Қавлаи таъолӣ : «у исӣлўнки ани зии алқрнин » май пурсанад аз зўи алқрнин « қул сأтлўо алайкум манеҳ зкро ( 83 ) » бигӯӣ оре бар шумо хонам қиссаи вай « إнои мкнои ?лаи фии алأрз » мо ӯро дасти раси додем дар замин , «у отиноаҳи ман кули шайъи ءи сббо ( 84 ) » ва аз ҳар чизи вайро чорае додему донишӣ .
قوله تعالی: «وَ یَسْئَلُونَکَ عَنْ ذِی الْقَرْنَیْنِ» میپرسند از ذو القرنین «قُلْ سَأَتْلُوا عَلَیْکُمْ مِنْهُ ذِکْراً (۸۳)» بگوی آری بر شما خوانم قصّه وی «إِنَّا مَکَّنَّا لَهُ فِی الْأَرْضِ» ما او را دست رس دادیم در زمین، «وَ آتَیْناهُ مِنْ کُلِّ شَیْءٍ سَبَباً (۸۴)» و از هر چیز وی را چارهای دادیم و دانشی.
« Фأтбъи сббо ( 85 ) » то бар он чора ва дониш бирафт роҳи ҷӯён .
«فَأَتْبَعَ سَبَباً (۸۵)» تا بر آن چاره و دانش برفت راه جویان.
« ҳатто إзои блғи мағриби алшмс » то он гуҳ ки расед бонҷо ки офтоб фурӯ шавад , « ваҷдҳо тғрби фии айни ҳмӣаҳ » офтобро ёфт ки дар чашмаи гарм фурӯ шуд , «у ваҷди ъндҳои қўмо »у бнздики он чашма мардумоне ёфт , « қлно ё зои алқрнин » мо гуфтем эй зўи алқрнин , « إмои أни тъзбу إмои أни ттхзи Фиҳми ҳусно ( 86 ) » ё онкӣ азоб кунӣ ё онкӣ дар эшон корӣ бар дастгирӣ он ё он .
«حَتَّی إِذا بَلَغَ مَغْرِبَ الشَّمْسِ» تا آن گه که رسید بآنجا که آفتاب فرو شود، «وَجَدَها تَغْرُبُ فِی عَیْنٍ حَمِئَةٍ» آفتاب را یافت که در چشمه گرم فرو شد، «وَ وَجَدَ عِنْدَها قَوْماً» و بنزدیک آن چشمه مردمانی یافت، «قُلْنا یا ذَا الْقَرْنَیْنِ» ما گفتیم ای ذو القرنین، «إِمَّا أَنْ تُعَذِّبَ وَ إِمَّا أَنْ تَتَّخِذَ فِیهِمْ حُسْناً (۸۶)» یا آنکه عذاب کنی یا آنکه در ایشان کاری بر دست گیری آن یا آن.
« қоли أмои ман зулм » зў алқрнин гуфт аммо он кас ки кофараст , « ФсўФи нъзбаҳ » оре азоб кунем мо ӯро , « сами ирди إлии раба » он гуҳ ӯро бо худованд вай баранд , « Фиъзбаҳи ъзобои нкро ( 87 ) » то азоб кунад вайро азобии сахттар ва мункиртар .
«قالَ أَمَّا مَنْ ظَلَمَ» ذو القرنین گفت امّا آن کس که کافرست، «فَسَوْفَ نُعَذِّبُهُ» آری عذاب کنیم ما او را، «ثُمَّ یُرَدُّ إِلی رَبِّهِ» آن گه او را با خداوند وی برند، «فَیُعَذِّبُهُ عَذاباً نُکْراً (۸۷)» تا عذاب کند وی را عذابی سختتر و منکرتر.
«у أмои ман омну амали солҳо » ва аммо он кас ки бгрўду худоиро ҷли ҷалолаи кор нек кунад , « фалаи ҷзоءи алҳснӣ » ӯ рости подоши некуӣ , «у снқўли ?лаи ман أмрнои исро ( 88 ) » ва аз кори хеш некуӣ кунем бо ӯ .
«وَ أَمَّا مَنْ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً» و امّا آن کس که بگرود و خدای را جلّ جلاله کار نیک کند، «فَلَهُ جَزاءً الْحُسْنی» او راست پاداش نیکویی، «وَ سَنَقُولُ لَهُ مِنْ أَمْرِنا یُسْراً (۸۸)» و از کار خویش نیکویی کنیم با او.
