Ин сӯраи Марями навад ва ҳашт оятаст ва нуҳсад ва ҳаштод ва ду калима ва се ҳазор ва ҳаштсад ва ду ҳарф , ҷумла бимика фурӯ омад магари як оят ва он оят саҷдааст бқўли баъзе муфассирон :у бқўли баъзе : « ФхлФи ман бъдҳми халаф » то онҷо ки гуфт «у лои излмўни шиӣо » . Ва гуфтаанд дарин сӯраи ду оят мансӯхаст : яке : «у أнзрҳми явми алҳсраҳ » маънии нзорти боити сайфи мансӯхи гашт , дигар « Флои тъҷли алайҳим » ин қадар аз оят мансӯхаст боити сайф . Ва дар фазляти сӯра , абии каъб ривоят кард аз

این سوره مریم نود و هشت آیتست و نهصد و هشتاد و دو کلمه و سه هزار و هشتصد و دو حرف، جمله بمکه فرو آمد مگر یک آیت و آن آیت سجده است بقول بعضی مفسّران: و بقول بعضی: «فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ» تا آنجا که گفت «وَ لا یُظْلَمُونَ شَیْئاً». و گفته‌اند درین سوره دو آیت منسوخ است: یکی: «وَ أَنْذِرْهُمْ یَوْمَ الْحَسْرَةِ» معنی نذارت بآیت سیف منسوخ گشت، دیگر «فَلا تَعْجَلْ عَلَیْهِمْ» این قدر از آیت منسوخست بآیت سیف. و در فضلیت سوره، ابیّ کعب روایت کرد از

« Мустафо ( с ) қол : « ман қрأи сӯраи Марями аътии ман алоҷри баъдади ман сидқи бзкрёу кизб бау биҳиӣу Маряму исоу Мӯсоу ҳорӯну иброҳӣму исҳоқу ёқӯбу Исмоили ъушри ҳасаноту баъдади ман дуои аллоҳи влдоу баъдади ман лами идъи ?лаи влдо »

«مصطفی (ص) قال: «من قرأ سورة مریم اعطی من الاجر بعدد من صدّق بزکریا و کذّب به و بیحیی و مریم و عیسی و موسی و هارون و ابراهیم و اسحاق و یعقوب و اسماعیل عشر حسنات و بعدد من دعا اللَّه ولدا و بعدد من لم یدع له ولدا»

Бисмии аллоҳ , ин боءи бисмии аллоҳи ҳарф илсоқасту илсоқро млсқ ба дар бояд то сухан тамом шавад ва муҳкам гардад , набинӣ ки агар касе гуяд : « болқлм , болскин » сухани ноқис буд аммо агар гуяд : кутубати болқлм , қатъати болскини он гуҳи сухан тамом шавад ,у млсқ ба ӣнҷо замираст чунон ки ибн аббос гуфт : маъноаи абдأи бисми аллоҳ мегуяд баноми худо оғоз кунам дар ҳамаи кору буии табарруки гирами баҳамаи ҳол , он фарохи бахшоиши бурузӣ додан бар ҳамаи ҷонварони дарин ҷаҳон ,у меҳрбон бар муъминон дар он ҷаҳон . Агар касе гуяд , боءи бисмии аллоҳ чаро баланд кунанду бадӣгари ҷойҳо баланд накунанд ? ҷавоб онаст ки ин дар асл чунон бӯда ки дар « ақрأи босами рбк » , алифро аз он ҳазф карданду тӯли он ббоء доданд то далел буд бар ҳазфи алиф . Музаккарон гӯйанд ин боء баланд карданд , лонҳои суҳбати исми аллоҳи Фтолту артФът , ашори илои ани ман сҳби исми алмўлии толу артФъи фии алдорин . Боء ки бо номи мавло суҳбат кард сари афроз боҳо гашт . Муъмин ки ҳамаи умр бо номи мавло суҳбат дорад чаҳ аҷаб агар сарафрози ду ҷаҳон гардад ? ! . Ва исм дар асл смў бӯдааст ин ва ӯ аз охири вай тарҳ карданду алиф дар аввал вай афзуданд тамомии калимаро , то буи ибтидо кунанд . Ва иштиқоқи он аз самтасту самт нишонаст яъне ки исми нишоне буд мсмиро . Ва гуфтаанд иштиқоқи исм аз смўаст , «у ҳўи алортФоъу алълў , яъне ани алосми иълў . Алмсмӣу алосми мо ълоу зуҳри Фсори уламои ллдлолаҳи алии мо таҳтаи ман алмънӣ .

بسم اللَّه، این باء بسم اللَّه حرف الصاق است و الصاق را ملصق به در باید تا سخن تمام شود و محکم گردد، نبینی که اگر کسی گوید: «بالقلم، بالّسکین» سخن ناقص بود اما اگر گوید: کتبت بالقلم، قطعت بالّسکین آن گه سخن تمام شود، و ملصق به اینجا ضمیر است چنان که ابن عباس گفت: معناه ابدأ بسم اللَّه می‌گوید بنام خدا آغاز کنم در همه کار و بوی تبرک گیرم بهمه حال، آن فراخ بخشایش بروزی دادن بر همه جانوران درین جهان، و مهربان بر مؤمنان در آن جهان. اگر کسی گوید، باء بسم اللَّه چرا بلند کنند و بدیگر جایها بلند نکنند؟ جواب آنست که این در اصل چنان بوده که در «اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّکَ»، الف را از آن حذف کردند و طول آن بباء دادند تا دلیل بود بر حذف الف. مذکّران گویند این باء بلند کردند، لانّها صحبت اسم اللَّه فطالت و ارتفعت، اشار الی انّ من صحب اسم المولی طال و ارتفع فی الدارین. باء که با نام مولی صحبت کرد سر افراز با ها گشت. مؤمن که همه عمر با نام مولی صحبت دارد چه عجب اگر سرافراز دو جهان گردد؟!. و اسم در اصل سمو بوده است این و او از آخر وی طرح کردند و الف در اول وی افزودند تمامی کلمه را، تا بوی ابتدا کنند. و اشتقاق آن از سمت است و سمت نشان است یعنی که اسم نشانی بود مسمی را. و گفته‌اند اشتقاق اسم از سموّ است، «و هو الارتفاع و العلوّ، یعنی ان الاسم یعلو. المسمی و الاسم ما علا و ظهر فصار علما للدلالة علی ما تحته من المعنی.

Аммо иштиқоқи номи аллоҳ бар қавли бештарини муфассирон аз илоҳ алоҳаҳаст эй . Абди ибода . Ва иқоли тأлаҳи алрҷли азои тнск ,у алмънии ҳўи алмстҳқи ллъбодаҳ ,у зўи алъбодаҳи алзии илайҳи тавваҷуҳи алъбоду баҳои иқсд . Ва қоли абӯи алҳисми алрозӣ : аллоҳи аслаи илоҳу қоли аллоҳи ъзу ҷл : « ва мо кони маъааи ман إлаҳ , إзои лзҳби кули إлаҳи бмои халқ »у лои икўни ?илҳо ҳатто икўни лъбодаҳи холқоу розқоу мдброу алайҳи мқтдрои Фмни лами икни кзлки Флиси болаҳ . Ва ани абди злмо , бали ҳўи махлуқу мутааббид . Ва иқол : асли илоҳи влоаҳи Фқлбти алўоўи алҳмзаҳи комаи қолўои ллўшоҳи ашоҳу маънии алўлоаҳи ани алхлқи иўлҳўни илайҳи бҳўоиҷҳму итзръўни илайҳи фии мо инўбҳм ,у иФзъўни илайҳи фии кули мо исибҳми комаи иўлаҳи кули Тифли илои ИМА . Ва аз хосиятҳои номи аллоҳ яке онаст ки ҳар ҳарфӣ ки аз вай бияфканӣ боқӣ ки бимонад тамом буд : алиф бияфканӣ ллаҳ бимонад тамом бошад ва фоида диҳад : чунон ки гуфт « ллаҳи мо фии алсмоўот ва мо фии алأрз . » агар лоам аввал бияфканӣ ?ла бимонад тамом буд ва маънӣ диҳад кқўлаҳи таъолӣ : « ?лаи малики алсмоўоту алأрз . » ва агар лоам дувум бияфканӣ ҳў бимонад : « ҳўи алأўлу алохру аззоҳиру алботн » .

اما اشتقاق نام اللَّه بر قول بیشترین مفسّران از اله الاهة است ای . عبد عبادة. و یقال تألّه الرجل اذا تنسّک، و المعنی هو المستحق للعبادة، و ذو العبادة الذی الیه توجّه العباد و بها یقصد. و قال ابو الهیثم الرازی: اللَّه اصله اله و قال اللَّه عز و جلّ: «وَ ما کانَ مَعَهُ مِنْ إِلهٍ، إِذاً لَذَهَبَ کُلُّ إِلهٍ بِما خَلَقَ» و لا یکون الها حتی یکون لعباده خالقا و رازقا و مدبرا و علیه مقتدرا فمن لم یکن کذلک فلیس بآله. و ان عبد ظلما، بل هو مخلوق و متعبد. و یقال: اصل اله ولاه فقلبت الواو الهمزة کما قالوا للوشاح اشاح و معنی الولاه ان الخلق یولهون الیه بحوایجهم و یتضرّعون الیه فی ما ینوبهم، و یفزعون الیه فی کلّ ما یصیبهم کما یوله کلّ طفل الی امه. و از خاصیتهای نام اللَّه یکی آنست که هر حرفی که از وی بیفکنی باقی که بماند تمام بود: الف بیفکنی للَّه بماند تمام باشد و فایده دهد: چنان که گفت «لِلَّهِ ما فِی السَّماواتِ وَ ما فِی الْأَرْضِ.» اگر لام اوّل بیفکنی له بماند تمام بود و معنی دهد کقوله تعالی: «لَهُ مُلْکُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ.» و اگر لام دوّم بیفکنی هو بماند: «هُوَ الْأَوَّلُ وَ الْآخِرُ وَ الظَّاهِرُ وَ الْباطِنُ».

