلَیْهِمْ» القرآن، «یَخِرُّونَ لِلْأَذْقانِ» ای علی الاذقان، «سُجَّداً» یعنی اذا سمعوا القرآن عرفوا انّه کلام اللَّه و قبلوه و سجدوا تعظیما للَّه.

«у иқўлўни субҳони рбнои إни кони въди рбнои лмФъўло » яъне мо кони въди рбнои алои мФъўлоу ану алломи дхлтои ллтأкид , эй анҷзнои мо въдноаҳи фии алтўроаҳи ман ирсоли Муҳамад ( с )у инзоли алқуръони алайҳ .

«وَ یَقُولُونَ سُبْحانَ رَبِّنا إِنْ کانَ وَعْدُ رَبِّنا لَمَفْعُولًا» یعنی ما کان وعد ربّنا الّا مفعولا و ان و اللام دخلتا للتّأکید، ای انجزنا ما وعدناه فی التّوراة من ارسال محمّد (ص) و انزال القرآن علیه.

«у ихрўни ллأзқони ибкўн » крри алқўли лткрр алФъл манеҳам , «у изидҳм » тлоўаҳи алқуръону бкоؤҳм , « хшўъо » хзўъоу тўозъои лрбҳм .

«وَ یَخِرُّونَ لِلْأَذْقانِ یَبْکُونَ» کرّر القول لتکرّر الفعل منهم، «وَ یَزِیدُهُمْ» تلاوة القرآن و بکاؤهم، «خُشُوعاً» خضوعا و تواضعا لربّهم.

Рӯй ан алнабӣ ( с ) қол : ман қрأи алқуръони фии ақали ман сулси лами иФқҳаҳи атлўаҳу абкўои ?фони лами тбкўои Фтбокўо .

روی عن النّبی (ص) قال: من قرأ القرآن فی اقلّ من ثلث لم یفقهه اتلوه و ابکوا فان لم تبکوا فتباکوا.

« қул адъўои аллоҳи أўи адъўои арраҳмон » қроءаҳи ъосму Ҳамза : « қул адъўои аллоҳ » бксри аллом « أўи адъўои арраҳмон » бксри алўоў ,у сабаби нузули ин ояти бқўли ибн аббос онаст ки расӯли худо ( с ) дар Маккаи қиём шаб мекард , андар суҷуд мегуфт : ё рҳмн ё раҳим , мушрикон гуфтанд Муҳамад то имрӯзи як худоӣ мехонд акнӯн ду худоӣ мехонд ! бӯ ҷаҳл гуфт моро мегуяд : « лои ттхзўои إлҳини аснин » ду худоиро мгирид ва махонед , ва акнӯн худ мехонд худои дигар бо аллоҳ , гоҳ гуяд ё аллоҳ ва гоҳ гуяд ё рҳмн , ин рҳмн мо ндонем ва нашносем магари рҳмни имомаҳ яъне мсилмаҳи каззоб , Фонзли аллоҳи ҳзаҳи алоиаҳ .

«قُلِ ادْعُوا اللَّهَ أَوِ ادْعُوا الرَّحْمنَ» قراءة عاصم و حمزة: «قُلِ ادْعُوا اللَّهَ» بکسر اللّام «أَوِ ادْعُوا الرَّحْمنَ» بکسر الواو، و سبب نزول این آیت بقول ابن عباس آنست که رسول خدا (ص) در مکّه قیام شب می‌کرد، اندر سجود میگفت: یا رحمن یا رحیم، مشرکان گفتند محمد تا امروز یک خدای می‌خواند اکنون دو خدای میخواند! بو جهل گفت ما را می‌گوید: «لا تَتَّخِذُوا إِلهَیْنِ اثْنَیْنِ» دو خدای را مگیرید و مخوانید، و اکنون خود میخواند خدایی دیگر با اللَّه، گاه گوید یا اللَّه و گاه گوید یا رحمن، این رحمن ما ندانیم و نشناسیم مگر رحمن یمامه یعنی مسیلمه کذّاب، فانزل اللَّه هذه الآیة.

Маймуни ибн Меҳрон гуфт расӯли худоӣ ( с ) дар бадви ислому абтдоءи ваҳии биҷои ояти тсмит : « босмки аллоҳам » навиштӣ то он рӯз ки ин оят фурӯ омад ки : « إнаҳи ман сулаймону إнаҳи бисмии аллоҳи арраҳмони арраҳим » пас ин оят тсмит бинвишт , мушрикон гуфтанд : ҳозо арраҳим наарафа Фмои арраҳмон ? Фонзли аллоҳи ҳзаҳи алоиаҳ .

