Бдонки сӯраи алкҳФи ҷумла ба Макка фурӯ омад магари як оят ки ба Мадина фурӯ омад : «у асбри нФски маъаи аллазӣнаи идъўни рбҳм » алоиаҳ . . . Ва ҷумлаи сурати шаш ҳазор ва сесад ва шаст ҳарфаст , ва ҳазор ва панҷсад ва ҳафтод ва на калима , ва сад ва даҳ оят .

بدانک سوره الکهف جمله به مکّه فرو آمد مگر یک آیت که به مدینه فرو آمد: «وَ اصْبِرْ نَفْسَکَ مَعَ الَّذِینَ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ» الآیة... و جمله سورت شش هزار و سیصد و شصت حرفست، و هزار و پانصد و هفتاد و نه کلمه، و صد و ده آیت.

Муфассирон гуфтанд дарин сурати носих ва мансӯх нест магари садӣу қтодаҳ ки гуфтанд дар он як оятаст мансӯх : « Фмни шоءи Флиؤмн ва ман шоءи ФликФр » насхҳо қавла : « ва мо тшоؤни إлои أни ишоءи аллоҳ » ,у қавл дуруст онаст ки мансӯх нест ки ин бар сиблати таҳдид ва ваъид гуфтаасту назири ин дар қуръон фаровонасту шарҳи он ҷойҳо додем , ва дар фазилати сурати Мустафо ( с ) гуфта : « ман қрأи ъушри оёти ман сӯраи алкҳФи ҳФзои лами израҳи фитнаи алдҷол ва ман қрأи алсўраҳи кулҳо дахли алҷнаҳ .

مفسران گفتند درین سورت ناسخ و منسوخ نیست مگر سدی و قتاده که گفتند در آن یک آیت است منسوخ: «فَمَنْ شاءَ فَلْیُؤْمِنْ وَ مَنْ شاءَ فَلْیَکْفُرْ» نسخها قوله: «وَ ما تَشاؤُنَ إِلَّا أَنْ یَشاءَ اللَّهُ»، و قول درست آنست که منسوخ نیست که این بر سبیل تهدید و وعید گفته است و نظیر این در قرآن فراوانست و شرح آن جایها دادیم، و در فضیلت سورت مصطفی (ص) گفته: «من قرأ عشر آیات من سورة الکهف حفظا لم یضرّه فتنة الدّجّال و من قرأ السّورة کلّها دخل الجنّة.

Ва ани инси қоли қоли расӯли аллоҳ ( с ) : ман қрأи аввали сӯраи алкҳФ ва охирҳо канти ?лаи нурои ман қадамаи илои раъса ва ман қрأҳои кулҳо канти ?лаи нурои ман алсмоءи илои аларз .

و عن انس قال قال رسول اللَّه (ص): من قرأ اوّل سورة الکهف و آخرها کانت له نورا من قدمه الی رأسه و من قرأها کلّها کانت له نورا من السّماء الی الارض.

Ва ани нофеъи ани ибни умри қоли қоли расӯли аллоҳ ( с ) : ман қрأи сӯраи алкҳФи фии явми алҷмъаҳи стъи ?лаи нури ман таҳти қадамаи илои Аннани алсмоءи изии ء ба явми алқёмаҳу ғФри ?лаи мо байни алҷмътин .

و عن نافع عن ابن عمر قال قال رسول اللَّه (ص): من قرأ سورة الکهف فی یوم الجمعة سطع له نور من تحت قدمه الی عنان السّماء یضی‌ء به یوم القیامة و غفر له ما بین الجمعتین.

Қавла : « алҳмди ллаҳ » эй алмстҳқи ллҳмди ҳўи субҳона . Ва қили ҳўи таълим эй қўлўо : « алҳмди ллаҳи алзии أнзли алии абда » . Яъне мҳмдо , « алкитоб » яъне алқуръон , «у лами иҷъли ?лаи ъўҷо » ахтлоФои иноқзи баъза баъзан .

قوله: «الْحَمْدُ لِلَّهِ» ای المستحقّ للحمد هو سبحانه. و قیل هو تعلیم ای قولوا: «الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی أَنْزَلَ عَلی‌ عَبْدِهِ». یعنی محمّدا، «الْکِتابَ» یعنی القرآن، «وَ لَمْ یَجْعَلْ لَهُ عِوَجاً» اختلافا یناقض بعضه بعضا.

Қоли ибни ҷрири лӣси фӣаи майли ан алҳақ илои алботлу ани алостқомаҳи илои алФсод .

قال ابن جریر لیس فیه میل عن الحقّ الی الباطل و عن الاستقامة الی الفساد.

Ва қили алломи зиёдае лами иҷълаҳи ъўҷо , қимо эй мустақиман мътдло . Ва қили қимои алии алктби кулҳо носахои лшроиъҳо . Ва қил « қимо » лмътмди алайҳу алмрҷўъи илайҳи кқими ?илдор ,у фии алоиаҳи тақдиму таъхири тақдира : анзли алии абдаи алкитоби қимоу лами иҷъли ?лаи ъўҷо , « линзри бأсои шадидан » эй анзли алайҳи алкитоби линзри алкоФрини ъзобои шадидани азоби алостисоли фии алднёу азоби ҷаҳаннами фии алохраҳ . Ва қил « бأсои шадидани ман лднаҳ » эй ман ъндаҳ , қрأи яҳёи ани абии бикр : « ман лднаҳ » бскўни алдолу ашмомҳои алзму касри алнўну васли алҳоءи биёии фии ҳоли алўсл , «у ибшри алмؤмнин » бФтҳи алёءу сами алшини мухаффафаи қрأҳои Ҳамзау алксоӣӣу қрأи албоқўн «у ибшр » бзми алёءу фатҳи албоءу касри алшин ва ташдидҳо , « аллазӣнаи иъмлўни алсолҳоти أни ?лаами أҷрои ҳусно »у ҳўи алҷнаҳ .

و قیل اللام زیادة ای لم یجعله عوجا، قیّما ای مستقیما معتدلا. و قیل قیّما علی الکتب کلّها ناسخا لشرایعها. و قیل «قَیِّماً» لمعتمد علیه و المرجوع الیه کقیّم الدّار، و فی الآیة تقدیم و تأخیر تقدیره: انزل علی عبده الکتاب قیّما و لم یجعل له عوجا، «لِیُنْذِرَ بَأْساً شَدِیداً» ای انزل علیه الکتاب لینذر الکافرین عذابا شدیدا عذاب الاستیصال فی الدّنیا و عذاب جهنّم فی الآخرة. و قیل «بَأْساً شَدِیداً مِنْ لَدُنْهُ» ای من عنده، قرأ یحیی عن ابی بکر: «من لدنه» بسکون الدّال و اشمامها الضمّ و کسر النّون و وصل الهاء بیای فی حال الوصل، «وَ یُبَشِّرَ الْمُؤْمِنِینَ» بفتح الیاء و صمّ الشین مخفّفة قرأها حمزة و الکسائی و قرأ الباقون «وَ یُبَشِّرَ» بضمّ الیاء و فتح الباء و کسر الشین و تشدیدها، «الَّذِینَ یَعْمَلُونَ الصَّالِحاتِ أَنَّ لَهُمْ أَجْراً حَسَناً» و هو الجنّة.

