Қавла : «у Довӯду сулаймон » Довӯди бен аишо аз фарзандони яҳуди ибни ёқӯб буд , мардии кӯтоҳи зард рӯй борӣки тани диловари лашкари шикан , ҳаргиз рӯй аз душмани бнгрдонидаҳ ва дар ҳеҷ вақъае бефатҳ ва безафар боз нагашта ,у қӯти ваии чунон буд ки дар рӯзгори шабоне дар абтдоءи ҷавонии шерроу палангро бигирифтӣу даҳани вай аз ҳам бар даридӣ . Умри ваии сад сол буд малики ваии чиҳил сол буд ,у абтдоءи малики ваии баъд аз қатли ҷолўт буд ҳафт сол ,у бнўи Исроили баъд аз Юшаъ бен навен ҳечкасро чунон муҷтамаъ нашуданд ки ӯро шуданд .

قوله: «وَ داوُدَ وَ سُلَیْمانَ» داود بن ایشا از فرزندان یهود ابن یعقوب بود، مردی کوتاه زرد روی باریک تن دلاور لشکر شکن، هرگز روی از دشمن بنگردانیده و در هیچ وقعه‌ای بی فتح و بی ظفر باز نگشته، و قوّت وی چنان بود که در روزگار شبانی در ابتداء جوانی شیر را و پلنگ را بگرفتی و دهن وی از هم بر دریدی. عمر وی صد سال بود ملک وی چهل سال بود، و ابتداء ملک وی بعد از قتل جالوت بود هفت سال، و بنو اسرائیل بعد از یوشع بن نون هیچکس را چنان مجتمع نشدند که او را شدند.

Рӯй абӯи ҳрираҳи қоли қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « алзрқаҳи Яману кони Довӯд ( ъ ) азрақ » , раби алъзаҳ бо вай кароматҳо кард ӯро малик доду илму ҳикмату набувват , ва ӯро китоб збўр дод сад ва панҷоҳ сӯраи блғти ъбронӣ , дар он зикри ҳалол ва ҳаром набӯду ҳудӯд ва аҳком набӯд , панҷоҳ сӯраи ҳамаи мавъизату ҳикмат буд , ва сад сӯраи баёни вақойиъу зикри ҳаводису саргузашт банӣ Исроилу ғайри эшон буд ,у Довӯдро савтии хуш буду неъматии дилрабоӣ , ҳар гуҳ ки збўр хондӣ бсҳро рафтӣу уламо банӣ Исроил бо вай саф кашидау дигари мардумон аз пас уламо саф кашидау ҷин аз пас мардумону шаётин аз пас ҷин ва аз пас эшон вуҳушу дадони биёбони гӯшҳо фаро доштау мурғ дар ҳавои парво пар зада , чун Довӯди збўр хондан гирифтӣ эшон ҳама самоъ кардандӣу оби равон дар ҷӯии боистодӣу боди фурӯи кушодаи сокини гаштӣ аз лиззати нағмаи Довӯд . Қоли ибни масъӯд : эътоаи аллоҳи илми алҳкму албсри фии алқзоءу кони лои иттътъи фии алқзоءи байни аннос . ӯро дар ҳукм кардану доварӣ баридани миёни мардуми басират бар камол буду дониши тамом ,у раби алъзаҳ бар ваии миннати ниҳода ва гуфта : « ё Довӯди إнои ҷълноки Халифаи фии алأрзи Фоҳкми байни анноси болҳқ » .

روی ابو هریره قال قال رسول اللَّه (ص): «الزرقة یمن و کان داود (ع) ازرق»، ربّ العزّه با وی کرامتها کرد او را ملک داد و علم و حکمت و نبوّت، و او را کتاب زبور داد صد و پنجاه سوره بلغت عبرانی، در آن ذکر حلال و حرام نبود و حدود و احکام نبود، پنجاه سوره همه موعظت و حکمت بود، و صد سوره بیان وقایع و ذکر حوادث و سرگذشت بنی اسرائیل و غیر ایشان بود، و داود را صوتی خوش بود و نعمتی دلربای، هر گه که زبور خواندی بصحرا رفتی و علماء بنی اسرائیل با وی صف کشیده و دیگر مردمان از پس علما صف کشیده و جن از پس مردمان و شیاطین از پس جن و از پس ایشان وحوش و ددان بیابان گوشها فرا داشته و مرغ در هوا پروا پر زده، چون داود زبور خواندن گرفتی ایشان همه سماع کردندی و آب روان در جوی بایستادی و باد فرو گشاده ساکن گشتی از لذت نغمه داود. قال ابن مسعود: اعطاه اللَّه علم الحکم و البصر فی القضاء و کان لا یتتعتع فی القضاء بین النّاس. او را در حکم کردن و داوری بریدن میان مردم بصیرت بر کمال بود و دانش تمام، و ربّ العزّه بر وی منّت نهاده و گفته: «یا داوُدُ إِنَّا جَعَلْناکَ خَلِیفَةً فِی الْأَرْضِ فَاحْکُمْ بَیْنَ النَّاسِ بِالْحَقِّ».

