Қавла : « минҳои хлқнокм ва фӣҳо нъидкм » , бидон ки одамӣ ду чизаст : ҷонасту тани ҷон аз нурасту нури алавӣ , тан аз хоку хоки суфло , ҷони хост ки бар шавад ки алавӣ буд , тани хост ки Фрўрўд ки суфло буд , малики таъолӣу тақаддуси бкмоли қудрати хеш ҳар дуро банди якдигари сохт , ҷони банд тан шуду тани банди ҷон , ҳар ду дар банд .

قوله: «مِنْها خَلَقْناکُمْ وَ فِیها نُعِیدُکُمْ»، بدان که آدمی دو چیزست: جانست و تن جان از نورست و نور علوی، تن از خاک و خاک سفلی، جان خواست که بر شود که علوی بود، تن خواست که فرورود که سفلی بود، ملک تعالی و تقدّس بکمال قدرت خویش هر دو را بند یکدیگر ساخت، جان بند تن شد و تن بند جان، هر دو در بند.

Ҷону тан бо якдигар қарор гирифтанд то рӯзи марг ки умри банда басар ояду аҷал дар расад ин банд кушода гардад , чунон ки мурғ аз қафас берун ояд ҷон аз тан бар ояд , сӯй ҳаво шавад , бошёни хеш , тани роҳ замин гирад . То шавад бо маркази хеш , ҷонро дар қандил нур ниҳанд ва аз дарахт тӯбо биёвезанд , танро дар кафан печанд ва бхок супоранд , инаст ки раб Алъоламин гуфт : « минҳои хлқнокм ва фӣҳо нъидкм » рӯзӣ чанд бар ояд ҷони бнзораҳ тан ояд . Ҳоли тан дигргўн бинад бинолад , гуяд эй чашми ибрати байн ! эй дидаи наргисин ! он дидан ту кӯ ? эй забони ҳикмати гӯй ! он гуфтори ширини ту кӯ ? эй рӯйпурнигор зебо ! он зебу ҷамолати кӯ ? Эй биёмада аз хок ва дошта бар хок ва рӯзӣ ёфта аз хоку бози гардонидаи бхок ва нест гашта бхок ! шеър :

جان و تن با یکدیگر قرار گرفتند تا روز مرگ که عمر بنده بسر آید و اجل در رسد این بند گشاده گردد، چنان که مرغ از قفس بیرون آید جان از تن بر آید، سوی هوا شود، بآشیان خویش، تن راه زمین گیرد. تا شود با مرکز خویش، جان را در قندیل نور نهند و از درخت طوبی بیاویزند، تن را در کفن پیچند و بخاک سپارند، اینست که ربّ العالمین گفت: «مِنْها خَلَقْناکُمْ وَ فِیها نُعِیدُکُمْ» روزی چند بر آید جان بنظاره تن آید. حال تن دیگرگون بیند بنالد، گوید ای چشم عبرت بین! ای دیده نرگسین! آن دیدن تو کو؟ ای زبان حکمت گوی! آن گفتار شیرین تو کو؟ ای روی پرنگار زیبا! آن زیب و جمالت کو؟ ای بیامده از خاک و داشته بر خاک و روزی یافته از خاک و باز گردانیده بخاک و نیست گشته بخاک! شعر:

Чнонстӣ ки малик мегуяд ҷли ҷалола : як бори хокро сабаб ҳастӣ кунам , як бори сабаби нестӣ , то оламён бидонанд ки қодир бар камоли манам , ва ҳар бӯда роҳасткунанда манам .

چنانستی که ملک میگوید جلّ جلاله: یک بار خاک را سبب هستی کنم، یک بار سبب نیستی، تا عالمیان بدانند که قادر بر کمال منم، و هر بوده راهست کننده منم.

эй ҷавонмард агар зонка туро дар гӯристон гузарӣ бошад , нигар то бичишам ибратнигарӣ дар он лашкаргоҳ , ки он на хокаст ки ту май бинӣ , он тани ъзизонст , гӯшт ва пӯст ҷавононаст , қад ва болой биноз парвардагонаст , мӯӣу маҳосини пиронст , шеър :

ای جوانمرد اگر زانکه ترا در گورستان گذری باشد، نگر تا بچشم عبرت نگری در آن لشکرگاه، که آن نه خاکست که تو می‌بینی، آن تن عزیزانست، گوشت و پوست جوانانست، قد و بالای بناز پروردگانست، موی و محاسن پیرانست، شعر:

Собит беноне гуфт : ки бгўрстони беруни омадами бқсди зиёрат , гӯяндае овоз дод ки : ё собит ! лои иғрнки смўти аҳлҳо факами ман нафаси мағмумаи фӣҳо .