« моксин » эй доимин , « фӣа » эй фии алохраҳу ҳўи алҷнаҳ , « أбдо » доимо .

«ماکِثِینَ» ای دائمین، «فِیهِ» ای فی الآخرة و هو الجنّة، «أَبَداً» دائما.

«у инзр » бъзоби аллоҳ , « аллазӣнаи қолўои атхзи аллоҳи влдо » яъне алиҳўду алнсорӣу алмшркин .

«وَ یُنْذِرَ» بعذاب اللَّه، «الَّذِینَ قالُوا اتَّخَذَ اللَّهُ وَلَداً» یعنی الیهود و النّصاری و المشرکین.

« мо ?лаам ба » эй бзлки алқўл , « ман илм » лонаами қолўаҳи ҷҳлоу аФтроءи алии аллоҳ , «у лои лобоӣҳм » аллазӣнаи тқўлўои ҳзаҳи алмқолаҳ , « кибрати калима » насби алии алтмииз , эй кибрати мқолтҳми калима , « тхрҷи ман أФўоҳҳми إни иқўлўни إлои кзбо » эй мо иқўлўни алои алкзби бқўлҳми атхзи аллоҳи влдо .

«ما لَهُمْ بِهِ» ای بذلک القول، «مِنْ عِلْمٍ» لانّهم قالوه جهلا و افتراء علی اللَّه، «وَ لا لِآبائِهِمْ» الّذین تقوّلوا هذه المقالة، «کَبُرَتْ کَلِمَةً» نصب علی التّمییز، ای کبرت مقالتهم کلمة، «تَخْرُجُ مِنْ أَفْواهِهِمْ إِنْ یَقُولُونَ إِلَّا کَذِباً» ای ما یقولون الّا الکذب بقولهم اتّخذ اللَّه ولدا.

« Флълки бохъи нФск » эй қотили нФск . Ва қили маъноаи алнҳӣ эй лои тбхъи нФск , « алии осорҳм » алии асари тўлиҳму аърозҳми ънки лшдаҳи ҳрски алии аимонҳм , « إни лами иؤмнўои бҳзои алҳдис » эй алқуръон , « أсФо » ҳзно ва алФъл манеҳ асФи болФтҳ .

«فَلَعَلَّکَ باخِعٌ نَفْسَکَ» ای قاتل نفسک. و قیل معناه النّهی ای لا تبخع نفسک، «عَلی‌ آثارِهِمْ» علی اثر تولّیهم و اعراضهم عنک لشدّة حرصک علی ایمانهم، «إِنْ لَمْ یُؤْمِنُوا بِهذَا الْحَدِیثِ» ای القرآن، «أَسَفاً» حزنا و الفعل منه اسف بالفتح.

Ва қил : « أсФо » эй ғзбо ва алФъл манеҳ асФи болкср ,у алтқдири Флълки бохъи нФски асФо ,у ҳўи насби алии алтмииз ,у қили мафъӯли ?ла .

و قیل: «أَسَفاً» ای غضبا و الفعل منه اسف بالکسر، و التّقدیر فلعلّک باخع نفسک اسفا، و هو نصب علی التّمییز، و قیل مفعول له.

« إнои ҷълнои мо алии алأрзи зинаи лҳо » яъне алнботу алошҷору алонҳор ,у қили кули мо алии аларзи ман шайъи ء маънӣ онаст ки мо ҳар чаҳ дар замин чизасту каси зинати заминро офаридем то бёзмоӣими эшонро ки кист дар дунёи зоҳидтар ва аз зинати дунёи давртару бхдои таъолии наздиктар . Заҳҳок ва клбӣ гуфтанд : « мо алии алأрз » ин мо бмънӣ манаст эй ман алии аларзи ман алрҷол эй алонбёءу алълмоءу ҳифзаи алқуръон , « лнблўҳм » эй лнأмрҳми болтоъаҳу ннҳоҳми ани алмъсиаҳ , мо пайғомбаронроу донишмандонроу ҳифзаи қуръонро зинат дунё кардем , дунёро боишон биёростем то эшонро бтоъти Фрмоӣим ва аз маъсият боз занем , он гуҳ хабар дод ки ончи зинат дунё сохтем бъоқбт бФно барему дунёи ҳама хароб кунем . Гуфт : «у إнои лҷоълўни мо алайҳои съидо » мстўё , « ҷрзо » мето лои инбти шиӣо .

«إِنَّا جَعَلْنا ما عَلَی الْأَرْضِ زِینَةً لَها» یعنی النّبات و الاشجار و الانهار، و قیل کلّ ما علی الارض من شی‌ء معنی آنست که ما هر چه در زمین چیز است و کس زینت زمین را آفریدیم تا بیازمائیم ایشان را که کیست در دنیا زاهدتر و از زینت دنیا دورتر و بخدای تعالی نزدیکتر. ضحاک و کلبی گفتند: «ما عَلَی الْأَرْضِ» این ما بمعنی من است ای من علی الارض من الرّجال ای الانبیاء و العلماء و حفظة القرآن، «لِنَبْلُوَهُمْ» ای لنأمرهم بالطاعة و ننهاهم عن المعصیة، ما پیغامبران را و دانشمندان را و حفظه قرآن را زینت دنیا کردیم، دنیا را بایشان بیاراستیم تا ایشان را بطاعت فرمائیم و از معصیت باز زنیم، آن گه خبر داد که آنچ زینت دنیا ساختیم بعاقبت بفنا بریم و دنیا همه خراب کنیم. گفت: «وَ إِنَّا لَجاعِلُونَ ما عَلَیْها صَعِیداً» مستویا، «جُرُزاً» میّتا لا ینبت شیئا.

Алсъиди исми лмои зуҳри ман адими аларзи дуни алоўҳоду алҷрзи аларзи алмитаҳи алтии лои тунбат .

الصّعید اسم لما ظهر من ادیم الارض دون الاوهاد و الجرز الارض المیتة التی لا تنبت.

« أми ҳасбат » эй бали ҳасбат , тарки алкломи алаввалу астФҳми ани ассонӣу алмроди алнҳӣ эй лои ттъҷби ман злки Флиси злки болбдиъи ман снъно маънӣ онаст ки эй Муҳамади ту шигифти дорӣу аҷаби кори он ҷавонмардони асҳоби алкҳФ ? ! аҷаби мадор ки он аз сунъи мо бадеъ нест : Фолъҷоӣби фии халқи алсмоўоту аларзи аксар дар офариниши осмону замин ва ҳар чаҳ дар он ъҷоӣб бештараст ва тамомтар .