Ибни аббосу қтодаҳ ва заҳрӣ гуфтанд : ду мард омаданд ва аз Довӯд ҳукм хостанд яке барзигар буд соҳиби киштзор ,у дигари шубон буд соҳиби гӯсфандон . Брзигр гуфт ин шубони гӯсфандони хешро фарои гштзор ман гузошт то ҳама табоҳ кард ва аз он ҳичиз бинмоанд , Довӯди миёни эшон доварӣ бар бурид гӯсфанд ба барзигар дод бъўзи онкии заръи вай табоҳ карда буд , он ду мард аз пеши Довӯд берун омаданд ва бар сулаймон бар гузаштанду сулаймон ҳануз кӯдак буд ёздаҳи сола , гуфт Довӯди шуморо чун ҳукм кард ? эшон сулаймонро хабар карданд аз он ҳукм ки Довӯд кард , сулаймон гуфт агар ин ҳукм ман кардамӣу вилояти қазои маро будӣ ман ҷуз зон ҳукм кардамӣ Довӯд ӯро бихонад гуфт ту ҳукми эшон чун кунӣ ? гуфт гӯсфандони як чанде бсоҳби заръи даҳум то бон рӯз расад ки заръи вай табоҳ карда буданд то бадару насли он мунтафаъ мешаваду соҳиби ғнми тухми корд аз баҳри соҳиби заръ то баҳоли худ боз ояд бо соҳиб хеш диҳаду гӯсфандон бо худованди хеш , Довӯд гуфт : асбт . Савоб инаст ки ту гуфтӣ , пас Довӯди ҳамон ҳукм кард ки вай гуфт , овардаанд ки бъоқбт чун гӯсфандон бо худованд расед манофеи онкии соҳиб заръ бардошта буду заръи мтлФ ҳар ду қимат карданд баробар омад , инаст ки раб Алъоламин гуфт : «у Довӯду сулаймони إзи иҳкмони фии алҳрси إзи нФшти фӣаи ғнми алқўм » яънеу азкри Довӯду сулаймони ҳайни ҳукамои фии алҳрс . Қоли аҳли аллғаҳ : алҳрси илқоъи алҳби фии аларзи ллзръ . Ва қоли мсрўқ : алҳрси ҳоҳно , алкрм . Ва қоли ибни масъӯд . Фии ҷимоъаи кони крмои тдлти ънои қайда . « إзи нФшти фӣаи ғнми алқўм » алнФш . Алръии боллили балои роъ ,у алҳмли болнҳори балои роъ ,у алмънии ази дахлати ғнми алқўми фии ҳрси қавми Лайлои Фрътаҳу аФсдтаҳ . «у кнои лҳкмҳми шоҳидин » , алзмири иъўди илои Довӯду сулаймону алхсмин ,у қили илои Довӯду сулаймони Фҷмъи комаи ҷамъи фии қавла : « Фإни кони ?лаи إхўаҳи ириди ахўин » , аммо ҳукми аҳли исломи дарин масъала имрӯз онаст ки ҳар чаҳ мошиаҳ фаро гузошта буруз табоҳ кунад аз мол ғайриӣ , бар худованди мошиаҳ змон набӯд ва ҳар чаҳ бшб табоҳ кунад бар ваии змон буд аз баҳри он ки бърФу одати асҳоби заръи бурузи заръи хеш нигаҳ доранд ,у асҳоби мўошии бшби мошиаҳи хеш бчро нагузоранд ва бо мроҳ баранд ,у фии злки мо рӯй алзҳрии ани ҳзоми бен бҳисаҳи ани ноқаи ллброءи бен ъозби дахлати ҳоӣтои лбъзи алонсори ФоФсдтаҳи ФрФъи злки илои расӯли аллоҳ ( с ) Фқрأи ҳзаҳи алоиаҳи сами қзии алии алброءи бмои аФсдти алноқаҳ .