« сами أтбъи сббо ( 89 ) » он гуҳ бар паии чораи истод ва тавон ҷуст .
«ثُمَّ أَتْبَعَ سَبَباً (۸۹)» آن گه بر پی چاره ایستاد و توان جست.
« ҳатто إзои блғи матлаъи алшмс » то он гуҳ ки бонҷоӣ расед ки офтоб май баромад , « ваҷдҳо ттлъ » офтобро чунон ёфт ки бар меомад ва бар метофт , « алии қавм лам наҷаъл ?лаами ман дунҳо стро ( 90 ) » бар гуруҳе ки миёни эшону миёни офтоби ҳеҷ пӯшиш набӯд .
«حَتَّی إِذا بَلَغَ مَطْلِعَ الشَّمْسِ» تا آن گه که بآنجای رسید که آفتاب میبرآمد، «وَجَدَها تَطْلُعُ» آفتاب را چنان یافت که بر میآمد و بر میتافت، «عَلی قَوْمٍ لَمْ نَجْعَلْ لَهُمْ مِنْ دُونِها سِتْراً (۹۰)» بر گروهی که میان ایشان و میان آفتاب هیچ پوشش نبود.
« кзлк » чунон ҳн , «у қади أҳтнои бмои лдиаҳи хбро ( 91 ) » ва мо донои баҳр чаҳ бо ӯст ва он ӯсту бовести богоҳӣу дониши хеш .
«کَذلِکَ» چنان هن، «وَ قَدْ أَحَطْنا بِما لَدَیْهِ خُبْراً (۹۱)» و ما دانا بهر چه با اوست و آن اوست و باوست بآگاهی و دانش خویش.
« сами أтбъи сббо ( 92 ) » пас он гуҳ бар паии чора ҷустани истод .
«ثُمَّ أَتْبَعَ سَبَباً (۹۲)» پس آن گه بر پی چاره جستن ایستاد.
« ҳатто إзои блғи байни Ассадин » то он гуҳ ки расед миёни ду ӯ рози он ду кӯҳ , « ваҷди ман дўнҳмои қўмо » ҷуз аз он ду гуруҳ гуруҳе ёфт , « лои икодўни иФқҳўни қўло ( 93 ) » ки ҳеҷ нкостндӣ ки сухани ҳеҷ дрёФтндӣ .
«حَتَّی إِذا بَلَغَ بَیْنَ السَّدَّیْنِ» تا آن گه که رسید میان دو او راز آن دو کوه، «وَجَدَ مِنْ دُونِهِما قَوْماً» جز از آن دو گروه گروهی یافت، «لا یَکادُونَ یَفْقَهُونَ قَوْلًا (۹۳)» که هیچ نکاستندی که سخن هیچ دریافتندی.
« қолўо ё зои алқрнин » он қавм гуфтанд эй зўи алқрнин , « إни иأҷўҷу мأҷўҷи мФсдўни фии алأрз » ин ёҷўҷу моҷўҷ табоҳӣ мекунанд дар замин , « Фҳл наҷаъл лаки хрҷо » турои зариба Эй созем ва хароҷӣ наҳем , « алии أни тҷъли бинноу бинҳми сдо ( 94 ) » бар он то миёни моу миёни эшон деворисозӣ .
«قالُوا یا ذَا الْقَرْنَیْنِ» آن قوم گفتند ای ذو القرنین، «إِنَّ یَأْجُوجَ وَ مَأْجُوجَ مُفْسِدُونَ فِی الْأَرْضِ» این یاجوج و ماجوج تباهی میکنند در زمین، «فَهَلْ نَجْعَلُ لَکَ خَرْجاً» ترا ضریبهای سازیم و خراجی نهیم، «عَلی أَنْ تَجْعَلَ بَیْنَنا وَ بَیْنَهُمْ سَدًّا (۹۴)» بر آن تا میان ما و میان ایشان دیواری سازی.
« қол » ҷавоб дод зўи алқрнин ва гуфт , « мо макунӣ фӣаи рабии хайр » он дастрас ва тавон ки аллоҳи таъолӣ маро дод ин корро он беҳтар аз хароҷи шумо , « Фأъинўнии бқўаҳ » шумо марои бнирўии тан ёрӣ диҳед , « أҷъли бинкму бинҳми рдмо ( 95 ) » то миёни шумоу миёни эшон деворӣ бар ҳам нуҳум .