«أَمْ حَسِبْتَ» ای بل حسبت، ترک الکلام الاوّل و استفهم عن الثّانی و المراد النّهی ای لا تتعجّب من ذلک فلیس ذلک بالبدیع من صنعنا معنی آنست که ای محمّد تو شگفت داری و عجب کار آن جوانمردان اصحاب الکهف؟! عجب مدار که آن از صنع ما بدیع نیست: فالعجائب فی خلق السّماوات و الارض اکثر در آفرینش آسمان و زمین و هر چه در آن عجائب بیشتر است و تمامتر.

Қоли ибни аббос эй сأлўки ани злки лиҷълўои ҷўобки алломаи лсдқку кзбку соири оёти алқуръони аблғу аъҷбу адли алии сдқк . Ва қили аҳсбти маъноаи أи илмат эй лами тааллума ҳатто аълмнок , « أни أсҳоби алкҳФу алрқим » алкҳФ : алғори фии алҷбл .

قال ابن عباس ای سألوک عن ذلک لیجعلوا جوابک علامة لصدقک و کذبک و سائر آیات القرآن ابلغ و اعجب و ادلّ علی صدقک. و قیل احسبت معناه أ علمت ای لم تعلمه حتّی اعلمناک، «أَنَّ أَصْحابَ الْکَهْفِ وَ الرَّقِیمِ» الکهف: الغار فی الجبل.

Қоли муҷоҳиди тФриҷи байни ҷабалин .

قال مجاهد تفریج بین جبلین.

Муфассиронро қавлҳоаст дар маънӣ : рқими ибн аббос гуфт номи он кӯҳаст ки Каҳф дар вай буд , ва ҳам аз ибни аббос ривоят кунанд бқўлии дигар ки номи он дияаст ки асҳоби алкҳФ аз онҷо буданд , Саид ҷбир гуфт ном саг эшонаст , муҷоҳид гуфт номи он лавҳаст ки ному сифати эшону ҳаляту қиссаи эшон дар он навишта ёфтанд ва он лавҳ аз рсос буд , ва гуфтаанд аз санг буд , ва дар хабари омада ки рқим ҷамоатӣ буданду расӯл ( с ) зикр эшон кардау қисса эшон гуфта дар он хабар ки нӯъмони бшир ривоят кунад аз Мустафо ( с ) : гуфт се мард буданд дар рӯзгори пеш ки аз хонаи беруни рафтанд дар талаби рӯзӣ аз баҳри аёлу касони хеш , дар он саҳроу водии ҳамеи рафтанд ки борон дар боридани истод , эшон аз бими борон дар миён кӯҳ шуданд ва бо ғорӣ нишастанд , дар он ҳоли сангӣ аз болои кӯҳ фурӯ омад бар дар он ғор ва дар ғори муҳкам фурӯ гирифт ва мсмт бибаст чунонк ҳеҷ равшаноӣ пайдо набӯд , эшон бо якдигар гуфтанд ки то ҳар яке аз мо ки рӯзии амалӣ некӯ кардааст ин соъат дар дуо ёд кунаду бадаргоҳи иззати шафиъи баради магари аллоҳи таъолии бФзли худ бар мо бибахшоед ва ин дар баста кушода гирданд .

مفسران را قولها است در معنی: رقیم ابن عباس گفت نام آن کوه است که کهف در وی بود، و هم از ابن عباس روایت کنند بقولی دیگر که نام آن دیه است که اصحاب الکهف از آنجا بودند، سعید جبیر گفت نام سگ ایشانست، مجاهد گفت نام آن لوح است که نام و صفت ایشان و حلیت و قصّه ایشان در آن نوشته یافتند و آن لوح از رصاص بود، و گفته‌اند از سنگ بود، و در خبر آمده که رقیم جماعتی بودند و رسول (ص) ذکر ایشان کرده و قصّه ایشان گفته در آن خبر که نعمان بشیر روایت کند از مصطفی (ص): گفت سه مرد بودند در روزگار پیش که از خانه بیرون رفتند در طلب روزی از بهر عیال و کسان خویش، در آن صحرا و وادی همی‌رفتند که باران در باریدن ایستاد، ایشان از بیم باران در میان کوه شدند و با غاری نشستند، در آن حال سنگی از بالای کوه فرو آمد بر در آن غار و در غار محکم فرو گرفت و مصمت ببست چنانک هیچ روشنایی پیدا نبود، ایشان با یکدیگر گفتند که تا هر یکی از ما که روزی عملی نیکو کرده است این ساعت در دعا یاد کند و بدرگاه عزّت شفیع برد مگر اللَّه تعالی بفضل خود بر ما ببخشاید و این در بسته گشاده گرداند.

Яке гуфт ман рӯзии муздуронро бакори доштами бнимаҳи рӯз мардӣ расед бо вай шарт кардам ки дар боқии рӯз кор кунад некӯу музди вай чун дигари муздурони як рӯза тамом бидиҳам , чун вайро музди мидодм дайгарӣ гуфт : أи тътии ҳозо мисли мо аътитнӣу лами иъмли алои нисфи алнҳор ? ӯро баъамали ним рӯза чандон медиҳӣ ки моро баъамали як рӯза ? гуфтам эй абди аллоҳ аз музди ту ҳеҷ накостами туро чаҳ зиён ки моли худ аз вай дареғ надоштам ки на аз он ту чизеи бкостм то туро нохуш ояд , мард хашм гирифту музди хеши биҷои бгзошт ва бирафт ман он ҳақи вай гӯш медоштам то рӯзӣ ки бидон гӯсолае харидам ва май прўрдм ва зиҳ мекарду ҷумла аз баҳр вай медоштам , пас аз рӯзгорӣ боз омад пер ва заъиф гашта ва ман ӯро наме шинохтам , гуфт : ани лии ъндки ҳқои маро бар ту ҳқист , бо ёд ман оварад то ӯро бишнохтам , гуфтам дайраст то туро меҷӯяму онки он говону гӯсолаи ҳама он тавонад , брўзгор бо ҳам омада ва аз баҳри ту гӯш дошта , мард хира бимонад гуфт : афсӯс макун бар ман мискину ҳақ ман бидиҳ , гуфтаму аллоҳ ки афсӯс намедорам ва он ҳамаи ҳақ туасту малики ту , маро дар он ҳеҷ ҳақ на , он гуҳ гуфт бори худоё агар майдонӣ ки он аз баҳр ту кардам то рзоء ту бошад : ФоФрҷи лнои фараҷаи ин санги шикофтаи гардону фараҷае моро пайдо кун он соъати санг аз ҳам шикофтаи гашти чндонк равшаноӣ бидиданд .

