Қавла : « минҳои хлқнокм » мардӯдаи илои аларзи алмсмоаҳи фии алоиаҳ қабл . Мегуяд шуморо ки офаридам аз замини офаридам яъне одам ки асл шумоасту падари шумо ӯро аз хоку гули офаридам .

قوله: «مِنْها خَلَقْناکُمْ» مردودة الی الارض المسمّاة فی الآیة قبل. میگوید شما را که آفریدم از زمین آفریدم یعنی آدم که اصل شما است و پدر شما او را از خاک و گل آفریدم.

Ътоء хуросонӣ гуфт : раво бошад ки оят бар умум ронанду ҳамаи фарзанд одам хоҳад аз баҳри онкӣ дар офариниш ҳар башарӣ фармон ояд бмлки раҳм то лухтии хок аз мавзеи дафн вай бардорад ва бар ани нутфаи резад ки асл вай хоҳад буду раби алъзаҳ ӯро аз он хок ва он нутфа май офаринад . Қавмӣ гуфтанд нутфа ки дар таркиб аслобаст ткўни он аз анвоъ ағзияасту анвоъи ағзия аз замину хоки бҳосли омада , азин ҷиҳат гуфт : шуморо аз замини офаридам . « ва фӣҳо нъидкм » ъанд аламуту алдФн .

عطاء خراسانی گفت: روا باشد که آیت بر عموم رانند و همه فرزند آدم خواهد از بهر آنکه در آفرینش هر بشری فرمان آید بملک رحم تا لختی خاک از موضع دفن وی بردارد و بر ان نطفه ریزد که اصل وی خواهد بود و ربّ العزّة او را از آن خاک و آن نطفه می‌آفریند. قومی گفتند نطفه که در ترکیب اصلاب است تکوّن آن از انواع اغذیه است و انواع اغذیه از زمین و خاک بحاصل آمده، ازین جهت گفت: شما را از زمین آفریدم. «وَ فِیها نُعِیدُکُمْ» عند الموت و الدفن.

Рӯй алброءи бен ъозби қол : хрҷнои маъаи расӯли аллоҳ ( с ) фии ҷинозаи раҷули ман алонсори Фонтҳинои илои алқбру лмои илҳди Фзкри ҳдисои тўилои Фқоли фӣа , азои антҳии илои алърши кутуби китобаи фии алӣину иқўли алрби табораку таъолии рдўои абдии илои мзҷъаҳи фонии въдтаҳи ании минҳои хлқтҳм ва фӣҳо аъидҳму минҳои ахрҷҳми тораи ахрӣ , Фирди илои мзҷъаҳ .

روی البراء بن عازب قال: خرجنا مع رسول اللَّه (ص) فی جنازة رجل من الانصار فانتهینا الی القبر و لمّا یلحد فذکر حدیثا طویلا فقال فیه، اذا انتهی الی العرش کتب کتابه فی علیّین و یقول الرّب تبارک و تعالی ردّوا عبدی الی مضجعه فانّی وعدته انّی منها خلقتهم و فیها اعیدهم و منها اخرجهم تارة اخری، فیرد الی مضجعه.

Ва фии рўоиаҳи Фиърҷон ба Фиқўлони рбнои ҳозои ъбдки алмؤмни Фиқўли алрби арўаҳи мақъадаи ман кароматӣ , сами аъидўаҳи фии алқбри фонии қзити минҳои хлқнокм ва фӣҳо нъидкму минҳои нхрҷкми тораи ахрӣ .

و فی روایة فیعرجان به فیقولان ربّنا هذا عبدک المؤمن فیقول الرّب اروه مقعده من کرامتی، ثمّ اعیدوه فی القبر فانّی قضیت منها خلقناکم و فیها نعیدکم و منها نخرجکم تارة اخری.

Ва ани алӣ ( ъ ) қол : ани алмؤмни азои қабзи алмалики рӯҳаи антҳӣ ба илои алсмоءу қол ё раби ъбдки фалони қбзно нафса , Фиқўли арҷъўаҳи фонии қади въдтаҳ « минҳои хлқнокм ва фӣҳо нъидкм » ?фонаи лисмъи хФқи нъолҳми азои влўои мудаббирин .

و عن علی (ع) قال: انّ المؤمن اذا قبض الملک روحه انتهی به الی السماء و قال یا ربّ عبدک فلان قبضنا نفسه، فیقول ارجعوه فانّی قد وعدته «مِنْها خَلَقْناکُمْ وَ فِیها نُعِیدُکُمْ» فانّه لیسمع خفق نعالهم اذا ولّوا مدبرین.

Ва кони умри иқўли фии хтбтаҳи аёкму алФхўр ва мо Фхўри абди халқи ман алтробу фии алтроби иъўд .

و کان عمر یقول فی خطبته ایّاکم و الفخور و ما فخور عبد خلق من التراب و فی التراب یعود.

Қавла : «у минҳои нхрҷкми тораи أхрӣ » эй нхлқкм ъанд албъси мараи ахрӣ , кқўлаҳ : « сами аллоҳи иншии алншأаҳи алохраҳу أни алайҳи алншأаҳи алأхрӣ » .

قوله: «وَ مِنْها نُخْرِجُکُمْ تارَةً أُخْری‌» ای نخلقکم عند البعث مرة اخری، کقوله: «ثُمَّ اللَّهُ یُنْشِئُ النَّشْأَةَ الْآخِرَةَ وَ أَنَّ عَلَیْهِ النَّشْأَةَ الْأُخْری‌».

Қавла : «у лақади أриноаҳи оётнои кулҳо » эй аринои фиръавни алоёти алтсъи алтии асҳбноҳои Мӯсо ва ҳай ?иледу алъсоу алтўФону алҷроду алқмлу алзФодъу алдму алснўну нақси алсмрот ,у қили ҳаии алтўФону алҷроду алқмлу алзФодъу алдм ва ?иледу алъсоу албҳри рҳўоу алтосъаҳи ҳаии алмҳбаҳи алтии алқити алии Мӯсо ҳатто амски фиръавни ани қатла . « Фкзб » фиръавни Мӯсо «у أбӣ » амтнъи ман тоъаҳи аллоҳу алоямон ба .

قوله: «وَ لَقَدْ أَرَیْناهُ آیاتِنا کُلَّها» ای ارینا فرعون الآیات التسع الّتی اصحبناها موسی و هی الید و العصا و الطوفان و الجراد و القمّل و الضفادع و الدم و السّنون و نقص الثمرات، و قیل هی الطوفان و الجراد و القمّل و الضفادع و الدّم و الید و العصا و البحر رهوا و التاسعة هی المحبّة الّتی القیت علی موسی حتّی امسک فرعون عن قتله. «فَکَذَّبَ» فرعون موسی «وَ أَبی‌» امتنع من طاعة اللَّه و الایمان به.