«قالَ» جواب داد ذو القرنین و گفت، «ما مَکَّنِّی فِیهِ رَبِّی خَیْرٌ» آن دسترس و توان که اللَّه تعالی مرا داد این کار را آن بهتر از خراج شما، «فَأَعِینُونِی بِقُوَّةٍ» شما مرا بنیروی تن یاری دهید، «أَجْعَلْ بَیْنَکُمْ وَ بَیْنَهُمْ رَدْماً (۹۵)» تا میان شما و میان ایشان دیواری بر هم نهم.
« отўнии зибри алҳдид » марои хоиҳои оҳан ва пӯлод диҳед , « ҳатто إзои соўии байни алсдФин » то он гуҳ ки аз замин то сари кӯҳ ҳамвор кард рости бхоиаҳи оҳани пӯлоди барҳам , « қоли анФхўо » гуфт дмўзнҳо созед барин девор ва онро оташ кунед , « ҳатто إзои ҷаъла норо » то онро оташӣ кард оҳани гудохтаи сурх , « қоли отўнии أФрғи алайҳи қтро ( 96 ) » гуфт мис гудохта диҳед маро то барин резам .
«آتُونِی زُبَرَ الْحَدِیدِ» مرا خایها آهن و پولاد دهید، «حَتَّی إِذا ساوی بَیْنَ الصَّدَفَیْنِ» تا آن گه که از زمین تا سر کوه هموار کرد راست بخایه آهن پولاد برهم، «قالَ انْفُخُوا» گفت دموزنها سازید برین دیوار و آن را آتش کنید، «حَتَّی إِذا جَعَلَهُ ناراً» تا آن را آتشی کرد آهن گداخته سرخ، «قالَ آتُونِی أُفْرِغْ عَلَیْهِ قِطْراً (۹۶)» گفت مس گداخته دهید مرا تا برین ریزم.
« Фмои астоъўои أни изҳрўаҳ » наметавонанд ки бар сар девор оянд , « ва мо асттоъўо ?ла нақабо ( 97 ) » ва наметавонанд ки онро бснбнд « қол » гуфт зўи алқрнин , « ҳозои раҳмаи ман рабӣ » ин девор бахшоишӣаст бар шумо аз худованди ман , « Фإзои ҷоءи въди рабӣ » чун он ҳангом ояд ки худованди ман хостааст , « ҷаълаи дкоء » ин деворро паст кунад ва несту табоҳу хирад , «у кони въди рабии ҳқо ( 98 ) » ва он бӯданӣаст дар кори худованди ман баростӣ ки хоҳад буд .
«فَمَا اسْطاعُوا أَنْ یَظْهَرُوهُ» نمیتوانند که بر سر دیوار آیند، «وَ مَا اسْتَطاعُوا لَهُ نَقْباً (۹۷)» و نمیتوانند که آن را بسنبند «قالَ» گفت ذو القرنین، «هذا رَحْمَةٌ مِنْ رَبِّی» این دیوار بخشایشی است بر شما از خداوند من، «فَإِذا جاءَ وَعْدُ رَبِّی» چون آن هنگام آید که خداوند من خواسته است، «جَعَلَهُ دَکَّاءَ» این دیوار را پست کند و نیست و تباه و خرد، «وَ کانَ وَعْدُ رَبِّی حَقًّا (۹۸)» و آن بودنی است در کار خداوند من براستی که خواهد بود.
«у тркнои бъзҳми иўмӣзи имўҷи фии баъз » ва чунон кунем он рӯз ки берун оянд аз он сад бар якдигар меовезанд , «у нафхи фии алсўр » ва дар сувари охири дардманд « Фҷмъноҳми ҷмъо ( 99 ) » ва эшонро бо ҳам ореми бърсаҳ бо ҳам оварданӣ .
«وَ تَرَکْنا بَعْضَهُمْ یَوْمَئِذٍ یَمُوجُ فِی بَعْضٍ» و چنان کنیم آن روز که بیرون آیند از آن سدّ بر یکدیگر میآویزند، «وَ نُفِخَ فِی الصُّورِ» و در صور آخر دردمند «فَجَمَعْناهُمْ جَمْعاً (۹۹)» و ایشان را با هم آریم بعرصه با هم آوردنی.