یکی گفت من روزی مزدوران را بکار داشتم بنیمه روز مردی رسید با وی شرط کردم که در باقی روز کار کند نیکو و مزد وی چون دیگر مزدوران یک روزه تمام بدهم، چون وی را مزد میدادم دیگری گفت: أ تعطی هذا مثل ما اعطیتنی و لم یعمل الّا نصف النّهار؟ او را بعمل نیم روزه چندان میدهی که ما را بعمل یک روزه؟ گفتم ای عبد اللَّه از مزد تو هیچ نکاستم ترا چه زیان که مال خود از وی دریغ نداشتم که نه از آن تو چیزی بکاستم تا ترا ناخوش آید، مرد خشم گرفت و مزد خویش بجای بگذاشت و برفت من آن حق وی گوش میداشتم تا روزی که بدان گوساله‌ای خریدم و می‌پروردم و زه میکرد و جمله از بهر وی میداشتم، پس از روزگاری باز آمد پیر و ضعیف گشته و من او را نمی‌شناختم، گفت: انّ لی عندک حقّا مرا بر تو حقّیست، با یاد من آورد تا او را بشناختم، گفتم دیرست تا ترا میجویم و آنک آن گاوان و گوساله همه آن تواند، بروزگار با هم آمده و از بهر تو گوش داشته، مرد خیره بماند گفت: افسوس مکن بر من مسکین و حق من بده، گفتم و اللَّه که افسوس نمی‌دارم و آن همه حقّ تو است و ملک تو، مرا در آن هیچ حق نه، آن گه گفت بار خدایا اگر میدانی که آن از بهر تو کردم تا رضاء تو باشد: فافرج لنا فرجة این سنگ شکافته گردان و فرجه‌ای ما را پیدا کن آن ساعت سنگ از هم شکافته گشت چندانک روشنایی بدیدند.

Дайгарӣ гуфт : бори худоёи доне ки соли қаҳт буду маро аз қӯти худ фазлае басар омаду мардум аз қаҳту ниёз ва гуруснагӣ бимонада , занӣ омад ва аз ман таоми хости надодам ва низ дар вай тамаъ кардам он зани тан дар надод ва бирафт . Аз гуруснагӣ ва бе комии дигари бора боз омад ва ман ҳам чунон дар вай тамаъ кардам ва бар ваии ҳамеи печидам то аз ҳоли зарурати тан дар дод , чун дасти буии барадам бар худ билразед ва оҳӣ кард , гуфтам чаҳ расед туро ? гуфт : ахоФи аллоҳи раби Алъоламин аз худо май тарсам ки ин чунин кори ҳаргиз бар ман нарафт , ман бо худ гуфтам зании ноқиси ақли буқати зарурат ва бекомӣ аз худо битарсад ва ман буқати фарохӣу неъмат чун аз вай натарсам ? ! он ҳол дар ман асар кард ва бархестам ва ӯро раҳо кардаму ҳақ вай бишнохтам ва бо вай никўӣиҳо кардам , бори худоё агар майдонӣ ки он ҳама аз баҳри рзоء ту кардам моро фараҷ фирист ва азин банди раҳои даҳ , он санги фарох аз ҳам боз шуду рӯҳи тамом аз ҳавоу равшанои бобашони пайваст .

دیگری گفت: بار خدایا دانی که سال قحط بود و مرا از قوت خود فضله‌ای بسر آمد و مردم از قحط و نیاز و گرسنگی بمانده، زنی آمد و از من طعام خواست ندادم و نیز در وی طمع کردم آن زن تن در نداد و برفت. از گرسنگی و بی کامی دیگر باره باز آمد و من هم چنان در وی طمع کردم و بر وی همی‌پیچیدم تا از حال ضرورت تن در داد، چون دست بوی بردم بر خود بلرزید و آهی کرد، گفتم چه رسید ترا؟ گفت: اخاف اللَّه ربّ العالمین از خدا می‌ترسم که این چنین کار هرگز بر من نرفت، من با خود گفتم زنی ناقص عقل بوقت ضرورت و بی کامی از خدا بترسد و من بوقت فراخی و نعمت چون از وی نترسم؟! آن حال در من اثر کرد و برخاستم و او را رها کردم و حقّ وی بشناختم و با وی نیکوئیها کردم، بار خدایا اگر میدانی که آن همه از بهر رضاء تو کردم ما را فرج فرست و ازین بند رهایی ده، آن سنگ فراخ از هم باز شد و روح تمام از هوا و روشنایی بابشان پیوست.

Мардум сеюм гуфт : бори худоёи доне ки марои модарӣу падарии пер ва заъиф буданду шикастау зани доштам бо кӯдакони хираду марои одат буд ки гўспнди бдўшидмӣу шери нахусти бмодру падари додмии он гуҳи бкўдкон , то рӯзӣ ки дар саҳро дайр бимонадам чун бози омадами падару модар хуфта буданд , кроҳити доштам ки эшонро аз хоб бедор кунам , ҳам чунон бар сари эшон истодами қадаҳи шер бар дасти ниҳода ва он кӯдакони гурусна фурӯ гузошта , то буқати бом ки эшон аз хоб дар омаданду шер боишон додам , бори худоё агар доне ки он барои ту кардаму бони ваҷҳи рзоءи ту хостами ин кор бар мо тамом кун ва азин банди моро халоси даҳ .

مردم سوم گفت: بار خدایا دانی که مرا مادری و پدری پیر و ضعیف بودند و شکسته و زن داشتم با کودکان خرد و مرا عادت بود که گوسپند بدوشیدمی و شیر نخست بمادر و پدر دادمی آن گه بکودکان، تا روزی که در صحرا دیر بماندم چون باز آمدم پدر و مادر خفته بودند، کراهیت داشتم که ایشان را از خواب بیدار کنم، هم چنان بر سر ایشان ایستادم قدح شیر بر دست نهاده و آن کودکان‌ گرسنه فرو گذاشته، تا بوقت بام که ایشان از خواب در آمدند و شیر بایشان دادم، بار خدایا اگر دانی که آن برای تو کردم و بآن وجه رضاء تو خواستم این کار بر ما تمام کن و ازین بند ما را خلاص ده.

Қоли алнъмони бен бшири конии асмъи ман расӯли аллоҳ ( с ) қол : қоли алҷбли тоқи ФФрҷи аллоҳи анҳуам Фхрҷўо .

قال النّعمان بن بشیر کانّی اسمع من رسول اللَّه (ص) قال: قال الجبل طاق ففرج اللَّه عنهم فخرجوا.