Аммо рҳмну раҳим ҳар ду муштақанд аз раҳма . Локини рҳмни раҳмату рӯзӣу неъмат фоида диҳад ,у раҳими раҳмату афву мағфират фоида диҳад ,у рӯзӣ ва неъмат ҷудосту афву мағфирати ҷудо , пас ин такрор бефоида нест ,у иштиқоқи раҳмат аз раҳмаст яъне комаи ани алрҳми тштмли алии алҷнини болўқоиаҳу алҳмояи Фкзлки алрҳмаҳи тштмли алии алъбди болръоиаҳу алкФоиаҳ . Ва гуфтаанд миёни рҳмну раҳим фарқ нест аз рӯй маънӣ , чунон ки гӯйанд ндмону надим ,у ҷамъи миён ҳар ду таъкӣди рости чунон ки гӯйанд фалони ҷоади маҷд .

اما رحمن و رحیم هر دو مشتق‌اند از رحمة. لکن رحمن رحمت و روزی و نعمت فایده دهد، و رحیم رحمت و عفو و مغفرت فایده دهد، و روزی و نعمت جداست و عفو و مغفرت جدا، پس این تکرار بی‌فایده نیست، و اشتقاق رحمت از رحم است یعنی کما انّ الرحم تشتمل علی الجنین بالوقایة و الحمایة فکذلک الرّحمة تشتمل علی العبد بالرعایة و الکفایة. و گفته‌اند میان رحمن و رحیم فرق نیست از روی معنی، چنان که گویند ندمان و ندیم، و جمع میان هر دو تأکید راست چنان که گویند فلان جاد مجدّ.

Ва дар шаъни нузули ояти тсмити муфассиронро ду қавласт : гуруҳе гуфтанд : ин ояти басаи наҷми омадау сабаби он буд ки Мустафо ( с ) пеш аз ваҳй одат дошт ки « босмки аллоҳам »

و در شأن نزول آیت تسمیت مفسّران را دو قول است: گروهی گفتند: این آیت بسه نجم آمده و سبب آن بود که مصطفی (ص) پیش از وحی عادت داشت که «باسمک اللّهم»

Гуфтӣ бар одати араб дар ҷоҳилият , чун оят омад ки « бисмии аллоҳи маҷроҳоу мрсоҳо » расӯл худо бифармуд то бисми аллоҳ менавиштанд , баъд аз он чун оят омад . « қул адъўои аллоҳи أўи адъўои арраҳмон » бифармуд то бисмии аллоҳ арраҳмон менавиштанд , пас аз он чун оят омад . « إнаҳи ман сулаймону إнаҳи бисмии аллоҳи арраҳмони арраҳим »

گفتی بر عادت عرب در جاهلیت، چون آیت آمد که «بِسْمِ اللَّهِ مَجْراها وَ مُرْساها» رسول خدا بفرمود تا بسم اللَّه می‌نوشتند، بعد از آن چون آیت آمد. «قُلِ ادْعُوا اللَّهَ أَوِ ادْعُوا الرَّحْمنَ» بفرمود تا بسم اللَّه الرحمن می‌نوشتند، پس از آن چون آیت آمد. «إِنَّهُ مِنْ سُلَیْمانَ وَ إِنَّهُ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ»

Бифармуд , тамом бинвиштанд ва гуфтанд « бисмии аллоҳи арраҳмони арраҳим . »

بفرمود، تمام بنوشتند و گفتند «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ.»

Қавл дувум онаст ки бикбор аз осмон фурӯ омад дар бадви беъсат , ибн аббос гуфт Ҷабраил ( ъ ) Мустафо ( с )ро талқин кард бар кӯҳи ҳаро ва ӯро гуфт : бигӯӣ « бисмии аллоҳи арраҳмони арраҳим » ва ин қисса дар сӯра ълқ гуфта ояд аншоءи аллоҳ . Мазҳаби шофиӣу асҳоб ҳадис онаст ки бисмии аллоҳи арраҳмони арраҳим дар ҳар сари сўртӣ оятӣаст аз он сӯра , Ҷабраил аз осмон фурӯ оварда ва бар Мустафо ( с ) хондау хабар дурустаст ки ибн аббос гуфт : кони расӯли аллоҳ ( с ) лои иърФи хатми сӯра ҳатто инзли алайҳи бисмии аллоҳи арраҳмони арраҳим . Ва дар фазилати оят тсмит овардаанд аз Мустафо ( с ) ки гуфт : агар одамӣу парии ҳама баҳам оянд чаҳор ҳазор сол то тафсиру фазилат он бидонанд чаҳор ҳазор сол бохр бирасад ва аз фазли ону тафсири он ъушрӣ надониста бошанд . Ва ҳар ки як бори бсдқ дил бигӯед « бисмии аллоҳи арраҳмони арраҳим » аллоҳи таъолии баҳри ҳарфии чаҳор ҳазор некӣ дар девони вай боз кунаду бинависад , ва чаҳор ҳазор бадӣ аз девони вай маҳв кунад ва чаҳор ҳазор дараҷа дар биҳишти баноми вай боз кунад .

قول دوّم آنست که بیکبار از آسمان فرو آمد در بدو بعثت، ابن عباس گفت جبرئیل (ع) مصطفی (ص) را تلقین کرد بر کوه حرا و او را گفت: بگوی «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ» و این قصه در سوره علق گفته آید انشاء اللَّه. مذهب شافعی و اصحاب حدیث آنست که بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ در هر سر سورتی آیتی است از آن سوره، جبرئیل از آسمان فرو آورده و بر مصطفی (ص) خوانده و خبر درست است که ابن عباس گفت: کان رسول اللَّه (ص) لا یعرف ختم سورة حتی ینزل علیه بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ. و در فضیلت آیت تسمیت آورده‌اند از مصطفی (ص) که گفت: اگر آدمی و پری همه بهم آیند چهار هزار سال تا تفسیر و فضیلت آن بدانند چهار هزار سال بآخر برسد و از فضل آن و تفسیر آن عشری ندانسته باشند. و هر که یک بار بصدق دل بگوید «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ» اللَّه تعالی بهر حرفی چهار هزار نیکی در دیوان وی باز کند و بنویسد، و چهار هزار بدی از دیوان وی محو کند و چهار هزار درجه در بهشت بنام وی باز کند.

Қавлаи ъзу ҷл : « кҳиъс » дар баъзе тафсирҳо овардаанд ки раби алъзаҳи ин ҳуруфи тҳҷӣ дар авоил сур бидон фиристодааст то халқро далолат кунад бар муддати бқоءи ислом , яъне ки ин ҳуруфи баҳисоби ҷамал бар гиранд бе такрори чандон ки бар ояд рӯзгори ислому бқоءи ин уммат чандон бошад ва ин муддати шашсад ва навад ва се соласт чун ин муддат басар ояд қиёмат бархезаду растохез падед ояд , ва ин қавли бнздики аҳли таҳқиқ заъифаст аз се ваҷҳ : яке онкии ин даъвӣ илм қиёматасту илми қиёмати наздик халқ нест , аллоҳ таъолӣ мегуяд : « қул إнмо илмҳо ъанд аллоҳ » . Дигар ваҷҳ онаст ки араби ҳаргизи ҳисоби ҷамал нашинохтаанду одати эшон набӯда , иқўли аллоҳи таъолӣ : « إнои ҷълноаҳи қронои ърбё » .

قوله عز و جل: «کهیعص» در بعضی تفسیرها آورده‌اند که رب العزة این حروف تهجی در اوایل سور بدان فرستاده است تا خلق را دلالت کند بر مدت بقاء اسلام، یعنی که این حروف بحساب جمل بر گیرند بی‌تکرار چندان که بر آید روزگار اسلام و بقاء این امت چندان باشد و این مدت ششصد و نود و سه سالست چون این مدت بسر آید قیامت برخیزد و رستاخیز پدید آید، و این قول بنزدیک اهل تحقیق ضعیف است از سه وجه: یکی آنکه این دعوی علم قیامتست و علم قیامت نزدیک خلق نیست، اللَّه تعالی میگوید: «قُلْ إِنَّما عِلْمُها عِنْدَ اللَّهِ». دیگر وجه آنست که عرب هرگز حساب جمل نشناخته‌اند و عادت ایشان نبوده، یقول اللَّه تعالی: «إِنَّا جَعَلْناهُ قُرْآناً عَرَبِیًّا».

Ҷое дигар гуфт : « блсони арабии мубин » . Се дигар ваҷҳ онаст ки раби алъзаҳи ин ҳуруф дар авоили сури мукаррар боз гуфта ва эшон ин ҳисоб на мукаррар бар гирифта ва агар мукаррар кунанд азъоФ он бошад . Ва бдонкаҳи ин ҳуруфи мақтаа дар қуръон бар панҷ ваҷҳаст : вҳдонӣ : чун с , қ , Н ,у сноӣӣ : чун тоҳо , ис , ҳам ,у слосӣ : чун ?илам , алр , тсм ,у рубоӣ : чун алмс , алмру хмосӣ чун кҳиъсу лаҳми ъсқ . Қавмӣ гуфтанд : номи сўртҳоонд ва гуфтаанд : номҳои қуръонанд ва гуфтаанд : номҳои аллоҳ таъолӣанду лиҳозо рӯй ани алии анаи кони иқўл : ё кҳиъс , ағФри лӣ .

جایی دیگر گفت: «بِلِسانٍ عَرَبِیٍّ مُبِینٍ». سه دیگر وجه آنست که رب العزة این حروف در اوایل سور مکرر باز گفته و ایشان این حساب نه مکرّر بر گرفته و اگر مکرّر کنند اضعاف آن باشد. و بدانکه این حروف مقطعه در قرآن بر پنج وجه است: وحدانی: چون ص، ق، ن، و ثنائی: چون طه، یس، حم، و ثلاثی: چون الم، الر، طسم، و رباعی: چون المص، المر و خماسی چون کهیعص و لَحْمَ عسق. قومی گفتند: نام سورتهااند و گفته‌اند: نامهای قرآنند و گفته‌اند: نامهای اللَّه تعالی‌اند و لهذا روی عن علی انه کان یقول: یا کهیعص، اغفر لی.