میمون ابن مهران گفت رسول خدای (ص) در بدو اسلام و ابتداء وحی بجای آیت تسمیت: «باسمک اللهم» نوشتی تا آن روز که این آیت فرو آمد که: «إِنَّهُ مِنْ سُلَیْمانَ وَ إِنَّهُ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ» پس این آیت تسمیت بنوشت، مشرکان گفتند: هذا الرّحیم نعرفه فما الرّحمن؟ فانزل اللَّه هذه الآیة.

Заҳҳок гуфт : аҳл таврот омаданд ва гуфтанд эй Муҳамади мо дар тавроти номи рҳмн фаровон мебайнем ва ту камтар май гӯйӣ ва дар он китоб ки ту овардае кам омадаи ин ном , раби Алъоламин бҷўоби эшон оят фиристод : « қул » ё Муҳамад , « адъўои аллоҳ » ё муошири алмؤмнин , « أўи адъўои арраҳмон » ани шӣтм , яъне қўлўо ё аллоҳу ани шӣтми қўлўо ё рҳмн , « أёи мо тдъўо » яъне эй асмоءи аллоҳи тдъўо , « фалаи алأсмоءи алҳснӣ » эй Муҳамади мؤмнонро гӯй хоҳед марои баном аллоҳ хонед , хоҳед баноми рҳмн , аллоҳро навад ва на номаст номҳои некӯии поки бсзо , баҳр чаҳ хонед азин номҳо ӯро бихонед . « أёи мо тдъўо » мо слтст Аё рови тдъўои слти ин сухан , инаст кқўлаҳ : « ъмо қалил ҷанд мо ҳнои лак » , «у лои тҷҳри бслотк » ибн аббос гуфт ин оят бимика фурӯд омад дар абтдоءи ислом ки расӯли худо ( с ) дар Маккаи мхтФӣ май буд ва гоҳе ки қуръон хондӣ дар намози боўоз баланд хондӣу кофаронро дшхўор ва саъб меомад шунидани қуръон аз вай , то қуръонроу фиристандаи онроу хонандаи онро носазо мегуфтанд ва таън мекарданду баробари Мустафо даст мезаданд ва сафир мекарданд то қроءт бар вай шӯрида гардонанд , раби Алъоламин оят фиристод : «у лои тҷҳри бслотк » эй бқроӣтки фии алслоаҳи Фисмъи алмшркўни Фиўзўк , «у лои тхоФти баҳо » мхоФтаҳи лои исмъҳои ман ислии хлФки ман асҳобк эй Муҳамад чун дар намози қуръони хуонеи боўоз баланд махон чунонк кофарон бишинаванд ва сб кунанд ва ба ниҳон низ махон чунон ки саҳобау муъминон ки бо ту намоз мекунанд нашунаванд , миёни ҷҳру мхоФтаҳи роҳӣ талаб кун миёна .

ضحّاک گفت: اهل تورات آمدند و گفتند ای محمد ما در تورات نام رحمن فراوان می‌بینیم و تو کمتر می‌گویی و در آن کتاب که تو آورده‌ای کم آمده این نام، ربّ العالمین بجواب ایشان آیت فرستاد: «قُلِ» یا محمد، «ادْعُوا اللَّهَ» یا معاشر المؤمنین، «أَوِ ادْعُوا الرَّحْمنَ» ان شئتم، یعنی قولوا یا اللَّه و ان شئتم قولوا یا رحمن، «أَیًّا ما تَدْعُوا» یعنی ای اسماء اللَّه تدعوا، «فَلَهُ الْأَسْماءُ الْحُسْنی‌» ای محمد مؤمنانرا گوی خواهید مرا بنام اللَّه خوانید، خواهید بنام رحمن، اللَّه را نود و نه نامست نامهای نیکوی پاک بسزا، بهر چه خوانید ازین نامها او را بخوانید. «أَیًّا ما تَدْعُوا» ما صلتست ایّا راو تدعوا صلت این سخن، اینست کقوله: «عما قلیل جند ما هنا لک»، «وَ لا تَجْهَرْ بِصَلاتِکَ» ابن عباس گفت این آیت بمکّه فرود آمد در ابتداء اسلام که رسول خدا (ص) در مکّه مختفی می‌بود و گاهی که قرآن خواندی در نماز بآواز بلند خواندی و کافران را دشخوار و صعب می‌آمد شنیدن قرآن از وی، تا قرآن را و فرستنده آن را و خواننده آن را ناسزا می‌گفتند و طعن می‌کردند و برابر مصطفی دست می‌زدند و صفیر می‌کردند تا قراءت بر وی شوریده گردانند، ربّ العالمین آیت فرستاد: «وَ لا تَجْهَرْ بِصَلاتِکَ» ای بقرائتک فی الصّلاة فیسمع المشرکون فیوذوک، «وَ لا تُخافِتْ بِها» مخافتة لا یسمعها من یصلّی خلفک من اصحابک ای محمد چون در نماز قرآن خوانی بآواز بلند مخوان چنانک کافران بشنوند و سبّ کنند و به نهان نیز مخوان چنان که صحابه و مؤمنان که با تو نماز میکنند نشنوند، میان جهر و مخافتة راهی طلب کن میانه.

