Қавлаи таъолӣ : «у кули إнсони أлзмноаҳи тоӣраҳи фии ънқаҳ » алоиаҳ . . . , ҳар касро онч сазоӣ ӯст дар гардан ӯ бастанд ва он рақам бар вай кашиданд дар азал , якеро тоҷи саодат бар фарқи ниҳода , дарахти умедаши бабри омадау ашхоси фазли бадари омада , шаби ҷудои фурӯ шудау рӯзи васл бар омада , яке бҳкми шақовати гилӣми идбор дар сар кашида бтиғи ҳиҷрони хастау бмихи ради вобаста , оре қисматӣаст ки дар азали рафта , на фузуда ва на коста , чтўон кард қозии Акбари чунин хоста , бечораи одамӣ ки аз азали хеш хабар надорад ва аз абади хеш ғофил нишинад миён бӯда ва бӯданӣ ӯро хоб ғифлат мегирад , аз хоби ғифлати он рӯз бедор гардад ки номаи кирдори ваии бадаст ӯ диҳанд ки : « ва нахарҷ ?лаи явми алқёмаҳи ктобои илқоаҳи мншўро » номае ки забонаши қалам ӯ , оби даҳанаши мидод ӯ , аъзоу мафосилаши коғаз ӯ , сар то пои он имло карда ӯ , Фриштгони дабирон ва гувоҳон бирав , як ҳарфи зиёдат ва нуқсон нест дарав , бо вай гӯйанд : « ақрأи ктобки кафии бнФски алиўми алейк ҳсибо » номаи худ бар хону кирдор худ бибин , агар як ҳарфи онро мункир шавад ҳамон аъзо ки он кирдор бар вай рафт бар вай гувоҳӣ диҳад . Чунонк аллоҳ таъолӣ гуфт : « явми ташаҳҳуди алайҳими أлснтҳму أидиҳму أрҷлҳми бмои конўои иъмлўн » инаст ки гуфт : « кафии бнФски алиўми алейк ҳсибо » эй шоҳдои фӣаи мнки алейк . Ва гуфтаанд ки нома дуаст : яке Фриштаҳи набшат бар банда : гуфтору кирдор ӯ , яке ҳақи набшат бар худ : афву раҳмат бар банда , агар анояти азалии бандаро даст гирад бо ваии шумор аз номаи раҳмат худ кунад на аз номаи кирдори банда . Ин чунонаст ки дар осори биоранд ки бандаеро нома дар даст ниҳанд гӯйанд : « ақрأи ктобк » номаи худ бар хон . Банда дар нома нигарад сатр аввал бинад набишта : « бисмии аллоҳи арраҳмони арраҳим » гуяд бори худоёи нахусти шумори ин як сатр бо ман баргузор ва бар ман ҳукм он барон , гуяд бандаи ман ин шумор кардаму турои бФзлу раҳмати худ омрзидм ки ман дар азали раҳмати ту бар худ нбштм ва худро гуфтам : « ғоФри алзнбу қобили алтўб » , « кафии бнФски алиўми алейк ҳсибо » . Умр хитоб гуфт : ҳосбўои анФскм қабл ани тҳосбўои взнўои аъмолкм қабл ани тўзнўоу тҳиӣўои ллързи алокбр , ҳар ки аз девони мазолиму ҳисоби қиёмат хабар дорад ва аз маърифати аҳволу аҳўоли растохези шама Эй ёфт ва донад ки ҳар чаҳ бо рӯзгор ӯ суҳбат кард аз қалилу касӣр ва нақӣру қтмири фардо ӯро аз он ҳадис бипурсанд ва аз ваии шумори он дар хоҳанд , имрӯзи ҳиҷоби ғифлат аз роҳ худ бардораду аъмолу ақволи худ бмъёри шариъат рост дораду сидқи мъомлт аз рӯзгори худ дар хоҳад пеш аз онк ӯро бдиўони малики алмулук ҳозир кунанду ҳаракоту саканот ӯ бмизони адл муқобила кунанд ва агар нақсонеу хусроне буд сад ҳазор муқарраби муқаддаси забони шаҳодат сидқ бирав бар гушойанд ки аз хаҷали роҳ гурехтан талаб кунад ва ҳеҷ ҷои сомон гурехтан на .

