Қавлаи таъолӣ : «у أнзрҳми явми алҳсраҳ » алонзори эъломи маъаи алтхўиФ ,у алҳсраҳи алндомаҳи алии алФоӣт . Маънии ҳасрати ғояти андӯҳу камол ғамаст , ки дилро шикаста ва кӯфта кунад , яъне идъи алқлби ҳсиро . Рӯзи қиёмати рӯз ҳасрат хонд лонаи итҳсри фӣаи кули муфрати фии алтоъаҳи алии тафрита ,у кули ман кби алмъсиаҳи алии маъсията . Маънӣ онаст ки эй Муҳамад ! уммати худро бими даҳ ва битарсон аз рӯзи қиёмат , ки халқ дар он рӯзи бғоити андӯҳу шикастагӣ ва дармондагӣ бошанд , яке бтқсир дар тоъат , яке борткоби маъсият . Қоли ибни аббос : қавла « явми алҳсраҳ » , ҳозои ман асмоءи явми алқёмаҳи азмаи аллоҳу ҳазараи ибода . « إзи қзии алأмр » Фрғи ман алҳсобу адхли аҳли алҷнаҳи алҷнаҳу аҳли алнори алнор ,у забҳи аламут .

قوله تعالی: «وَ أَنْذِرْهُمْ یَوْمَ الْحَسْرَةِ» الانذار اعلام مع التّخویف، و الحسرة النّدامة علی الفائت. معنی حسرت غایت اندوه و کمال غم است، که دل را شکسته و کوفته کند، یعنی یدع القلب حسیرا. روز قیامت روز حسرت خواند لانّه یتحسّر فیه کلّ مفرط فی الطاعة علی تفریطه، و کلّ من کب المعصیة علی معصیته. معنی آنست که ای محمد! امت خود را بیم ده و بترسان از روز قیامت، که خلق در آن روز بغایت اندوه و شکستگی و درماندگی باشند، یکی بتقصیر در طاعت، یکی بارتکاب معصیت. قال ابن عباس: قوله «یَوْمَ الْحَسْرَةِ»، هذا من اسماء یوم القیامة عظّمه اللَّه و حذّره عباده. «إِذْ قُضِیَ الْأَمْرُ» فرغ من الحساب و ادخل اهل الجنّة الجنّة و اهل النّار النّار، و ذبح الموت.

Рӯй абӯи Саиди алхдрии разии аллоҳи анҳу қол : қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « азои астқри аҳли алҷнаҳи фии алҷнаҳу аҳли алнори фии алнор , ҷаии ءи болмўти фии сувараи кбши амлҳ , ФиўқФи байни алҷнаҳу алнор , Финодӣ ё аҳли алҷнаҳ , Фишрӣбўну инзрўн , сами инодӣ ё аҳли алнор , Фишрӣбўну инзрўн , Фиқоли أи търФўни ҳозо ? ҳозои аламут . Ва лӣси Фиҳми алои ман иърФаҳ , Физбҳи байни алҷнаҳу алнор , сами иқол ё аҳли алҷнаҳи хлўди лои мӯати фӣа ва ё аҳли алнори хлўди лои мӯати фӣа . Сами қрأи расӯли аллоҳ ( с ) «у أнзрҳми явми алҳсраҳ » .

روی ابو سعید الخدری رضی اللَّه عنه قال: قال رسول اللَّه (ص): «اذا استقرّ اهل الجنّة فی الجنّة و اهل النّار فی النّار، جی‌ء بالموت فی صورة کبش املح، فیوقف بین الجنّة و النّار، فینادی یا اهل الجنّة، فیشرئبون و ینظرون، ثم ینادی یا اهل النّار، فیشرئبون و ینظرون، فیقال أ تعرفون هذا؟ هذا الموت. و لیس فیهم الا من یعرفه، فیذبح بین الجنّة و النّار، ثم یقال یا اهل الجنّة خلود لا موت فیه و یا اهل النّار خلود لا موت فیه. ثم قرأ رسول اللَّه (ص) «وَ أَنْذِرْهُمْ یَوْمَ الْحَسْرَةِ».

Ва фии рўоиаҳи абӯи ҳрираҳи қол : қоли расӯли аллоҳ ( с ) . « иؤтии болмўти явми алқёмаҳи ФиўқФи алии алсроти Фиқол ё аҳли алҷнаҳ ! Фитлъўни хоӣФини вҷлини ани ихрҷўои ман мконҳми алзии ҳам фӣа , Фиқоли ҳилли търФўни ҳозо ? Фиқўлўни нъм ё рбнои ҳозои аламут , сами иқол ё аҳли алнор ! Фитлъўни фараҳин мстбшрини рҷоءи ани ихрҷўои ман мконҳми алзии ҳам фӣа , Фиқоли ҳилли търФўни ҳозо ? Фиқўлўни нъм ё рбнои ҳозои аламут , Физбҳи алии алсрот , сами иқол , хлўди Флои мӯат .

و فی روایة ابو هریره قال: قال رسول اللَّه (ص). «یؤتی بالموت یوم القیامة فیوقف علی الصّراط فیقال یا اهل الجنة! فیطلعون خائفین وجلین ان یخرجوا من مکانهم الّذی هم فیه، فیقال هل تعرفون هذا؟ فیقولون نعم یا ربّنا هذا الموت، ثم یقال یا اهل النّار! فیطلعون فرحین مستبشرین رجاء ان یخرجوا من مکانهم الّذی هم فیه، فیقال هل تعرفون هذا؟ فیقولون نعم یا ربّنا هذا الموت، فیذبح علی الصّراط، ثم یقال، خلود فلا موت.

Физдоди аҳли алҷнаҳи Фрҳои илои Фрҳҳму издоди аҳли алнори ҳзнои илои ҳзнҳм » .

فیزداد اهل الجنّة فرحا الی فرحهم و یزداد اهل النّار حزنا الی حزنهم».

Ва ани ибни масъӯди қол : лӣси ман нафаси алоу ҳаии тнзри илои байти фии алҷнаҳу байти фии алнор ,у ҳў « явми алҳсраҳ »у ирии аҳли алнори албити алзии фии алҷнаҳ , сами иқоли луи ъмлтм , Фтأхзҳми алҳсраҳ . Ва ирии аҳли алҷнаҳи албити алзии фии алнор , Фиқўлўни луи лои ани ман аллоҳи алайкуми қавла : « ва ҳам фии ғФлаҳ » эй ҳам алиўми фии ғФлаҳ . Ин ғифлати бмънӣ тағофуласт .

و عن ابن مسعود قال: لیس من نفس الّا و هی تنظر الی بیت فی الجنّة و بیت فی النّار، و هو «یَوْمَ الْحَسْرَةِ» و یری اهل النّار البیت الّذی فی الجنّة، ثم یقال لو عملتم، فتأخذهم الحسرة. و یری اهل الجنّة البیت الّذی فی النّار، فیقولون لو لا ان منّ اللَّه علیکم قوله: «وَ هُمْ فِی غَفْلَةٍ» ای هم الیوم فی غفلة. این غفلت بمعنی تغافل است.

Мегуяд имрӯз дар дунёи хештанро ғофил месозанд аз кори охират ва бидон имон менаёранд , Фзлки қавла : « ва ҳам лои иؤмнўн » эй лои исдқўн ба » .

میگوید امروز در دنیا خویشتن را غافل میسازند از کار آخرت و بدان ایمان می‌نیارند، فذلک قوله: «وَ هُمْ لا یُؤْمِنُونَ» ای لا یصدّقون به».

« إнои нҳни нрси алأрз ва ман алайҳо » эй нмитҳми Фибқии алрби субҳонаи Фирсҳм .

«إِنَّا نَحْنُ نَرِثُ الْأَرْضَ وَ مَنْ عَلَیْها» ای نمیتهم فیبقی الرّب سبحانه فیرثهم.

Маънии виросат дар луғат онаст ки малики мўрси буфоти вай бо ворис нишинад ,у виросати ҳақи таъолӣ на бойен маънӣаст ки осмону замин ва ҳар чаҳ дар он ҳамаи малику малики аллоҳ таъолӣаст , ҳамаи офарӣда ва нав кардау сохта ӯ , на аз касе харида ва ёфта ё аз дайгарии буии расида , пас маънӣ оят онаст ки ҷаҳонёну ҷҳондоронро бардорему халқро ҷумлаи бмироним ва вилоят дошту амр ва наҳй эшон бмрг бурӣда гардонем , то дунё аз халқ холӣ шаваду ҷири молики ҳақиқӣу худоӣ боқӣ намонад , «у إлинои ирҷъўн » ирдўни Фнҷозиҳми ҷзоءи вФоқо . Ва қрأи ёқӯб « ирҷъўн » бФтҳи алёءу касри алҷим .

معنی وراثت در لغت آنست که ملک مورث بوفات وی با وارث نشیند، و وراثت حق تعالی نه باین معنی است که آسمان و زمین و هر چه در آن همه ملک و ملک اللَّه تعالی است، همه آفریده و نو کرده و ساخته او، نه از کسی خریده و یافته یا از دیگری بوی رسیده، پس معنی آیت آنست که جهانیان و جهانداران را برداریم و خلق را جمله بمیرانیم و ولایت داشت و امر و نهی ایشان بمرگ بریده گردانیم، تا دنیا از خلق خالی شود و جر مالک حقیقی و خدای باقی نماند، «وَ إِلَیْنا یُرْجَعُونَ» یردّون فنجازیهم جزاء وفاقا. و قرأ یعقوب «یرجعون» بفتح الیاء و کسر الجیم.

