Қавла : « إнаҳи ман иأти рабаи мҷрмои Фإни ?лаи ҷаҳаннами лои имўти фӣҳоу лои яҳё ва ман иأтаҳи мؤмнои қади амали алсолҳоти Фأўлӣки ?лаами алдрҷоти алълӣ » бар завқи арбоби маърифату ҷавонмардони тариқати ин ду ояти ишорати бадв гуруҳаст : гуруҳе ки сифати интиқоми даргоҳи иззати зии алҷлол боишон рӯй намояд то бҳкми қаҳри пардаи таҷаммул аз рӯй кор эшон бурдоранду ниқоби ҳишмат аз рӯй ҷоҳи эшон фурӯ гушойанду рақами маҳҷӯрӣ бар ҳошияи вақти эшон кашанду қиблаи ради ҳама олам гардонанд , гуҳӣ дар ?чанаки қабзи асир таҳайюр гашта , гуҳӣ аз бими қаҳри айни фазаъ шуда , на навохтӣ ки дилро зиндагӣ диҳад , на заҳрӣ ки нафас бова кушта шавад , « лои имўти фӣҳоу лои яҳё » на рӯй онкӣ боз гардад , на Зуҳраи он ки фаро пеш шавад , бзбони бечорагӣ аз сар дармондагӣ гуяд :

قوله: «إِنَّهُ مَنْ یَأْتِ رَبَّهُ مُجْرِماً فَإِنَّ لَهُ جَهَنَّمَ لا یَمُوتُ فِیها وَ لا یَحْیی‌ وَ مَنْ یَأْتِهِ مُؤْمِناً قَدْ عَمِلَ الصَّالِحاتِ فَأُولئِکَ لَهُمُ الدَّرَجاتُ الْعُلی‌» بر ذوق ارباب معرفت و جوانمردان طریقت این دو آیت اشارت بدو گروه است: گروهی که صفت انتقام درگاه عزت ذی الجلال بایشان روی نماید تا بحکم قهر پرده تجمل از روی کار ایشان بردارند و نقاب حشمت از روی جاه ایشان فرو گشایند و رقم مهجوری بر حاشیه وقت ایشان کشند و قبله رد همه عالم گردانند، گهی در چنک قبض اسیر تحیر گشته، گهی از بیم قهر عین فزع شده، نه نواختی که دل را زندگی دهد، نه زهری که نفس باو کشته شود، «لا یَمُوتُ فِیها وَ لا یَحْیی‌» نه روی آنکه باز گردد، نه زهره آن که فرا پیش شود، بزبان بیچارگی از سر درماندگی گوید:

Боз гуруҳеанд ки таҷаллии назари ҷамоли лутфи ҳақи бадалҳои эшон пайваста , навохтҳои эшон яке имрӯзи яке фардо , имрӯз бар бисоти инбисот , дар равзаи инсу нози ороми гирифта ва аз шароби хонаи муҳаббат ҳар соъатӣу лаҳзае ҷомҳои моломол аз баҳри эшон равон карда ,у фардо дар ҷиноти мأўӣу дараҷоти алии садраи бақои абаду хулаи малики сармади пӯшида , бар муттакои иқбол дар мушоҳидаи малики зўи алҷлоли нишонда , косоти висоли мутавотир ,у халъати аФзоли мутаволӣ ҳар дамӣ навохтӣу қабӯлӣ , ҳар лаҳзаи футуҳӣу васлӣ , инаст ки раби Алъоламин ҷл ҷалола гуфт : « холидин фӣҳоу злки ҷзоءи ман тзкӣ » аммо нишони истиқболи ин давлат ва осор ёфт ин ртбт ва манзалат онаст ки бандаи ҳиҷоби ғифлат аз роҳ худ бардораду домани хеш аз соқи ҷад кашф кунаду нафаси худро бодоби шариъат риёзат диҳад ва дод дайн аз рӯзгор хирад бастанд ва ҷаҳд кунад ки аъмолу ақволи худро бмъёри шариъату муқтазии ҳақиқат рост кунад ,у ҳукми ин оят бар худ лозим гирданду бидонад ки раб алъзаҳ мегуяд : «у إнии лғФори лмни тобу омну амали солҳои сами аҳтдӣ » ғаффори бноءи мболғтст , иқтизоӣ касрат кунад , яъне ки аллоҳи фарох бахшоишаст , ва « лмни тоб » феъл бандаасту феъли ақтзоء касрат накунад , ишорат оят онаст ки агар банда аз рӯй надомат . Як бори баҳақ боз гардад , раби алъзаҳ аз рӯй лутфу раҳмати борҳои буи боз гардад , аз бандаи як қадам дар роҳи муҷоҳидат , ва аз аллоҳи таъолии ҳазор карами бҳкми аноят , абдии мнки қалили тоъаҳ ва манӣ ҷалили раҳма , мнки исири хизмата ва манӣ кабӣр наамма ҳамонаст ки Мустафо ( с ) гуфтааст ҳикоят аз кирдигори қадими ҷли ҷалола : « ман тақарруби илои шброи тақаррубати илайҳи зроъо ва ман тақарруби илои зроъои тақаррубати илайҳи боъо » .