« қоли أи ҷӣтнои лтхрҷнои ман أрзно » яъне арзи Миср , « бсҳрк ё Мӯсо » эй қади ърФнои хдоък , « Флнأтинки бсҳр мислаи » эй нқоблки бмсли Фълк , « Фоҷъли бинноу бинки мўъдои лои нхлФаҳи нҳну лои أнт » эй воъднои мконои иҷтмъи фӣаи ллмғолбаҳи Фитбини сдқки фии даъвии алнбўаҳ , сам ло нахалаф злки алмўъди лои нҳну лои анат . Қавла : « мконои сӯй » қрأи ибни омиру ъосму Ҳамзау ёқӯби сӯии бзми алсин ,у албоқўни бксрҳо ,у ҳумои луғатон мисли ъдӣу ъдӣу тўии тўӣ ,у алмънии мконои сўоء , Фозои каср ӯ зми қасру азои фатҳи мад , яъне мконо насафо встои тстўии масофатаи алии алФриқин ,у қили сӯй эй суяи лои сотар фӣа . « қоли мўъдкми явми алзинаҳ » яъне явми иди ?лаам , иқоли кони явми алнирўзи воФқи ъошўроء ,у қили явми алсбт .

«قالَ أَ جِئْتَنا لِتُخْرِجَنا مِنْ أَرْضِنا» یعنی ارض مصر، «بِسِحْرِکَ یا مُوسی‌» ای قد عرفنا خداعک، «فَلَنَأْتِیَنَّکَ بِسِحْرٍ مِثْلِهِ» ای نقابلک بمثل فعلک، «فَاجْعَلْ بَیْنَنا وَ بَیْنَکَ مَوْعِداً لا نُخْلِفُهُ نَحْنُ وَ لا أَنْتَ» ای واعدنا مکانا یجتمع فیه للمغالبة فیتبین صدقک فی دعوی النبوّة، ثم لا نخلف ذلک الموعد لا نحن و لا انت. قوله: «مَکاناً سُویً» قرأ ابن عامر و عاصم و حمزة و یعقوب سوی بضم السّین، و الباقون بکسرها، و هما لغتان مثل عدی و عدی و طوی طوی، و المعنی مکانا سواء، فاذا کسر او ضم قصر و اذا فتح مدّ، یعنی مکانا نصفا وسطا تستوی مسافته علی الفریقین، و قیل سوی ای سویّا لا ساتر فیه. «قالَ مَوْعِدُکُمْ یَوْمُ الزِّینَةِ» یعنی یوم عید لهم، یقال کان یوم النیروز وافق عاشوراء، و قیل یوم السّبت.

«у أни иҳшри анноси зҳӣ »у ани исоқи анноси вақти алзҳўаҳи нҳорои ҷҳорои ликўни аблғи фии алҳҷаҳу абъди ман алрибаҳу ани иҳшри мавзеаи хФзи атфи алии алзинаҳ эй мўъдкми явми алзинаҳу ҳашари аннос .

«وَ أَنْ یُحْشَرَ النَّاسُ ضُحًی» و ان یساق النّاس وقت الضحوة نهارا جهارا لیکون ابلغ فی الحجة و ابعد من الریبه و ان یحشر موضعه خفض عطف علی الزّینة ای موعدکم یوم الزّینة و حشر النّاس.

« Фтўлии фиръавн » адбри фиръавну аърз , « Фҷмъи кидаҳ » эй ҳилау сҳртаҳ .

«فَتَوَلَّی فِرْعَوْنُ» ادبر فرعون و اعرض، «فَجَمَعَ کَیْدَهُ» ای حیله و سحرته.

« сами أтӣ » ҷоءи ллмиъод . Ибн аббос гуфт : саҳараи фиръавни ҳафтод ва ду мард буданд ва чаҳор сад низ гуфтаанд ва ҳафтод ҳазор гуфтаанд , вҳб гуфт : сӣ ва се ҳазор буданд , ибн ҷриҳ гуфт : нуҳсад буданд . Сесад аз порс ва сесад аз рӯм ва сесад аз Искандария . Аммо муҳтамиласт ки ҳафтод ва ки ибн аббос гуфт меҳтарону сарварон эшон буданд ва дигарон атбоъ ва тломзаҳ буданд ва бо ҳар яке ъсоӣӣу расанӣ буд , ва гуфтаанд сесад уштур ва аз Асоу расан дар ҳомӯни биФкнднд ,у фиръавни хайма Эй зад барон боло бар ки иртифоъи он ҳафтод газ буд , ва боишон фурӯ менигараст бо хосгёну муқаррабони хеш , саҳараи бгўшаҳ эй фурӯи омадаи боқии ҳашаму лашкари бгўшаҳи дигар ,у Мӯсоу ҳорӯни бҷонбии дигар .

«ثُمَّ أَتی‌» جاء للمیعاد. ابن عباس گفت: سحره فرعون هفتاد و دو مرد بودند و چهار صد نیز گفته‌اند و هفتاد هزار گفته‌اند، وهب گفت: سی و سه هزار بودند، ابن جریح گفت: نهصد بودند. سیصد از پارس و سیصد از روم و سیصد از اسکندریه. اما محتملست که هفتاد و که ابن عباس گفت مهتران و سروران ایشان بودند و دیگران اتباع و تلامذه بودند و با هر یکی عصائی و رسنی بود، و گفته‌اند سیصد اشتر و از عصا و رسن در هامون بیفکندند، و فرعون خیمه ای زد بران بالا بر که ارتفاع آن هفتاد گز بود، و بایشان فرو می‌نگرست با خاصگیان و مقربان خویش، سحره بگوشه‌ای فرو آمده باقی حشم و لشکر بگوشه دیگر، و موسی و هارون بجانبی دیگر.

Мӯсо рӯй сӯй саҳара кард ва гуфт : « вилкми лои тФтрўои алии аллоҳи кзбо » эй лои тшркўои биллоҳи аҳдоу лои тқўлўои лмои ҷӣт ба саҳар , вой бар шумо бар аллоҳи таъолии дурӯғи мсозиду ончӣ ман овардаам дурӯғу саҳари мшмрид ва бо худои таъолии анбози мгирид . « Фисҳткми бъзоб » ки аллоҳи таъолии шуморо бъзоб ҳалок кунаду бех шумо накунад . Қрأи Ҳамзау алксоӣӣу ҳФси ани ъосму рўиси ани ёқӯб , Фисҳткми бсми алёءу касри алҳоءу албоқўни бФтҳи алёءу алҳоءу ҳумои луғатон , иқол : сҳтаҳу асҳтаҳи азои аҳлкаҳу астأслаҳ . «у қади хоби ман аФтрӣ » яъне ман кизби линоли рғибаҳи хоби иҷро ,у қили хоби ман аФтрӣ . эй хусри ман адъии маъаи аллоҳи إлҳои охир .