«у азкри фии алкитоб » эй азкр ё Муҳамади лқўмку амтки фии алқрони алзии анзли алейк қиссаи иброҳӣми маъаи абӣаи ликўни длилои алии саҳаи нбўтк . « إнаҳи кони сдиқо » касӣри алсдқ . Набиё рсўлои инбии ани аллоҳи болавҳӣ .

«وَ اذْکُرْ فِی الْکِتابِ» ای اذکر یا محمّد لقومک و امتک فی القران الّذی انزل علیک قصّة ابراهیم مع ابیه لیکون دلیلا علی صحّة نبوّتک. «إِنَّهُ کانَ صِدِّیقاً» کثیر الصّدق. نَبِیًّا رسولا ینبئ عن اللَّه بالوحی.

« إзи қоли лأбиаҳ »

«إِذْ قالَ لِأَبِیهِ»

Ва ҳўи иъбди алснм : « ё أбти лами тааббуди мо лои исмъ »

و هو یعبد الصّنم: «یا أَبَتِ لِمَ تَعْبُدُ ما لا یَسْمَعُ»

Алдъо , «у лои ибср »

الدّعا، «وَ لا یُبْصِرُ»

Алъбодаҳу лои идФъи ънки музирау лои мкрўҳо . Раби Алъоламин иброҳӣм ( ъ )ро бипасандед ва ӯро бстўд бонакор ки намӯд бар бути парастии падар . Маънӣ онаст ки : эй Муҳамад ( с ) қавми худро хабари даҳ аз қиссаи иброҳӣм , он марди пайғомбари ростгӯии рости рӯ ки падари худро гуфт , озри бути параст : « лами тааббуди мо лои исмъу лои ибср »

العبادة و لا یدفع عنک مضرّة و لا مکروها. رب العالمین ابراهیم (ع) را بپسندید و او را بستود بانکار که نمود بر بت پرستی پدر. معنی آنست که: ای محمد (ص) قوم خود را خبر ده از قصّه ابراهیم، آن مرد پیغامبر راستگوی راست رو که پدر خود را گفت، آزر بت پرست: «لِمَ تَعْبُدُ ما لا یَسْمَعُ وَ لا یُبْصِرُ»

Чаро парастии бутӣ ки самъ надорад ва басар надорад ?

چرا پرستی بتی که سمع ندارد و بصر ندارد؟

На самъ дорад ки дуои ту шунӯд . На басар дорад ки ибодат ту бинад . Ин далелӣ зоҳираст ки худованди олами маъбуди ҷаҳонёну офаридагори ҳамагон , ӯро самъасту басар . Самиъи бсмъаҳ , басир , ббсраҳ . Шунавоӣаст ки ҳамаи овозҳо шунӯду бшнўоиии худ баҳама розҳо расад .

نه سمع دارد که دعای تو شنود. نه بصر دارد که عبادت تو بیند. این دلیلی ظاهر است که خداوند عالم معبود جهانیان و آفریدگار همگان، او را سمعست و بصر. سمیع بسمعه، بصیر، ببصره. شنوایی است که همه آوازها شنود و بشنوایی خود بهمه رازها رسد.

Биноӣист ки бҳич бинанда намонад , пӯшидау давр чун ошкор ӯ наздик бинад . «у лои иғнии ънки шиӣо »

بینائیست که بهیچ بیننده نماند، پوشیده و دور چون آشکار او نزدیک بیند. «وَ لا یُغْنِی عَنْکَ شَیْئاً»

Қили лои идФъи ънки азоби аллоҳ . Чаро бути парастӣ ки фардои азоби аллоҳи таъолӣ аз ту бор натавонад дошт ?

قیل لا یدفع عنک عذاب اللَّه. چرا بت پرستی که فردا عذاب اللَّه تعالی از تو بار نتواند داشت؟

« ё أбти إнии қади ҷоءнии ман алълм » яъне ман алўҳӣ . « мо лами иأтк »у қили ?утонеи аллоҳи ман илми алтўҳиду муъаррифаи аллоҳ , ва ман илми мо икўни баъди аламут ва ман истеҳқоқи алкоФри азоби аллоҳ .

«یا أَبَتِ إِنِّی قَدْ جاءَنِی مِنَ الْعِلْمِ» یعنی من الوحی. «ما لَمْ یَأْتِکَ» و قیل اتانی اللَّه من علم التّوحید و معرفة اللَّه، و من علم ما یکون بعد الموت و من استحقاق الکافر عذاب اللَّه.

« мо лами иأтк » эй падар аз ваҳии худои таъолии бмн он омад ки бтў наомад , ва ман он донам ки ту ндонӣ аз илми тавҳиду маърифати худо , ва ман донам ки фардои кофарроу бути парастро азоб кунанд ва ту мендонӣ . Борӣ бар паии ман рӯу атбоъ ман кун то длоӣли тавҳид бар ту равшан кунам ,у роҳи дайни писандидаи бтўи намоям . « أҳдки сротои суя » яъне динои ъдлоу ҳўи алислом . Маънии сӯй дар оят адласт ҳам чунон ки дар сӯра алмалик гуфт : « أи Фмни имшии мкбои алии виҷҳаи أҳдии أмни имшии суя » эй ъдлои мҳтдёи алии сироти мустақӣм .

«ما لَمْ یَأْتِکَ» ای پدر از وحی خدای تعالی بمن آن آمد که بتو نیامد، و من آن دانم که تو ندانی از علم توحید و معرفت خدا، و من دانم که فردا کافر را و بت پرست را عذاب کنند و تو می‌ندانی. باری بر پی من رو و اتّباع من کن تا دلائل توحید بر تو روشن کنم، و راه دین پسندیده بتو نمایم. «أَهْدِکَ صِراطاً سَوِیًّا» یعنی دینا عدلا و هو الاسلام. معنی سوی در آیت عدلست هم چنان که در سورة الملک گفت: «أَ فَمَنْ یَمْشِی مُکِبًّا عَلی‌ وَجْهِهِ أَهْدی‌ أَمَّنْ یَمْشِی سَوِیًّا» ای عدلا مهتدیا علی صراط مستقیم.

Аммо ончӣ дар аввал сӯра гуфт ҳикоят аз Ҷабраил « Фтмсли лҳои бшрои суя »

اما آنچه در اول سورة گفت حکایت از جبرئیل «فَتَمَثَّلَ لَها بَشَراً سَوِیًّا»

Он тсўит халқаст бар сӯрати башар , ҳам чунон ки дар сифат одам гуфт : « сами сўоаҳу нафхи фӣаи ман рӯҳа » . эй сӯии халқа .

آن تسویت خلق است بر صورت بشر، هم چنان که در صفت آدم گفت: «ثُمَّ سَوَّاهُ وَ نَفَخَ فِیهِ مِنْ رُوحِهِ». ای سوّی خلقه.

« ё أбти лои тааббуди алшитон » ибодаи алшитони тоъатаи фии такфирау азлолаҳ , иқўли лои ттъаҳи Фимои иأмрк , « إни алшитони кони ллрҳмни ъсё » . Алъсӣу алъосии воҳид , алъсии фии алмънии аксару кони ӣнҷо зиёдатаст онро маънӣ нест , ва гуфтаанд кони бмънӣ сораст .

«یا أَبَتِ لا تَعْبُدِ الشَّیْطانَ» عبادة الشّیطان طاعته فی تکفیره و اضلاله، یقول لا تطعه فیما یأمرک، «إِنَّ الشَّیْطانَ کانَ لِلرَّحْمنِ عَصِیًّا». العصی و العاصی واحد، العصیّ فی المعنی اکثر و کان اینجا زیادت است آن را معنی نیست، و گفته‌اند کان بمعنی صار است.

« ё أбт » бФтҳ дар ҳар чаҳор ҳарф , қроءт шомӣасту шарҳи ону ваҷҳи он дар сӯра Юсуф рафт . « إнии أхоФ » ин хавфи бмънӣ илмаст чунон ки онҷо гуфт : « Фإн хуфтам أлои иқимои ҳудӯди аллоҳ »у алмънии анки аълами ани мати алии мо أнти алайҳ , « أни имски азоби ман арраҳмон » . Ва қили маъноаи ахоФи ани лои тақаббули манӣ насиҳатии Фиъзбки аллоҳ . « Фткўни ллшитони влё » қринои фии алнори тлиаҳу илик .

«یا أَبَتِ» بفتح در هر چهار حرف، قراءت شامی است و شرح آن و وجه آن در سورة یوسف رفت. «إِنِّی أَخافُ» این خوف بمعنی علم است چنان که آنجا گفت: «فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا یُقِیما حُدُودَ اللَّهِ» و المعنی انّک اعلم ان متّ علی ما أنت علیه، «أَنْ یَمَسَّکَ عَذابٌ مِنَ الرَّحْمنِ». و قیل معناه اخاف ان لا تقبل منّی نصیحتی فیعذّبک اللَّه. «فَتَکُونَ لِلشَّیْطانِ وَلِیًّا» قرینا فی النّار تلیه و یلیک.

эй падар май тарсами насиҳат ман напазирӣ вонгаҳи ллаҳи таъолии туро азоб кунад ва дар дӯзахи қарин шайтон бошӣ . Он гуҳи падар ӯро ҷавоб дод : « أи роғиби أнти ани олҳтӣ ё إброҳим ? » ин истифҳоми бмънӣ инкораст , яъне أи трғби ани ибодатҳоу тмили анҳо ? эй иброҳӣм аз ибодат батон май баргардӣ ва май нанги дорӣ ва таън кунӣу марои амр ва наҳй мекунӣ ? « лӣни лами тнтаҳ » ани мқолтку амре ва нае , « лأрҷмнк » ва агар азин сухан барнагардӣ ва ин амр дар боқӣ накунӣ ман туро сангсор кунаму ҳалоку қил « лأрҷмнк » эй лأштмнки иқоли фалони ирмии Флоноу ирҷми азои шатма , ва манеҳ қавлаи субҳона .