قوله تعالی: «وَ کُلَّ إِنسانٍ أَلْزَمْناهُ طائِرَهُ فِی عُنُقِهِ» الآیة...، هر کس را آنچ سزای اوست در گردن او بستند و آن رقم بر وی کشیدند در ازل، یکی را تاج سعادت بر فرق نهاده، درخت امیدش ببر آمده و اشخاص فضل بدر آمده، شب جدایی فرو شده و روز وصل بر آمده، یکی بحکم شقاوت گلیم ادبار در سر کشیده بتیغ هجران خسته و بمیخ رد وابسته، آری قسمتی است که در ازل رفته، نه فزوده و نه کاسته، چتوان کرد قاضی اکبر چنین خواسته، بیچاره آدمی که از ازل خویش خبر ندارد و از ابد خویش غافل نشیند میان بوده و بودنی او را خواب غفلت میگیرد، از خواب غفلت آن روز بیدار گردد که نامه کردار وی بدست او دهند که: «وَ نُخْرِجُ لَهُ یَوْمَ الْقِیامَةِ کِتاباً یَلْقاهُ مَنْشُوراً» نامه‌ای که‌ زبانش قلم او، آب دهنش مداد او، اعضا و مفاصلش کاغذ او، سر تا پای آن املا کرده او، فریشتگان دبیران و گواهان برو، یک حرف زیادت و نقصان نیست درو، با وی گویند: «اقْرَأْ کِتابَکَ کَفی‌ بِنَفْسِکَ الْیَوْمَ عَلَیْکَ حَسِیباً» نامه خود بر خوان و کردار خود ببین، اگر یک حرف آن را منکر شود همان اعضا که آن کردار بر وی رفت بر وی گواهی دهد. چنانک اللَّه تعالی گفت: «یَوْمَ تَشْهَدُ عَلَیْهِمْ أَلْسِنَتُهُمْ وَ أَیْدِیهِمْ وَ أَرْجُلُهُمْ بِما کانُوا یَعْمَلُونَ» اینست که گفت: «کَفی‌ بِنَفْسِکَ الْیَوْمَ عَلَیْکَ حَسِیباً» ای شاهدا فیه منک علیک. و گفته‌اند که نامه دو است: یکی فریشته نبشت بر بنده: گفتار و کردار او، یکی حق نبشت بر خود: عفو و رحمت بر بنده، اگر عنایت ازلی بنده را دست گیرد با وی شمار از نامه رحمت خود کند نه از نامه کردار بنده. این چنانست که در آثار بیارند که بنده‌ای را نامه در دست نهند گویند: «اقْرَأْ کِتابَکَ» نامه خود بر خوان. بنده در نامه نگرد سطر اوّل بیند نبشته: «بسم اللَّه الرحمن الرحیم» گوید بار خدایا نخست شمار این یک سطر با من برگزار و بر من حکم آن بران، گوید بنده من این شمار کردم و ترا بفضل و رحمت خود آمرزیدم که من در ازل رحمت تو بر خود نبشتم و خود را گفتم: «غافِرِ الذَّنْبِ وَ قابِلِ التَّوْبِ»، «کَفی‌ بِنَفْسِکَ الْیَوْمَ عَلَیْکَ حَسِیباً». عمر خطّاب گفت: حاسبوا انفسکم قبل ان تحاسبوا وزنوا اعمالکم قبل ان توزنوا و تهیّئوا للعرض الاکبر، هر که از دیوان مظالم و حساب قیامت خبر دارد و از معرفت احوال و اهوال رستاخیز شمه‌ای یافت و داند که هر چه با روزگار او صحبت کرد از قلیل و کثیر و نقیر و قطمیر فردا او را از آن حدیث بپرسند و از وی شمار آن در خواهند، امروز حجاب غفلت از راه خود بردارد و اعمال و اقوال خود بمعیار شریعت راست دارد و صدق معاملت از روزگار خود در خواهد پیش از آنک او را بدیوان ملک الملوک حاضر کنند و حرکات و سکنات او بمیزان عدل مقابله کنند و اگر نقصانی و خسرانی بود صد هزار مقرّب مقدّس زبان شهادت صدق برو بر گشایند که از خجل راه گریختن طلب کند و هیچ جای سامان گریختن نه.