Ва кони иҳлФи бкҳиъс , амири алмؤмнини алӣ ( ъ ) бойени ҳуруфи савганд ёд кард аз он ки эътиқод дошт ки ин ҳуруфҳо номҳои худоанд ё сифоти вай , ва маълумаст ки савганди ҷузи баному сифати аллоҳ баста нашавад . Ва дурустаст аз ибни аббос ки гуфт : алкоФи ман коф ,у алҳоءи манҳоаду алёءи ман ҳалим ,у алъайни ман алӣам ,у алсоди ман содиқ . Ва брўоитии дигар аз ибни аббос : кабӣр ,ҳоад , амин , азиз , содиқ . Маънӣ онаст ки халқро басанда кораст ва эшонро роҳ намоаст , бгФтору кирдор аз эшон доно ва дар въд ва гуфт худ рости гӯй , дар сифати бузургвор ва дар въди устувор , рости гӯйу рости кор , клбӣ гуфт : кофи лхлқаҳ ,ҳоад лъбодаҳ , ядаи фавқи аидиҳм , олами бтрбитаҳ , содиқи фии ваъда . Муҳимҳоро кофӣасту ваъдаро вофе ва роҳ намой бандагону дили гушои эшон , бақадр аз ҳамаи бартар , бзоту сифоти зӯр , олами босрори бандагону созандаи кори эшон дар ду ҷаҳон , рости гӯйу рости кору рости дон .

و کان یحلف بکهیعص‌، امیر المؤمنین علی (ع) باین حروف سوگند یاد کرد از آن که اعتقاد داشت که این حروفها نامهای خدااند یا صفات وی، و معلوم است که سوگند جز بنام و صفت اللَّه بسته نشود. و درست است از ابن عبّاس که گفت: الکاف من کاف، و الهاء من هاد و الیاء من حلیم، و العین من علیم، و الصاد من صادق. و بروایتی دیگر از ابن عباس: کبیر، هاد، امین، عزیز، صادق. معنی آنست که خلق را بسنده کارست و ایشان را راه نما است، بگفتار و کردار از ایشان دانا و در وعد و گفت خود راست گوی، در صفت بزرگوار و در وعد استوار، راست گوی و راست کار، کلبی گفت: کاف لخلقه، هاد لعباده، یده فوق ایدیهم، عالم بتربیته، صادق فی وعده. مهم‌ها را کافی است و وعده را وافی و راه نمای بندگان و دل گشای ایشان، بقدر از همه برتر، بذات و صفات زور، عالم باسرار بندگان و سازنده کار ایشان در دو جهان، راست گوی و راست کار و راست دان.

« кҳиъс » . Ксоиӣу абӯи бикри ҳоءу ёء ҳар ду боМалта хонанд абӯи Амри ҳоء боМалта хонду ёء на , ибни омиру Ҳамзаи ёء боМалта хонанду ҳоء на , нофеъ ҳар ду байни алФтҳ ва алкср хонд алии мазҳабаи фии аломолаҳ , боқии ҳама ба тФхим хонанд беамолт .

«کهیعص». کسایی و ابو بکر هاء و یاء هر دو بامالت خوانند ابو عمرو هاء بامالت خواند و یاء نه، ابن عامر و حمزه یاء بامالت خوانند و هاء نه، نافع هر دو بین الفتح و الکسر خواند علی مذهبه فی الامالة، باقی همه به تفخیم خوانند بی امالت.

« зикри раҳмат » хабари мбтдоءи мҳзўФст ва дар ояти тақдим ва таъхираст , эй ҳозои алзии нтлўаҳи алейк зикри рбки абдаи закариёи брҳмтаҳ . Бойени қавли раби фоил зикрасту абда мафъӯл аст мегуяд : ин қисса ки бар ту михўоним ёд кард худованд туаст бандаи худро закариёи брҳмти хеш , яъне ки брҳмти хеши зикр вай карду қисса вай гуфт . Ва раво бошад ки тамомии сухан дар « إзи нодаии раба » буд , эй дъоءи закариёи рабаи кони ман раҳмаи рбку илҳома Аёа , мегуяд : дъоءи закариёу иҷобат ки аз ҳақ ёфт раҳматӣ буд ки худованди ту бар вай кард ,у илҳом ки вайро дод . Ангаи қисса дар гирифт ва гуфт : « إзи нодаии раба » эй дуои рабаи фии миҳроба , . « ндоءи хФё » эй дуои саро бар хонд худованди худро дар сар , боўозӣ на баланд . Биҷой оварад ки дар дуои ахФоء суннатаст : фармӯдау писандидаи аллоҳ таъолӣаст ки мегуяд : « адъўои рбкми тзръоу хФиаҳ »у пайғомбар ( с ) гуфта : « хайри алдъои алхФӣу хайри алрзқи мо икФӣ »

«ذِکْرُ رَحْمَتِ» خبر مبتداء محذوفست و در آیت تقدیم و تأخیر است، ای هذا الّذی نتلوه علیک ذکر ربک عبده زکریا برحمته. باین قول رب فاعل ذکر است و عبده مفعول است می‌گوید: این قصه که بر تو میخوانیم یاد کرد خداوند تو است بنده خود را زکریا برحمت خویش، یعنی که برحمت خویش ذکر وی کرد و قصه وی گفت. و روا باشد که تمامی سخن در «إِذْ نادی‌ رَبَّهُ» بود، ای دعاء زکریا ربه کان من رحمة ربک و الهامه ایّاه، می‌گوید: دعاء زکریا و اجابت که از حق یافت رحمتی بود که خداوند تو بر وی کرد، و الهام که وی را داد. انگه قصه در گرفت و گفت: «إِذْ نادی‌ رَبَّهُ» ای دعا ربه فی محرابه،. «نِداءً خَفِیًّا» ای دعا سرّا بر خواند خداوند خود را در سرّ، بآوازی نه بلند. بجای آورد که در دعا اخفاء سنت است: فرموده و پسندیده اللَّه تعالی است که می‌گوید: «ادْعُوا رَبَّکُمْ تَضَرُّعاً وَ خُفْیَةً» و پیغامبر (ص) گفته: «خیر الدعا الخفی و خیر الرزق ما یکفی»

Ва хабар дурустаст ки қавмӣ дуо карданд боўози баланду пайғомбар ( с ) гуфт : « анкми лои тдъўни асму лои ғоибо , анкми тдъўни смиъои қрибо .

و خبر درستست که قومی دعا کردند بآواز بلند و پیغامبر (ص) گفت: «انکم لا تدعون اصمّ و لا غایبا، انکم تدعون سمیعا قریبا.

Ва гуфтаанд закариё аз баҳри он дар сар дуо кард аз қавми худ пинҳон дошта ки аз эшон шарм дошт ки гӯйанд ба перонаи сар фарзанд мехоҳад аз зании нозоянда . Ва гуфтаанд : закариё донист ки овози баланду овози нарми бнздики ҳақи субҳона ва таъолӣ яксонаст , аммо овози нарми бхзўъу хушўъи нздиктрст ва аз риёи давртар , аз он нарм гуфт , он гоҳи тафсир дуо кард ва боз намӯд ки дъоء чаҳ кард ва чаҳ хост : « қоли раб » ва ин он гоҳ буд ки дар миҳроби пеши Марям дар зимистони мива тобистонӣ дид на буқати хеш , гуфт он худованд ки қодираст ки дар зимистони мива тобистонӣ диҳад на буқати хеш , қодираст ки перонаи сар фарзанд диҳад , он рӯзи рағбати фарзанд хостани буи падед омад , бмҳроб боз шуд ва намоз кард ва дар аллоҳ таъолӣ зоред , ва дар сари ин дуо кард : « раби إнии ваҳни алъзми манӣ » эй заъфи бадании лкбри суннӣ , бори худоё , тани ман аз перии заъифи гашту устихони ман суст шуд ! хси алъзми болзкри лонаи ақўии мо фии алонсону азои ваҳни лои ирҷии авди алқўаҳи илайҳ . Ва гуфтаанд устихони кноитст аз дандон . Шкои зҳоби азросаҳ . Гуфтаанд : закариёи он вақти ҳафтод ва панҷ сола буд . Иқоли ваҳни иҳну ваҳни иўҳни вҳноу вҳнои азои заъф . Ва қил : ваҳни бмънии вҳӣ .

و گفته‌اند زکریا از بهر آن در سرّ دعا کرد از قوم خود پنهان داشته که از ایشان شرم داشت که گویند به پیرانه سر فرزند میخواهد از زنی نازاینده. و گفته‌اند: زکریا دانست که آواز بلند و آواز نرم بنزدیک حق سبحانه و تعالی یکسانست، اما آواز نرم بخضوع و خشوع نزدیکترست و از ریا دورتر، از آن نرم گفت، آن گاه تفسیر دعا کرد و باز نمود که دعاء چه کرد و چه خواست: «قالَ رَبِّ» و این آن گاه بود که در محراب پیش مریم در زمستان میوه تابستانی دید نه بوقت خویش، گفت آن خداوند که قادرست که در زمستان میوه تابستانی دهد نه بوقت خویش، قادرست که پیرانه سر فرزند دهد، آن روز رغبت فرزند خواستن بوی پدید آمد، بمحراب باز شد و نماز کرد و در اللَّه تعالی زارید، و در سرّ این دعا کرد: «رَبِّ إِنِّی وَهَنَ الْعَظْمُ مِنِّی» ای ضعف بدنی لکبر سنّی، بار خدایا، تن من از پیری ضعیف گشت و استخوان من سست شد! خص العظم بالذکر لانه اقوی ما فی الانسان و اذا وهن لا یرجی عود القوّة الیه. و گفته‌اند استخوان کنایتست از دندان. شکا ذهاب اضراسه. گفته‌اند: زکریا آن وقت هفتاد و پنج ساله بود. یقال وهن یهن و وهن یوهن وهنا و وهنا اذا ضعف. و قیل: وهن بمعنی وهی.