ای پدر می‌ترسم نصیحت من نپذیری وانگه للَّه تعالی ترا عذاب کند و در دوزخ قرین شیطان باشی. آن گه پدر او را جواب داد: «أَ راغِبٌ أَنْتَ عَنْ آلِهَتِی یا إِبْراهِیمُ؟» این استفهام بمعنی انکار است، یعنی أ ترغب عن عبادتها و تمیل عنها؟ ای ابراهیم از عبادت بتان می‌برگردی و می‌ننگ داری و طعن کنی و مرا امر و نهی میکنی؟ «لَئِنْ لَمْ تَنْتَهِ» عن مقالتک و امری و نهیی، «لَأَرْجُمَنَّکَ» و اگر ازین سخن برنگردی و این امر در باقی نکنی من ترا سنگسار کنم و هلاک و قیل «لَأَرْجُمَنَّکَ» ای لأشتمنّک یقال فلان یرمی فلانا و یرجم اذا شتمه، و منه قوله سبحانه.

«у аллазӣнаи ирмўни алмҳснот » .

«وَ الَّذِینَ یَرْمُونَ الْمُحْصَناتِ».

Рҷм дар қуръон бар панҷ ваҷҳ ояд : яке бмънии қатл , чунон ки дар сӯра ис гуфт : « лнрҷмнкм » яъне лнқтлнкм , ва дар сӯра алдхон гуфт : «у إнии ъзти брбӣу рбкми أни трҷмўн » яъне тқтлўн , ва дар сӯра ҳуд гуфт : «у луи лои рҳтки лрҷмнок » эй қтлнок . Ваҷҳи дун рҷмаст бмънии шатм , чунон ки дарин сӯра гуфт : «у ҷълноҳои рҷўмои ллшётин » лоштмнк .

رجم در قرآن بر پنج وجه آید: یکی بمعنی قتل، چنان که در سورة یس گفت: «لَنَرْجُمَنَّکُمْ» یعنی لنقتلنّکم، و در سورة الدّخان گفت: «وَ إِنِّی عُذْتُ بِرَبِّی وَ رَبِّکُمْ أَنْ تَرْجُمُونِ» یعنی تقتلون، و در سورة هود گفت: «وَ لَوْ لا رَهْطُکَ لَرَجَمْناکَ» ای قتلناک. وجه دون رجم است بمعنی شتم، چنان که درین سورة گفت: «وَ جَعَلْناها رُجُوماً لِلشَّیاطِینِ» لاشتمنّک.

Ваҷҳи сеюм рҷмаст бмънии Ромӣ , чунон ки гуфт : «у ҷълноҳои рҷўмои ллшётин » ирмўни баҳо .

وجه سوم رجم است بمعنی رمی، چنان که گفت: «وَ جَعَلْناها رُجُوماً لِلشَّیاطِینِ» یرمون بها.

Ваҷҳи чаҳорум рҷмаст бмънии занн , чунон ки дар сӯра алкҳФ гуфт : « рҷмои болғиб » яъне рмёи болзни ваҷҳи панҷум рҷмаст бмънии лаън дар сифати шайтон « Фостъзи биллоҳи ман алшитони алрҷим . »

وجه چهارم رجم است بمعنی ظن، چنان که در سورة الکهف گفت: «رَجْماً بِالْغَیْبِ» یعنی رمیا بالظن وجه پنجم رجم است بمعنی لعن در صفت شیطان «فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ مِنَ الشَّیْطانِ الرَّجِیمِ.»

эй алмлъўн .

ای الملعون.

Қавла : «у аҳҷрнии млё » яъне змонои тўило , иқоли тмли ҳбибк эй ъаш маъааи дҳро .

قوله: «وَ اهْجُرْنِی مَلِیًّا» یعنی زمانا طویلا، یقال تملّ حبیبک ای عش معه دهرا.

Ва манеҳ қили аллилу алнҳори малавон ,у қил «у аҳҷрнии млё » эй слимои сҳиҳо қабл ани илҳқки макрӯҳ .

و منه قیل اللیل و النّهار ملوان، و قیل «وَ اهْجُرْنِی مَلِیًّا» ای سلیما صحیحا قبل ان یلحقک مکروه.

« қоли саломи алейк » ин салом тавдиъаст кноит аз безорӣу ҷудоӣу ҳиҷрат , чунон ки ту аз касе фарои бабрӣ ва аз ваии баргардии гӯйӣ , слмти алии фалону кибрати алайҳ . Ва қили саломи алейк эй слмти манӣ лои лсибки бмкрўаҳ ,у ҳозои ҷавоби алҷоҳли кқўлаҳ : «у إзои хотбҳми алҷоҳлўни қолўои сломо » .

«قالَ سَلامٌ عَلَیْکَ» این سلام تودیع است کنایت از بیزاری و جدایی و هجرت، چنان که تو از کسی فرا ببری و از وی برگردی گویی، سلمت علی فلان و کبّرت علیه. و قیل سلام علیک ای سلّمت منی لا لصیبک بمکروه، و هذا جواب الجاهل کقوله: «وَ إِذا خاطَبَهُمُ الْجاهِلُونَ قالُوا سَلاماً».

« сأстғФри лаки рабӣ » яъне ани таббату омнт . Маънӣ онаст ки омурзиш хоҳам туро аз худованди хеш агар шароити истиғфори биҷойоварӣ , яъне ки аз ширк тавба кунӣу бўҳдонити аллоҳи таъолии имони оре , ва гуфтаанд иброҳӣм ( ъ ) ки ин сухан мегуфт намедонист ки истиғфор аз баҳри мушрик мҳзўраст ва ҳануз оят наҳй наёмада буд падарро ваъда истиғфор дод бар умеди иҷобат , пас то падари зинда буд умед дошт ки аллоҳи таъолии вайро имон диҳад , бидон умед аз баҳр ӯ омурзиш мехост , пас чун кофари марди истиғфори бгзошт ва низ омурзиш нахост .

«سَأَسْتَغْفِرُ لَکَ رَبِّی» یعنی ان تبت و آمنت. معنی آنست که آمرزش خواهم ترا از خداوند خویش اگر شرایط استغفار بجای آوری، یعنی که از شرک توبه کنی و بوحدانیت اللَّه تعالی ایمان آری، و گفته‌اند ابراهیم (ع) که این سخن میگفت نمی‌دانست که استغفار از بهر مشرک محظور است و هنوز آیت نهی نیامده بود پدر را وعده استغفار داد بر امید اجابت، پس تا پدر زنده بود امید داشت که اللَّه تعالی وی را ایمان دهد، بدان امید از بهر او آمرزش میخواست، پس چون کافر مرد استغفار بگذاشت و نیز آمرزش نخواست.

« إнаҳи кон беҳФё » эй боро лтиФои мҳсно . Ва қили алҳФии Алъолам , алмстқсии ани алшии ءи астхборо . Иқоли туҳафӣ ба азои карама . эй кони иҷибнии азои даъвата .

«إِنَّهُ کانَ بِی حَفِیًّا» ای بارّا لطیفا محسنا. و قیل الحفی العالم، المستقصی عن الشی‌ء استخبارا. یقال تحفی به اذا کرمه. ای کان یجیبنی اذا دعوته.

«у أътзлкм » ҳозои тафсири ассалом . « ва мо тдъўни ман дуни аллоҳ » алдъоءи фии ҳзаҳи алоиаҳи бмънии алъбодаҳ . Иқўли аФорқкму аФорқи мо тъбдўни ман асномкм , «у أдъўои рабӣ » эй атФрди бъбодаҳи рабӣ . « ъсии أлои أкўни бдъоءи рабӣ » эй бъбодаҳи рабӣ . « шқё » комаи шқитми антми бъбодаҳи алосному ириди анаи итқбли ибодатӣу исибнии алайҳо ,у алшқоءи болдъоءи тарки аҷобаҳи алдоъӣ .

«وَ أَعْتَزِلُکُمْ» هذا تفسیر السّلام. «وَ ما تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ» الدعاء فی هذه الایة بمعنی العبادة. یقول افارقکم و افارق ما تعبدون من اصنامکم، «وَ أَدْعُوا رَبِّی» ای اتفرد بعبادة ربّی. «عَسی‌ أَلَّا أَکُونَ بِدُعاءِ رَبِّی» ای بعبادة ربّی. «شَقِیًّا» کما شقیتم انتم بعبادة الاصنام و یرید انّه یتقبّل عبادتی و یثیبنی علیها، و الشقاء بالدّعاء ترک اجابة الداعی.

« Флмои аътзлҳм ва мо иъбдўни ман дуни аллоҳи вҳбнои ?лаи إсҳоқу ёқӯб » чун иброҳӣм аз қавми хеш ва аз батон ва бут прессатон ҳиҷрат кард ва рӯй бмои ниҳод ӯро фарзанди бахшидем : исҳоқ ва аз пас исҳоқи ёқӯбу ҳамаро пайғомбар кардем . Иброҳӣму исҳоқу ёқӯб .