موسی روی سوی سحره کرد و گفت: «وَیْلَکُمْ لا تَفْتَرُوا عَلَی اللَّهِ کَذِباً» ای لا تشرکوا باللّه احدا و لا تقولوا لما جئت به سحر، وای بر شما بر اللَّه تعالی دروغ مسازید و آنچه من آورده‌ام دروغ و سحر مشمرید و با خدای تعالی انباز مگیرید. «فَیُسْحِتَکُمْ بِعَذابٍ» که اللَّه تعالی شما را بعذاب هلاک کند و بیخ شما نکند. قرأ حمزه و الکسائی و حفص عن عاصم و رویس عن یعقوب، فیسحتکم بصم الیاء و کسر الحاء و الباقون بفتح الیاء و الحاء و هما لغتان، یقال: سحته و اسحته اذا اهلکه و استأصله. «وَ قَدْ خابَ مَنِ افْتَری‌» یعنی من کذّب لینال رغیبة خاب اجرا، و قیل خاب من افتری. ای خسر من ادعی مع اللَّه إلها آخر.

« Фтнозъўои أмрҳми бинҳм » саҳара чун сухан Мӯсо бишуниданд дар танозӯъи афтоданд дар кори Мӯсо , қавмӣ гуфтанд соҳираст ҳамчун мо , қавмӣ гуфтанд ин сухан ки мегуяд « лои тФтрўои алии аллоҳи кзбо » бсхн соҳирон намонад , қавмӣ гуфтанд агар ончӣ Мӯсо оварад саҳараст мо ба оӣим ва бар вай ғалаба кунем ки аз мо соҳиртар кас нест ва агар на саҳараст пас ӯро кории азим дар гирад , он гуҳ бо якдигар броз гуфтанд : ани ғлбно Мӯсо натабаъа , агар Мӯсо бар мо ғалаба кунад буии имони орем ва ӯро пас рӯ бошем ,у қили алзмири фии тнозъўои лФръўну қавмау алсҳраҳи ҷмиъо эй тшоўрўои фии амри Мӯсоу Фимои ихоФўни ман қибла .

«فَتَنازَعُوا أَمْرَهُمْ بَیْنَهُمْ» سحره چون سخن موسی بشنیدند در تنازع افتادند در کار موسی، قومی گفتند ساحرست همچون ما، قومی گفتند این سخن که میگوید «لا تَفْتَرُوا عَلَی اللَّهِ کَذِباً» بسخن ساحران نماند، قومی گفتند اگر آنچه موسی آورد سحرست ما به آئیم و بر وی غلبه کنیم که از ما ساحرتر کس نیست و اگر نه سحرست پس او را کاری عظیم در گیرد، آن گه با یکدیگر براز گفتند: ان غلبنا موسی نتبعه، اگر موسی بر ما غلبه کند بوی ایمان آریم و او را پس رو باشیم، و قیل الضّمیر فی تنازعوا لفرعون و قومه و السّحرة جمیعا ای تشاوروا فی امر موسی و فیما یخافون من قبله.

« қолўои إни ҳзони лсоҳрон » ибни касӣру ҳФс , ан бтхФиФ навен хонанд , ҳзони болФ яъне мо ҳзони алои соҳирони кқўлаҳ : « إни нзнки лмни алкозбин » эй мо нзнки алои ман алкозбин .

«قالُوا إِنْ هذانِ لَساحِرانِ» ابن کثیر و حفص، ان بتخفیف نون خوانند، هذان بالف یعنی ما هذان الّا ساحران کقوله: «إِنْ نَظُنُّکَ لَمِنَ الْکاذِبِینَ» ای ما نظنک الّا من الکاذبین.

Абӯи Амр ба танҳо ан ба ташдид навен хонд , ҳзини бёءу аъроби дурусту луғати олия инаст аммо хилоф мусҳафаст , абӯ Амр гуфт актбаҳи фии алмсҳФи бололФу ақрأаҳи болёء .

ابو عمرو به تنها ان به تشدید نون خواند، هذین بیاء و اعراب درست و لغت عالیه این است اما خلاف مصحف است، ابو عمرو گفت اکتبه فی المصحف بالالف و اقرأه بالیاء.

Ва ирўии ани Усмони кони иқрأи ман алмсҳФи Флмои антҳии илои ҳозои алмўзъи қоли ании лории фӣаи лҳноу стқўмаҳи алъараби болснтҳо . Фқрأи абӯи Амри ҳзину қоли анои ман алъарабу қади қўмтаҳ .

و یروی انّ عثمان کان یقرأ من المصحف فلمّا انتهی الی هذا الموضع قال انّی لاری فیه لحنا و ستقوّمه العرب بالسنتها. فقرأ ابو عمرو هذین و قال انا من العرب و قد قوّمته.

Боқии қроءи ан бтшдид хонанд ҳзони болФ ва дарин қавлҳоаст ва яке онаст ки ин луғат кунонаасту луғати бӯи алҳрси бен каъб ки тсниаҳи баҳри се ҳол болФ гӯйанд , ҳзони ахўок ,у рояти ахўок ,у мррти бохўок . Қоли алшоър :

باقی قراء انّ بتشدید خوانند هذان بالف و درین قولها است و یکی آنست که این لغت کنانه است و لغت بو الحرث بن کعب که تثنیه بهر سه حال بالف گویند، هذان اخواک، و رایت اخواک، و مررت باخواک. قال الشّاعر:

Фқўлаҳ : « ҳзон » фии мавзеи алнсби лонаи исми ану лсоҳрони хабарҳоу ҳасани духули алломи фӣаи лонаи идхли фии хабари ан . Қавл дигар онаст ки қавмӣ наҳвён гуфтанд ки ки ин бар азмори амр ва шаънасту алтқдири анаи ҳзони лсоҳрон эй ани аламр ӯ алшأни ҳзони лсоҳрони Фозмри аламри комаи азмри алшоъри фии қавла :

فقوله: «هذانِ» فی موضع النصب لانّه اسم انّ و لساحران خبرها و حسن دخول اللّام فیه لانّه یدخل فی خبر انّ. قول دیگر آنست که قومی نحویان گفتند که که این بر اضمار امر و شأنست و التقدیر انّه هذان لساحران ای انّ الامر او الشأن هذان لساحران فاضمر الامر کما اضمر الشاعر فی قوله:

эй ани аламри Фълиҳзои икўни аламри исми ану ҳзони лсоҳрони мбтдоءу хброу ҳумои хабарону қади дахлати алломи ҳоҳнои алии хабари алмтбдأу изъФи ҳозои алўҷаҳи ман ҷиҳати духули алломи фии хабари алмбтдоу ҳўи баъӣд . Қавли сеюм ани бмънӣ нъм бошад комаи қили шеър :

ای انّ الامر فعلیهذا یکون الامر اسم انّ و هذان لساحران مبتداء و خبرا و هما خبران و قد دخلت اللام هاهنا علی خبر المتبدأ و یضعف هذا الوجه من جهت دخول اللام فی خبر المبتدا و هو بعید. قول سوم انّ بمعنی نعم باشد کما قیل شعر:

?ераади нъм , Фикўн « ҳзон » алии ҳозои мбтдоء ва « лсоҳрон » хубра ,у ҳозои алўҷаҳи аизои заъифи ман ҷҳаҳи духули алломи фии хабари алмбтдоу ҳўи анмои ҷоءи фии алшър . Қоли алшоър :