«у аштъли алрأси шибо » раъси ӣнҷои кноитст аз мӯии сару маҳосин . Чунон ки дар қиссаи Мӯсо ( ъ ) ва бародар гуфт : « أхзи брأси أхиаҳ » яъне ахзи бшъри раъсау лҳитаҳ ,у алоштъоли интишори шуъоъи алнор , эй аштъли фӣаи алшиби иштиоли шуъоъи алнор . Ин бар сиблат истиорат гуфт . Чунон ки шълҳои оташ дар вақти илтиҳоб мутафарриқ шавад ва пайдо гардад , ҳам чунон сипедии перӣ дар мӯии сару маҳосини ман пайдои гашт ва мунташир шуд « шибо » насби алии алтмииз .

«وَ اشْتَعَلَ الرَّأْسُ شَیْباً» رأس اینجا کنایتست از موی سر و محاسن. چنان که در قصه موسی (ع) و برادر گفت: «أَخَذَ بِرَأْسِ أَخِیهِ» یعنی اخذ بشعر رأسه و لحیته، و الاشتعال انتشار شعاع النار، ای اشتعل فیه الشیب اشتعال شعاع النار. این بر سبیل استعارت گفت. چنان که شعلهای آتش در وقت التهاب متفرّق شود و پیدا گردد، هم چنان سپیدی پیری در موی سر و محاسن من پیدا گشت و منتشر شد «شیبا» نصب علی التمییز.

Ва қоли ътоء : аввали ман шоби раъсаи иброҳӣм ( ъ ) Фқол : ё раби мо ҳозо ? қоли ҳозои алўқор , қоли раби заданеи вқоро .

و قال عطاء: اول من شاب رأسه ابراهیم (ع) فقال: یا رب ما هذا؟ قال هذا الوقار، قال رب زدنی وقارا.

«у лами أкни бдъоӣки раби шқё » эй канти мустаҷоби алдъўаҳ қабл алиўми съидо ба ғайри шқии фӣа . Ва алсъодаҳи идроки алхиру алшқоўаҳи ҳарамона . Ва қили маъноа : анои ммни дъоки мхлсои мўҳдо ва ман дъоки мхлсои мўҳдои лами икни бъбодтки шқё . Ва қил : алдъоءи масдари изоФи мараи илои алдоъӣу мараи илои алмдъў , Фозои азиФи илои алдоъии Фолмънии лами акни бдъоиии аёки хоӣбо , лонки въдтнии алоҷобаҳ ,у إзои азиФи илои алмдъўи Фолмънии лами акни бдъоӣк Аёӣу ҳдоитки лӣу мъўнтк Аёӣ шқё .

«وَ لَمْ أَکُنْ بِدُعائِکَ رَبِّ شَقِیًّا» ای کنت مستجاب الدعوة قبل الیوم سعیدا به غیر شقی فیه. و السّعادة ادراک الخیر و الشّقاوة حرمانه. و قیل معناه: انا ممن دعاک مخلصا موحدا و من دعاک مخلصا موحدا لم یکن بعبادتک شقیّا. و قیل: الدعاء مصدر یضاف مرّة الی الداعی و مرّة الی المدعوّ، فاذا اضیف الی الداعی فالمعنی لم اکن بدعایی ایّاک خائبا، لانک وعدتنی الاجابة، و إذا اضیف الی المدعوّ فالمعنی لم اکن بدعائک ایّای و هدایتک لی و معونتک ایّای شقیا.

« ва إнӣ хуфт алмўолии ман вроӣӣ . » мўолии ӣнҷо асабаанд чунон ки дар сӯра алнсоء гуфт : «у лкли ҷълнои мўолӣ » яъне алъсбаҳ ,у алмўлии алносру алмўлии алзўҷу алмўлии кули ман илики насабау кули ман илики ҷониба ,у алмўлии мо лои иФорқк . Қоли аллоҳи таъолӣ : « мأўокми алнори ҳаии мўлокм » ва « аллоҳи таъолии мавлои аллазӣнаи омнўо » эй рбҳму саййидаам . « ва إнӣ хуфт алмўолии ман вроӣӣ » мегуяд : ман май тарсам аз қроботу асаботи хеш ки баъд аз вафоти ман шойистагии хилофат ман надоранду кори дайни зойеъ фурӯ гузоранд ,у баннои халафии эшон илму набувват аз хонадони мо бурӣда шавад . Ва закариёи ин сухан аз баҳр он мегуфт ки банӣ Исроилро дида буд ки табдил дайн мекарданд . Ва анбёءро мекиштанд , ва дар замини фасоду табоҳ корӣ мекарданд , тарсид ки нёзодгони вай ҳамон кунанд ва ҳамон роҳ сипаранд азин ҷиҳати фарзандии хост ки шоистаи набувват ва хилофат бошад , ва дар шўоз хондаанд « ва анӣ хуфт алмўолии ман вроӣӣ » . Ва ин қроءти зиди қрءот аввал аст мегуяд : қул бнўи ъмӣ эй мотўоу лами ибқи лии ибн ъам ирснии алнбўаҳи ман вроӣӣ . Ва « канти амрأтии ъоқро » яъне Фимои мзии ман алзмон канти ъоқрои лами телади лӣ . намегуяд : зани ман ҳамеша ъоқр буд ки ҳеҷ фарзанд наёвард . Дар зимни ин сухан саволаст яъне ки он иллат аз ваии зоили гардон то бФрзнд бор гирад . Ва гуфтаанд «у канти амрأтӣ » ин кун ҳоласт яъне ки акнӯн ъоқри гашт аз перӣ .

«وَ إِنِّی خِفْتُ الْمَوالِیَ مِنْ وَرائِی.» موالی اینجا عصبه اند چنان که در سورة النساء گفت: «وَ لِکُلٍّ جَعَلْنا مَوالِیَ» یعنی العصبة، و المولی الناصر و المولی الزوج و المولی کل من یلیک نسبه و کل من یلیک جانبه، و المولی ما لا یفارقک. قال اللَّه تعالی: «مَأْواکُمُ النَّارُ هِیَ مَوْلاکُمْ» و «اللَّه تعالی مولی الذین آمنوا» ای ربهم و سیدهم. «وَ إِنِّی خِفْتُ الْمَوالِیَ مِنْ وَرائِی» می‌گوید: من می‌ترسم از قرابات و عصبات خویش که بعد از وفات من شایستگی خلافت من ندارند و کار دین ضایع فرو گذارند، و بنا خلفی ایشان علم و نبوت از خاندان ما بریده شود. و زکریا این سخن از بهر آن می‌گفت که بنی اسرائیل را دیده بود که تبدیل دین می‌کردند. و انبیاء را می‌کشتند، و در زمین فساد و تباه کاری می‌کردند، ترسید که نیازادگان وی همان کنند و همان راه سپرند ازین جهت فرزندی خواست که شایسته نبوت و خلافت باشد، و در شواذ خوانده‌اند «و انی خفت الموالی من ورائی». و این قراءت ضد قرءات اول است می‌گوید: قلّ بنو عمی ای ماتوا و لم یبق لی ابن عم یرثنی النبوة من ورائی. و «کانَتِ امْرَأَتِی عاقِراً» یعنی فیما مضی من الزمان کانت عاقرا لم تلد لی. می‌گوید: زن من همیشه عاقر بود که هیچ فرزند نیاورد. در ضمن این سخن سؤال است یعنی که آن علت از وی زایل گردان تا بفرزند بار گیرد. و گفته‌اند «وَ کانَتِ امْرَأَتِی» این کون حال است یعنی که اکنون عاقر گشت از پیری.

Ва алъқри инқитоъи алўлодаҳ .

و العقر انقطاع الولادة.

« Фҳби лии ман лднки влё » пас бубахш маро аз наздики хеши ёрӣ яъне фарзандӣ , « ман лднк » яъне ман қдртку Фзлк . Ва ин аз баҳр он гуфт ки дар маъқӯлу одати мстбъд буд фарзанд аз закариё ки ӯро ҳафтод ва панҷ сол аз умри гузаштау зани ваии ъоқр буд , ва дар чунин ҳол агар фарзанд ояд бақадрату фазли аллоҳ таъолӣ ояд . « влё » яъне абнои солҳои тқё .

«فَهَبْ لِی مِنْ لَدُنْکَ وَلِیًّا» پس ببخش مرا از نزدیک خویش یاری یعنی فرزندی، «مِنْ لَدُنْکَ» یعنی من قدرتک و فضلک. و این از بهر آن گفت که در معقول و عادت مستبعد بود فرزند از زکریّا که او را هفتاد و پنج سال از عمر گذشته و زن وی عاقر بود، و در چنین حال اگر فرزند آید بقدرت و فضل اللَّه تعالی آید. «وَلِیًّا» یعنی ابنا صالحا تقیا.

« ирснӣ » ин виросат набувватаст на виросати мол . ?фони алонбёءи лои иўрсўн .

«یَرِثُنِی» این وراثت نبوت است نه وراثت مال. فان الانبیاء لا یورثون.

Қол алнабӣ ( с ) : « нҳни мъшри алонбёءи лои нўрси мо тркнои садақа , »

قال‌ النبی (ص): «نحن معشر الانبیاء لا نورّث ما ترکنا صدقة،»

Ва маънии вурросаи алнбўаҳи ани тқўми мақомаи фӣҳо алои анҳо тнтқли илайҳи болмўти комаи интқли алмол , иқоли врси фалони шарафи абӣаи азои қоми мақомаи фӣа ,у злки маънӣ

و معنی وراثة النبوة ان تقوم مقامه فیها الا انّها تنتقل الیه بالموت کما ینتقل المال، یقال ورث فلان شرف ابیه اذا قام مقامه فیه، و ذلک معنی‌

Қавла ( с ) : « алълмоءи варасаи алонбёء »

قوله (ص): «العلماء ورثة الانبیاء»

Ва маълум : ани алълми лои иўрси комаи иўрси алмолу анаи лои иўсли илайҳи алои бксбу ҷаҳду тавфиқ . Ва локини маъноаи анҳми қомўои мақоми алонбёءи фии ълмҳму ҳкмҳм . Абӯи Амру ксоиӣ « ирснӣу ирс » биҷузам хонанд ,у боқӣ брФъ хонанд , ҷузам бар ҷавоби дуоу рафъ бар наът . Вале бмънӣ онаст ки : марои фарзандии бахш ки аз ман ва аз ҳамаи нажоди авлоди ёқӯби мироси илму набуввату ҳикмати барад . Бештарин муфассирон гуфтанд : ин ёқӯби бен исҳоқаст падари Юсуф ,у закариё аз оли ёқӯб буд аз нажоду фарзандони вай . Клбӣ гуфт ин на ёқӯби бен исҳоқаст балки ёқӯби бен мосонаст бародари закариё . «у аҷълаҳи раби рзё » эй мрзёи трзоаҳи анат . Ва қили розёи бҳкмк ,у қил аҷълаҳ набиё комаи ҷаълат обоӣаҳ набиё .