«فَلَمَّا اعْتَزَلَهُمْ وَ ما یَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَهَبْنا لَهُ إِسْحاقَ وَ یَعْقُوبَ» چون ابراهیم از قوم خویش و از بتان و بت پرستان هجرت کرد و روی بما نهاد او را فرزند بخشیدیم: اسحاق و از پس اسحاق یعقوب و همه را پیغامبر کردیم. ابراهیم و اسحاق و یعقوب.

То оламён бидонанд ки бар аллоҳи таъолии ҳечкас зиён накунаду музди ҳеҷ некӯкор зойеъ накунад .

تا عالمیان بدانند که بر اللَّه تعالی هیچکس زیان نکند و مزد هیچ نیکوکار ضایع نکند.

Раби Алъоламин дар ин ояти миннати ниҳод бар иброҳӣм ( ъ ) ки ӯро фарзанди бахшидем , далеласт ки фарзанди солеҳ неъматӣ бошад аз аллоҳи таъолӣ бар банда , ва ончӣ гуфт : « أнмои أмўолкму أўлодкми фитна »

ربّ العالمین در این آیت منّت نهاد بر ابراهیم (ع) که او را فرزند بخشیدیم، دلیلست که فرزند صالح نعمتی باشد از اللَّه تعالی بر بنده، و آنچه گفت: «أَنَّما أَمْوالُکُمْ وَ أَوْلادُکُمْ فِتْنَةٌ»

Агар чаҳ махраҷ он омаст маънӣ он хосаст , ки фарзанд толҳ хоҳад на солеҳ маҳол бошад ки аллоҳ бар иброҳӣми миннат наад ба бахшӣдани фарзанди вонгаҳи фарзанд бар вай фитна бошад , ва аз ӣнҷо гуфт пайғомбар ( с ) : « нъми алўлди алсолҳи ллрҷли алсолҳ » .

اگر چه مخرج آن عامّست معنی آن خاصّست، که فرزند طالح خواهد نه صالح محال باشد که اللَّه بر ابراهیم منّت نهد به بخشیدن فرزند وانگه فرزند بر وی فتنه باشد، و از اینجا گفت پیغامبر (ص): «نعم الولد الصالح للرّجل الصالح».

« Флмои аътзлҳм » ин азлати иброҳӣми ҳиҷрат вайаст аз замини Ироқ аз кўсии басӯии шом ,у аввал ки бшом фурӯ омад бшҳри ҳурон фурӯ омад ,у онҷосораро бизанӣ кард , васора духтари малики ҳурон буд бқўли садӣ ,у бқўли баъзе муфассирони духтари ҳорон буд ъам иброҳӣм ,у иброҳӣми муддатӣ дар ҳурон бимонад пас қасд Миср кард ва бо ваии лути пайғомбар буд васора . Ва ин ҳиҷрат онаст ки аллоҳ таъолӣ гуфт : « Фомни ?лаи лут »у қол : « إнии муҳоҷири إлии рабӣ » пас аз Миср берун омаду лути бмؤтФкот фурӯ омаду иброҳӣми базмин Фаластин . « ва куллан ҷълно набиё » эй ҷълнои кул воҳид манеҳам набиё .

«فَلَمَّا اعْتَزَلَهُمْ» این عزلت ابراهیم هجرت وی است از زمین عراق از کوثی بسوی شام، و اول که بشام فرو آمد بشهر حرّان فرو آمد، و آنجا ساره را بزنی کرد، و ساره دختر ملک حران بود بقول سدّی، و بقول بعضی مفسّران دختر هاران بود عمّ ابراهیم، و ابراهیم مدتی در حران بماند پس قصد مصر کرد و با وی لوط پیغامبر بود و ساره. و این هجرت آنست که اللَّه تعالی گفت: «فَآمَنَ لَهُ لُوطٌ» و قال: «إِنِّی مُهاجِرٌ إِلی‌ رَبِّی» پس از مصر بیرون آمد و لوط بمؤتفکات فرو آمد و ابراهیم بزمین فلسطین. «وَ کُلًّا جَعَلْنا نَبِیًّا» ای جعلنا کلّ واحد منهم نبیّا.

«у вҳбнои ?лаами ман рҳмтно » алмолу алўлду алнбўаҳ «у ҷълнои ?лаами лисони сидқи улё » эй бқинои ?лаами алсноءи алҳсн ,у аззикри алрФиъи фии кули алодён . Ин онаст ки ҳар гуруҳе бар ҳар дайн ки бошанд иброҳӣм ( ъ )ро сано гӯйанд , ва ӯро дӯст доранд ,у бнбўти вай иқрор диҳанд , ҳамонаст ки ҷое дигар гуфт : «у аҷъли лии лисони сидқи фии алохрин » эй алқўли болҳкмаҳу алхир ,у саммии алқўли лсонои лонаи боллсони икўн .

«وَ وَهَبْنا لَهُمْ مِنْ رَحْمَتِنا» المال و الولد و النبوّة «وَ جَعَلْنا لَهُمْ لِسانَ صِدْقٍ عَلِیًّا» ای بقینا لهم الثناء الحسن، و الذکر الرفیع فی کلّ الادیان. این آنست که هر گروهی بر هر دین که باشند ابراهیم (ع) را ثنا گویند، و او را دوست دارند، و بنبوّت وی اقرار دهند، همانست که جایی دیگر گفت: «وَ اجْعَلْ لِی لِسانَ صِدْقٍ فِی الْآخِرِینَ» ای القول بالحکمة و الخیر، و سمّی القول لسانا لانّه باللسان یکون.

«у азкри фии алкитоби Мӯсои إнаҳи кони мхлсо » мусалламан мўҳдои мтиъои ллаҳ , холсои ғайри мроء . Ва қрأи алкўФиўн , мхлсои бФтҳи аллом , Эй набиё мхторои ахлсаҳи аллоҳ . «у кон рсўло набиё » мрслои болавҳии рафеъи алшأн .

«وَ اذْکُرْ فِی الْکِتابِ مُوسی‌ إِنَّهُ کانَ مُخْلَصاً» مسلما موحّدا مطیعا للَّه، خالصا غیر مراء. و قرأ الکوفیّون، مخلصا بفتح اللّام، ای نبیّا مختارا اخلصه اللَّه. «وَ کانَ رَسُولًا نَبِیًّا» مرسلا بالوحی رفیع الشأن.

«у нодиноаҳ » эй дъўноаҳу клмноаҳи лайлаи алҷмъаҳ . « ман ҷониби алтўри алأимн » алтўри ҷабали байни Миср ва мадин . Ва алоимни алимин . Ва ҳўи ямини Мӯсоу злки ҳайни ақбли Мӯсои ман мадин ириди Миср , Фнўдии ман алшҷраҳу канти фии ҷониби алҷбли алии ямини Мӯсо .

«وَ نادَیْناهُ» ای دعوناه و کلّمناه لیلة الجمعة. «مِنْ جانِبِ الطُّورِ الْأَیْمَنِ» الطّور جبل بین مصر و مدین. و الایمن الیمین. و هو یمین موسی و ذلک حین اقبل موسی من مدین یرید مصر، فنودی من الشجرة و کانت فی جانب الجبل علی یمین موسی.

Мӯсо аз мадин бирафта ва рӯй бмсри ниҳода ки ндоء ҳақ шунид аз ҷониби дарахт аз карони кӯҳ аз сӯии рости Мӯсо . «у қрбноаҳи нҷё » қоли ибни аббос : аднӣ ҳатто самъи савти алқлм . Ва фии рўоиаҳ , ҳатто самъи сриФи алқлми алзии кутуб ба алтўроаҳ .

موسی از مدین برفته و روی بمصر نهاده که نداء حق شنید از جانب درخت از کران کوه از سوی راست موسی. «وَ قَرَّبْناهُ نَجِیًّا» قال ابن عباس: ادنی حتی سمع صوت القلم. و فی روایة، حتی سمع صریف القلم الّذی کتب به التّوراة.

Ва фии рўоиаҳ , қурбаи алрби илайҳ ҳатто самъи срири алқлми ҳайни кутуби алтўроаҳи фии алолўоҳ .

و فی روایة، قرّبه الربّ الیه حتی سمع صریر القلم حین کتب التّوراة فی الالواح.

Ва қоли Ассадӣ : адхли фии алсмоءи Фклм . Ва қил «у қрбноаҳи нҷё » эй рФъноаҳи ман смоءи илои смоء ва ман ҳиҷоби илои ҳиҷоб ҳатто лами икни байнау байни алърши алои ҳиҷоби воҳид . Ва ани муҷоҳиди фии қавла : «у қрбноаҳи нҷё » қоли байни алсмоءи алсобъаҳу байни алърши сбъўни алифи ҳиҷоб : ҳиҷоби нур ,у ҳиҷоби зулма ,у ҳиҷоби нур ,у ҳиҷоби зулма , Фмои золи Мӯсои иқрб ҳатто кони байнау байнаи ҳиҷоб . Флмои раъии маконау самъи сриФи алқлми қол : « раби أрнии أнзри إлик » ,у ани алрбиъи бен инси қол : макси алии алтўри арбаъӣни лайлау анзли алайҳи алтўроаҳи фии алолўоҳ ,у канти алолўоҳи ман барад . Фқрбаҳи алрби нҷёу калимау самъи сриФи алқлм ,у зикри анаи лами иҳдси ҳдсои фии алорбъини лайла ҳатто ҳбти ман алтўр . Ва алнҷии ҳўи алзии иноҷику тноҷиаҳ , алвоҳаду алҷмоъаҳи фӣаи сўоء . Қоли аллоҳи таъолӣ : « хлсўои нҷё » . Иқоли ноҷитаҳу нҷитаҳу антҷитаҳ , қавм наҷай ва қавм наҷӯй . Иқўли аллоҳи таъолӣ : «у إз ҳам наҷӯй » . Ва қили ҳўи муштақи ман алнҷўаҳу ҳаии алортФоъ . Ва нҷёи насби алии улҳол .