اراد نعم، فیکون «هذانِ» علی هذا مبتداء و «لَساحِرانِ» خبره، و هذا الوجه ایضا ضعیف من جهة دخول اللّام فی خبر المبتدا و هو انّما جاء فی الشعر. قال الشاعر:

эй холии анат . Фзоди аллом . Ва қавл чаҳорум онаст ки зҷоҷ гуфта ки дар он азмор амраст чунон ки гуфта омад алои онкӣ дар он азморӣ дигараст ,у ҳўи ани алтқдири ани ҳзони лҳмои соҳирон , Фозмри алшأни конаи қол : анаи ҳзони ФҳзФи алмзмри сами азмри алмтбдأу ҳўи ҳумои Фқоли лҳмои соҳирони Фикўни исми ани мзмроу ҳўи аламр ӯ алшأн ,у ҳзони мбтдоу лҳмои мбтдоءи сон ,у соҳирони хабари алмтбдأи ассонӣ ,у алҷмлаҳи аънии лҳмо ,у соҳирони хабари алмтбдأи алأўлу ҳўи ҳзону алкули хабари ану алломи фии ҳозои алтқдири дохилаи алии алмтбдأи лои алии алхбр , локинаи лмои ҳазфи алмбтдои алзии ҳўи ҳумои антқли алломи илои хубрау ҳўи соҳирон .

ای خالی انت. فزاد اللام. و قول چهارم آنست که زجّاج گفته که در آن اضمار امرست چنان که گفته آمد الّا آنکه در آن اضماری دیگرست، و هو انّ التقدیر انّ هذان لهما ساحران، فاضمر الشأن کانّه قال: انّه هذان فحذف المضمر ثمّ اضمر المتبدأ و هو هما فقال لهما ساحران فیکون اسم انّ مضمرا و هو الامر او الشّأن، و هذان مبتدا و لهما مبتداء ثان، و ساحران خبر المتبدأ الثانی، و الجملة اعنی لهما، و ساحران خبر المتبدأ الأوّل و هو هذان و الکلّ خبر انّ و اللام فی هذا التقدیر داخلة علی المتبدأ لا علی الخبر، لکنّه لما حذف المبتدا الّذی هو هما انتقل اللام الی خبره و هو ساحران.

Қавла : «у изҳбои бтриқткми алмислӣ » эй бошроФкму аФозлкм , иқоли ллрҷли алФозли ҳозои тариқаи қавмае ҳозои алзии инбғии ани иҷълаҳи қавмаи қдўаҳи ислкўои тариқата , назираи қавмае ҳозои алзии инбғии ани инзри илайҳи қавмау итбъўаҳ ,у алмислии тأниси аломслу ҳўи алоҳсни алоФзлу қили алтриқаҳи алмислии ҳаии алсмти алоҳсну алҳдии алмстқиму бҳзои алмънии фии алоиаҳи азмор , яънеу изҳбои боҳилли триқткми алмислии кқўлаҳ : «у сӣли алқриаҳ » эй аҳли алқриаҳ . Ва қили маъноау изҳбои бдинкми алоҷўду алои қавм . Қоли қтодаҳи триқтҳми алмислии иўмӣзи бнўи Исроили конўои аксари алқўми ъддоу амўоло , Фқоли адуи аллоҳи иридони ани изҳбои баҳами лонФсҳм . Гуфтаанд ин оят тафсир наҷӯйаст , яъне ки фиръавну қавм ӯ ҳама бо ҳам шуданд ва бо якдигар роз карданд гуфтанд ин Мӯсоу ҳорӯн ду ҷодӯанд мехоҳанд ки бсҳри хеши ибтоли дайн шумо кунанд ,у одату сирати писандида шумо бурдоранд ва бар ашрофу хиёри шумо муставле гирданд , шумо низ дар кеду саҳар хеш бакӯшед ва биҷаҳаду тоқати хеши ончӣ эшон овардаанд ботил кунед . Инаст ки гуфт : « Фأҷмъўои кидкм » . Қрأи абӯи Амри вҳдаҳи Фоҷмъўои бўсли алолФу фатҳи алмим , амри ман ҷамъи бҷмъ , эй лои тдъўои шиӣои ман кидкми алои ҷӣтм ба , бадалели қавла : « Фҷмъи кидаҳ » .

قوله: «وَ یَذْهَبا بِطَرِیقَتِکُمُ الْمُثْلی‌» ای باشرافکم و افاضلکم، یقال للرّجل الفاضل هذا طریقة قومه ای هذا الّذی ینبغی ان یجعله قومه قدوة یسلکوا طریقته، نظیرة قومه ای هذا الّذی ینبغی ان ینظر الیه قومه و یتّبعوه، و المثلی تأنیث الامثل و هو الاحسن الافضل و قیل الطریقة المثلی هی السّمت الاحسن و الهدی المستقیم و بهذا المعنی فی الایة اضمار، یعنی و یذهبا باهل طریقتکم المثلی کقوله: «وَ سْئَلِ الْقَرْیَةَ» ای اهل القریة. و قیل معناه و یذهبا بدینکم الاجود و الا قوم. قال قتادة طریقتهم المثلی یومئذ بنو اسرائیل کانوا اکثر القوم عددا و اموالا، فقال عدوّ اللَّه یریدان ان یذهبا بهم لانفسهم. گفته‌اند این آیت تفسیر نجوی است، یعنی که فرعون و قوم او همه با هم شدند و با یکدیگر راز کردند گفتند این موسی و هارون دو جادواند میخواهند که بسحر خویش ابطال دین شما کنند، و عادت و سیرت پسندیده شما بردارند و بر اشراف و خیار شما مستولی گردند، شما نیز در کید و سحر خویش بکوشید و بجهد و طاقت خویش آنچه ایشان آورده‌اند باطل کنید. اینست که گفت: «فَأَجْمِعُوا کَیْدَکُمْ». قرأ ابو عمرو وحده فاجمعوا بوصل الالف و فتح المیم، امر من جمع بجمع، ای لا تدعوا شیئا من کیدکم الّا جئتم به، بدلیل قوله: «فَجَمَعَ کَیْدَهُ».

Ва қрأи албоқўни Фоҷмъўои бқтъи алолФу касри алмим , Фқди қили маъноаи алҷмъи аизо , тқўли алъараби аҷмъти алшии ءу ҷмътаҳ ,у алсҳиҳи ани маъноаи алъзм ,у алоҳкоми иқоли аҷмъти аламру азмътаҳ ,у аҷмъти алии аламри азмъти алайҳи азои азмати алайҳ . эй аъзи мўоклкми алии кидкми муҷтамаъин ?лау лои тхтлФўои Фихтли амркм . « сами аӣтўои сафо » эй мҷмъо . Ва қил : мстФин эй муҷтамаъин ликўни анзми ломўркм ваашад лҳибткм . Қоли абӯи убайда : алсФи алмҷмъ , мисли мусаллои аҳли алблди иҷтмъўни фӣаи фии алоъёд ,у алмънии сами аӣтўои алмкони алмўъўд . «у қади أФлҳи алиўми ман астълӣ » Эй на?ил албғиаҳу фази ман ғлб .