باز گروهیند که تجلی نظر جمال لطف حق بدلهای ایشان پیوسته، نواختهای ایشان یکی امروز یکی فردا، امروز بر بساط انبساط، در روضه انس و ناز آرام گرفته و از شراب خانه محبّت هر ساعتی و لحظه‌ای جامهای مالامال از بهر ایشان روان کرده، و فردا در جنات مأوی و درجات علی صدره بقای ابد و خلّه ملک سرمد پوشیده، بر متکای اقبال در مشاهده ملک ذو الجلال نشانده، کاسات وصال متواتر، و خلعت افضال متوالی هر دمی نواختی و قبولی، هر لحظه فتوحی و وصلی، اینست که رب العالمین جل جلاله گفت: «خالِدِینَ فِیها وَ ذلِکَ جَزاءُ مَنْ تَزَکَّی» امّا نشان استقبال این دولت و آثار یافت این رتبت و منزلت آنست که بنده حجاب غفلت از راه خود بردارد و دامن خویش از ساق جدّ کشف کند و نفس خود را بآداب شریعت ریاضت دهد و داد دین از روزگار خرد بستاند و جهد کند که اعمال و اقوال خود را بمعیار شریعت و مقتضی حقیقت راست کند، و حکم این آیت بر خود لازم گرداند و بداند که ربّ العزة می‌گوید: «وَ إِنِّی لَغَفَّارٌ لِمَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً ثُمَّ اهْتَدی‌» غفّار بناء مبالغتست، اقتضای کثرت کند، یعنی که اللَّه فراخ بخشایش است، و «لِمَنْ تابَ» فعل بنده است و فعل اقتضاء کثرت نکند، اشارت آیت آنست که اگر بنده از روی ندامت. یک بار بحق باز گردد، ربّ العزة از روی لطف و رحمت بارها بوی باز گردد، از بنده یک قدم در راه مجاهدت، و از اللَّه تعالی هزار کرم بحکم عنایت، عبدی منک قلیل طاعة و منی جلیل رحمة، منک یسیر خدمته و منی کبیر نعمة همانست که مصطفی (ص) گفته است حکایت از کردگار قدیم جلّ جلاله: «من تقرّب الی شبرا تقربت الیه ذراعا و من تقرّب الیّ ذراعا تقربت الیه باعا».

«у إнии лғФори лмни тобу омн » маълумаст ки тавба беимон дуруст нест , пас « омн » ӣнҷо чаҳ фоида медиҳад яънеу омн бона лӣси наҷотаи бтўбтаҳу тоъата , анмои наҷотаи брҳмтаҳ . Донад ки наҷоти вай на бтоъту ҷаҳд ва бандагӣаст , балки бФзлу лутф илоҳӣаст , ғаффор аз ғФрасту маънӣ ғФр пӯшиданаст ва стар бар ваии нигоҳи доштан ,у пардаи афву раҳмат бар аъмолу ақволи ваии доштан , ҳам тоъат ва ҳам маъсият , ки на худ маосии бандаро бистар ҳоҷатаст ки тоъати вайро ҳам бистар ҳоҷатаст , агар офоти тоъати бандаи пеши ваии оранд аз тоъати худ беш аз он тарсад ки аз маъсият . Ъоӣшаҳ ривоят кунад ки аз : Мустафо ( с ) пурсидами маънии ин оят , «у аллазӣнаи иؤтўни мо отўоу қлўбҳми вҷлаҳ »

«وَ إِنِّی لَغَفَّارٌ لِمَنْ تابَ وَ آمَنَ» معلومست که توبه بی‌ایمان درست نیست، پس «آمَنَ» اینجا چه فایده می‌دهد یعنی و آمن بانه لیس نجاته بتوبته و طاعته، انّما نجاته برحمته. داند که نجات وی نه بطاعت و جهد و بندگیست، بلکه بفضل و لطف الهی است، غفار از غفر است و معنی غفر پوشیدنست و ستر بر وی نگاه داشتن، و پرده عفو و رحمت بر اعمال و اقوال وی داشتن، هم طاعت و هم معصیت، که نه خود معاصی بنده را بستر حاجتست که طاعت وی را هم بستر حاجتست، اگر آفات طاعت بنده پیش وی آرند از طاعت خود بیش از آن ترسد که از معصیت. عائشة روایت کند که از: مصطفی (ص) پرسیدم معنی این آیت، «وَ الَّذِینَ یُؤْتُونَ ما آتَوْا وَ قُلُوبُهُمْ وَجِلَةٌ»