و معلوم: انّ العلم لا یورث کما یورّث المال و انه لا یوصل الیه الا بکسب و جهد و توفیق. و لکن معناه انهم قاموا مقام الانبیاء فی علمهم و حکمهم. ابو عمرو و کسایی «یَرِثُنِی وَ یَرِثُ» بجزم خوانند، و باقی برفع خوانند، جزم بر جواب دعا و رفع بر نعت. ولی بمعنی آنست که: مرا فرزندی بخش که از من و از همه نژاد اولاد یعقوب میراث علم و نبوّت و حکمت برد. بیشترین مفسّران گفتند: این یعقوب بن اسحاق است پدر یوسف، و زکریا از آل یعقوب بود از نژاد و فرزندان وی. کلبی گفت این نه یعقوب بن اسحاق است بلکه یعقوب بن ماثان است برادر زکریا. «وَ اجْعَلْهُ رَبِّ رَضِیًّا» ای مرضیا ترضاه انت. و قیل راضیا بحکمک، و قیل اجعله نبیا کما جعلت آبائه نبیا.

« ё закариё » ммдўду мқсўр ҳар ду хондаанд , мқсўри қроءти Ҳамзау ксоиӣ ва ҳФсаст ,у ммдўди қроءти боқӣ . Ва ӣнҷои азморст яъне Фоҷиб ё закариё , дъоءи вай иҷобат карданд ва гуфтанд : « ё закариёи إнои нбшрки бғломи исмаи яҳё лам наҷаъл ?лаи ман қабл смё » раби алъзаҳ дар ин ояти яҳёро ду ташриф дод ки ӯро бидон ду ташриф гиромӣ кард ва бар ваии миннати ниҳод , яке онаст ки номи ваии ҳақи ниҳоди ҷли ҷалола , ва бо падар ва модар нагузошт , дигар онаст ки ӯро номии ниҳод ки пеш аз вай дар дунёи ҳечкасро он ном наниҳод ,у ҳўи алмънии бқўлаҳ : « лам наҷаъл ?лаи ман қабл смё » . эй лам насам яҳёи аҳдои қибла . Ва рӯй ани ибни аббоси анаи қол : « лам наҷаъл ?лаи ман қабл смё » эй Маслан ва шабҳо , лонаи лами иъсу лами иҳми бмъсиаҳи қт . Ва ба

«یا زَکَرِیَّا» ممدود و مقصور هر دو خوانده‌اند، مقصور قراءت حمزه و کسایی و حفص است، و ممدود قراءت باقی. و اینجا اضمارست یعنی فاجیب یا زکریا، دعاء وی اجابت کردند و گفتند: «یا زَکَرِیَّا إِنَّا نُبَشِّرُکَ بِغُلامٍ اسْمُهُ یَحْیی‌ لَمْ نَجْعَلْ لَهُ مِنْ قَبْلُ سَمِیًّا» رب العزة در این آیت یحیی را دو تشریف داد که او را بدان دو تشریف گرامی کرد و بر وی منت نهاد، یکی آنست که نام وی حق نهاد جل جلاله، و با پدر و مادر نگذاشت، دیگر آنست که او را نامی نهاد که پیش از وی در دنیا هیچکس را آن نام ننهاد، و هو المعنی بقوله: «لَمْ نَجْعَلْ لَهُ مِنْ قَبْلُ سَمِیًّا». ای لم نسم یحیی احدا قبله. و روی عن ابن عباس انه قال: «لَمْ نَجْعَلْ لَهُ مِنْ قَبْلُ سَمِیًّا» ای مثلا و شبها، لانه لم یعص و لم یهم بمعصیة قط. و به‌

Қол алнабӣ ( с ) : « мо азнби яҳёи бен закариёи знбоу лои ҳам бомрأаҳ »

قال النبی (ص): «ما اذنب یحیی بن زکریا ذنبا و لا هم بامرأة»

Ва қили лами телади алъўоқр мислаи . Ва қил : « лам наҷаъл ?ла » эй лзкрёи ман қабл смё эй влдоу алъараби тсмии алўлди смё .

و قیل لم تلد العواقر مثله. و قیل: «لَمْ نَجْعَلْ لَهُ» ای لزکریا من قبل سمیا ای ولدا و العرب تسمی الولد سمیا.

Зикраи алнқоши фии тафсирау қил : маъноаи сминоаҳ қабл алълўқ ва қабл алўлодаҳу лами тсми аҳдои қиблаи алии ҳозои алўҷаҳ . Ва рӯй ани вҳби қол : нодаии мноди ман алсмоءи ани яҳёи бен закариёи Сайиди ман валадати алнсоء ,у ани Љорҷиси Сайиди алшҳдоء !у саммии яҳёи лонаи яҳё ба дайни аллоҳу қили лони раҳми ИМАи ҳӣ ба ,у қили лони аллоҳи эҳёаи ман байни мусинин фии ҳукми алўлодаҳ ,у қили лонаи астшҳду алшҳдоءи аҳёء . Пас чун Фариштагон ӯро бишорат доданд бФрзнд гуфт : « раби أнии икўни лии ғулом »у анои шайхи кабӣри лами иўлди лӣу анои шоби қавӣ «у амрأтии ъоқр » лами телади фии ҳоли шабобҳо ? худовандо марои фарзанд чун буд ? ва ман мардии пери бзод дар омадау зани ман нозоянда ? ва дар ҷавонии ҳаргиз аз мо ҳеҷ фарзанд наёмада ? ин сухан на бар сиблати астнкор ва астбъод гуфт ки вай аз қудрати аллоҳи таъолӣ баъӣд медошт ки ба перӣ фарзанд тавонад дод ! локин бар сиблати таъаҷҷубу таъзими қудрати аллоҳ боз гуфт . Ва аз бас ки шодии бадали ваии расида буд таъҷил кард бишнохт кайфияти он фарзанд додан ,у нишону аломати он дар хостан . Ва гуфтаанд низ ки саёқи ин сухан бар ваҷҳ истифҳомаст на бар ваҷҳи астнкор , мехост то бидонад ки ин фарзанди ҳам аз ин зан ъоқр хоҳад буд ? бар ҳиأти перӣ эшон хоҳад буд ? ё эшонро бо ҳоли ҷавонӣ бар ду фарзанд диҳад ?у қил : лмои самъи ндоءи Ҷабраили болбшораҳи всўси илайҳи алшитони анаи лӣси ман аллоҳу анмои ҳўи ман алшитон . Фзкри злки дФъои ллўсўсаҳ . «у қади блғти ман алкбри ътё » эй ибсоу антҳоءи фии алсн . Иқоли ътои иътўи ътўои ътёу ъсии иъсўи ъсўоу ъсёи азои ибси шибо . Ва қили маъноа « блғти ман алкбр » ҳолаи ҷеффи алмоءи фии сулбии қрأи Ҳамзау алксоӣӣу ҳФси ътёи бксри алъайну албоқўни болрФъу ҳумои луғатон .

ذکره النقاش فی تفسیره و قیل: معناه سمیناه قبل العلوق و قبل الولادة و لم تسم احدا قبله علی هذا الوجه. و روی عن وهب قال: نادی مناد من السماء ان یحیی بن زکریا سید من ولدت النساء، و ان جرجیس سید الشّهداء! و سمی یحیی لانه یحیی به دین اللَّه و قیل لان رحم امه حی به، و قیل لان اللَّه احیاه من بین مسنین فی حکم الولادة، و قیل لانه استشهد و الشّهداء احیاء. پس چون فرشتگان او را بشارت دادند بفرزند گفت: «رَبِّ أَنَّی یَکُونُ لِی غُلامٌ» و انا شیخ کبیر لم یولد لی و انا شاب قوی «وَ امْرَأَتِی عاقِرٌ» لم تلد فی حال شبابها؟ خداوندا مرا فرزند چون بود؟ و من مردی پیر بزاد در آمده و زن من نازاینده؟ و در جوانی هرگز از ما هیچ فرزند نیامده؟ این سخن نه بر سبیل استنکار و استبعاد گفت که وی از قدرت اللَّه تعالی بعید میداشت که به پیری فرزند تواند داد! لکن بر سبیل تعجب و تعظیم قدرت اللَّه باز گفت. و از بس که شادی بدل وی رسیده بود تعجیل کرد بشناخت کیفیت آن فرزند دادن، و نشان و علامت آن در خواستن. و گفته‌اند نیز که سیاق این سخن بر وجه استفهام است نه بر وجه استنکار، میخواست تا بداند که این فرزند هم از این زن عاقر خواهد بود؟ بر هیأت پیری ایشان خواهد بود؟ یا ایشان را با حال جوانی بر دو فرزند دهد؟ و قیل: لما سمع نداء جبرئیل بالبشارة وسوس الیه الشیطان انه لیس من اللَّه و انما هو من الشیطان. فذکر ذلک دفعا للوسوسة. «وَ قَدْ بَلَغْتُ مِنَ الْکِبَرِ عِتِیًّا» ای یبسا و انتهاء فی السن. یقال عتا یعتو عتوا عتیا و عسی یعسو عسوا و عسیا اذا یبس شیبا. و قیل معناه «بَلَغْتُ مِنَ الْکِبَرِ» حالة جفّ الماء فی صلبی قرأ حمزه و الکسائی و حفص عتیا بکسر العین و الباقون بالرفع و هما لغتان.