و قرأ الباقون فاجمعوا بقطع الالف و کسر المیم، فقد قیل معناه الجمع ایضا، تقول العرب اجمعت الشی‌ء و جمعته، و الصّحیح انّ معناه العزم، و الاحکام یقال اجمعت الامر و ازمعته، و اجمعت علی الامر ازمعت علیه اذا عزمت علیه. ای اعز مواکلکم علی کیدکم مجتمعین له و لا تختلفوا فیختلّ امرکم. «ثُمَّ ائْتُوا صَفًّا» ای مجمعا. و قیل: مصطفین ای مجتمعین لیکون انظم لامورکم و اشدّ لهیبتکم. قال ابو عبیده: الصّف المجمع، مثل مصلی اهل البلد یجتمعون فیه فی الاعیاد، و المعنی ثمّ ائتوا المکان الموعود. «وَ قَدْ أَفْلَحَ الْیَوْمَ مَنِ اسْتَعْلی‌» ای نال البغیة و فاز من غلب.

« қолўо ё Мӯсои إмои أни талаққӣ » эй аммо ани тбдأи Фттрҳи мо мъки ман алъсо ва аммо ани нбдأи Фнтрҳи мо маъно , ҷодӯони ҳама баҳам омаданд дар он маҷмаъ сафҳо баркашиданд ва гуфтанд эй Мӯсои ту пештар Асо бияфканӣ ё мо пештар бияфканем ончӣ дорем , Мӯсоро мухайяр карданд аз баҳри онкии бахуд мстзҳр буданд ки бар вай ғалаба кунанду Мӯсои ибтидо боишон дод ки восиқ буд биллоҳ ки кеду саҳари эшон ботил кунад . Агар касе гуяд ки илқоъи эшон куфр буд Мӯсо чаро фармуд ва чаро гуфт алқўо ? ҷавоб онаст ки Мӯсо бар сиблати тқриъ ва таҳдид гуфт , чунон ки : « аъмлўои мо шӣтм » . ё маънӣ онаст ки : ани кантами муҳиқин комаи тзъмўои Фолқўои мо антми млқўн .

«قالُوا یا مُوسی‌ إِمَّا أَنْ تُلْقِیَ» ای امّا ان تبدأ فتطرح ما معک من العصا و امّا ان نبدأ فنطرح ما معنا، جادوان همه بهم آمدند در آن مجمع صفها برکشیدند و گفتند ای موسی تو پیشتر عصا بیفکنی یا ما پیشتر بیفکنیم آنچه داریم، موسی را مخیّر کردند از بهر آنکه بخود مستظهر بودند که بر وی غلبه کنند و موسی ابتدا بایشان داد که واثق بود باللّه که کید و سحر ایشان باطل کند. اگر کسی گوید که القاء ایشان کفر بود موسی چرا فرمود و چرا گفت القوا؟ جواب آن است که موسی بر سبیل تقریع و تهدید گفت، چنان که: «اعْمَلُوا ما شِئْتُمْ». یا معنی آن است که: ان کنتم محقّین کما تزعموا فالقوا ما انتم ملقون.

Қавла : « Фإзои ҳболҳм » ӣнҷо мзмрӣаст яъне Фолқўои Фозои ҳболҳм , ҷой дигар гуфт : « أлқўои Фإзои ҳболҳму ъсиҳми ихили إлиаҳ » . Алтхоӣили алтсоўири ман холи ихоли азои занн , иқоли хулати мухайяла ,у алмхилаҳи мо тхолаҳи шиӣоу лои ттбинаҳ ва манеҳ саммии алхёл ,у хаёли алшии ءи мо итсўри фии алнФси алии мисолау лӣс ба фии алҳқиқаҳ ,у алмънии ирии ман сҳрҳм « أнҳои тсъӣ » эй тмшии сареъани он чӯбҳо ва расанҳо бзибқ Биёлуда дар он водии биФкнднду зибқ чун ҳарорати офтоб бон расед дар ҷунбиш омад , бмўсӣ чунон намуданд аз ҷодуии эшон ки ҳамаи мороннди басари якдигар дар мешаванду бмўсӣ наҳиф медоранд .

قوله: «فَإِذا حِبالُهُمْ» اینجا مضمری است یعنی فالقوا فاذا حبالهم، جای دیگر گفت: «أَلْقُوا فَإِذا حِبالُهُمْ وَ عِصِیُّهُمْ یُخَیَّلُ إِلَیْهِ». التخائیل التصاویر من خال یخال اذا ظنّ، یقال خلت مخیلة، و المخیلة ما تخاله شیئا و لا تتبینّه و منه سمّی الخیال، و خیال الشی‌ء ما یتصور فی النفس علی مثاله و لیس به فی الحقیقة، و المعنی یری من سحرهم «أَنَّها تَسْعی‌» ای تمشی سریعا آن چوبها و رسنها بزیبق بیالوده در آن وادی بیفکندند و زیبق چون حرارت آفتاب بآن رسید در جنبش آمد، بموسی چنان نمودند از جادویی ایشان که همه مارانند بسر یکدیگر در میشوند و بموسی نهیب میدارند.

Қрأи ибни омиру алрўҳи ани ёқӯби тахайюли болтоء . Радои илои алҳболу алъсӣ ,у қрأи алохрўни ихили болёء , радои илои аллакайаду алсҳр .

قرأ ابن عامر و الرّوح عن یعقوب تخیل بالتاء. ردا الی الحبال و العصیّ، و قرأ الآخرون یخیّل بالیاء، ردا الی الکید و السحر.

Қавла : « Фأўҷси фӣ нафса хиФаҳи Мӯсо » эй азмри фӣ нафса мхоФаҳи Мӯсо дар дили хеш аз саҳари эшон тарсӣ ва бимӣ ёфт бтбъи башарӣ аммо ниҳон дошт ва ошкоро накард ,у мардум ки чизеи саъб саҳмгин бинаду пеш аз он надида бошад ночори бтбъи башарӣ аз он битарсад . Ва гуфтаанд Мӯсо донист ки феъли эшон ботиласт ва онро ҳақиқатӣ нест ва аз он тарсид , балии тарси вай аз он буд ки феъли эшон мардумро бФтнаҳи афканду кори Мӯсо бшк уфтаду атбоъ вай накунанд . Ва гуфтаанд сабаби хавфи ваии таъхири ваҳй буд болқоءи Асо , чун ваҳй дайртар меомад Мӯсо тарсид ки агар бар эшон ғалаба накунад .