Аммо қиссаи асҳоби алкҳФу бадви кори эшону баёни сирату ҳаляту равиши эшон

اما قصه اصحاب الکهف و بدو کار ایشان و بیان سیرت و حلیت و روش ایشان‌

Уламои саҳоба ва тобеъину аъиммаи дайн дар он мухталифанд ва дар ривоёту ақволи эшон ихтилоф ва тафовутаст . Қавли амири алмؤмнини алӣ ( ъ ) онаст ки асҳоби алкҳФ қавмӣ буданд дар рӯзгори мулӯки тавоифи миёни исо ( ъ )у Муҳамад ( с )у маскани эшон замини рӯм буд дар шаҳр афсӯс гуфтаанд ки он шаҳри имрӯз трсўсаст ,у аҳли он шаҳр бар дайн исо буданду китоби эшон Инҷил буд , ва эшонро мулкӣ буд солеҳ то он малик бар ҷой буд кори эшон бар низом буд ва бар дайни исо рост буданд , чун он малик аз дунё бирафт кор бар эшон музтариби гашту сари бботлу залолату табоҳи корӣ дар ниҳоданду бут параст шуданд , ва дар миёни эшон қавмӣ андак бимонаданд мутаворӣ аз бақоёии аҳли тавҳид ки бар дайн исо буданд ,у подшоҳи аҳли залолат дар он вақти дқёнўс буд ҷаббории мутамаррид , кофарии бути параст , қавмӣ гуфтанд даъвӣ худоӣ карду халқро бар тоъати худ даъват кард , ва ин дқёнўс бо лашкару ҳашами фаровон аз замини порси омада буд ва ин Мадинаи афсӯси дори алмалики худ сохта ва ҳар кас ки сар дар чанбари тоъат вай наёвардӣ ва аз дайни вай бар гаштӣ ӯро ҳалок кардӣ .

علماء صحابه و تابعین و ائمّه دین در آن مختلفند و در روایات و اقوال ایشان اختلاف و تفاوت است. قول امیر المؤمنین علی (ع) آنست که اصحاب الکهف قومی بودند در روزگار ملوک طوایف میان عیسی (ع) و محمد (ص) و مسکن ایشان زمین روم بود در شهر افسوس گفته‌اند که آن شهر امروز طرسوس است، و اهل آن شهر بر دین عیسی بودند و کتاب ایشان انجیل بود، و ایشان را ملکی بود صالح تا آن ملک بر جای بود کار ایشان بر نظام بود و بر دین عیسی راست بودند، چون آن ملک از دنیا برفت کار بر ایشان مضطرب گشت و سر بباطل و ضلالت و تباه کاری در نهادند و بت پرست شدند، و در میان ایشان قومی اندک بماندند متواری از بقایای اهل توحید که بر دین عیسی بودند، و پادشاه اهل ضلالت در آن وقت دقیانوس بود جبّاری متمرّد، کافری بت‌پرست، قومی گفتند دعوی خدایی کرد و خلق را بر طاعت خود دعوت کرد، و این دقیانوس با لشکر و حشم فراوان از زمین پارس آمده بود و این مدینه افسوس دار الملک خود ساخته و هر کس که سر در چنبر طاعت وی نیاوردی و از دین وی بر گشتی او را هلاک کردی.

Ва мигўинди дарин шаҳри афсӯси қасрии азими сохта буд аз обгина бар чаҳор сутуни заррини бдоштаҳ ва қандилҳои заррин аз он дар овехтаи бзнҷирҳои симин , ва аз ҷавониби он равзанҳо сохтаи баланди чунон ки ҳар рӯзи офтоб аз равзании дигар дар тофтӣу бадӣгарӣ берун шудӣ , ва дар он қасри Тахтии заррини сохтаи ҳаштод гази тӯли он ва чиҳил гази арзи он бонўоъи ҷавоҳиру иўоқит мурассаъ карда ,у бики ҷониби тахти ҳаштод курсии заррини ниҳода ки амирону солорони лашкару арқони давлат бар он нишастандӣ ,у бадӣгари ҷониби ҳамчандон курсии ниҳода ки уламоу қазоату аҳбор бар он нишастандӣ , ва бар сари худ тоҷии ниҳода ки чаҳор гӯша дошт дар ҳар гӯшае гавҳарии нишонда ки дар шаби торик чун шамъ метофт , ва панҷоҳ ғулом аз малики зодагон бо ҷамол бар сари ваии истода , ҳар якеро тоҷӣ бар сар ва амӯдҳо дар даст , шаш ҷавони дигар аз фарзандони мулӯк бо хираду ройу тадбири тамоми истода бар росту чапи вай , ин шаш ҷавонанд ки асҳоб алкҳФанд , номҳои эшон : имлихо , мкслмино , мҳштлино , мртўнс , асотўнс , аФтўнс . Ва қили имлихоу мкслминоу мртўсу ининўсу соринўсу зўониўонс .

و میگویند درین شهر افسوس قصری عظیم ساخته بود از آبگینه بر چهار ستون زرّین بداشته و قندیلهای زرّین از آن در آویخته بزنجیرهای سیمین، و از جوانب آن روزنها ساخته بلند چنان که هر روز آفتاب از روزنی دیگر در تافتی و بدیگری بیرون شدی، و در آن قصر تختی زرّین ساخته هشتاد گز طول آن و چهل گز عرض آن بانواع جواهر و یواقیت مرصّع کرده، و بیک جانب تخت هشتاد کرسی زرّین نهاده که امیران و سالاران لشکر و ارکان دولت بر آن نشستندی، و بدیگر جانب همچندان کرسی نهاده که علماء و قضات و احبار بر آن نشستندی، و بر سر خود تاجی نهاده که چهار گوشه داشت در هر گوشه‌ای گوهری نشانده که در شب تاریک چون شمع می‌تافت، و پنجاه غلام از ملک زادگان با جمال بر سر وی ایستاده، هر یکی را تاجی بر سر و عمودها در دست، شش جوان دیگر از فرزندان ملوک با خرد و رای و تدبیر تمام ایستاده بر راست و چپ وی، این شش جوان‌اند که اصحاب الکهف‌اند، نامهای ایشان: یملیخا، مکسلمینا، محشطلینا، مرطونس، اساطونس، افطونس. و قیل یملیخا و مکسلمینا و مرطوس و ینینوس و سارینوس و ذوانیوانس.