و قال السّدی: ادخل فی السماء فکلّم. و قیل «وَ قَرَّبْناهُ نَجِیًّا» ای رفعناه من سماء الی سماء و من حجاب الی حجاب حتی لم یکن بینه و بین العرش الّا حجاب واحد. و عن مجاهد فی قوله: «وَ قَرَّبْناهُ نَجِیًّا» قال بین السّماء السّابعة و بین العرش سبعون الف حجاب: حجاب نور، و حجاب ظلمة، و حجاب نور، و حجاب ظلمة، فما زال موسی یقرب حتی کان بینه و بینه حجاب. فلمّا رأی مکانه و سمع صریف القلم قال: «رَبِّ أَرِنِی أَنْظُرْ إِلَیْکَ»، و عن الربیع بن انس قال: مکث علی الطّور اربعین لیلة و انزل علیه التوراة فی الالواح، و کانت الالواح من برد. فقرّبه الرّب نجیّا و کلّمه و سمع صریف القلم، و ذکر انّه لم یحدث حدثا فی الاربعین لیلة حتی هبط من الطّور. و النّجی هو الّذی یناجیک و تناجیه، الواحد و الجماعة فیه سواء. قال اللَّه تعالی: «خَلَصُوا نَجِیًّا». یقال ناجیته و نجّیته و انتجیته، قوم نجی و قوم نجوی. یقول اللَّه تعالی: «وَ إِذْ هُمْ نَجْوی‌». و قیل هو مشتق من النجوة و هی الارتفاع. و نجیّا نصب علی الحال.

«у вҳбнои ?лаи ман рҳмтно » ин иҷобати дъоء Мӯсоаст ки вазорати ҳорӯни бдъои хоста буд ва гуфта : «у аҷъли лии взирои ман أҳлии ҳорӯни أхӣ » эй « ҷълнои ахоаҳ ҳорӯн набиё наамма мнои алии Мӯсо .

«وَ وَهَبْنا لَهُ مِنْ رَحْمَتِنا» این اجابت دعاء موسی است که وزارت هارون بدعا خواسته بود و گفته: «وَ اجْعَلْ لِی وَزِیراً مِنْ أَهْلِی هارُونَ أَخِی» ای «جعلنا اخاه هارون نبیّا نعمة منّا علی موسی.

«у азкри фии алкитоби إсмоъили إнаҳи кони содиқи алўъд » яъне исдқи азои въду евии азои зимн ,у қили алсодқи бмънии алмсдўқ эй кони мсдўқи алўъд , муфассирон гуфтанд : пайғомбарони ҳамаи рост ваъда буданд , аммо тахсӣси ваии бзкр аз он буд ки бо касе ваъдаи ниҳода ва се рӯз дар он мақом дар интизор бинишасту бқўли клбии як сол . «у кон рсўло набиё » баъсаи аллоҳи илои ҷрҳм .

«وَ اذْکُرْ فِی الْکِتابِ إِسْماعِیلَ إِنَّهُ کانَ صادِقَ الْوَعْدِ» یعنی یصدق اذا وعد و یفی اذا ضمن، و قیل الصّادق بمعنی المصدوق ای کان مصدوق الوعد، مفسّران گفتند: پیغامبران همه راست وعده بودند، اما تخصیص وی بذکر از آن بود که با کسی وعده نهاده و سه روز در آن مقام در انتظار بنشست و بقول کلبی یک سال. «وَ کانَ رَسُولًا نَبِیًّا»بعثه اللَّه الی جرهم.

Исмоили бен иброҳӣми пайғомбарӣ буд мурсал , фиристодаи аллоҳи таъолӣ ба ҷрҳм , қабӣлае буд аз қбоӣли арабу қавм вай буданд , ва аз эшон зани хосту забон эшон дошт . Қоли ътоءи бен абии рбоҳ : лами итклми болърбиаҳи ман алонбёءи алои хумса : ҳуду солеҳу Исмоилу Шуайбу Муҳамади слии аллоҳи алайҳими аҷмъин . Ва ани абии ҷаъфари қол : ани аллоҳи ъзу ҷли илоҳами Исмоили Алъарабияу тарки исҳоқи алии лисони абӣа .

اسماعیل بن ابراهیم پیغامبری بود مرسل، فرستاده اللَّه تعالی به جرهم، قبیله‌ای بود از قبائل عرب و قوم وی بودند، و از ایشان زن خواست و زبان ایشان داشت. قال عطاء بن ابی رباح: لم یتکلم بالعربیّة من الانبیاء الا خمسة: هود و صالح و اسماعیل و شعیب و محمد صلی اللَّه علیهم اجمعین. و عن ابی جعفر قال: انّ اللَّه عزّ و جلّ الهم اسماعیل العربیّة و ترک اسحاق علی لسان ابیه.

«у кони иأмри أҳлаҳ » алоҳли ҳоҳнои ҳам алқўми аллазӣнаи омнўо ба ман зўии алқрбӣ ва ғайриҳам , кқўлаҳи мхброи ани лут : « раби нҷнӣу أҳлӣ » яъне ва ман омн бе ,у кзлки фии қавла : « қлнои аҳмли фӣҳо ман кули завҷайни аснину أҳлк » . Ва иқоли лоҳли Маккаи аҳли аллоҳи лонаами суккони ҳарамау байта ,у иқоли лҳФзаҳи алқрони аҳли аллоҳ . Ва аҳли кули шайъи ءи ҳўи алзии истҳқаҳ , қоли аллоҳи таъолӣ : « ҳўи أҳли алтқўӣу أҳли алмғФраҳ » .

«وَ کانَ یَأْمُرُ أَهْلَهُ» الاهل هاهنا هم القوم الّذین آمنوا به من ذوی القربی و غیرهم، کقوله مخبرا عن لوط: «رَبِّ نَجِّنِی وَ أَهْلِی» یعنی و من آمن بی، و کذلک فی قوله: «قُلْنَا احْمِلْ فِیها مِنْ کُلٍّ زَوْجَیْنِ اثْنَیْنِ وَ أَهْلَکَ». و یقال لاهل مکة اهل اللَّه لانّهم سکّان حرمه و بیته، و یقال لحفظة القران اهل اللَّه. و اهل کلّ شی‌ء هو الّذی یستحقّه، قال اللَّه تعالی: «هُوَ أَهْلُ التَّقْوی‌ وَ أَهْلُ الْمَغْفِرَةِ».

« болслоаҳу алзкоаҳ » эй болслоаҳу алзкоаҳи алмФрўзаҳи алайҳими фии шариъата .

«بِالصَّلاةِ وَ الزَّکاةِ» ای بالصلاة و الزّکاة المفروضة علیهم فی شریعته.

« ва кон ъанд рабаи мрзё » лонаи қоми бтоътаҳ .

«وَ کانَ عِنْدَ رَبِّهِ مَرْضِیًّا» لانّه قام بطاعته.

«у азкри фии алкитоби إдриси إнаҳи кон сдиқо набиё » . Идрӣси ҷади падар Нӯҳаст , Нӯҳи бен малики бен мтўшлхи бен ахнўху миёни Идрӣсу миёни одам панҷ падарасту ҳў : ахнўхи бен ёради бен мҳлоӣили бен қинони бен ӣонаш бен шиси бен одам . Бқўлии дигари чаҳор падараст миёни эшон : ахнўхи бен мҳлоӣили бен анўши бен шиси бен одам .

«وَ اذْکُرْ فِی الْکِتابِ إِدْرِیسَ إِنَّهُ کانَ صِدِّیقاً نَبِیًّا». ادریس جدّ پدر نوح است، نوح بن ملک بن متوشلخ بن اخنوخ و میان ادریس و میان آدم پنج پدرست و هو: اخنوخ بن یارد بن مهلائیل بن قینان بن یانش بن شیث بن آدم. بقولی دیگر چهار پدر است میان ایشان: اخنوخ بن مهلائیل بن انوش بن شیث بن آدم.

Ва номи Идрӣси бики қавл Илёсаст бики қавли ахнўху ҳўи алосҳ . Ва саммии Идрӣси лксраҳи дарсаи алсҳФи алмнзлаҳи алайҳ . Ва қили адросин . Раби алъзаҳи сӣ саҳифаи буи фурӯ фиристоду брўоитии панҷоҳ саҳифа , ва аз бас ки онро дарс кард ӯро Идрӣс гуфтанд . Аввал касе ки хайётат карду ҷомаи дӯхтаи пӯшед ӯ буд . Ва конўои иктсўн қабл злки алҷлўд . Ва аввал касе ки хати набшати бқлм ӯ буд . Ва аввал касе ки дар нуҷуму илми ҳисоб назар кард ӯ буд . Садӣ гуфт : аввали пайғомбарӣ ки раби алъзаҳ бхлқ фиристод аз замини пас аз одаму шиси Идрӣс буд . Ва амали вай дар тоъати аллоҳи таъолӣ ҳар рӯзи чандоне буд ки аъмоли ҳамаи халқ ,у тҳмиди ваии ин буд : алҳмди ллаҳи раби Алъоламин комаи инбғии лкрми виҷҳа ,у ъзи ҷалола .