Ва дар хабараст ки қроءти абӯи бикр дар намози мхоФтаҳ буд ва гуфтӣ : аноҷии рабӣу қади илми ҳоҷатӣ ,у қроءти умри ҷҳр буд боўоз баланд хондӣ ва гуфтӣ : азҷри алшитону аўқзи алўснон . Пас чун ин оят фурӯд омад расӯли худо ( с ) абӯи бикрро фармуд то аз онч мехонд баландтар хонду умр аз онч мехонд во кам кунад .

و در خبرست که قراءت ابو بکر در نماز مخافتة بود و گفتی: اناجی ربّی و قد علم حاجتی، و قراءت عمر جهر بود بآواز بلند خواندی و گفتی: ازجر الشّیطان و اوقظ الوسنان. پس چون این آیت فرود آمد رسول خدا (ص) ابو بکر را فرمود تا از آنچ می‌خواند بلندتر خواند و عمر از آنچ می‌خواند وا کم کند.

Рӯй ани алӣ ( ъ ) қол : кони абӯи бикри ихоФти азои қрأу кони умри иҷҳри бқроءтаҳу кони аммори иأхзи ман ҳзаҳи алсўраҳ ва ман ҳзаҳи Фзкри злки ллнбӣ ( с ) Фқоли лобии бикри лами тхоФти қоли ании асмъи ман аноҷӣ ,у қоли лъмри лами тҷҳри қоли аФзъи алшитону аўқзи алўснон ,у қоли лъмори лами тأхзи ман ҳзаҳу ҳзаҳи қоли тсмънии ахлт ба мо лӣс манеҳ , қоли ло , қоли Фклаҳи таййиб .

روی عن علی (ع) قال: کان ابو بکر یخافت اذا قرأ و کان عمر یجهر بقراءته و کان عمّار یأخذ من هذه السّورة و من هذه فذکر ذلک للنّبی (ص) فقال لابی بکر لم تخافت قال انّی اسمع من اناجی، و قال لعمر لم تجهر قال افزع الشّیطان و اوقظ الوسنان، و قال لعمّار لم تأخذ من هذه و هذه قال تسمعنی اخلط به ما لیس منه، قال لا، قال فکلّه طیّب.

Ҳасан гуфт ин дар айн намозаст на дар қроءт , мегуяд : лои троءи бслўтки фии алълониаҳу лои тсӣҳои фии алср .

حسن گفت این در عین نماز است نه در قراءت، می‌گوید: لا تراء بصلوتک فی العلانیة و لا تسئها فی السرّ.

Ъоӣшаҳ гуфт ин дар ташаҳҳуд фурӯ омад : « ?фони алоъробии кони иҷҳри Фиқўли алтҳёти ллаҳи ирФъи баҳои савтаи Фнзлти алоиаҳ . Ва ривоят кардаанд аз Мустафо ( с ) ки гуфт салоаи ӣнҷо бмънӣ дуост , мегуяд : лои трФъи сўтк болдъоء ъанд астғФорку зикри знўбки Фисмъи мнки Фтғири баҳо , «у лои тхоФти баҳоу абтғи байни злк » алҷҳру алмхоФтаҳ , « сбило » .

عائشه گفت این در تشهّد فرو آمد: «فانّ الاعرابیّ کان یجهر فیقول التّحیّات للَّه یرفع بها صوته فنزلت الآیة. و روایت کرده‌اند از مصطفی (ص) که گفت صلاة اینجا بمعنی دعاست، می‌گوید: لا ترفع صوتک بالدّعاء عند استغفارک و ذکر ذنوبک فیسمع منک فتغیّر بها، «وَ لا تُخافِتْ بِها وَ ابْتَغِ بَیْنَ ذلِکَ» الجهر و المخافتة، «سَبِیلًا».