Он мутакаббири мутамарриди дқёнўси барин сифати подшоҳӣ ва мамлакат меронаду ҳаргиз ӯро дард сиррӣ набӯд ва табӣ нагирифт то аз мутакаббирӣу ҷабборӣ ки буд даъвӣ худоӣ кард ! чунонк фиръавн бо Мӯсо карду халқро бар ибодату хизмати худ рост кард , ва ҳар ки бхдоиӣ ӯ иқрори надодӣ ӯро ҳалок кардӣ , рӯзии даъватии сохта буду арқони давлату ҷумлаи хайлу ҳашамро хонда , бтриқӣ дар омад гуфт лашкари фалон малик омаду қасди вилоят ту дорад , ларза бар вай афтоду ҳаросӣу тарсии азим дар дилаш падед омад бар санъатӣ ки тоҷ аз сари ваии биФтоду зард рӯй гашт , ва он рӯзи навбати хизмати имлихо буд ки об бар даст малик мерехт , ва ин шаш кас навбат карда буданд ки чун аз хизмати вай фориғ шудандӣ бдъўти бахонаи яке аз эшон будандӣ , ва он рӯзи иттифоқро навбати имлихо буд чун хон биниҳоданду дасти бтъоми бурданд , имлихо нахурд ва ҳам чунон мутафаккир ва музтариб нишаста , гуфтанд чаро таом нахурӣ ва бар табъи худ нае ? гуфт , эй бародарони марои андешае дар дил афтод ки хӯрду хобу қарор аз ман рабӯда , гуфтанд он чаҳ андешааст ? ! гуфт : ин малики даъвӣ худоӣ мекунад ва ман имрӯз ӯро бар ҳоле дидам аз биму тарс ки худоён чунон набошанд ва чунон натарсанд , ва низ андеша мекунам ки худоиро касе шояду худовандӣ касеро сазад ки офаридагори осмону замину ҷаҳону ҷаҳонён буд .

آن متکبر متمرّد دقیانوس برین صفت پادشاهی و مملکت می‌راند و هرگز او را درد سری نبود و تبی نگرفت تا از متکبّری و جبّاری که بود دعوی خدایی کرد! چنانک فرعون با موسی کرد و خلق را بر عبادت و خدمت خود راست کرد، و هر که بخدایی او اقرار ندادی او را هلاک کردی، روزی دعوتی ساخته بود و ارکان دولت و جمله خیل و حشم را خوانده، بطریقی در آمد گفت لشکر فلان ملک آمد و قصد ولایت تو دارد، لرزه بر وی افتاد و هراسی و ترسی عظیم در دلش پدید آمد بر صنعتی که تاج از سر وی بیفتاد و زرد روی گشت، و آن روز نوبت خدمت یملیخا بود که آب بر دست ملک میریخت، و این شش کس نوبت کرده بودند که چون از خدمت وی فارغ شدندی بدعوت بخانه یکی از ایشان بودندی، و آن روز اتفاق را نوبت یملیخا بود چون خوان بنهادند و دست بطعام بردند، یملیخا نخورد و هم چنان متفکر و مضطرب نشسته، گفتند چرا طعام نخوری و بر طبع خود نه‌ای؟ گفت، ای برادران مرا اندیشه‌ای در دل افتاد که خورد و خواب و قرار از من ربوده، گفتند آن چه اندیشه است؟! گفت: این ملک دعوی خدایی می‌کند و من امروز او را بر حالی دیدم از بیم و ترس که خدایان چنان نباشند و چنان نترسند، و نیز اندیشه میکنم که خدایی را کسی شاید و خداوندی کسی را سزد که آفریدگار آسمان و زمین و جهان و جهانیان بود.

Чун имлихои ин сар бар эшон ошкоро кард , эшон чашми вайро бӯса ҳаме доданд ва мегуфтанд моро ҳамин андешаи бахотир дар меомад локини Зуҳра он надоштем ки ин ҳолро кашф кунем , бикбори овоз бар овараданд ки дқёнўс худоӣ несту ҷузи офаридагори осмону замини худованд ва ҷаббор нест : « рбнои раби алсмоўоту алأрз » .

چون یملیخا این سرّ بر ایشان آشکارا کرد، ایشان چشم وی را بوسه همی دادند و می‌گفتند ما را همین اندیشه بخاطر در می‌آمد لکن زهره آن نداشتیم که این حال را کشف کنیم، بیکبار آواز بر آوردند که دقیانوس خدای نیست و جز آفریدگار آسمان و زمین خداوند و جبّار نیست: «رَبُّنا رَبُّ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ».

Имлихо гуфт акнӯн яқин донед ки мо ин дайн дар миёни ин қавм натавонем дошт , моро бибояд гурехт дар вақти ғифлати эшон ббҳонаҳи асб тохтану гӯй задан , пас чун донистанд ки қавм аз эшон ғофиланд , барнишастанд ва аз шаҳр берун шуданд ва се майли гарми бронднд , он гуҳ имлихо гуфт аз асби фурӯи оӣид ки нози ин ҷаҳонӣ аз мо шуду ниёзи он ҷаҳонӣ омад , аз сутур пиёда шуданду қасд рафтан карданд , ҷавонон бинозу неъмати парвардаи ҳамеи кулуфту машаққат ихтиёр карданду меҳнат бар неъмат гузиданд , пои бараҳнаи он рӯзи ҳафт фарсанг бирафтанд то пойҳошони афкор шуда ва ранҷур гашта , гуруснау ташна , шабонеро диданд гуфтанд ҳеҷ таоми дорӣ ё пораи шер ки бмои диҳӣ ? гуфт : дорам , лекини рӯйҳои шумо рӯй мулӯкаст ва бар шумо асари подшоҳӣ май байнам на асари дарвешӣ ва чунон донам ки шумо аз дқёнўс гурехтаед ! қиссаи хеш бо ман бгўӣид , эшон гуфтанд , мо динӣ гирифтаем ки андари он дайни дурӯғи гуфтан раво нест , агар қиссаи худ бо ту рости гўӣими моро аз ту ҳеҷ ранҷӣ ва газандӣ расад ? шубон гуфт на , пас эшон қисса худ бигуфтанд , шубони бпои эшон дар афтод ва гуфт дайраст то маро дар дил ҳамин меояд ки шумо май гўӣид , чандон сабр кунед то ман ин гӯсфандонро бхдоўндони бози расонам ки он ҳама амонатанд бнздики ман , шубон рафту гӯсфандонро бхдоўндони бози расонам ки он ҳама амонатанд бнздики ман , шубон рафту гӯсфандони бози супурду бнздики эшон боз омад ва он саг бо эшон ҳаме рафт .

یملیخا گفت اکنون یقین دانید که ما این دین در میان این قوم نتوانیم داشت، ما را بباید گریخت در وقت غفلت ایشان ببهانه اسب تاختن و گوی زدن، پس چون دانستند که قوم از ایشان غافل‌اند، برنشستند و از شهر بیرون شدند و سه میل گرم براندند، آن گه یملیخا گفت از اسب فرو آئید که ناز این جهانی از ما شد و نیاز آن جهانی آمد، از ستور پیاده شدند و قصد رفتن کردند، جوانان بناز و نعمت پرورده همی کلفت و مشقّت اختیار کردند و محنت بر نعمت گزیدند، پای برهنه آن روز هفت فرسنگ برفتند تا پایهاشان افکار شده و رنجور گشته، گرسنه و تشنه، شبانی را دیدند گفتند هیچ طعام داری یا پاره شیر که بما دهی؟ گفت: دارم، لیکن رویهای شما روی ملوکست و بر شما اثر پادشاهی می‌بینم نه اثر درویشی و چنان دانم که شما از دقیانوس گریخته‌اید! قصّه خویش با من بگوئید، ایشان گفتند، ما دینی گرفته‌ایم که اندر آن دین دروغ گفتن روا نیست، اگر قصّه خود با تو راست گوئیم ما را از تو هیچ رنجی و گزندی رسد؟ شبان گفت نه، پس ایشان قصّه خود بگفتند، شبان بپای ایشان در افتاد و گفت دیرست تا مرا در دل همین می‌آید که شما می‌گوئید، چندان صبر کنید تا من این گوسفندان را بخداوندان باز رسانم که آن همه امانت‌اند بنزدیک من، شبان رفت و گوسفندان را بخداوندان باز رسانم که آن همه امانت‌اند بنزدیک من، شبان رفت و گوسفندان باز سپرد و بنزدیک ایشان باز آمد و آن سگ با ایشان همی‌رفت.