و نام ادریس بیک قول الیاس است بیک قول اخنوخ و هو الاصح. و سمّی ادریس لکثرة درسه الصّحف المنزلة علیه. و قیل ادراسین. رب العزّة سی صحیفه بوی فرو فرستاد و بروایتی پنجاه صحیفه، و از بس که آن را درس کرد او را ادریس گفتند. اوّل کسی که خیاطت کرد و جامه دوخته پوشید او بود. و کانوا یکتسون قبل ذلک الجلود. و اوّل کسی که خط نبشت بقلم او بود. و اوّل کسی که در نجوم و علم حساب نظر کرد او بود. سدّی گفت: اوّل پیغامبری که رب العزّة بخلق فرستاد از زمین پس از آدم و شیث ادریس بود. و عمل وی در طاعت اللَّه تعالی هر روز چندانی بود که اعمال همه خلق، و تحمید وی این بود: الحمد للَّه ربّ العالمین کما ینبغی لکرم وجهه، و عزّ جلاله.

Ва ӯро босмони баради зинда , чунон ки исоро босмони бурданд , бқўли баъзе муфассирон дар осмон чаҳорумаст зинда ,у бқўли баъзе дар биҳиштаст . Мустафо ( с ) гуфт : « лмои ърҷ бе илои алсмоءи ?утяти алии Идрӣси фии алсмоءи алробъаҳ » .

و او را بآسمان برد زنده، چنان که عیسی را بآسمان بردند، بقول بعضی مفسّران در آسمان چهارم است زنده، و بقول بعضی در بهشت است. مصطفی (ص) گفت: «لمّا عرج بی الی السّماء اتیت علی ادریس فی السّماء الرّابعة».

Ва гуфтаанд чаҳор пайғомбар акнӯн зиндаанд , ду дар замин ва ду дар осмон : Илёсу Хизр дар замин ,у исоу Идрӣс дар осмон . Ва уламои тафсирро хилофаст ки : сабаби рафъи ваии босмон чаҳ буд ? ибн аббос гуфту ҷамоатии муфассирон ки : Идрӣс вақте бсҳро рафт буқати ҳоҷара , офтоб бар вай тофт ва аз ҳарорату тезии гармои ранҷур гашт гуфт : ман як соъати тоқати нмидорм , он Фриштаҳ ки пайвастаи онро бар медорад ва бо вайаст чун тоқат медорад , шафқат барад гуфт : ё раби хФФи ъмни иҳмлҳои ман ҳурҳо ва сиқлҳо . Раби алъзаҳи дъоءи вай дар ҳақи Фриштаҳ иҷобат кард ва он бори гарон бар вай сабк шуду табаши он кам гашт , Фриштаҳ гуфт : бори худоёи ин ҳукм чист ва аз куҷои ин қазо кардӣ ? гуфт : бдъоءи бандаи ман Идрӣс . Гуфт бори худоёи марои бнздики ваии фурӯди ору миёни мо дӯстӣ падед кун . Фриштаҳ дастурӣ ёфт ва бар Идрӣс омад , Идрӣс гуфт ман донам ки ту аз мҳинони Фриштгонӣу турои бнздики малики аламути обрўист ,у сухани ту бар ваии равон , аз баҳри ман шафоат кун то қабзи рӯҳи ман дар таъхир нааду рӯзгории марои фурӯгузорад то дар шукру ибодати аллоҳ таъолӣ бифзоем . Фриштаҳ ӯро бар пар хеш гирифт ва бар осмони барад ва ӯро бинишонад онҷо ки матлаъ офтобаст , ва худ пеши малик аламут рафт ва гуфт марои бтў ҳоҷатӣаст , дӯстӣ аз фарзандони одами номи ваии Идрӣси марои бтў шафиъ оварда ки аҷали ваии рӯзгорӣ дар таъхир наҳй . Малик аламут гуфт ин ҳукм дар ман нест ва дар аҷали халқи тақдим ва таъхир нест , аммо агар хоҳӣ ӯро аз марги хеши хабари даҳум то борӣ бисоз кори он рӯз машғӯл шавад . Пас малики аламут дар девони умри вай назар карду бон Фриштаҳ гуфт ту дар ҳақ касе сухан май гӯйӣ ки аз умри ваии бас чизе намондау вафоти вай онҷо расад ки матлаъ офтобаст . Фриштаҳ гуфт ӯ дар матлаъ офтоб нишастааст ва ин соъати ман аз наздики ваии омадам , малик аламут гуфт чун ту бози гардӣ ӯро зинда наёбӣ чун Фриштаҳ боз омад , Идрӣс ( ъ )ро дид рафтау рӯҳи ваии биллоҳи таъолии расида . Ва ани каъб : ани Идрӣси кони ?лаи садиқи ман алмлоӣкаҳи Фқоли ?ла , кулами лии малики аламут ҳатто иؤхри қабзи рӯҳӣ , Фҳмлаҳи алмалики таҳти тарафи ҷиноҳаи Флмои блғи алсмоءи алробъаҳи лақии малики аламути Фклмаҳи Фқол : ин ҳў ? қол :ҳо ҳўи зо . Фқоли ман алъҷби ании амрати ани ақбзи рӯҳаи фии алсмоءи алробъаҳ . Фқбзи ҳнок . Вҳб гуфт : Идрӣс дар рӯзгори хеши обидтарин фард буд , бадунё илтифот накардӣу пайваста дар орзӯии биҳишт будӣ ва як соъат аз ибодат нёсудӣ ва ҳар рӯзи амали ваии босмони бурданди чандон ки амал ҳар ки дар замин , Фриштгон аз он таъаҷҷуб мекарданд ,у малики аламути муштоқи дидор вай шуд аз аллоҳи таъолии дастурии хост то бзёрт вай шавад . Дастурӣ ёфт биёмад басӯрат одамӣ ва ӯро зиёрат кард . Идрӣси соӣми алдҳр буд , намози шом ки ифтор кард , малики аламут бар он сӯрати одамии ҳозир буд ӯро бтъом хонд нахурд , Идрӣс гуфт : ании аҳби ани аълами ман анат ? ман мехоҳам бидонам ки ту ки эй ? гуфт : ман малики аламут , аз аллоҳи таъолии дастурии хостам то бзёрту суҳбат ту оем . Идрӣс гуфт : марои бтў ҳоҷатӣаст .

و گفته‌اند چهار پیغامبر اکنون زنده‌اند، دو در زمین و دو در آسمان: الیاس و خضر در زمین، و عیسی و ادریس در آسمان. و علماء تفسیر را خلافست که: سبب رفع وی بآسمان چه بود؟ ابن عباس گفت و جماعتی مفسّران که: ادریس وقتی بصحرا رفت بوقت هاجره، آفتاب بر وی تافت و از حرارت و تیزی گرما رنجور گشت گفت: من یک ساعت طاقت نمیدارم، آن فریشته که پیوسته آن را بر میدارد و با وی است چون طاقت می‌دارد، شفقت برد گفت: یا ربّ خفّف عمّن یحملها من حرّها و ثقلها. رب العزّة دعاء وی در حق فریشته اجابت کرد و آن بار گران بر وی سبک شد و تبش آن کم گشت، فریشته گفت: بار خدایا این حکم چیست و از کجا این قضا کردی؟ گفت: بدعاء بنده من ادریس. گفت بار خدایا مرا بنزدیک وی فرود آر و میان ما دوستی پدید کن. فریشته دستوری یافت و بر ادریس آمد، ادریس گفت من دانم که تو از مهینان فریشتگانی و ترا بنزدیک ملک الموت آبرویست، و سخن تو بر وی روان، از بهر من شفاعت کن تا قبض روح من در تأخیر نهد و روزگاری مرا فروگذارد تا در شکر و عبادت اللَّه تعالی بیفزایم. فریشته او را بر پر خویش گرفت و بر آسمان برد و او را بنشاند آنجا که مطلع آفتابست، و خود پیش ملک الموت رفت و گفت مرا بتو حاجتی است، دوستی از فرزندان آدم نام وی ادریس مرا بتو شفیع آورده که اجل وی روزگاری در تأخیر نهی. ملک الموت گفت این حکم در من نیست و در اجل خلق تقدیم و تأخیر نیست، اما اگر خواهی او را از مرگ خویش خبر دهم تا باری بساز کار آن روز مشغول شود. پس ملک الموت در دیوان عمر وی نظر کرد و بآن فریشته گفت تو در حق کسی سخن می‌گویی که از عمر وی بس چیزی نمانده و وفات وی آنجا رسد که مطلع آفتابست. فریشته گفت او در مطلع آفتاب نشسته است و این ساعت من از نزدیک وی آمدم، ملک الموت گفت چون تو باز گردی او را زنده نیابی چون فریشته باز آمد، ادریس (ع) را دید رفته و روح وی باللّه تعالی رسیده. و عن کعب: انّ ادریس کان له صدیق من الملائکة فقال له، کلّم لی ملک الموت حتی یؤخّر قبض روحی، فحمله الملک تحت طرف جناحه فلمّا بلغ السّماء الرابعة لقی ملک الموت فکلّمه فقال: این هو؟ قال: ها هو ذا. فقال من العجب انّی امرت ان اقبض روحه فی السماء الرابعة. فقبض هناک. وهب گفت: ادریس در روزگار خویش عابدترین فرد بود، بدنیا التفات نکردی و پیوسته در آرزوی بهشت بودی و یک ساعت از عبادت نیاسودی و هر روز عمل وی بآسمان بردند چندان که عمل هر که در زمین، فریشتگان از آن تعجب میکردند، و ملک الموت مشتاق دیدار وی شد از اللَّه تعالی دستوری خواست تا بزیارت وی شود. دستوری یافت بیامد بصورت آدمی و او را زیارت کرد. ادریس صائم الدهر بود، نماز شام که افطار کرد، ملک الموت بر آن صورت آدمی حاضر بود او را بطعام خواند نخورد، ادریس گفت: انّی احبّ ان اعلم من انت؟ من میخواهم بدانم که تو که‌ای؟ گفت: من ملک الموت، از اللَّه تعالی دستوری خواستم تا بزیارت و صحبت تو آیم. ادریس گفت: مرا بتو حاجتی است.