Ҳўи алрҷли изнӣу исрқу ишрби алхмр ? қоли лои ҳўи алрҷли ислӣу исўму итсдқу ихоФи ани ло иқбл манеҳ робиъаи ъдўиаҳ бисёр гуфтӣ : астғФри аллоҳи ман қуллаи сидқӣ , фии қавлии астғФри аллоҳ , бидон эй ҷавонмард ки парда давост яке бардошта ,у ҳаргизи мабодо ки фурӯ гузоранд . Яке фурӯ гузоштау ҳаргизи мабодо ки бар гиранд . Он парда бардошта , ҳиҷоб фикратаст аз пеши дилҳои муваҳҳидону синаҳои муъминон бардошта , ва он парда фурӯ гузошта , стар карамаст пеши ақволу аъмоли осӣону мутӣъону садиқону муттақеон , пардаи карами бҳкми қаҳри қадам аз пеши тоъат Иблис бардоштанд ҳамаи маъсияти омада .

هو الرّجل یزنی و یسرق و یشرب الخمر؟ قال لا هو الرجل یصلی و یصوم و یتصدّق و یخاف ان لا یقبل منه‌ رابعه عدویه بسیار گفتی: استغفر اللَّه من قلّة صدقی، فی قولی استغفر اللَّه، بدان ای جوانمرد که پرده دواست یکی برداشته، و هرگز مبادا که فرو گذارند. یکی فرو گذاشته و هرگز مبادا که بر گیرند. آن پرده برداشته، حجاب فکرت است از پیش دلهای موحدان و سینه‌های مؤمنان برداشته، و آن پرده فرو گذاشته، ستر کرم است پیش اقوال و اعمال عاصیان و مطیعان و صدّیقان و متقیان، پرده کرم بحکم قهر قدم از پیش طاعت ابلیس برداشتند همه معصیت آمده.

Пардаи афви бҳкми лутфу карами пеши зулати одам фурӯ гузоштанд анояти азали забон бар кушод ки : « фансӣ ва лам наҷад ?лаи ъзмо » .

پرده عفو بحکم لطف و کرم پیش زلّت آدم فرو گذاشتند عنایت ازل زبان بر گشاد که: «فَنَسِیَ وَ لَمْ نَجِدْ لَهُ عَزْماً».

Қавла : « ва мо أъҷлки ани қўмк ё Мӯсо » итоб Мӯсоаст ки қавмро вопас гузошт ва аз пеш эшон бирафт , бмиъоди ҳақи таъолии шитофт , гуфт : эй Мӯсо ! надонистӣ ки ман заъифонро дӯст дорам ? шикастагонро беш навозам ! пайваста дар дилҳошон менагарм ? ҳар крои байнам дар дили эшон ӯро бадваст гирам ? то Мӯсо узрӣ дод ки . « ҳам أўлоءи алии أсрӣ » мо хлФтҳми лтзииъӣу локинӣ « аҷҷалати إлики раби лтрзӣ » худовандо ! ту худ доноӣ ва аз сари ин бандаи огоҳӣ , ки бойени аҷала на тазйиъи эшон хостам ва на тарки риояти ҳақи суҳбати эшон қасди доштам . Локини ризои ту хостаму зиёдати хушнӯдии ту ҷустам , гуфт эй Мӯсои рзоءи ман дар муроот дил эшонаст , « ано ъанд алмнксраҳи қлўбҳми ман аҷалӣ , анои ҷлиси ман зкрнӣ »

قوله: «وَ ما أَعْجَلَکَ عَنْ قَوْمِکَ یا مُوسی‌» عتاب موسی است که قوم را واپس گذاشت و از پیش ایشان برفت، بمیعاد حق تعالی شتافت، گفت: ای موسی! ندانستی که من ضعیفان را دوست دارم؟ شکستگان را بیش نوازم! پیوسته در دلهاشان می‌نگرم؟ هر کرا بینم در دل ایشان او را بدوست گیرم؟ تا موسی عذری داد که. «هُمْ أُولاءِ عَلی‌ أَثَرِی» ما خلفتهم لتضییعی و لکنی «عَجِلْتُ إِلَیْکَ رَبِّ لِتَرْضی‌» خداوندا! تو خود دانایی و از سرّ این بنده آگاهی، که باین عجله نه تضییع ایشان خواستم و نه ترک رعایت حق صحبت ایشان قصد داشتم. لکن رضای تو خواستم و زیادت خشنودی تو جستم، گفت ای موسی رضاء من در مراعات دل ایشانست، «انا عند المنکسرة قلوبهم من اجلی، انا جلیس من ذکرنی»