Ва сҳи ани абии Мӯсои алошърии анаи қоли съднои маъаи расӯли аллоҳ ( с ) сниаҳи ФрФънои асўотнои болткбир , Фқоли анкми лои тдъўни асму лои ғоӣбои анмои тдъўни смиъои қрибо .

و صحّ عن ابی موسی الاشعری انّه قال صعدنا مع رسول اللَّه (ص) ثنیّة فرفعنا اصواتنا بالتّکبیر، فقال انّکم لا تدعون اصمّ و لا غائبا انّما تدعون سمیعا قریبا.

« ва қул алҳмди ллаҳи алзии лами итхзи влдоу лами икни ?ла » қоли алҳусайн бен алФзли маъноа : алҳмди ллаҳи алзии ърФнии анаи лами итхзи влдо , комаи қоли баъзи алиҳўди фии ъзиру алнсории фии исои ъалиҳумо ассалому алмшркўни фии алмлоӣкаҳ , «у лами икни ?лаи шарики фии алмалик » эй фии алолҳиаҳи комаи заъми ъобдўои алснм . Ва қил : « лами икни ?лаи шарик » фии халқи алсмоўоту аларз , «у лами икни ?ла вале ман алзл » эй лами итхзи влёи Фитъзз ба субҳонау аллоҳ вале алмؤмнин . Қоли муҷоҳид : лами изли Фиҳтоҷи ило вале итъзз ба , «у кибраи ткбиро » эй сафаи болъзмаҳу алкбрёءу анаи Акбари ман кули шайъи ءу алмънии аҳмдўои ман ҳзаҳи сифата .

«وَ قُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی لَمْ یَتَّخِذْ وَلَداً وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ» قال الحسین بن الفضل معناه: الحمد للَّه الذی عرّفنی انّه لم یتّخذ ولدا، کما قال بعض الیهود فی عزیر و النصاری فی عیسی علیهما السّلام و المشرکون فی الملائکة، «وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ شَرِیکٌ فِی الْمُلْکِ» ای فی الالهیّة کما زعم عابدوا الصّنم. و قیل: «لَمْ یَکُنْ لَهُ شَرِیکٌ» فی خلق السّماوات و الارض، «وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ وَلِیٌّ مِنَ الذُّلِّ» ای لم یتّخذ ولیّا فیتعزّز به سبحانه و اللَّه ولیّ المؤمنین. قال مجاهد: لم یذل فیحتاج الی ولیّ یتعزّز به، «وَ کَبِّرْهُ تَکْبِیراً» ای صفه بالعظمة و الکبریاء و انّه اکبر من کلّ شی‌ء و المعنی احمدوا من هذه صفته.

Ва рӯй ан алнабӣ ( с ) анаи қоли хайри алоқўоли субҳони аллоҳу алҳмди ллаҳу лои илоҳи алои аллоҳу аллоҳи Акбар .

و روی عن النّبی (ص) انّه قال خیر الاقوال سبحان اللَّه و الحمد للَّه و لا اله الّا اللَّه و اللَّه اکبر.

Ва ани ибни аббоси қол : кони алғломи ман банӣ ҳошими азои аФсҳи лқни ҳзаҳи алоиаҳ .

و عن ابن عباس قال: کان الغلام من بنی هاشم اذا افصح لقن هذه الآیة.

Ва ани абди алҳмиди бен восили қоли ман қрأи охир банӣ Исроили кутуби аллоҳи ъзу ҷли ?лаи ман алоҷри малаъи алсмоўоту аларзу алҷболу злки бони аллоҳи ъзу ҷли иқўл : « ткоди алсмоўот итФтрн манеҳу тншқи алأрзу тхри алҷболи ҳдо , أни даъвои ллрҳмни влдо » қоли Фиктби ?лаи ман алоҷри алии қадари злк .

و عن عبد الحمید بن واصل قال من قرأ آخر بنی اسرائیل کتب اللَّه عزّ و جل له من الاجر ملأ السّماوات و الارض و الجبال و ذلک بانّ اللَّه عزّ و جل یقول: «تَکادُ السَّماواتُ یَتَفَطَّرْنَ مِنْهُ وَ تَنْشَقُّ الْأَرْضُ وَ تَخِرُّ الْجِبالُ هَدًّا، أَنْ دَعَوْا لِلرَّحْمنِ وَلَداً» قال فیکتب له من الاجر علی قدر ذلک.