Гуфт : чаҳ ҳоҷат ? гуфт : онкии қабзи рӯҳ ман кунӣ . Малик аламут гуфт . Ин бФрмони аллоҳи таъолӣ тавонам кард , аз аллоҳи таъолӣ фармон омад ки : ақбзи рӯҳа чун мехоҳад рӯҳ ӯ қабз кун , малики аламути қабзи рӯҳ ӯ кард , раби Алъоламин ҳамон соъат ӯро зинда кард .

گفت: چه حاجت؟ گفت: آنکه قبض روح من کنی. ملک الموت گفت. این بفرمان اللَّه تعالی توانم کرد، از اللَّه تعالی فرمان آمد که: اقبض روحه چون میخواهد روح او قبض کن، ملک الموت قبض روح او کرد، ربّ العالمین همان ساعت او را زنده کرد.

Малик аламут гуфт : эй Идрӣс чун дидӣ ? гуфт : саъб дидаму ҳоӣл , кории дшхўору ақабае сахт . Гуфт : чаҳ фоидаро ин савол кардӣ ? гуфт : лои завқи крби аламути Фокўни ?лаашад астъдодо , он гуҳ Идрӣс гуфт . Марои бтўи ҳоҷатӣ дигараст , хоҳам ки марои босмони барӣ то биҳишту дӯзахи бубинам . Малики аламути бадастӯрӣу фармони аллоҳи таъолӣ ӯро босмони барад , он гуҳ гуфт аз молик дар хоҳ то дарҳои дӯзах бигушоеду лухтӣ аз он анколу слослу анвоъи ъқўбот ки раби алъзаҳи бегонагонро сохта ба байнам . Ҳам чунон кард .

ملک الموت گفت: ای ادریس چون دیدی؟ گفت: صعب دیدم و هائل، کاری دشخوار و عقبه‌ای سخت. گفت: چه فایده را این سؤال کردی؟ گفت: لا ذوق کرب الموت فاکون له اشدّ استعدادا، آن گه ادریس گفت. مرا بتو حاجتی دیگر است، خواهم که مرا بآسمان بری تا بهشت و دوزخ ببینم. ملک الموت بدستوری و فرمان اللَّه تعالی او را بآسمان برد، آن گه گفت از مالک در خواه تا درهای دوزخ بگشاید و لختی از آن انکال و سلاسل و انواع عقوبات که ربّ العزة بیگانگان را ساخته به بینم. هم چنان کرد.

Идрӣс ( ъ ) чун он дид аз ҳавли ону шиддату съўбти он биФтод ва биҳуш шуд . Чун бҳўш боз омад гуфт : чунон ки дӯзах намӯдӣ биҳишт низ бмн намой . Биҳишт буи намӯд бФрмони аллоҳи таъолӣ . Идрӣси соъатӣ дар биҳишт тавоф мекард ва дар он нозу Наиму Фўзи муқӣм назора мекард . Малик аламут гуфт : беруни ой аз биҳишт то бмқри худ боз гирдем .

ادریس (ع) چون آن دید از هول آن و شدّت و صعوبت آن بیفتاد و بیهوش شد. چون بهوش باز آمد گفت: چنان که دوزخ نمودی بهشت نیز بمن نمای. بهشت بوی نمود بفرمان اللَّه تعالی. ادریس ساعتی در بهشت طواف میکرد و در آن ناز و نعیم و فوز مقیم نظاره میکرد. ملک الموت گفت: بیرون آی از بهشت تا بمقرّ خود باز گردیم.

Идрӣс дар дарахт биҳишт овехт ва гуфт : лои ахрҷи минҳо . Фқоли антлқи Флиси ҳозои боўонҳо . Беруни ой ки ҳануз вақт он нест ки ӣнҷои қароргоҳсозӣ . Раби алъзаҳи Фриштаҳ дигар фиристод то миёни эшон ҳукм кунад Фриштаҳ гуфт : мо лаки лои тхрҷ ? чунаст ки берун наме ое ? бачаи ҳуҷҷати ӣнҷои қарори гирифтае ? Идрӣс гуфт . Ҳукми илоҳӣу қазоӣ раббонӣ чунонаст ки : « кули нафаси зоиқаи аламут » . Ҳар танӣ ки офариди ночор марг бичишад ва ман чашидам . Ва гуфтааст : «у إни мнкми إлои воридҳо » ҳечкас нест аз шумо ки на бдўзх расад ва ба бабанд , ва ман расидам ва дидам . Ва гуфтааст ҷли ҷалола : « ва мо ҳам минҳои бмхрҷин » касе ки дар биҳишт шуд берун наёяд , пас бойени ҳуҷҷати ман берун ниёем . Фоўҳии аллоҳи таъолии илои малики аламут : бознии дахли алҷнаҳу бомарии ихрҷи ҳўи ҳии ҳнок , Фзлки қавлаи таъолӣ : «у рФъноаҳи мконои улё » .

ادریس در درخت بهشت آویخت و گفت: لا اخرج منها. فقال انطلق فلیس هذا باوانها. بیرون آی که هنوز وقت آن نیست که اینجا قرارگاه سازی. ربّ العزّة فریشته دیگر فرستاد تا میان ایشان حکم کند فریشته گفت: ما لک لا تخرج؟ چونست که بیرون نمی‌آیی؟ بچه حجت اینجا قرار گرفته‌ای؟ ادریس گفت. حکم الهی و قضای ربّانی چنانست که: «کُلُّ نَفْسٍ ذائِقَةُ الْمَوْتِ». هر تنی که آفرید ناچار مرگ بچشد و من چشیدم. و گفته است: «وَ إِنْ مِنْکُمْ إِلَّا وارِدُها» هیچکس نیست از شما که نه بدوزخ رسد و به ببند، و من رسیدم و دیدم. و گفته است جلّ جلاله: «وَ ما هُمْ مِنْها بِمُخْرَجِینَ» کسی که در بهشت شد بیرون نیاید، پس باین حجت من بیرون نیایم. فاوحی اللَّه تعالی الی ملک الموت: باذنی دخل الجنّة و بامری یخرج هو حیّ هناک، فذلک قوله تعالی: «وَ رَفَعْناهُ مَکاناً عَلِیًّا».

« أўлӣки аллазӣна » эй аллазӣнаи тақаддуми зкрҳм . « أнъми аллоҳи алайҳим » ин кноитаст аз беъсату тнбӣт . Мегуяд эшон ононанд ки мо эшонро пайғомбарон кардему бкромту рисолат махсӯс кардем то халқ боишон иқтидо кунанду роҳи эшон раванд . Он гуҳ гуфт пайғомбарон кистанд . « ман зуррияи одам » яъне Идрӣс , ки азин пайғомбарони номбурдаи ҳечкас бодми наздиктар аз Идрӣс набӯд . «у ммни ҳмлно » яъне ва ман зуррияи ман ҳмлно « маъаи Нӯҳ » яъне иброҳӣм ки аз фарзандони сом Нӯҳасту сом бо Нӯҳ дар киштӣ буд . « ва ман зуррияи إброҳим » яъне Исмоилу исҳоқу ёқӯб . «у إсроӣил » яъне ва ман зуррияи Исроил ва аз фарзандони ёқӯб , Мӯсоу ҳорӯну закариёу яҳёу исо .

«أُولئِکَ الَّذِینَ» ای الّذین تقدّم ذکرهم. «أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ» این کنایت است از بعثت و تنبئت. میگوید ایشان آنانند که ما ایشان را پیغامبران کردیم و بکرامت و رسالت مخصوص کردیم تا خلق بایشان اقتدا کنند و راه ایشان روند. آن گه گفت پیغامبران کیستند. «مِنْ ذُرِّیَّةِ آدَمَ» یعنی ادریس، که ازین پیغامبران نامبرده هیچکس بآدم نزدیک‌تر از ادریس نبود. «وَ مِمَّنْ حَمَلْنا» یعنی و من ذرّیة من حملنا «مَعَ نُوحٍ» یعنی ابراهیم که از فرزندان سام نوح است و سام با نوح در کشتی بود. «وَ مِنْ ذُرِّیَّةِ إِبْراهِیمَ» یعنی اسماعیل و اسحاق و یعقوب. «وَ إِسْرائِیلَ» یعنی و من ذرّیة اسرائیل و از فرزندان یعقوب، موسی و هارون و زکریا و یحیی و عیسی.

«у ммни ҳдино » илои динно «у аҷтбино » ман байни аннос яъне алмؤмнин . « إзои ттлии алайҳим » ӣнҷо замирӣаст яъне конўо « إзои ттлии алайҳими оёти арраҳмон » эй кутуби аллоҳи алмнзлаҳ .

«وَ مِمَّنْ هَدَیْنا» الی دیننا «وَ اجْتَبَیْنا» من بین النّاس یعنی المؤمنین. «إِذا تُتْلی‌ عَلَیْهِمْ» اینجا ضمیری است یعنی کانوا «إِذا تُتْلی‌ عَلَیْهِمْ آیاتُ الرَّحْمنِ» ای کتب اللَّه المنزلة.