Ҳикоят кунанд аз он падарӣ ки мари писари хешро гуфт имрӯз ҳар чаҳ бо мардуми гӯйӣ ва бар забони худ ронии намози шоми ҳама бо ман бигӯӣу саканоту ҳаракоти хеш бар ман арз кун , он писари намоз шом биҷаҳадӣу ранҷии азиму такаллуфии тамоми як рӯзаи гуфтору кирдори хеш бо падар бигуфт , дигари рӯзи ҳамин дар хост кард , писар гуфт зинҳор эй падар , ҳар чаҳ хоҳӣ аз ранҷу кулуфт бар ман на ва ин яке аз ман махоҳ ки тоқат надорам . Падар гуфт эй мискини маро мақсӯд онаст ки бедор ва ҳушёр бошӣ ва аз мавқифи ҳисобу арз қиёмат битарсӣ , имрӯзи ҳисоби як рӯза бо падари хеш бо чандини лутфи тоқати надорӣ , фардои ҳисоби ҳамаи умр бо чандон қаҳру мноқшт ки нақӣру қтмир фурӯ нагузоранд чун тоқати оре ? ! « анзри Киеви Фзлнои бъзҳми алии баъз » эй Муҳамади ин шигифти нигар ва ин аҷаби нигар ки мо чун офаридем ин халқро басӯрат яксони бмънии мухталиф ва дар ҳақоиқи мтФозл , аз онҷо ки сӯратаст : анноси сўосиаҳи коснони алмшт , вази онҷо ки маънӣ ва ҳақоиқаст : анноси маодини кмъодни алзҳбу алФзаҳ , кофари ҳаргиз чун муъмин набӯд мегуяд худои таъолии ҷли ҷалола : « أи Фнҷъли алмуслимӣни колмҷрмин , мо лаками Киеви тҳкмўн » муфсиди ҳаргиз чун муслеҳ набӯд ва на бади марди ҳаргизи бдрҷаҳи нек мард расад чунонк гуфт : « أм наҷаъл аллазӣнаи омнўоу ъмлўои алсолҳоти колмФсдини фии алأрз أм наҷаъл аламтқин колФҷор » ҷой дигар гуфт : « أми ҳасби аллазӣнаи аҷтрҳўои алсиӣоти أни нҷълҳми колзини омнўоу ъмлўои алсолҳот »

حکایت کنند از آن پدری که مر پسر خویش را گفت امروز هر چه با مردم گویی و بر زبان خود رانی نماز شام همه با من بگوی و سکنات و حرکات خویش بر من عرض کن، آن پسر نماز شام بجهدی و رنجی عظیم و تکلّفی تمام یک روزه گفتار و کردار خویش با پدر بگفت، دیگر روز همین در خواست کرد، پسر گفت زینهار ای پدر، هر چه خواهی از رنج و کلفت بر من نه و این یکی از من مخواه که طاقت ندارم. پدر گفت ای مسکین مرا مقصود آنست که بیدار و هشیار باشی و از موقف حساب و عرض قیامت بترسی، امروز حساب یک روزه با پدر خویش با چندین لطف طاقت نداری، فردا حساب همه عمر با چندان قهر و مناقشت که نقیر و قطمیر فرو نگذارند چون طاقت آری ؟! «انْظُرْ کَیْفَ فَضَّلْنا بَعْضَهُمْ عَلی‌ بَعْضٍ» ای محمّد این شگفت نگر و این عجب نگر که ما چون آفریدیم این خلق را بصورت یکسان بمعنی مختلف و در حقایق متفاضل، از آنجا که صورتست: النّاس سواسیة کاسنان المشط، وز آنجا که معنی و حقایقست: النّاس معادن کمعادن الذّهب و الفضّة، کافر هرگز چون مؤمن نبود میگوید خدای تعالی جلّ جلاله: «أَ فَنَجْعَلُ الْمُسْلِمِینَ کَالْمُجْرِمِینَ، ما لَکُمْ کَیْفَ تَحْکُمُونَ» مفسد هرگز چون مصلح نبود و نه بد مرد هرگز بدرجه نیک مرد رسد چنانک گفت: «أَمْ نَجْعَلُ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ کَالْمُفْسِدِینَ فِی الْأَرْضِ أَمْ نَجْعَلُ الْمُتَّقِینَ کَالْفُجَّارِ» جای دیگر گفت: «أَمْ حَسِبَ الَّذِینَ اجْتَرَحُوا السَّیِّئاتِ أَنْ نَجْعَلَهُمْ کَالَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ»

Мроӣии ҳаргиз чун мухлис набӯду мухлис чун ориф содиқ набӯд , ихлос дар аъмоли сифати ъобдонсту сидқ дар аҳволи сифати ъорФонст , обид дар орзӯӣ биҳиштасту ҳуру қусӯру ориф дар баҳри аёни ғарқаи нур , он гуҳ гуфт : «у ллохраҳи أкбри дараҷоту أкбри тФзило » дараҷоти охирати бартару тафозул дар он ҷаҳони азимтар ва бузургвортар , Мустафо ( с ) гуфт : анкми лтрўни аҳли алӣин комаи трўни алкўокби алзии фии уфуқи алсмоءу ани أбои бикр ва умр манеҳаму анъмон .

مرائی هرگز چون مخلص نبود و مخلص چون عارف صادق نبود، اخلاص در اعمال صفت عابدانست و صدق در احوال صفت عارفانست، عابد در آرزوی بهشت است و حور و قصور و عارف در بحر عیان غرقه نور، آن گه گفت: «وَ لَلْآخِرَةُ أَکْبَرُ دَرَجاتٍ وَ أَکْبَرُ تَفْضِیلًا» درجات آخرت برتر و تفاضل در آن جهان عظیم تر و بزرگوارتر، مصطفی (ص) گفت: انّکم لترون اهل علّیّین کما ترون الکواکب الّذی فی افق السّماء و انّ أبا بکر و عمر منهم و انعمان.