« қоли кзлк » эй қоли ҷбрили кзлки анату амрأтки шайхони кабӣри ани алии ҳзаҳи улҳолаи трзқони алўлду лои трдони илои ҳолаи алшбоб . Ҷбрил ( ъ ) гуфт акнӯн чунинаст ки шуморо фарзанд диҳад дар ҳоли перӣу заъифии чунин ки ҳастанд « қоли рбки ҳўи алии ҳин » эй аътоءи алўлди алии ҳзаҳи улҳолаи мнкмо , алии ҳин саҳли лои илҳқнии фӣаи насбу лои тъбу лои машқа .

«قالَ کَذلِکَ» ای قال جبریل کذلک انت و امرأتک شیخان کبیر ان علی هذه الحالة ترزقان الولد و لا تردّان الی حالة الشباب. جبریل (ع) گفت اکنون چنین است که شما را فرزند دهد در حال پیری و ضعیفی چنین که هستند «قالَ رَبُّکَ هُوَ عَلَیَّ هَیِّنٌ» ای اعطاء الولد علی هذه الحالة منکما، علیّ هیّن سهل لا یلحقنی فیه نصب و لا تعب و لا مشقة.

Ва қили тақдира « кзлки қоли рбк » яъне комаи қили лаки қоли рбк « ҳўи алии ҳин » . Иқоли ҳони иҳўни ҳўнои Фҳўи ҳоин ва ҳин ва ҳин .

و قیل تقدیره «کَذلِکَ قالَ رَبُّکَ» یعنی کما قیل لک قال ربّک «هُوَ عَلَیَّ هَیِّنٌ». یقال هان یهون هونا فهو هاین و هیّن و هین.

Ва фии хабар : алмؤмнўни ҳинўни линўн .

و فی خبر: المؤمنون هیّنون لیّنون.

Қрأи Ҳамзау алксоӣӣу қади хлқноки болнўни алии алҷмъу албоқўни болтоءи алии алўҳдаҳ ,у алмънии воҳиди лони алФъли Фиҳмои аллоҳи ъзу ҷли лонаи холиқи кули шайъи ء . Иқўли таъолӣ : «у қади хлқтки ман қабл » эй ман қабл яҳё . «у лами так » Аслан Фоўҷдтки ман алъдм , кзлки ақдри алии халқи алўлду антмои алии ҳзаҳи улҳола , лони алоиҷоди ман алъдми аблғи фии алқдраи ман эҷоди алўлди ман ашшайхин алкбирин .

قرأ حمزه و الکسائی و قد خلقناک بالنون علی الجمع و الباقون بالتاء علی الوحده، و المعنی واحد لان الفعل فیهما اللَّه عزّ و جلّ لانّه خالق کل شی‌ء. یقول تعالی: «وَ قَدْ خَلَقْتُکَ مِنْ قَبْلُ» ای‌ من قبل یحیی. «وَ لَمْ تَکُ» اصلا فاوجدتک من العدم، کذلک اقدر علی خلق الولد و انتما علی هذه الحالة، لان الایجاد من العدم ابلغ فی القدرة من ایجاد الولد من الشیخین الکبیرین.

« қоли раби аҷъли лии оя » эй қоли закариё , раби аҷъли лии алломаи аърФи баҳои ҳудуси алўлд қабл алўлодаҳи ФоФрҳ ба . Ин бози саволӣ дигараст ки аз шодии бишорат берун дод ва гуфт : худовандо маро аломатӣ намой бар ҳудусу ълўқи ин фарзанд то мар шодӣ афзоеду яқин , ки иҷобат дуо кардӣ . « қоли оитки أлои такаллуми аннос » эй ояи злки ани лои тқдри алии муколамаи аннос « слоси лёл » маъаи айёмҳо « суя » сҳиҳои слимои ман ғайри бкму лои хирс , Фтълми бзлки ани аллоҳи вҳби лаки алўлд . Ва « суя » насби алии улҳолу фӣаи тақдиму таъхир , тақдираи алои такаллуми анноси суяи слоси лёл . Ва ани ибни аббос « слоси лёли суя » эй сулси лёли мттобъот , ҷаълаи всФои лслос . Дар қуръони ояти барад ва маънӣ ояд : яке бмънии ибрат , чунон ки дар сӯра алмؤмнин гуфт : «у ҷълнои ибни Маряму أмаҳи оя » эй ибра . Ва дар сӯра алънкбўт гуфт : «у ҷълноҳои ояи ллъолмин » эй ибраи ллъолмин ва дар сӯра алқмр гуфт : «у лақади тркноҳои ояи Фҳли ман мдкр » эй ибра ва дар сӯра алнҳл гуфт : « إни фии злки лоиаҳи лқўми итФкрўн » . эй лъбраҳ . Дигар бмънӣ аломатаст . Чунон ки дарин сӯра гуфт : « раби аҷъли лии оя , қоли оитки أлои такаллуми аннос » ва дар сӯра ис гуфт : «у ояи ?лаами أнои ҳмлнои зритҳм » «у ояи ?лаами аллил нслх манеҳ алнҳор » . Яънеу алломаи ?лаам , ва дар сӯра алрўм гуфт : « ва ман оёта » эй ва ман ъломоти алрби анаи воҳид . « أни хлқкми ман туроб »у амсоли ин дар қуръон бисёраст .

«قالَ رَبِّ اجْعَلْ لِی آیَةً» ای قال زکریا، رب اجعل لی علامة اعرف بها حدوث الولد قبل الولادة فافرح به. این باز سؤالی دیگر است که از شادی بشارت بیرون داد و گفت: خداوندا مرا علامتی نمای بر حدوث و علوق این فرزند تا مر شادی افزاید و یقین، که اجابت دعا کردی. «قالَ آیَتُکَ أَلَّا تُکَلِّمَ النَّاسَ» ای آیة ذلک ان لا تقدر علی مکالمة الناس «ثَلاثَ لَیالٍ» مع ایامها «سَوِیًّا» صحیحا سلیما من غیر بکم و لا خرس، فتعلم بذلک ان اللَّه وهب لک الولد. و «سَوِیًّا» نصب علی الحال و فیه تقدیم و تأخیر، تقدیره الا تکلم الناس سویّا ثلاث لیال. و عن ابن عباس «ثَلاثَ لَیالٍ سَوِیًّا» ای ثلث لیال متتابعات، جعله وصفا لثلاث. در قرآن آیت برد و معنی آید: یکی بمعنی عبرت، چنان که در سوره المؤمنین گفت: «وَ جَعَلْنَا ابْنَ مَرْیَمَ وَ أُمَّهُ آیَةً» ای عبرة. و در سورة العنکبوت گفت: «وَ جَعَلْناها آیَةً لِلْعالَمِینَ» ای عبرة للعالمین و در سورة القمر گفت: «وَ لَقَدْ تَرَکْناها آیَةً فَهَلْ مِنْ مُدَّکِرٍ» ای عبرة و در سورة النحل گفت: «إِنَّ فِی ذلِکَ لَآیَةً لِقَوْمٍ یَتَفَکَّرُونَ». ای لعبرة. دیگر بمعنی علامتست. چنان که درین سوره گفت: «رَبِّ اجْعَلْ لِی آیَةً، قالَ آیَتُکَ أَلَّا تُکَلِّمَ النَّاسَ» و در سورة یس گفت: «وَ آیَةٌ لَهُمْ أَنَّا حَمَلْنا ذُرِّیَّتَهُمْ» «وَ آیَةٌ لَهُمُ اللَّیْلُ نَسْلَخُ مِنْهُ النَّهارَ». یعنی و علامة لهم، و در سورة الرّوم گفت: «وَ مِنْ آیاتِهِ» ای و من علامات الرّب انه واحد. «أَنْ خَلَقَکُمْ مِنْ تُرابٍ» و امثال این در قرآن بسیارست.

« Фхрҷи алии қавмаи ман алмҳроб » эй Фхрҷи фии тлки алоёми алтии ?ерааи аллоҳи таъолии фӣҳо тлки алоиаҳ , ман алмҳроб . эй ман алмслӣ ва қил назул ман алғрФаҳ ,у алмҳроби ашрафи мавзеи фии албит . Ва қавла « алии қавма » идли алии анаи ашрафи алайҳим . « Фأўҳии إлиҳм » .

«فَخَرَجَ عَلی‌ قَوْمِهِ مِنَ الْمِحْرابِ» ای فخرج فی تلک الایّام الّتی اراه اللَّه تعالی فیها تلک الایة، من المحراب. ای من المصلی و قیل نزل من الغرفة، و المحراب اشرف موضع فی البیت. و قوله «عَلی‌ قَوْمِهِ» یدل علی انه اشرف علیهم. «فَأَوْحی‌ إِلَیْهِمْ».

Алўҳии фии каломи алъараби алоъломи кломои кон ӯ аимоءу китоба ,у ҳўи фии қиссаи алнҳли илҳом , иқоли ваҳйу аўҳии азои ашори бҳоҷби أўи яд , « أни сбҳўои бикрау ъшё » фии зикри албкраҳи далели алии ани аллёлии канти маъаи алоём ,у алсбҳаҳи алслоаҳи алноФлаҳ ,у албкраҳи аввали алнҳор , иқоли бикру бикру абткр ,у алъшии мо баъди қоими алзҳираҳ . Ва фии алоиаҳи тақдиму таъхир , тақдира « Фхрҷи алии қавмаи ман алмҳроби бикрау ъшё » фии аллёлии алслоси Фошори илайҳами ани слўо » , закариёро одат буд ки ҳар рӯзи бомдоду шабонгоҳи қавми худро панд додӣ ва эшонро бтсбиҳу намоз ва тҳлил фармудӣ , то дар ҳар ду тарафи рӯзи эшонро бар тоъату ибодату зикри аллоҳ таъолӣ доштӣ , пас дар ин се рӯз ки ӯро аз сухани гуфтан боз доштанд , бо мардуми ҳам чунон бар одати бомдоду шабонгоҳ ҳаме омаду бошорт ҳаме намӯд ки , бар сари зикру тасбеҳу намоз худ бошед . Ва гуфтаанд ки ваҳии ӣнҷои бмънӣ китобатаст , эй кутуби ?лаами фии китоб ,у қили алии аларз , муфассиронро хилофаст , ки сухани ногуфтани закариё бо мардум бар чаҳ ваҷҳ буд ?