« хрўои сҷдо » эй сқтўои лўҷўҳҳми соҷдин , тъзимои ллаҳу калома . «у бкё » эй бокин хўФо манеҳу тмъо , ва « сҷдоу бкё » мансӯбони алии улҳол ,у бкёи ҷамъи бок ,у аслаи бкўёи алии вазни Фъўл , кшоҳду шуҳуду ҳозиру ҳузур .

«خَرُّوا سُجَّداً» ای سقطوا لوجوههم ساجدین، تعظیما للَّه و کلامه. «وَ بُکِیًّا» ای باکین خوفا منه و طمعا، و «سُجَّداً وَ بُکِیًّا» منصوبان علی الحال، و بکیّا جمع باک، و اصله بکویا علی وزن فعول، کشاهد و شهود و حاضر و حضور.

« ФхлФи ман бъдҳми халаф » эй анқрзи ҳؤлоءи алонбёءу ҷоءи бъдҳми қавми лои хайри Фиҳм ,у алхлФи азои азФтаҳи скнти аллом , тқўли халафи сидқу халафи сӯъ . Ва азои лами тзФаҳ , скнтаҳи фии алшру Фтҳтаҳи фии алхир . Ва алхлФи аизои исми ллқрн . Иқоли анқрзти қуруну хлўФ . « ФхлФи ман бъдҳми халаф » мегуяд чун пайғомбарону диндорону солеҳону муъминони басари расиданд , аз пас эшон дар расиданд , яъне дар рӯзгори фатрати қавмии бади нобакор яъне ҷуҳудону тарсоёну габрон . « أзоъўои алслоаҳ » яъне тркўои алслоаҳи алмФрўзаҳу лами иътқдўои вуҷубҳо лқўлаҳи таъолӣ : « إлои ман тобу омн » Фдли алии кФрҳм . Муҷоҳиду қтодаҳ ва ҷамоатӣ гуфтанд ин халаф қавмӣ анд бидону осӣон аз уммати Аҳмад : « أзоъўои алслоаҳ » яъне ахрўҳои ани мўоқитҳоу слўҳои лғири вақтҳо . «у атбъўои алшҳўот » яъне аллзот , шурби алхмру алзноу ғайри злк . Намози бовели вақти нгзорнд ва дар он тақсир кунанд ва бар паии шаҳватҳо раванд . Хамр хуранд ва зино кунанд , қоли вҳб : шробўни ллқҳўот , лъобўни болкъбот , ркобўни ллшҳўот , мтбъўни ллзот , торкўни ллҷмъот . Хамри хўороннд , нарад бозоннд , бҳром шаҳват ронанду ҷамъ ва ҷамоат бигузоранд . Муҷоҳид гуфт ҳозо ъанд қиёми алсоъаҳу зҳоби солеҳии ИМАи Муҳамад ( с ) инрўои бъзҳми алии баъзи фии алأзФаҳ .

«فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ» ای انقرض هؤلاء الانبیاء و جاء بعدهم قوم لا خیر فیهم، و الخلف اذا اضفته سکنت اللّام، تقول خلف صدق و خلف سوء. و اذا لم تضفه، سکنته فی الشرّ و فتحته فی الخیر. و الخلف ایضا اسم للقرن. یقال انقرضت قرون و خلوف. «فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ» میگوید چون پیغامبران و دینداران و صالحان و مؤمنان بسر رسیدند، از پس ایشان در رسیدند، یعنی در روزگار فترت قومی بد نابکار یعنی جهودان و ترسایان و گبران. «أَضاعُوا الصَّلاةَ» یعنی ترکوا الصّلاة المفروضة و لم یعتقدوا وجوبها لقوله تعالی: «إِلَّا مَنْ تابَ وَ آمَنَ» فدل علی کفرهم. مجاهد و قتاده و جماعتی گفتند این خلف قومی‌اند بدان و عاصیان از امت احمد: «أَضاعُوا الصَّلاةَ» یعنی اخروها عن مواقیتها و صلّوها لغیر وقتها. «وَ اتَّبَعُوا الشَّهَواتِ» یعنی اللذات، شرب الخمر و الزّنا و غیر ذلک. نماز باول وقت نگزارند و در آن تقصیر کنند و بر پی شهوتها روند. خمر خورند و زنا کنند، قال وهب: شرابون للقهوات، لعابون بالکعبات، رکابون للشهوات، متّبعون للذّات، تارکون للجمعات. خمر خوارانند، نرد بازانند، بحرام شهوت رانند و جمع و جماعت بگذارند. مجاهد گفت هذا عند قیام الساعة و ذهاب صالحی امّة محمد (ص) ینروا بعضهم علی بعض فی الأزفة.

Рӯй ибни умри қол : қол алнабӣ ( с ) : « икўни фии умматии ман иқтли алии алғзби фии алأзФаҳ .

روی ابن عمر قال: قال النبی (ص): «یکون فی امّتی من یقتل علی الغضب فی الأزفة.

Рӯй ибни умри қол : қол алнабӣ ( с ) : « икўни фии أмтии ман иқтли алии алғзбу иртшии фии алҳкму изиъи алслоаҳу итбъи алшҳўоту лотарад ?лаи ройа » . Қил ё расӯли аллоҳ : أи мؤмнўни ҳам ? қол : « болоямони иқрўн » .

روی ابن عمر قال: قال النبی (ص): «یکون فی أمّتی من یقتل علی الغضب و یرتشی فی الحکم و یضیع الصلاة و یتبع الشّهوات و لا تردّ له رایة». قیل یا رسول اللَّه: أ مؤمنون هم؟ قال: «بالایمان یقرّون».

Ва ани инси қол : қол алнабӣ ( с ) : « анҳо сткўни фии баъдии аъиммаи фисқаи ислўни алслоаҳи лғири вақтҳо Фозои кони злки Фслўои алслоаҳи лўқтҳоу аҷълўои алслоаҳи мъҳми нофила .

و عن انس قال: قال النبی (ص): «انّها ستکون فی بعدی ائمة فسقة یصلون الصلاة لغیر وقتها فاذا کان ذلک فصلوا الصلاة لوقتها و اجعلوا الصلاة معهم نافلة.

« ФсўФи илқўни ғё » эй ҳлокоу шроу ъзобои тўило ,у қил « илқўни ғё » эй ҷзоءи ғиҳм .

«فَسَوْفَ یَلْقَوْنَ غَیًّا» ای هلاکا و شرّا و عذابا طویلا، و قیل «یَلْقَوْنَ غَیًّا» ای جزاء غیهم.

Ва қили Улуғии воади фии ҷаҳаннами баъӣди алқъри мнтни алриҳ , фӣаи бӣри иқоли лҳои алҳбҳби клмои хубати ҷаҳаннами сърти минҳо , Фзлк . Қавла : « клмои хубати здноҳми съиро »у қили ҳўи наҳри ҳмими фии алнори баъӣди алқър , хабиси алтъм , иқзФи фӣаи аллазӣнаи атбъўои алшҳўот . Ва қоли ибни аббос : Улуғии исму воади фии ҷаҳаннам ,у ани аўдиаҳи ҷаҳаннами лтстъизи ман ҳура , ъад злки алўодии ллзонии алмсри алайҳ ,у лшорби алхмри алмсри алайҳ ,у лأкли алрбўои алзии лои инзъи анҳу ,у лоҳли алъқўқ ,у лшоҳди алзўр ,у ломрأаҳи адхлти алии завҷҳо влдо .

و قیل الغی واد فی جهنّم بعید القعر منتن الرّیح، فیه بئر یقال لها الهبهب کلما خبت جهنّم سعّرت منها، فذلک. قوله: «کُلَّما خَبَتْ زِدْناهُمْ سَعِیراً» و قیل هو نهر حمیم فی النّار بعید القعر، خبیث الطعم، یقذف فیه الّذین اتّبعوا الشّهوات. و قال ابن عباس: الغیّ اسم و واد فی جهنّم، و انّ اودیة جهنّم لتستعیذ من حرّه، عدّ ذلک الوادی للزانی المصر علیه، و لشارب الخمر المصر علیه، و لأکل الربوا الّذی لا ینزع عنه، و لاهل العقوق، و لشاهد الزور، و لامرأة ادخلت علی زوجها ولدا.

« إлои ман тоб » ман алшрку рҷъи ани занба «у омн » блсонаҳу қалбау сидқи алнабӣин «у амали солҳо » адии алФроӣз , « Фأўлӣки идхлўни алҷнаҳу лои излмўни шиӣо » эй лои инқсўни ман савоби аъмолҳми шиӣо . Қрأи ибни касӣру абӯи Амру абӯи бикру ёқӯб , идхлўни бзми алёءу фатҳи алхоء ,у албоқўни бФтҳи алёءу зми алхоء . Ва ваҷҳи алқроӣтини зоҳири лои хФоء ба .

«إِلَّا مَنْ تابَ» من الشّرک و رجع عن ذنبه «وَ آمَنَ» بلسانه و قلبه و صدّق النبیین «وَ عَمِلَ صالِحاً» ادّی الفرائض، «فَأُولئِکَ یَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ وَ لا یُظْلَمُونَ شَیْئاً» ای لا ینقصون من ثواب اعمالهم شیئا. قرأ ابن کثیر و ابو عمرو و ابو بکر و یعقوب، یدخلون بضم الیاء و فتح الخاء، و الباقون بفتح الیاء و ضمّ الخاء. و وجه القرائتین ظاهر لا خفاء به.