قوله: «فَأَوْجَسَ فِی نَفْسِهِ خِیفَةً مُوسی‌» ای اضمر فی نفسه مخافة موسی در دل خویش از سحر ایشان ترسی و بیمی یافت بطبع بشری امّا نهان داشت و آشکارا نکرد، و مردم که چیزی صعب سهمگین بیند و پیش از آن ندیده باشد ناچار بطبع بشری از آن بترسد. و گفته‌اند موسی دانست که فعل ایشان باطل است و آن را حقیقتی نیست و از آن ترسید، بلی ترس وی از آن بود که فعل ایشان مردم را بفتنه افکند و کار موسی بشک افتد و اتّباع وی نکنند. و گفته‌اند سبب خوف وی تأخیر وحی بود بالقاء عصا، چون وحی دیرتر میآمد موسی ترسید که اگر بر ایشان غلبه نکند.

То раби алъзаҳ ӯро гуфт : « лои тхФи إнки أнти алأълӣ » эй алқоҳри алғолб .

تا ربّ العزّة او را گفت:«لا تَخَفْ إِنَّکَ أَنْتَ الْأَعْلی‌» ای القاهر الغالب.

Қавла : «у أлқи мо фии иминк » яъне алъсо . Қили ҳозои қавли Ҷабраили лмўсии ани аллоҳи ъзу ҷлу ҳаии алии яминаи фии тлки алсоъаҳ . « тлқФ » эй тблъи мо снъўои ман алсҳр . Қрأи ибни омири тлқФи бФтҳи аллому ташдиди алқоФу рафъи алФоءи алии маънии улҳол яъне мтлқФаҳ . « мо снъўо »у анмои анси мо фии яминаи ҳмлои алии алмънии анаи кони Асоу алъсои мؤнсаҳ . Ва қрأи албоқўни биҷузами алФоء ва каллаам шудад алқоФи алои ҳФсои ?фона рӯй ани ъосми тлқФи бскўни аллому тахфифи алқоФу ваҷҳи сукӯни алломи ани алФъли ман лқФти алшии ءи алии феълати бксри алъайни бмънии тлқФтаҳ , ва шудад алтоءи ибни касӣру хФФҳои албоқўну ҷузами алФоءи ман аҷали анаи ҷавоби аламру ҳўи қавлаи таъолӣ : «у أлқ » ва мо кони ҷўобои лломри кони мҷзўмо , лонаи алии тақдири ҷавоби алшрти конаи қолу алқи мо фии иминки Фонки ани тлқаҳи тлқФ .

قوله: «وَ أَلْقِ ما فِی یَمِینِکَ» یعنی العصا. قیل هذا قول جبرئیل لموسی عن اللَّه عزّ و جلّ و هی علی یمینه فی تلک الساعة. «تَلْقَفْ» ای تبلع ما صنعوا من السحر. قرأ ابن عامر تلقّف بفتح اللّام و تشدید القاف و رفع الفاء علی معنی الحال یعنی متلقّفة. «ما صَنَعُوا» و انّما انّث ما فی یمینه حملا علی المعنی انّه کان عصا و العصا مؤنثة. و قرأ الباقون بجزم الفاء و کلّهم شدّد القاف الّا حفصا فانّه روی عن عاصم تلقف بسکون اللّام و تخفیف القاف و وجه سکون اللّام انّ الفعل من لقفت الشی‌ء علی فعلت بکسر العین بمعنی تلقفته، و شدّد التاء ابن کثیر و خفّفها الباقون و جزم الفاء من اجل انّه جواب الامر و هو قوله تعالی: «وَ أَلْقِ» و ما کان جوابا للامر کان مجزوما، لانّه علی تقدیر جواب الشّرط کانّه قال و الق ما فی یمینک فانّک ان تلقه تلقف.

Қавла : « إнмои снъўо » иктби анмои мўсўлои атбоъои лхти алмсҳФ ,у аласли фӣаи алФсл ва мо фии мавзеи алнсб , лонаи исми ан ва хабарҳо кед соҳир , эй ҳилаи алсоҳр . Қрأи Ҳамзау алксоӣӣ , кед саҳари бксри алсини балои алиф ,у қрأ албоқўн кед соҳир ,у ҳозои ҳўи аззоҳири лони изофаи аллакайади илои алФоъли аввалии ман азоФтаҳи илои алФълу ани кони злки лои имтнъи фии Алъарабия . «у лои иФлҳи алсоҳри ҳайси أтӣ » эй ҳайси кон , ва ин кони иқтли ҳайси иўҷд .

قوله: «إِنَّما صَنَعُوا» یکتب انّما موصولا اتّباعا لخط المصحف، و الاصل فیه الفصل و ما فی موضع النصب، لانّه اسم انّ و خبرها کید ساحر، ای حیلة السّاحر. قرأ حمزة و الکسائی، کید سحر بکسر السّین بلا الف، و قرأ الباقون کید ساحر، و هذا هو الظاهر لانّ اضافة الکید الی الفاعل اولی من اضافته الی الفعل و ان کان ذلک لا یمتنع فی العربیّة. «وَ لا یُفْلِحُ السَّاحِرُ حَیْثُ أَتی‌» ای حیث کان، و این کان یقتل حیث یوجد.

Қол алнабӣ ( с ) : азои рأитми алсоҳри Фоқтлўаҳи сами қрأ : «у лои иФлҳи алсоҳри ҳайси أтӣ »

قال النبی (ص): اذا رأیتم السّاحر فاقتلوه ثمّ قرأ: «وَ لا یُفْلِحُ السَّاحِرُ حَیْثُ أَتی‌»

Ва илои ҳозои зҳбти ъоӣшаҳу ҷимоъаи азимаи ман алأӣмаҳи ани алсоҳри иқтли ҳайси иўҷд . Ва аммо алшоФъии Фиқўл : иқтли алсоҳри азо табин манеҳ алқтли бсҳраҳ .

و الی هذا ذهبت عائشة و جماعة عظیمة من الأئمة انّ السّاحر یقتل حیث یوجد. و امّا الشافعی فیقول: یقتل السّاحر اذا تبیّن منه القتل بسحره.

Гуфтаанд саҳари се қисмаст : як қисм аз он сбкдстӣаст чунон ки мшъбдон кунанд он на куфраст . Дигари қисм донистани хосияти чизҳост то корҳои аҷаб кунад чунон ки санги миғнотис бадаст доранд то оҳан бахуд кашад ,у талқ дар хештан моланд то эшонро зиён надорад чун дар оташ шаванд , ин низ на куфраст . Сдигри дев парастиданаст чунон ки сноӣӣ ки худоиро сазад девро кунанд то деви бмроди эшон корҳо кунад , ин як қисм куфраст . Ва қил : « лои иФлҳи алсоҳри ҳайси أтӣ » эй лои иноли алзФри лонаи ботил . Чун ваҳй омад ки Асо бияфкан Мӯсо Асо бияфканад , андаки андак бузург мешуд то ҳамаи водӣ аз он пар шуду шиками вай чунон шуд ки ҳама дар он гунҷад , он гуҳи даҳан боз кард як лаб бар замини ниҳода ва он дигар бардошта ва он чӯбҳо ва расанҳо ҳамаи бикбори Фрўбрди он гуҳи қасди қубба фиръавн кард , фиръавн бФрёд омад Мӯсои даст фароз кард ва бар гирифт Асо шуд чунон ки буд . Саҳара чун он бидиданд , гуфтанд эй қавми ин на феъл башарӣаст , ки ин сунъ илоҳӣаст сохта осмонӣаст ки агар саҳар будӣ бо ғалабаи ваии олоти саҳар мо бимонадӣ ки ҷодӯон ғалаба кунанд бар якдигару олоти саҳари эшон бар ҷой бимонад , ӣнҷо намонад аз онкии сунъ илоҳӣасту далели сидқи набуввати Мӯсо ( ъ )у ҳорӯн .