«у ързнои ҷаҳаннами иўмӣзи ллкоФрини ързо ( 100 ) »у фарои дидори диҳеми дӯзахи он рӯзи кофаронро дидор доданӣ .
«وَ عَرَضْنا جَهَنَّمَ یَوْمَئِذٍ لِلْکافِرِینَ عَرْضاً (۱۰۰)» و فرا دیدار دهیم دوزخ آن روز کافران را دیدار دادنی.
« аллазӣнаи канти أъинҳм » он кофарон ки чашмҳои дилҳои эшон , « фии ғтоءи ани зикрӣ » дар пардае буд аз шинохти моу бдонстни ҳақи мо , «у конўои лои исттиъўни смъо ( 101 ) »у гӯш дил надоштанд ҳақ наметавонистанд шунид .
«الَّذِینَ کانَتْ أَعْیُنُهُمْ» آن کافران که چشمهای دلهای ایشان، «فِی غِطاءٍ عَنْ ذِکْرِی» در پردهای بود از شناخت ما و بدانستن حقّ ما، «وَ کانُوا لا یَسْتَطِیعُونَ سَمْعاً (۱۰۱)» و گوش دل نداشتند حق نمیتوانستند شنید.
« أи Фҳсби аллазӣнаи кФрўо » чунин пиндоштанд эшон ки кофар шуданд , « أни итхзўои ибодии ман дунии أўлёء » ки бандагони ман бхдоиӣ гиранд фурӯд аз ман , « إнои أътднои ҷаҳаннами ллкоФрини нзло ( 102 ) » мо сохтем дӯзахи кофаронро то назул эшон буд .
«أَ فَحَسِبَ الَّذِینَ کَفَرُوا» چنین پنداشتند ایشان که کافر شدند، «أَنْ یَتَّخِذُوا عِبادِی مِنْ دُونِی أَوْلِیاءَ» که بندگان من بخدایی گیرند فرود از من، «إِنَّا أَعْتَدْنا جَهَنَّمَ لِلْکافِرِینَ نُزُلًا (۱۰۲)» ما ساختیم دوزخ کافران را تا نزل ایشان بود.
« қул ҳилли ннбӣкм » бигӯӣ ки шуморо хабари даҳум , « болأхсрини أъмоло ( 103 ) » ки зиёнкортар коргарону беҳудатар ранҷурон ва бе бартари кирдор варзон кист .
«قُلْ هَلْ نُنَبِّئُکُمْ» بگوی که شما را خبر دهم، «بِالْأَخْسَرِینَ أَعْمالًا (۱۰۳)» که زیانکارتر کارگران و بیهودهتر رنجوران و بیبرتر کردار ورزان کیست.
« аллазӣнаи зли съиҳми фии алҳёҳи алднё » эшон ки ранҷ май бурданди дарин ҷаҳону ранҷи эшон ботили гашт ва нест , « ва ҳам иҳсбўни أнҳми иҳснўни Санъо ( 104 ) » ва мепиндоранд ки бас некӯкорӣ мекунанд .
«الَّذِینَ ضَلَّ سَعْیُهُمْ فِی الْحَیاةِ الدُّنْیا» ایشان که رنج میبردند درین جهان و رنج ایشان باطل گشت و نیست، «وَ هُمْ یَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ یُحْسِنُونَ صُنْعاً (۱۰۴)» و میپندارند که بس نیکوکاری میکنند.
« أўлӣки аллазӣнаи кФрўои боёти рбҳм » эшонанд ки боёту суханони аллоҳи таъолӣ кофар шуданд , «у лқоӣаҳ »у бадӣдор ӯ , « Фҳбтти أъмолҳм » то кирдорҳои эшон ҳамаи табоҳи гашт ва нест , « Фло нақайи ?лаами явми алқёмаҳи взно ( 105 ) » фардои эшонро дар сухани ҳеҷ санг нанаҳем .