эй Мӯсо ! чун марои ҷӯӣ дар дили эшон ҷӯ , ки ман дар хилват «у ҳўи мъкм » бо зокирон нишинам , мӯниси дили дрўишонм , ёдгори ҷони ъорФонм , ҳозири рози мҳбонм , нури дидаи ошноёнм , мояи рамидагону зоди музтарону паноҳи зъиФонм , эй Мӯсо , ҳар куҷои дарвешии бинии афкандаи ҷаври рӯзгор , хастаи даҳр ӯро ғуломӣ кун , то битавонӣ мФорқти ваии мҷу , суҳбат ӯро харидорӣ кун , ки он ниҳоди ваии хазина асрор азаласту таъбияи бозори абад , бо Мустафо ( с ) ҳамин васият рафт «у лои тъди ъиноки анҳуам » эй Муҳамад ! нигар то ду чашми хеш аз эшон бнгрдонӣ , ва эшонро бадӣгарон нафурӯшӣ , ки эшон бар кашидагон зикр моанд , номи ниҳодагон фазл моанд , оростагон лутф моанд , бардоштагон машйат моанд , аз илми омада , бар тақдир арз карда , аз иродат нишон ёфта , аз ҳукми тўқиъ бар кашида , дар азал падед оварда илми ман , имрӯзи мавҷӯди амри ман , фардо нигоҳ дошта ҳукми ман , илми вилоят азал дорад . Амри вилоят вақт дорад , ҳукми вилоят абад дорад , султон ки хосгён дорад ҳар якеро вилоятӣ диҳад , вилоят сеаст : вилояти азал , вилояти вақт , вилояти абад . эй илми ту ҷониби азали гир , эй амри ту роҳи вақти гир , эй ҳукми ту домани абади гир , эй одамии турои се сифат додаму охири бахудати расонидам : аввали бслтони илми супурдам , пас бподшоаҳ амр додам , пас бшоҳншоаҳи ҳукм таслим кардам , пас ин Нидо дар олам додам ки : «у أни إлии рбки алмнтҳӣ » эй илми ту бомари даҳ , эй амри ту бҳкми даҳ , эй ҳукми ту бмни даҳ , илм ҳама сафост , амр ҳама балост , ҳукм ҳама бақост , ки донад ки дарин асрор чаҳ таъбияҳост .

ای موسی! چون مرا جویی در دل ایشان جو، که من در خلوت «وَ هُوَ مَعَکُمْ» با ذاکران نشینم، مونس دل درویشانم، یادگار جان عارفانم، حاضر راز محبّانم، نور دیده آشنایانم، مایه رمیدگان و زاد مضطران و پناه ضعیفانم، ای موسی، هر کجا درویشی بینی افکنده جور روزگار، خسته دهر او را غلامی کن، تا بتوانی مفارقت وی مجو، صحبت او را خریداری کن، که آن نهاد وی خزینه اسرار ازلست و تعبیه بازار ابد، با مصطفی (ص) همین وصیّت رفت «وَ لا تَعْدُ عَیْناکَ عَنْهُمْ» ای محمد! نگر تا دو چشم خویش از ایشان بنگردانی، و ایشان را بدیگران نفروشی، که ایشان بر کشیدگان ذکر مااند، نام نهادگان فضل مااند، آراستگان لطف مااند، برداشتگان مشیّت مااند، از علم آمده، بر تقدیر عرض کرده، از ارادت نشان یافته، از حکم توقیع بر کشیده، در ازل پدید آورده علم من، امروز موجود امر من، فردا نگاه داشته حکم من، علم ولایت ازل دارد. امر ولایت وقت دارد، حکم ولایت ابد دارد، سلطان که خاصگیان دارد هر یکی را ولایتی دهد، ولایت سه است: ولایت ازل، ولایت وقت، ولایت ابد. ای علم تو جانب ازل گیر، ای امر تو راه وقت گیر، ای حکم تو دامن ابد گیر، ای آدمی ترا سه صفت دادم و آخر بخودت رسانیدم: اول بسلطان علم سپردم، پس بپادشاه امر دادم، پس بشاهنشاه حکم تسلیم کردم، پس این ندا در عالم دادم که: «وَ أَنَّ إِلی‌ رَبِّکَ الْمُنْتَهی‌» ای علم تو بامر ده، ای امر تو بحکم ده، ای حکم تو بمن ده، علم همه صفاست، امر همه بلاست، حکم همه بقاست، که داند که درین اسرار چه تعبیه‌هاست.