Гуфтаанд ки номи он саги қтмир буд ва гуфтаанд саҳбо ва гуфтаанд басит ва гуфтаанд қтФир ва гуфтаанд қтмўр ,у ранги ваии аблақ буд ва гуфтаанд осмони гаван ва гуфтаанд аз сурхӣ бзрдӣ задӣ ,у номи шубони кФишттиўнс , ҷавонон гуфтанд мари шубонро ки ин сагро барон ки саг ғаммоз бошад , набояд ки ббонги хеши моро Фзиҳт кунад , ҳар чанд ки шубони вайро ҳаме ронад намерафт , охири он саги бзбонии Фсбҳ овоз дод ки марои мронид ки ман низ гувоҳӣ медаҳум ки худо якеаст , даст аз ман бидоред то биёям ва шуморо посбонӣ кунам то душман бар шумо зафари наёбад , ва агар шуморо назд худованд қрбтӣ бошад мо низ ббркти шумо бнъмтӣ дар расем , ҷавонон чун ин бишуниданд ӯро фурӯ гузоштанд , ва гуфтаанд ки ӯро бар гардан гирифтанду бнўбт ӯро ҳамеи бурданд , пас шубони эшонро бкўҳии баради номи он кӯҳи бнҷлўс ва дар пеши он ғорӣ буду наздики он ғори дарахти мусмирае буду чашмаи оби равон , эшон аз он мива ва об хӯрданд ва дар ғор шуданд , инаст ки раб алъзаҳ гуфт : « إзи أўии алФтиаҳи إлии алкҳФ » эй азкр ё Муҳамад « إзи أўии алФтиаҳ » . Ва қили алъомли фӣа аҷабоу маънии ӯии сори илайҳу ҷаълаи мأўоаҳу алФтиаҳи ҷамъи Фтии ксбиаҳу сбӣ , эшон дар он ғор шуданд гуфтанд : « рбнои отнои ман лднки раҳмау ҳиии лнои ман أмрнои ршдо » , « отнои ман лднки раҳма » эй аътнои ман ъндку қблки тътФо , «у ҳиии лнои ман أмрно » эй саҳли лно ,у алтҳиӣаҳи эҳдоси ҳиӣаҳи алшии ءу шакла , « ршдо » эй слоҳоу Флоҳо .

گفته‌اند که نام آن سگ قطمیر بود و گفته‌اند صهبا و گفته‌اند بسیط و گفته‌اند قطفیر و گفته‌اند قطمور، و رنگ وی ابلق بود و گفته‌اند آسمان گون و گفته‌اند از سرخی بزردی زدی، و نام شبان کفیشططیونس، جوانان گفتند مر شبان را که این سگ را بران که سگ غمّاز باشد، نباید که ببانگ خویش ما را فضیحت کند، هر چند که شبان وی را همی‌راند نمی‌رفت، آخر آن سگ بزبانی فصبح آواز داد که مرا مرانید که من نیز گواهی میدهم که خدا یکیست، دست از من بدارید تا بیایم و شما را پاسبانی کنم تا دشمن بر شما ظفر نیابد، و اگر شما را نزد خداوند قربتی باشد ما نیز ببرکت شما بنعمتی در رسیم، جوانان چون این بشنیدند او را فرو گذاشتند، و گفته‌اند که او را بر گردن گرفتند و بنوبت او را همی‌بردند، پس شبان ایشان را بکوهی برد نام آن کوه بنجلوس و در پیش آن غاری بود و نزدیک آن غار درخت مثمره‌ای بود و چشمه آب روان، ایشان از آن میوه و آب خوردند و در غار شدند، اینست که ربّ العزّه گفت: «إِذْ أَوَی الْفِتْیَةُ إِلَی الْکَهْفِ» ای اذکر یا محمد «إِذْ أَوَی الْفِتْیَةُ». و قیل العامل فیه عجبا و معنی اوی صار الیه و جعله مأواه و الفتیة جمع فتی کصبیة و صبی، ایشان در آن غار شدند گفتند: «رَبَّنا آتِنا مِنْ لَدُنْکَ رَحْمَةً وَ هَیِّئْ لَنا مِنْ أَمْرِنا رَشَداً»، «آتِنا مِنْ لَدُنْکَ رَحْمَةً» ای اعطنا من عندک و قبلک تعطّفا، «وَ هَیِّئْ لَنا مِنْ أَمْرِنا» ای سهّل لنا، و التّهیّئة احداث هیئة الشّی‌ء و شکله، «رَشَداً» ای صلاحا و فلاحا.

« Фзрбнои алии озонҳм » яъне анмноҳм , иқоли зарби алии изни фалони азои номи лони алноӣми рбмои фатҳи Айнӣа ӯ ҳзии лисона ӯ таҳарруки шайъи ءи ман атрофа ва ман аннос ва ғайриҳам мо иноми Фотҳои Айнӣау лӣси шайъи ءи ман зўоти алрўҳи исмъу ҳўи ноӣми Флзлки қили ллнўми зарби алии алозн . Ва қил « Фзрбнои алии озонҳм » эй слбноҳми ҳўосҳми лони алноӣми мслўби алҳўосу хси алсмъи болзкри ман байни алҳўоси лони ман салби самъаи салби ақлау алноӣми мслўби алъқли бхлоФи соири алҳўос , « синӣни ъддо » насби алии алтмиизу алмънии синӣни тъдўнҳоу лои тҳққўнҳо . Ва қил « синӣн » зоти адад ,у қил « синӣн » касӣра .

«فَضَرَبْنا عَلَی آذانِهِمْ» یعنی انمناهم، یقال ضرب علی اذن فلان اذا نام لانّ النائم ربّما فتح عینیه او هذی لسانه او تحرّک شی‌ء من اطرافه و من النّاس و غیرهم ما ینام فاتحا عینیه و لیس شی‌ء من ذوات الرّوح یسمع و هو نائم فلذلک قیل للنّوم ضرب علی الاذن. و قیل «فَضَرَبْنا عَلَی آذانِهِمْ» ای سلبناهم حواسهم لانّ النائم مسلوب الحواس و خصّ السّمع بالذکر من بین الحواس لانّ من سلب سمعه سلب عقله و النّائم مسلوب العقل بخلاف سائر الحواس، «سِنِینَ عَدَداً» نصب علی التّمییز و المعنی سنین تعدّونها و لا تحققونها. و قیل «سِنِینَ» ذات عدد، و قیل «سِنِینَ» کثیرة.