«أُولئِکَ الَّذِینَ کَفَرُوا بِآیاتِ رَبِّهِمْ» ایشانند که بآیات و سخنان اللَّه تعالی کافر شدند، «وَ لِقائِهِ» و بدیدار او، «فَحَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ» تا کردارهای ایشان همه تباه گشت و نیست، «فَلا نُقِیمُ لَهُمْ یَوْمَ الْقِیامَةِ وَزْناً (۱۰۵)» فردا ایشان را در سخن هیچ سنگ ننهیم.
« злки ҷзоؤҳми ҷаҳаннами бмои кФрўо » онаст сазои эшон бонч кофар шуданд , «у атхзўои оётӣу русулии ҳзўо ( 106 ) »у пайғому суханони ману фиристодагони ман бофусӯс фаро доштанд .
«ذلِکَ جَزاؤُهُمْ جَهَنَّمُ بِما کَفَرُوا» آنست سزای ایشان بآنچ کافر شدند، «وَ اتَّخَذُوا آیاتِی وَ رُسُلِی هُزُواً (۱۰۶)» و پیغام و سخنان من و فرستادگان من بافسوس فرا داشتند.
« إни аллазӣнаи омнўоу ъмлўои алсолҳот » эшон ки бгрўиднд ва некӣҳо карданд , « канти ?лаами ҷиноти алФрдўси нзло ( 107 ) » биҳиштҳои фирдавс назул эшонаст ки онҷо фурӯд оянд .
«إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ» ایشان که بگرویدند و نیکیها کردند، «کانَتْ لَهُمْ جَنَّاتُ الْفِرْدَوْسِ نُزُلًا (۱۰۷)» بهشتهای فردوس نزل ایشانست که آنجا فرود آیند.
« холидин фӣҳо » ҷовид дар онанд , « лои ибғўни анҳо ҳўло ( 108 ) » аз он бгштни нбиўснд ва бадал наҷӯянд .
«خالِدِینَ فِیها» جاوید در آنند، «لا یَبْغُونَ عَنْها حِوَلًا (۱۰۸)» از آن بگشتن نبیوسند و بدل نجویند.
« қул луи кони албҳри мдодо » бигӯӣ ки агар дарёи мидод будӣ , « лклмоти рабӣ » нбштни суханони худованди маро , « лнФди албҳр қабл أни тнФди калимоти рабӣ » мидоди брсидӣ ва нест гаштии пеш аз он ки суханони худованди ман , «у луи ҷӣнои бмслаҳи мддо ( 109 ) » вагар чанд дарёии дигари мадади орем
«قُلْ لَوْ کانَ الْبَحْرُ مِداداً» بگوی که اگر دریا مداد بودی، «لِکَلِماتِ رَبِّی» نبشتن سخنان خداوند مرا، «لَنَفِدَ الْبَحْرُ قَبْلَ أَنْ تَنْفَدَ کَلِماتُ رَبِّی» مداد برسیدی و نیست گشتی پیش از آن که سخنان خداوند من، «وَ لَوْ جِئْنا بِمِثْلِهِ مَدَداً (۱۰۹)» و گر چند دریای دیگر مدد آریم
« қул إнмои أнои башари мслкм » бигӯӣ ман мардумӣам чун шумо , « иўҳии إлӣ » бмн пайғом мерасонанд , « أнмои إлҳкми إлаҳи воҳид » ки худованди шумо худоӣ яктост , « Фмни кони ирҷўои лқоءи раба » ҳар ки дидани худованди хеш умед медорад , « Флиъмл амалан солҳо » то кор кунад кори нек , «у лои ишрки бъбодаҳи рабаи أҳдо ( 110 ) » ва дар кирдор ки худоиро кунад дидор кас наҷуеду писанд мардумон нахоҳад .
«قُلْ إِنَّما أَنَا بَشَرٌ مِثْلُکُمْ» بگوی من مردمیام چون شما، «یُوحی إِلَیَّ» بمن پیغام میرسانند، «أَنَّما إِلهُکُمْ إِلهٌ واحِدٌ» که خداوند شما خدایی یکتاست، «فَمَنْ کانَ یَرْجُوا لِقاءَ رَبِّهِ» هر که دیدن خداوند خویش امید میدارد، «فَلْیَعْمَلْ عَمَلًا صالِحاً» تا کار کند کار نیک، «وَ لا یُشْرِکْ بِعِبادَةِ رَبِّهِ أَحَداً (۱۱۰)» و در کردار که خدای را کند دیدار کس نجوید و پسند مردمان نخواهد.