الوحی فی کلام العرب الاعلام کلاما کان او ایماء و کتابة، و هو فی قصة النحل الهام، یقال وحی و اوحی اذا اشار بحاجب أو ید، «أَنْ سَبِّحُوا بُکْرَةً وَ عَشِیًّا» فی ذکر البکرة دلیل علی انّ اللیالی کانت مع الایّام، و السبحة الصلاة النافلة، و البکرة اول النهار، یقال بکر و بکّر و ابتکر، و العشیّ ما بعد قائم الظهیرة. و فی الایة تقدیم و تأخیر، تقدیره «فخرج علی قومه من المحراب بکرة و عشیّا» فی اللیالی الثلاث فاشار الیهم ان صلوا»، زکریا را عادت بود که هر روز بامداد و شبانگاه قوم خود را پند دادی و ایشان را بتسبیح و نماز و تهلیل فرمودی، تا در هر دو طرف روز ایشان را بر طاعت و عبادت و ذکر اللَّه تعالی داشتی، پس در این سه روز که او را از سخن گفتن باز داشتند، با مردم هم چنان بر عادت بامداد و شبانگاه همی آمد و باشارت همی نمود که، بر سر ذکر و تسبیح و نماز خود باشید. و گفته‌اند که وحی اینجا بمعنی کتابت است، ای کتب لهم فی کتاب، و قیل علی الارض، مفسّران را خلافست، که سخن ناگفتن زکریا با مردم بر چه وجه بود؟

Қавмӣ гуфтанд : бар сухани гуфтани тавоно буд , аммо намегуфт , аз баҳри онкӣ ӯро наҳй карда буданд аз он , ва мехостанд ки он се рӯзи бакулят бо ибодати аллоҳи таъолии пардозад ,у далел бар ин қавл онаст , ки збўр мехонду тҳлил ва тасбеҳ мекарду буи хитоб омад : «у азкри рбки ксироу сбҳи болъшӣу алإбкор » . Ва қавмӣ гуфтанд , сухан бо мардум наметавонист гуфт , ки забони вай дарбаста буданд , бъқўбти он ки баъд аз мшоФҳаҳи Фриштгон , савол карду ояти хост .

قومی گفتند: بر سخن گفتن توانا بود، اما نمی‌گفت، از بهر آنکه او را نهی کرده بودند از آن، و می‌خواستند که آن سه روز بکلیت با عبادت اللَّه تعالی پردازد، و دلیل بر این قول آنست، که زبور می‌خواند و تهلیل و تسبیح می‌کرد و بوی خطاب آمد: «وَ اذْکُرْ رَبَّکَ کَثِیراً وَ سَبِّحْ بِالْعَشِیِّ وَ الْإِبْکارِ». و قومی گفتند، سخن با مردم نمی‌توانست گفت، که زبان وی دربسته بودند، بعقوبت آن که بعد از مشافهه فریشتگان، سؤال کرد و آیت خواست.

« ё яҳёи хзи алкитоби бқўаҳ » қоли каъби алоҳбор , кони яҳёи бен закариё набиё ҳасани алсўраҳу алўҷаҳ , лини алҷноҳ , қалили алшър , қсири алособъ , тавили алонФ , мақруни алҳоҷбин , рақиқи алсўт , касӣри алъбодаҳ , қавӣян фии тоъаҳи аллоҳи ъзу ҷл . Ва кони қади соади анноси фии ибодаи рабау тоъата .

«یا یَحْیی‌ خُذِ الْکِتابَ بِقُوَّةٍ» قال کعب الاحبار، کان یحیی بن زکریا نبیا حسن الصّورة و الوجه، لیّن الجناح، قلیل الشعر، قصیر الاصابع، طویل الانف، مقرون الحاجبین، رقیق الصوت، کثیر العبادة، قویّا فی طاعة اللَّه عز و جلّ. و کان قد ساد الناس فی عبادة ربه و طاعته.

Рӯй абӯи ҳрираҳи қол : самъати расӯли аллоҳ ( с ) иқўл : кули ибни одами илқии аллоҳи ъзу ҷли бзнби қади أзнбаҳ , иъзбаҳи алайҳи ани шоء ӯ ирҳмаҳи алои яҳёи бен закариё .

روی ابو هریره قال: سمعت رسول اللَّه (ص) یقول: کلّ ابن آدم یلقی اللَّه عز و جلّ بذنب قد أذنبه، یعذّبه علیه ان شاء او یرحمه الا یحیی بن زکریا.

?фонаи кони сидоу ҳсўро ва набиё ман алсолҳин .

فانه کان سیدا و حصورا و نبیا من الصالحین.

« хзи алкитоби бқўаҳ » . Дар қуръони қувва бар панҷ ваҷҳ ояд : яке бмънии адад . Чунон ки дар сӯра ҳуд гуфт : «у издкми қувваи إлии қўткм » эй ъддои илои ъддкм , ҳамонаст ки дар сӯра алкҳФ гуфт , « Фأъинўнии бқўаҳ » эй баъдади ман алрҷол , ва дар сӯра алнмл гуфт : « нҳни أўлўои қувва » эй адади касӣр . Ваҷҳи дувуми қувваи бмънӣ бтшаст , чунон ки дар сӯра алмсобиҳ гуфт : « ман أшди мнои қувва » яъне бтшо , ва дар сӯра ҳуд гуфт : « луи أни лии бкми қувва » эй бтшо . Ваҷҳи сеюм қувваи бмънӣ шиддатаст , чунон ки дар сӯра ҳуд гуфт : « إни рбки ҳўи алқўии алъзиз » эй алшдиди алзии лои изъФ , ҷой дигар гуфт : « ирзқи ман ишоءу ҳўи алқўии алъзиз » , ва дар сӯра алқсс гуфт : « лтнўأи болъсбаҳи أўлии алқўаҳ » яъне аввалии алшдаҳ , ваҷҳи чаҳоруми қувваи бмънии силаҳу Ромии чунон ки дар сӯра алонФол гуфт : «у أъдўои ?лаами мо асттътми ман қувва » яъне алслоҳу алрмӣ , ваҷҳи панҷуми қувваи бмънии ҷад ва мувозибатаст , чунон ки дар сӯраи албқраҳ ва дар сӯра алоъроФ гуфт : « хзўои мо отинокми бқўаҳ » яъне хзўои мо фии алтўроаҳи болҷду алмўозбаҳи алайҳ , ҳамонаст ки дарин сӯра гуфт : « ё яҳёи хзи алкитоби бқўаҳ » эй болҷду алмўозбаҳ , алайҳ « хзи алкитоби бқўаҳ » ҳоҳнои алтўриаҳ . Ва қили алўҳӣу аддӣну алҳкм .

«خُذِ الْکِتابَ بِقُوَّةٍ». در قرآن قوّة بر پنج وجه آید: یکی بمعنی عدد. چنان که در سورة هود گفت: «وَ یَزِدْکُمْ قُوَّةً إِلی‌ قُوَّتِکُمْ» ای عددا الی عددکم، همانست که در سورة الکهف گفت، «فَأَعِینُونِی بِقُوَّةٍ» ای بعدد من الرّجال، و در سورة النمل گفت: «نَحْنُ أُولُوا قُوَّةٍ» ای عدد کثیر. وجه دوم قوّة بمعنی بطش است، چنان که در سورة المصابیح گفت: «مَنْ أَشَدُّ مِنَّا قُوَّةً» یعنی بطشا، و در سورة هود گفت: «لَوْ أَنَّ لِی بِکُمْ قُوَّةً» ای بطشا. وجه سوم قوّة بمعنی شدّت است، چنان که در سورة هود گفت: «إِنَّ رَبَّکَ هُوَ الْقَوِیُّ الْعَزِیزُ» ای الشدید الذی لا یضعف، جای دیگر گفت: «یَرْزُقُ مَنْ یَشاءُ وَ هُوَ الْقَوِیُّ الْعَزِیزُ»، و در سورة القصص گفت: «لَتَنُوأُ بِالْعُصْبَةِ أُولِی الْقُوَّةِ» یعنی اولی الشدة ، وجه چهارم قوة بمعنی سلاح و رمی چنان که در سورة الانفال گفت: «وَ أَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ» یعنی السّلاح و الرّمی، وجه پنجم قوّة بمعنی جدّ و مواظبت است، چنان که در سورة البقرة و در سورة الاعراف گفت: «خُذُوا ما آتَیْناکُمْ بِقُوَّةٍ» یعنی خذوا ما فی التّوراة بالجد و المواظبة علیه، همانست که درین سورة گفت: «یا یَحْیی‌ خُذِ الْکِتابَ بِقُوَّةٍ» ای بالجد و المواظبة، علیه «خُذِ الْکِتابَ بِقُوَّةٍ» هاهنا التوریة. و قیل الوحی و الدّین و الحکم.

Қоли расӯли аллоҳ ( с ) ллзини тҳокмои илайҳи фии ҳади алзно : « нъми ақзии бинкмои бктоби аллоҳ » сами амри болрҷм ,у лӣси фии алқуръони зикри алрҷму локини фии алқуръони тўлиаҳ алрасулу ҳукми расӯли аллоҳ ( с ) ва манеҳ қавлаи таъолӣ : « сами أўрснои алкитоб » яъне аддӣну алҳкму кзлки қавла : « врсўои алкитоб . »

قال رسول اللَّه (ص) للّذین تحاکما الیه فی حدّ الزنا: «نعم اقضی بینکما بکتاب اللَّه» ثمّ امر بالرّجم، و لیس فی القرآن ذکر الرّجم و لکن فی القرآن تولیة الرّسول و حکم رسول اللَّه (ص) و منه قوله تعالی: «ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْکِتابَ» یعنی الدّین و الحکم و کذلک قوله: «وَرِثُوا الْکِتابَ.»

Яҳёи закариёи пайғомбарӣ буд мурсал ба банӣ Исроил . Ҳафт сола буд ки ӯро набувват доданду буи ваҳй омад , бар анҷуман банӣ Исроили биистод ва эшонро бар панҷ чиз даъват кард : бар тавҳид ва бар намоз ва бар рӯза ва бар садақа ва бар зикри худои ъзу ҷл . Дар хабараст ки кӯдакон бо вай гуфтанд : азҳб банно налаъиб , Фқоли мо ллъби хилқат .