« сами бъсноҳм » аиқзноҳм , « лнълм » илми мушоҳидау вуҷӯд . Қоли ибни ҷрири лиълми ибодӣ , « أии алҳзбин » иқоли ҳумои мъои ман асҳоби алкҳФи тҳзбўои ҳайни антбҳўоу ахтлФўо кам лбсўо мегуяд чун эшонро аз хоби бингихтими ду ҳизб буданд яъне ду гуруҳи мухталиф дар сухан , як гуруҳ гуфтанд : « кам лбстм » ва як гуруҳ гирифтанд : « лбснои иўмо » ӯ баъзи явм . Ва иқоли ани алҳзбини аҳдҳмои асҳоби алкҳФу алҳзби ассонии аҳли қритҳми алтии хрҷўои минҳоу ҳаии сдўми ҳайни ъсрўои алии асҳоби алкҳФи Фҳсбўои мғибҳми ани алқриаҳу мксҳми фии алкҳФи ман ктобҳми алзии вҷдўаҳи фии лавҳи ман рсоси ъндҳм . Қоли ибни баҳри аҳади алҳзбини аллоҳу ассонии алхлқ , кқўлаҳ : « أи أнтми أълми أми аллоҳ » .

«ثُمَّ بَعَثْناهُمْ» ایقظناهم، «لِنَعْلَمَ» علم مشاهدة و وجود. قال ابن جریر لیعلم عبادی، «أَیُّ الْحِزْبَیْنِ» یقال هما معا من اصحاب الکهف تحزبوا حین انتبهوا و اختلفوا کم لبثوا می‌گوید چون ایشان را از خواب بینگیختیم دو حزب بودند یعنی دو گروه مختلف در سخن، یک گروه گفتند: «کَمْ لَبِثْتُمْ» و یک گروه گرفتند: «لَبِثْنا یَوْماً» او بعض یوم. و یقال انّ الحزبین احدهما اصحاب الکهف و الحزب الثّانی اهل قریتهم الّتی خرجوا منها و هی سدوم حین عثروا علی اصحاب الکهف فحسبوا مغیبهم عن القریة و مکثهم فی الکهف من کتابهم الّذی وجدوه فی لوح من رصاص عندهم. قال ابن بحر احد الحزبین اللَّه و الثّانی الخلق، کقوله: «أَ أَنْتُمْ أَعْلَمُ أَمِ اللَّهُ».

. . . « أҳсӣ » аФъли ман алоҳсоءу ҳўи алъд , ва « أмдо » насби алии алтмииз ,у қил « أҳсӣ » феъли моз эй аҳоти уламои бأмди лбсҳм ва « أмдо » насби лонаи мафъӯли аҳсӣу аломди алғоиаҳ ,у қили алъдд .

... «أَحْصی‌» افعل من الاحصاء و هو العدّ، و «أَمَداً» نصب علی التّمییز، و قیل «أَحْصی‌» فعل ماض ای احاط علما بأمد لبثهم و «أَمَداً» نصب لانّه مفعول احصی و الامد الغایة، و قیل العدد.

Дқёнўс чун эшонро талаб кард ва наёфт гуфтанд эшон аз ту бигурехтанду динӣ дигар гузиданд , вай барнишаст бо лашкари хеш ва бар асар эшон бирафт то бадар ғор расед : Фўҷдўои осорҳми дохилину лами иҷдўои осорҳми хориҷин , гуфтанд нишон рафтан эшон дар ғор пайдост аммо нишони берун омадан пайдо нест , чун дар ғор шуданд эшонро надиданд раби Алъоламин эшонро дар ҳифзу риояти хеши бдошту чашми душман аз дидан эшон нобӣно кард . Ва гуфтаанд ки эшонро дар ғор бидиданд хуфта аммо ҳеҷ каси тоқат он надошт ки дар ғор шавад аз руъбу фазаъ ки дар дил эшон афтод , пас дқёнўс гуфт мақсӯди мо ҳалок эшонаст , дар ғор бароред бар эшон устувор то аз тишнагӣ ва гуруснагӣ бимиранд , пас чунон карданд ва бозгаштанд .

دقیانوس چون ایشان را طلب کرد و نیافت گفتند ایشان از تو بگریختند و دینی دیگر گزیدند، وی برنشست با لشکر خویش و بر اثر ایشان برفت تا بدر غار رسید: فوجدوا آثارهم داخلین و لم یجدوا آثارهم خارجین، گفتند نشان رفتن ایشان در غار پیداست اما نشان بیرون آمدن پیدا نیست، چون در غار شدند ایشان را ندیدند ربّ العالمین ایشان را در حفظ و رعایت خویش بداشت و چشم دشمن از دیدن ایشان نابینا کرد. و گفته‌اند که ایشان را در غار بدیدند خفته اما هیچ کس طاقت آن نداشت که در غار شود از رعب و فزع که در دل ایشان افتاد، پس دقیانوس گفت مقصود ما هلاک ایشانست، در غار برآرید بر ایشان استوار تا از تشنگی و گرسنگی بمیرند، پس چنان کردند و بازگشتند.

Ду марди мусулмон ки имони хеш аз дқёнўс пинҳон медоштанд лавҳӣ сохтанд аз рсос ва номҳои эшон бар он лавҳи нбштнд ки фалону фалону фалон аз авлоди мулӯк дар рӯзгори мамлакати дқёнўси тоғӣ аз вай бигурехтанд ва дар ғор шуданду каси эшонро боз надид , ҳар ки боишон дар расад ва эшонро бинад бидонад ки эшон мслмононнду дайни дорон ,у таърих рафтан эшону Фқди эшон фалони моҳ буду фалони сол , он лавҳи бурданд ва бар дар ғор пинҳон карданд ва гуфтанд : лаъли иўмо иъср манеҳам алии асар .

دو مرد مسلمان که ایمان خویش از دقیانوس پنهان می‌داشتند لوحی ساختند از رصاص و نامهای ایشان بر آن لوح نبشتند که فلان و فلان و فلان از اولاد ملوک در روزگار مملکت دقیانوس طاغی از وی بگریختند و در غار شدند و کس ایشان را باز ندید، هر که بایشان در رسد و ایشان را بیند بداند که ایشان مسلمانانند و دین داران، و تاریخ رفتن ایشان و فقد ایشان فلان ماه بود و فلان سال، آن لوح بردند و بر در غار پنهان کردند و گفتند: لعلّ یوما یعثر منهم علی اثر.