ثابت بنانی گفت: که بگورستان بیرون آمدم بقصد زیارت، گوینده‌ای آواز داد که: یا ثابت! لا یغرّنّک صموت اهلها فکم من نفس مغمومة فیها.

Муҷоҳид гуфт : чун бандаро дар хок ниҳанд , хок бо вай бсхн ояд , гуяд : анои байти алдўду байти алўҳдаҳу байти алғрбаҳу байти алзлмаҳи ҳозои мо аъддти лаки Фмои зои аъддти лӣ ? агар банда дар дунё зокир бӯда бошад раб алъзаҳ гуяд : млоӣктии ғариби қади нأии анҳу алоҳлўн , ваҳиди қади ҷафоаи алоқрбўн , қади кони фии алднёи лии зокро . эй бандаи бечораи дармонда ! эй лашкари умедати роҳи ҳазимати гирифта ! эй рахти умрати тороҷ шуда ! эй асбобу карти маъаттали монда ! эй дар сакароти марги ҷонати блби расида ! эй забон гуёят хомӯш шуда ! эй дили доноят аз фазаъи соъат хӯн гашта ! ҳамаи рафтанд ва мо монадем , ҳамаи баргаштанд ва мо бар вФоӣим , ҳамаи бгзоштнд ва мо бардоштем . Абдии тркўку иззатӣу ҷалолии лأншрни алейк раҳматӣ .

مجاهد گفت: چون بنده را در خاک نهند، خاک با وی بسخن آید، گوید: انا بیت الدّود و بیت الوحدة و بیت الغربة و بیت الظلمة هذا ما اعددت لک فما ذا اعددت لی؟ اگر بنده در دنیا ذاکر بوده باشد ربّ العزة گوید: ملائکتی غریب قد نأی عنه الاهلون، وحید قد جفاه الاقربون، قد کان فی الدّنیا لی ذاکرا. ای بنده بیچاره درمانده! ای لشکر امیدت راه هزیمت گرفته! ای رخت عمرت تاراج شده! ای اسباب و کارت معطل مانده! ای در سکرات مرگ جانت بلب رسیده! ای زبان گویایت خاموش شده! ای دل دانایت از فزع ساعت خون گشته! همه رفتند و ما ماندیم، همه برگشتند و ما بر وفائیم، همه بگذاشتند و ما برداشتیم. عبدی ترکوک و عزتی و جلالی لأنشرن علیک رحمتی.

« минҳои хлқнокм ва фӣҳо нъидкм » одамии ҳам қўолбаст , ҳам вдоиъ , аҷсоди қўолбст ,у арвоҳи вдоиъ , Фолқўолби нисбатҳо алтрбаҳ ,у алўдоиъи сифатҳо алқрбаҳи Фолқўолби ирбиҳои боФзолаҳ ,у алўдоиъи ирбиҳои бкшФи ҷалолау лутфи ҷамола , Фллқўолби алиўми эътикофи алии бисоти ибодата ,у ллўдоиъи атсоФи бдўоми маърифата . Амали қўолби рӯза ва намозаст , тӯҳфаи вдоиъи роз ва нозаст , қўолбро гуфт : « Фإзои Фрғти Фонсб » , вдоиъро гуфт : «у إлии рбки Форғб » навохт қўолб дар насяи ниҳод ки мегуяд ъзи ҷалола : «у أмои ман хоФи мақоми раба ва наҳй алнФси ани алҳўии Фإни алҷнаҳи ҳаии алмأўӣ » , вдоиъи ҷуз ба нақди вақти тан дар надод , то гуфт ҷли ҷалола : « анои ҷлиси ман зкрнӣ , ано ъанд занни абдӣ беу ҳўи мъкми аинмои кантам » .

«مِنْها خَلَقْناکُمْ وَ فِیها نُعِیدُکُمْ» آدمی هم قوالب است، هم ودایع، اجساد قوالبست، و ارواح ودایع، فالقوالب نسبتها التربة، و الودایع صفتها القربة فالقوالب یربیها بافضاله، و الودایع یربیها بکشف جلاله و لطف جماله، فللقوالب الیوم اعتکاف علی بساط عبادته، و للودایع اتّصاف بدوام معرفته. عمل قوالب روزه و نمازست، تحفه ودایع راز و نازست، قوالب را گفت: «فَإِذا فَرَغْتَ فَانْصَبْ»، ودایع را گفت: «وَ إِلی‌ رَبِّکَ فَارْغَبْ» نواخت قوالب در نسیه نهاد که می‌گوید عزّ جلاله: «وَ أَمَّا مَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ وَ نَهَی النَّفْسَ عَنِ الْهَوی‌ فَإِنَّ الْجَنَّةَ هِیَ الْمَأْوی‌»، ودایع جز به نقد وقت تن در نداد، تا گفت جلّ جلاله: «انا جلیس من ذکرنی، انا عند ظنّ عبدی بی و هو معکم اینما کنتم».