یحیی زکریا پیغامبری بود مرسل به بنی اسرائیل. هفت ساله بود که او را نبوّت دادند و بوی وحی آمد، بر انجمن بنی اسرائیل بییستاد و ایشان را بر پنج چیز دعوت کرد: بر توحید و بر نماز و بر روزه و بر صدقه و بر ذکر خدای عزّ و جل. در خبرست که کودکان با وی گفتند: اذهب بنا نلعب، فقال ما للعب خلقت.

Инаст ки раб Алъоламин гуфт : «у отиноаҳи алҳкми сбё » , дар кӯдакӣ ӯро дайну ҳикмату набуввати додем . Алҳкму алҳкмаҳи воҳид , колқлу алқлаҳу қили алҳкми алФҳми бктоби аллоҳ ,у алҳкмаҳи алособаҳи болрأӣу вазъи алошёءи мавзеҳо . Ва қоли ибни аббоси ман қрأи алқуръон қабл ани иҳтлми Фҳўи ммни аўтии алҳкми сбё .

اینست که رب العالمین گفت: «وَ آتَیْناهُ الْحُکْمَ صَبِیًّا»، در کودکی او را دین و حکمت و نبوّت دادیم. الحکم و الحکمة واحد، کالقلّ و القلة و قیل الحکم الفهم بکتاب اللَّه، و الحکمة الاصابة بالرأی و وضع الاشیاء موضعها. و قال ابن عباس من قرأ القرآن قبل ان یحتلم فهو ممن اوتی الحکم صبیا.

Ва рӯй ани аллоҳи ъзу ҷли аўҳии илои яҳёи бен закариё . ё яҳёи азои воляти абдии анбтти алҳкмаҳи фии садраи лами искни ило ғайриӣу Киеви искну анои ҷлисаҳ , ё яҳёи азои воляти абдӣ , анитти алҳкмаҳи фии садра , Фнбти аласли фии алқлбу нутқи алФръи боллсон .

و روی ان اللَّه عزّ و جلّ اوحی الی یحیی بن زکریا. یا یحیی اذا والیت عبدی انبتت الحکمة فی صدره لم یسکن الی غیری و کیف یسکن و انا جلیسه، یا یحیی اذا والیت عبدی، انیتت الحکمة فی صدره، فنبت الاصل فی القلب و نطق الفرع باللسان.

«у ҳнонои ман лдно » яънеу аътиноаҳи маъаи алҳкмаҳи раҳмау ътФои ман ъндно . Ва қили маъноаи ҷълноаҳи рҳимои алии алхлқ , идъўҳми илои алҳдӣ ,у иълмҳми алълм . Алҳнони алътФу алшФқаҳи муштақи ман ҳни илайҳи ҳнино , азои Малтаи илайҳ нафса ҳатто азҳари алҷзъи ман инқитоъи руятаи анҳуу иштиёқаи илайҳ . Ва алҳнони алмтрҳму алмнони алмътқ . Қоли алшоър : ҳнонки зои алҳнон эй арҳм ё раҳиму қади иснии фии алдъоءи кқўли турфа :

«وَ حَناناً مِنْ لَدُنَّا» یعنی و اعطیناه مع الحکمة رحمة و عطفا من عندنا. و قیل معناه جعلناه رحیما علی الخلق، یدعوهم الی الهدی، و یعلمهم العلم. الحنان العطف و الشّفقة مشتق من حنّ الیه حنینا، اذا مالت الیه نفسه حتی اظهر الجزع من انقطاع رؤیته عنه و اشتیاقه الیه. و الحنّان المترّحم و المنّان المعتق. قال الشاعر: حنانک ذا الحنان‌ ای ارحم یا رحیم و قد یثنی فی الدعاء کقول طرفة:

Конаи қоли тҳнни мараи баъди ахрӣ , ва мислаи фии алтсниаҳ « лаббайку съдик » эй иқомаи бомрки баъди иқома ,у асъодои лаки баъди асъод .

کانه قال تحنن مرّة بعد اخری، و مثله فی التثنیة «لبیک و سعدیک» ای اقامة بامرک بعد اقامة، و اسعادا لک بعد اسعاد.

«у зкоаҳ » эй аътиноаҳи тҳораҳу слоҳо , Флми иъмли бзнб . Қоли алклбӣ : садақаи тсдқи аллоҳи баҳои алии абўиаҳ ,у қили биркау нмоء . Ва насб « ҳноноу зкоаҳ » ътФои алии алҳкм ,у қили насби алии алмФъўли ?лау алўоўи зоида . «у кони тқё » . Мусалламан мхлсои мтиъо .

«وَ زَکاةً» ای اعطیناه طهارة و صلاحا، فلم یعمل بذنب. قال الکلبی: صدقة تصدق اللَّه بها علی ابویه، و قیل برکة و نماء. و نصب «حنانا و زکاة» عطفا علی الحکم، و قیل نصب علی المفعول له و الواو زائدة. «وَ کانَ تَقِیًّا». مسلما مخلصا مطیعا.

«у барои бўолдиаҳ » эй боро бҳмои итътФу лои ихолФҳм . Ва дар шўоз хондаанд бксри боء , мътўФои алии қавла «у отиноаҳи алҳкм . . . Ва ҳноно . . . Ва зкоаҳ . . . Ва барои бўолдиаҳ »у албри алҳбу қили алосроъи илои алтоъаҳу алмболғаҳи фии алхдмаҳ . «у лами икни ҷборои ъсё » алҷбори алзоҳби фӣ нафса , алъотии фии фаъла , алғлизи алии ғайра . Ва қили алҷбори алзии иқтлу исрби алии алғзбу алъосӣу алъсии воҳид ,у алъсии фии алмънии аксару аблғ .

«وَ بَرًّا بِوالِدَیْهِ» ای بارّا بهما یتعطّف و لا یخالفهم. و در شواذ خوانده‌اند بکسر باء، معطوفا علی قوله «وَ آتَیْناهُ الْحُکْمَ... وَ حَناناً... وَ زَکاةً... وَ بَرًّا بِوالِدَیْهِ» و البرّ الحبّ و قیل الاسراع الی الطاعة و المبالغة فی الخدمة. «وَ لَمْ یَکُنْ جَبَّاراً عَصِیًّا» الجبار الذاهب فی نفسه، العاتی فی فعله، الغلیظ علی غیره. و قیل الجبار الّذی یقتل و یصرب علی الغضب و العاصی و العصی واحد، و العصی فی المعنی اکثر و ابلغ.

«у саломи алайҳи явми валад » эй саломи ?лаи мнои ҳайни валади ин сноӣист ки аллоҳи таъолӣ бар яҳё закариё кард ,у кароматӣ ки ӯро бидон махсӯс кард , ва ӯро дар зинҳору паноҳ худ гирифт , дар се ҷойгоҳи басаи вақт : яке буқат зодан ӯро нигоҳ дошт аз ҳамзу таъни шайтон , дигари буқати вафот аз ҳавли матлаъу зғтаҳи қабр , сдигри рӯзи қиёмат аз фазаъи Акбар . Қоли Сафёни бен ъиинаҳ : аўҳши мо икўни алмрءи фии салосаи мўотн : явми валад , Фирӣ нафса хорҷои ммои кони фӣа .

«وَ سَلامٌ عَلَیْهِ یَوْمَ وُلِدَ» ای سلام له منّا حین ولد این ثنائیست که اللَّه تعالی بر یحیی زکریا کرد، و کرامتی که او را بدان مخصوص کرد، و او را در زینهار و پناه خود گرفت، در سه جایگاه بسه وقت: یکی بوقت زادن او را نگاه داشت از همز و طعن شیطان، دیگر بوقت وفات از هول مطلع و ضغطه قبر، سدیگر روز قیامت از فزع اکبر. قال سفیان بن عیینه: اوحش ما یکون المرء فی ثلاثة مواطن: یوم ولد، فیری نفسه خارجا مما کان فیه.

Ва явми имўт , Фирии қўмои лами икни ъоинҳму аҳкомои лӣси ?лаи аҳд ,у явми ибъс , Фирӣ нафса фии ҳавли азим . Фхси аллоҳи яҳёи бен закариёи болкромаҳу ассалому ассаломаи фии алмўотн

و یوم یموت، فیری قوما لم یکن عاینهم و احکاما لیس له عهد، و یوم یبعث، فیری نفسه فی هول عظیم. فخص اللَّه یحیی بن زکریا بالکرامة و السّلام و السّلامة فی المواطن

Алслосаҳ .

الثلاثة.

Ва гуфтаанд яҳёу исои баҳами расиданд , яҳё гуфт : эй исо аз баҳри ман омурзиши хоҳ аз ҳақи ҷли ҷалола ки ту аз ман баӣ ! исо гуфт : ло , бали ту аз ман баӣ , омурзиши хоҳ аз ҳақи ҷли ҷалолаи ту аз баҳри ман , на бинӣ ки раби алъзаҳ бар ту сано кард , ва ман бар худ сано кардам , ман худро гуфтам : «у ассаломи алии явми валадату явми أмўту явми أбъси ҳаё »у раби алъзаҳ аз баҳр ту гуфт : «у саломи алайҳи явми валаду явми имўту явми ибъси ҳаё »

و گفته‌اند یحیی و عیسی بهم رسیدند، یحیی گفت: ای عیسی از بهر من آمرزش خواه از حق جلّ جلاله که تو از من بهی! عیسی گفت: لا، بل تو از من بهی، آمرزش خواه از حق جلّ جلاله تو از بهر من، نه بینی که رب العزّه بر تو ثنا کرد، و من بر خود ثنا کردم، من خود را گفتم: «وَ السَّلامُ عَلَیَّ یَوْمَ وُلِدْتُ وَ یَوْمَ أَمُوتُ وَ یَوْمَ أُبْعَثُ حَیًّا» و رب العزّة از بهر تو گفت: «وَ سَلامٌ عَلَیْهِ یَوْمَ وُلِدَ وَ یَوْمَ یَمُوتُ وَ یَوْمَ یُبْعَثُ حَیًّا»