گفته‌اند سحر سه قسم است: یک قسم از آن سبکدستی است چنان که مشعبدان کنند آن نه کفر است. دیگر قسم دانستن خاصیّت چیزهاست تا کارهای عجب کند چنان که سنگ مغناطیس بدست دارند تا آهن بخود کشد، و طلق در خویشتن مالند تا ایشان را زیان ندارد چون در آتش شوند، این نیز نه کفر است. سدیگر دیو پرستیدن است چنان که ثنائی که خدای را سزد دیو را کنند تا دیو بمراد ایشان کارها کند، این یک قسم کفر است. و قیل: «لا یُفْلِحُ السَّاحِرُ حَیْثُ أَتی‌» ای لا ینال الظفر لانّه باطل. چون وحی آمد که عصا بیفکن موسی عصا بیفکند، اندک اندک بزرگ میشد تا همه وادی از آن پر شد و شکم وی چنان شد که همه در آن گنجد، آن گه دهن باز کرد یک لب بر زمین نهاده و آن دیگر برداشته و آن چوبها و رسنها همه بیکبار فروبرد آن گه قصد قبّه فرعون کرد، فرعون بفریاد آمد موسی دست فراز کرد و بر گرفت عصا شد چنان که بود. سحره چون آن بدیدند، گفتند ای قوم این نه فعل بشری است، که این صنع الهی است ساخته آسمانی است که اگر سحر بودی با غلبه وی آلات سحر ما بماندی که جادوان غلبه کنند بر یکدیگر و آلات سحر ایشان بر جای بماند، اینجا نماند از آنکه صنع الهی است و دلیل صدق نبوّت موسی (ع) و هارون.

Он гуҳи ҳамаи бсҷўд дар афтоданду овоз бар овараданд : « омнои брби ҳорӯну Мӯсо » қадами ҳорӯни лрؤси алоӣу лأни алўоўи лои иўҷби алтртибу қили қадами ҳорӯни алии Мӯсо кӣ лои бтўҳми мутаваҳҳими анҳми омнўои бФръўни ?фонаи ҳўи алзии рабии Мӯсои фии ҳоли сғраҳ . Ва ани ибни аббоси анаи қол : субҳони аллоҳи асбҳи алсҳраҳи куфрау амсўои шуҳадоъи брраҳ « қоли омнтми ?ла » эй лмўсии иқоли омнти ?лау омнт ба . Ва қили алломи итзмни маънии алотбоъу алтсдиқу албоءи итзмни алтсдиқи дуни алотбоъ . « қабл أни озни лакам » қабл ани омркм ба . « إнаҳи лкбиркм » эй ани Мӯсои амомкму антми ашёъаҳу атбоъаи мо ъҷзтми ани мъорзтаҳу лкнкми трктми мъорзтаҳи аҳтшомои ?ла ва эҳтироману қили тўотأтми алии мо Фълтми лтсрФўои вуҷӯҳи анноси аликм ,у лтсири алрӣосаҳи лакам « Флأқтъни أидикму أрҷлкми ман хилоф » ?илед алимнӣу алрҷли алисрӣ . Ва қили ман хилоф яъне ман аҷали хилофи зуҳри мнкм . «у лأслбнкми фии ҷзўъи алнхл » эй лоҷълнкми алии алхшб ҳатто тмўтўои алайҳои ҷўъоу ътшо . Ва қили алтслиби ани ҳўи итрки алмслўби алии алхшби илои ан исил манеҳ алслибу ҳўи алўдк . Ва фиръавни аввали ман сулб . Ва фии ҳоҳнои бмънии алӣ , лони алмслўби азои алии алхшби сори алхшби зурафои ?лау мстқро ,у лони ҳуруфи алҷри инўби баъзҳо ани баъз . «у лтълмни أинои أшди ъзобоу أбқӣ » ано ?ам раби Мӯсо ? алзии омнтм ба хўФои ман азоба . Абқӣ эй адўм .

آن گه همه بسجود در افتادند و آواز بر آوردند: «آمَنَّا بِرَبِّ هارُونَ وَ مُوسی‌» قدّم هارون لرؤس الآی و لأنّ الواو لا یوجب الترتیب و قیل قدّم هارون علی موسی کی لا بتوهم متوهّم انّهم آمنوا بفرعون فانّه هو الذی ربّی موسی فی حال صغره. و عن ابن عباس انّه قال: سبحان اللَّه اصبح السحرة کفرة و امسوا شهداء بررة «قالَ آمَنْتُمْ لَهُ» ای لموسی یقال آمنت له و آمنت به. و قیل اللّام یتضمّن معنی الاتّباع و التصدیق و الباء یتضمّن التصدیق دون الاتّباع. «قَبْلَ أَنْ آذَنَ لَکُمْ» قبل ان آمرکم به. «إِنَّهُ لَکَبِیرُکُمُ» ای انّ موسی امامکم و انتم اشیاعه و اتباعه ما عجزتم عن معارضته و لکنّکم ترکتم معارضته احتشاما له و احتراما و قیل تواطأتم علی ما فعلتم لتصرفوا وجوه النّاس الیکم، و لتصیر الرّئاسة لکم «فَلَأُقَطِّعَنَّ أَیْدِیَکُمْ وَ أَرْجُلَکُمْ مِنْ خِلافٍ» الید الیمنی و الرجل الیسری. و قیل من خلاف یعنی من اجل خلاف ظهر منکم. «وَ لَأُصَلِّبَنَّکُمْ فِی جُذُوعِ النَّخْلِ» ای لاجعلنّکم علی الخشب حتی تموتوا علیها جوعا و عطشا. و قیل التصلیب ان هو یترک المصلوب علی الخشب الی ان یسیل منه الصّلیب و هو الودک. و فرعون اول من صلب. و فی هاهنا بمعنی علی، لانّ المصلوب اذا علی الخشب صار الخشب ظرفا له و مستقرّا، و لانّ حروف الجر ینوب بعضها عن بعض. «وَ لَتَعْلَمُنَّ أَیُّنا أَشَدُّ عَذاباً وَ أَبْقی‌» انا؟ ام ربّ موسی؟ الّذی آمنتم به خوفا من عذابه. ابقی ای ادوم.