Дар аҳди азал бо қўолб қодрўор гуфт : ман худоем , бо вдоиъи дӯст вор гуфт : ман дӯстами он изҳори рубубият ва қудратаст , ва ин изҳори меҳру муҳаббат , бо қўолб гуфт шумо он манед , бо вдоиъ гуфт ман он шмоом .

در عهد ازل با قوالب قادروار گفت: من خدایم، با ودایع دوست‌وار گفت: من دوستم آن اظهار ربوبیّت و قدرت است، و این اظهار مهر و محبّت، با قوالب گفت شما آن منید، با ودایع گفت من آن شماام.

Қавла : « أриноаҳи оётнои кулҳо » фиръавнро оёти қудрату аҷоиби фитрати бзоҳр вай намудем , аммо дидаи сари вай аз дидани ҳақоиқ он бадухтем то бмои роҳи набард ,у гирд дар мо нагардад , ки ӯ шоистаи боргоҳи моу сазои ҳазрат мо нест , мо он кунем ки худ хоҳем , ончии муроди машйат мост медонем ,у брзоу схт кас нанигарем , ҳар крои хоҳем , баҳр чаҳ хоҳем қаҳр кунем ,у касро босрори илоҳяти хеш роҳ надиҳем . Фармон омад ки эй халили ту намрудро даъват кун ! эй Мӯсои ту фиръавнро даъват кун ! эй Муҳамад ( с ) ту снодиди Қурайшро даъват кун ! шумо ҳаме хонеду оёти мӯъҷизот май нмоӣид , ман онро ҳидояти даҳум ки худ хоҳам , эй намруди лъин ! эй мардӯди шқӣ ки даъвӣ худоӣ мекунӣ , инак пашша Эй фиристодам то сазои ту дар канори ту наад . эй фиръавни тоғии боғии хештани байн ! ки наъра « أнои рбкми алأълӣ » май занӣ ! инак порае чӯб аз ҳазрати худ бадаст Мӯсо фиристодем , то қадари ту пеши ту наад , эй снодиди Қурайш ! вае сарварони куфр ! ки қасди ҳабиб мо кардаед ва ӯро аз ватан худ битохтаеду бондишаҳи ҳалок ӯ аз паии вай омадаед ,у дӯсти мо бо садиқ дар он ғори ғайрати рафта , мо анкабути заъифро аз ғайби бшҳнгӣ вай фиристодем , то дасти даъовии шуморо фурӯбандаду сиёсати қаҳри раббонӣ бар сар шумо баранд , оре дар роҳи мо гоҳи анкабутӣ муборизӣ кунад , гоҳи пашшае сипоҳ солорӣ кунад , гоҳи ъсоӣӣ дар саҳройӣ аждаҳое кунад , гоҳи обӣ фармон бурдорӣ кунад , гоҳи оташӣ мӯнисӣ кунад , гоҳи дарахтии сабзи машъала дорӣ кунад , Мӯсои фиръавнро даъват кард , ъсоўиди Байзо дар вай асар накард , ки нохостау нобоистаҳ буд , бози саҳараи фиръавни маст ҷодуӣ гаштау бъзти фиръавни савганд ёд карда бомдод ҳаме гуфтанд : бърти фиръавн « إнои лнҳни алғолбўн »у намоз дигар мегуфтанд : « إнои омнои брбно » . Ва гуфтаанд саҳараи фиръавн бо онкӣ дар айн куфр буданд , бо хбси ҷанобат низ буданд , зеро ки саҳар ҷойгир науфтад то соҳир ҷанб набӯд , аммо чун боди давлат аз мҳби лутфу каромати бўзид на саҳар гузошт на соҳирӣ , на куфр монад на кофарӣ , бомдод дар ҷанобати куфру инкор , шабонгоҳ бар ҷнибти имону истиғфор .