« қолўо » яъне алсҳраҳ , « лни нؤсрк » эй лни нхтори динк « алии мо ҷоءнои ман албинот » алиқину алълм . «у алзии Фтрно » эйу лои нхторки алии алзии хлқно , Фикўни мътўФои алии мо ,у қили ҳўи қисм , эй ақсмўои биллоҳи анҳми лои иؤсрўнаҳ .

«قالُوا» یعنی السحرة، «لَنْ نُؤْثِرَکَ» ای لن نختار دینک «عَلی‌ ما جاءَنا مِنَ الْبَیِّناتِ» الیقین و العلم. «وَ الَّذِی فَطَرَنا» ای و لا نختارک علی الّذی خلقنا، فیکون معطوفا علی ما، و قیل هو قسم، ای اقسموا باللّه انّهم لا یؤثرونه.

Гуфтаанд : байнот онаст ки чун эшонро бсҷўд афканданд ҳиҷобҳо аз пеши дида эшон бардоштанд то биҳишт ва дӯзах бидиданд ,у ончии раби алъзаҳи мؤмнонрои сохта дар биҳишт боишон намуданд ,у манозилу дараҷот хеш бидиданд , он гуҳ гуфтанд : « лни нؤсрки алии мо ҷоءнои ман албинот » туроу дайни туро бар нагузинем барин манозилу дараҷот ки бмо намуданд ,у савганди барин ёд карданд , ки бони худоӣ ки моро офарид ки бар нагузинам « Фоқзи мо أнти қоз » , ту ҳар чаҳ хоҳӣ кун , Фоснъи мо анати сонеъ . Гуфтаанд ки зан фиръавн пурсед ки дасти кро буду ғалаба ки кард ? гуфтанд Мӯсо , вай гуфт : « омнти брби Мӯсоу ҳорӯн » . Фиръавн бифармуд ки ӯро бхўобониду сангии азими басари вай фурӯ гузоред , агар аз дайни Мӯсо боз нагардад , раб алъзаҳ фармуд то ҳиҷобҳо аз пеши дида вай бардоштанду ҷои хеш дар биҳишт бидид , ва ҳам чунон бар имон хеш бирафт ва аз дайни ҳақ боз нагашт . Чун хостанд ки санги басари вай фурӯ гузоранд , раби алъзаҳи рӯҳ аз колбуди ваии бастад то санг бар ҷасад берӯҳ омад ва дар вай асар накард , қавла : « إнмои тқзии ҳзаҳи алҳёҳи алднё » эй амрку слтонки фии алднёу сизўли ани қариб .

گفته‌اند: بیّنات آنست که چون ایشان را بسجود افکندند حجابها از پیش دیده ایشان برداشتند تا بهشت و دوزخ بدیدند، و آنچه ربّ العزّة مؤمنانرا ساخته در بهشت بایشان نمودند، و منازل و درجات خویش بدیدند، آن گه گفتند: «لَنْ نُؤْثِرَکَ عَلی‌ ما جاءَنا مِنَ الْبَیِّناتِ» ترا و دین ترا بر نگزینیم برین منازل و درجات که بما نمودند، و سوگند برین یاد کردند، که بآن خدای که ما را آفرید که بر نگزینم «فَاقْضِ ما أَنْتَ قاضٍ»، تو هر چه خواهی کن، فاصنع ما انت صانع. گفته‌اند که زن فرعون پرسید که دست کرا بود و غلبه که کرد؟ گفتند موسی، وی گفت: «آمنت برب موسی و هارون». فرعون بفرمود که او را بخوابانید و سنگی عظیم بسر وی فرو گذارید، اگر از دین موسی باز نگردد، ربّ العزّة فرمود تا حجابها از پیش دیده وی برداشتند و جای خویش در بهشت بدید، و هم چنان بر ایمان خویش برفت و از دین حق باز نگشت. چون خواستند که سنگ بسر وی فرو گذارند، ربّ العزة روح از کالبد وی بستد تا سنگ بر جسد بی‌روح آمد و در وی اثر نکرد، قوله: «إِنَّما تَقْضِی هذِهِ الْحَیاةَ الدُّنْیا» ای امرک و سلطانک فی الدّنیا و سیزول عن قریب.

« إнои омнои брбнои лиғФри лнои хтоёно » эй знўбноу шркно , « мо أкрҳтнои алайҳи ман алсҳр » алокроаҳи таҳмили мо лои итоқ ,у алосткроаҳи алтҳомли фии аламр ,у тъсФи алтأўили исмии асткроҳо . Ва иҷўзи ани икўнўои Фимои мзии кораин ллсҳри лмои зхри ?лаами ман алҳдӣ . Мақотил гуфт саҳараи ҳафтод ва ду мард буданд ду аз қбт , ҳафтод аз банӣ Исроил , фиръавни он ҳафтод мардро бокроаҳ бар тааллум саҳар дошта буд . Ва гуфтаанд , саҳараи фиръавнро гуфтанд ки Мӯсоро хуфта бмо намой то дар кори вай таъаммул кунем , Мӯсоро хуфтаи диданду Асои вай ӯро посбонӣ мекард , эшон гуфтанд ин на саҳараст ки соҳир чун бхсбди саҳари вай ботил шавад , ва мо тоқат вай надорему муъоризат вай накунем , фиръавни бокроаҳи эшонро бар амал саҳар дошт , инаст ки гуфт : « ва мо أкрҳтнои алайҳи ман алсҳру аллоҳи хайру أбқӣ » эй хирои лҳиаҳу абқии ъзобо , ҷўобои лқўлаҳ : « أинои أшди ъзобоу أбқӣ » .

«إِنَّا آمَنَّا بِرَبِّنا لِیَغْفِرَ لَنا خَطایانا» ای ذنوبنا و شرکنا، «ما أَکْرَهْتَنا عَلَیْهِ مِنَ السِّحْرِ» الاکراه تحمیل ما لا یطاق، و الاستکراه التحامل فی الامر، و تعسف التأویل یسمّی استکراها. و یجوز ان یکونوا فیما مضی کارهین للسّحر لما ذخر لهم من الهدی. مقاتل گفت سحره هفتاد و دو مرد بودند دو از قبط، هفتاد از بنی اسرائیل، فرعون آن هفتاد مرد را باکراه بر تعلّم سحر داشته بود. و گفته‌اند، سحره فرعون را گفتند که موسی را خفته بما نمای تا در کار وی تأمل کنیم، موسی را خفته دیدند و عصای وی او را پاسبانی می‌کرد، ایشان گفتند این نه سحر است که ساحر چون بخسبد سحر وی باطل شود، و ما طاقت وی نداریم و معارضت وی نکنیم، فرعون باکراه ایشان را بر عمل سحر داشت، اینست که گفت: «وَ ما أَکْرَهْتَنا عَلَیْهِ مِنَ السِّحْرِ وَ اللَّهُ خَیْرٌ وَ أَبْقی‌» ای خیرا لهیّة و ابقی عذابا، جوابا لقوله: «أَیُّنا أَشَدُّ عَذاباً وَ أَبْقی‌».