قوله: «أَرَیْناهُ آیاتِنا کُلَّها» فرعون را آیات قدرت و عجایب فطرت بظاهر وی نمودیم، امّا دیده سرّ وی از دیدن حقایق آن بدوختیم تا بما راه نبرد، و گرد در ما نگردد، که او شایسته بارگاه ما و سزای حضرت ما نیست، ما آن کنیم که خود خواهیم، آنچه مراد مشیّت ماست می‌دانیم، و برضا و سخط کس ننگریم، هر کرا خواهیم، بهر چه خواهیم قهر کنیم، و کس را باسرار الهیّت خویش راه ندهیم. فرمان آمد که ای خلیل تو نمرود را دعوت کن! ای موسی تو فرعون را دعوت کن! ای محمّد (ص) تو صنادید قریش را دعوت کن! شما همی خوانید و آیات معجزات می‌نمائید، من آن را هدایت دهم که خود خواهم، ای نمرود لعین! ای مردود شقی که دعوی خدایی میکنی، اینک پشه‌ای فرستادم تا سزای تو در کنار تو نهد. ای فرعون طاغی باغی خویشتن بین! که نعره «أَنَا رَبُّکُمُ الْأَعْلی‌» می‌زنی! اینک پاره‌ای چوب از حضرت خود بدست موسی فرستادیم، تا قدر تو پیش تو نهد، ای صنادید قریش! و ای سروران کفر! که قصد حبیب ما کرده‌اید و او را از وطن خود بتاخته‌اید و باندیشه هلاک او از پی وی آمده‌اید، و دوست ما با صدّیق در آن غار غیرت رفته، ما عنکبوت ضعیف را از غیب بشحنگی وی فرستادیم، تا دست دعاوی شما را فروبندد و سیاست قهر ربّانی بر سر شما براند، آری در راه ما گاه عنکبوتی مبارزی کند، گاه پشه‌ای سپاه سالاری کند، گاه عصائی در صحرایی اژدهایی کند، گاه آبی فرمان برداری کند، گاه آتشی مونسی کند، گاه درختی سبز مشعله داری کند، موسی فرعون را دعوت کرد، عصاوید بیضا در وی اثر نکرد، که ناخواسته و نابایسته بود، باز سحره فرعون مست جادویی گشته و بعزّت فرعون سوگند یاد کرده بامداد همی گفتند: بعرت فرعون «إِنَّا لَنَحْنُ الْغالِبُونَ» و نماز دیگر می‌گفتند: «إِنَّا آمَنَّا بِرَبِّنا». و گفته‌اند سحره فرعون با آنکه در عین کفر بودند، با خبث جنابت نیز بودند، زیرا که سحر جایگیر نیفتد تا ساحر جنب نبود، امّا چون باد دولت از مهب لطف و کرامت بوزید نه سحر گذاشت نه ساحری، نه کفر ماند نه کافری، بامداد در جنابت کفر و انکار، شبانگاه بر جنیبت ایمان و استغفار.

Қавла : « إнои омнои брбнои лиғФри лнои хтоёно » аҳами алошёءи алии ман арафаи мағфиратаи ?лаи хатоёа , ҳозои одами лмои асткшФи ани ҳолау ҳал ба мо ҳали қол : « рбнои злмнои أнФсноу إни лами тғФри лноу трҳмнои лнкўнни ман алхосрин »у ҳозои Нӯҳ ( ъ ) баъди мқосотаҳи тӯли алблоءи қол : «у إлои тғФри лӣу трҳмнии أкни ман алхосрин » . Ва ҳозои Мӯсо ( ъ ) қол : « раби إнии зулмати нафасии ФоғФри лӣ »у қоли лнбино ( с ) : «у астғФри лзнбк » ,у қоли слии аллоҳи алайҳу силам : анаи лиғони алии қалбӣу астғФри аллоҳи фии алиўми сабъин мара ва ман алайҳи бқўлаҳ : « лиғФри лаки аллоҳи мо тақаддуми ман знбк ва мо тأхр .

قوله: «إِنَّا آمَنَّا بِرَبِّنا لِیَغْفِرَ لَنا خَطایانا» اهمّ الاشیاء علی من عرفه مغفرته له خطایاه، هذا آدم لمّا استکشف عن حاله و حلّ به ما حلّ قال: «رَبَّنا ظَلَمْنا أَنْفُسَنا وَ إِنْ لَمْ تَغْفِرْ لَنا وَ تَرْحَمْنا لَنَکُونَنَّ مِنَ الْخاسِرِینَ» و هذا نوح (ع) بعد مقاساته طول البلاء قال: «وَ إِلَّا تَغْفِرْ لِی وَ تَرْحَمْنِی أَکُنْ مِنَ الْخاسِرِینَ». و هذا موسی (ع) قال: «رَبِّ إِنِّی ظَلَمْتُ نَفْسِی فَاغْفِرْ لِی» و قال لنبینا (ص): «وَ اسْتَغْفِرْ لِذَنْبِکَ»، و قال صلی اللَّه علیه و سلّم: انّه لیغان علی قلبی و استغفر اللَّه فی الیوم سبعین مرّة و منّ علیه بقوله: «لِیَغْفِرَ لَکَ اللَّهُ ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِکَ وَ ما تَأَخَّرَ.