ابن عباس و قتاده و زهری گفتند: دو مرد آمدند و از داود حکم خواستند یکی برزگر بود صاحب کشتزار، و دیگر شبان بود صاحب گوسفندان. برزیگر گفت این شبان گوسفندان خویش را فرا گشتزار من گذاشت تا همه تباه کرد و از آن هیچیز بنماند، داود میان ایشان داوری بر برید گوسفند به برزگر داد بعوض آنکه زرع وی تباه کرده بود، آن دو مرد از پیش داود بیرون آمدند و بر سلیمان بر گذشتند و سلیمان هنوز کودک بود یازده ساله، گفت داود شما را چون حکم کرد؟ ایشان سلیمان را خبر کردند از آن حکم که داود کرد، سلیمان گفت اگر این حکم من کردمی و ولایت قضا مرا بودی من جز زان حکم کردمی داود او را بخواند گفت تو حکم ایشان چون کنی؟ گفت گوسفندان یک چندی بصاحب زرع دهم تا بآن روز رسد که زرع وی تباه کرده بودند تا بدرّ و نسل آن منتفع می‌شود و صاحب غنم تخم کارد از بهر صاحب زرع تا بحال خود باز آید با صاحب خویش دهد و گوسفندان با خداوند خویش، داود گفت: اصبت. صواب اینست که تو گفتی، پس داود همان حکم کرد که وی گفت، آورده‌اند که بعاقبت چون گوسفندان با خداوند رسید منافع آنکه صاحب زرع برداشته بود و زرع متلف هر دو قیمت کردند برابر آمد، اینست که ربّ العالمین گفت: «وَ داوُدَ وَ سُلَیْمانَ إِذْ یَحْکُمانِ فِی الْحَرْثِ إِذْ نَفَشَتْ فِیهِ غَنَمُ الْقَوْمِ» یعنی و اذکر داود و سلیمان حین حکما فی الحرث. قال اهل اللغة: الحرث القاء الحبّ فی الارض للزرع. و قال مسروق: الحرث هاهنا، الکرم. و قال ابن مسعود. فی جماعة کان کرما تدلّت عنا قیده. «إِذْ نَفَشَتْ فِیهِ غَنَمُ الْقَوْمِ» النفش. الرعی باللّیل بلا راع، و الهمل بالنهار بلا راع، و المعنی اذ دخلت غنم القوم فی حرث قوم لیلا فرعته و افسدته. «وَ کُنَّا لِحُکْمِهِمْ شاهِدِینَ»، الضمیر یعود الی داود و سلیمان و الخصمین، و قیل الی داود و سلیمان فجمع کما جمع فی قوله: «فَإِنْ کانَ لَهُ إِخْوَةٌ یرید اخوین»، اما حکم اهل اسلام درین مسأله امروز آنست که هر چه ماشیه فرا گذاشته بروز تباه کند از مال غیری، بر خداوند ماشیه ضمان نبود و هر چه بشب تباه کند بر وی ضمان بود از بهر آن که بعرف و عادت اصحاب زرع بروز زرع خویش نگه دارند، و اصحاب مواشی بشب ماشیه خویش بچرا نگذارند و با مراح برند، و فی ذلک ما روی الزهری عن حزام بن بحیصة انّ ناقة للبراء بن عازب دخلت حائطا لبعض الانصار فافسدته فرفع ذلک الی رسول اللَّه (ص) فقرأ هذه الآیة ثمّ قضی علی البراء بما افسدت الناقة.

Ва қол : « алии асҳоби алмошиаҳи ҳифзи алмошиаҳи боллил ,у алии асҳоби алҳўоӣти ҳифзи ҳитонҳму зрўъҳми болнҳор » .

و قال: «علی اصحاب الماشیة حفظ الماشیة باللّیل، و علی اصحاب الحوائط حفظ حیطانهم و زروعهم بالنّهار».

Ва аммо асҳоби алрأии Фонҳми зҳбўои илои ани алмолки азои лами икни маъаҳо Флои змони алайҳи Фимои атлФти мошитаҳи Лайлои кон ӯ нҳоро .

و امّا اصحاب الرأی فانّهم ذهبوا الی انّ المالک اذا لم یکن معها فلا ضمان علیه فیما اتلفت ماشیته لیلا کان او نهارا.

Қавла : « ФФҳмноҳои сулаймон » эй ълмнои алқзиаҳу алҳмноҳои сулаймони дуни Довӯд .

قوله: «فَفَهَّمْناها سُلَیْمانَ» ای علّمنا القضیة و الهمناها سلیمان دون داود.

« ва куллан » яъне Довӯду сулаймон , « отинои ҳукамоу уламо » . Қоли алҳсн : луи лои ҳзаҳи алоиаҳи лрأити алҳкоми қади ҳлкўоу локини аллоҳи таъолии ҳамди ҳозои бсўобаҳу аснии алии ҳозои боҷтҳодаҳ .

«وَ کُلًّا» یعنی داود و سلیمان، «آتَیْنا حُکْماً وَ عِلْماً». قال الحسن: لو لا هذه الآیة لرأیت الحکام قد هلکوا و لکن اللَّه تعالی حمد هذا بصوابه و اثنی علی هذا باجتهاده.

Хилофаст миёни уламо ки Довӯду сулаймони ҳукм ки карданд боҷтҳод карданд ё бнс .

خلاف است میان علما که داود و سلیمان حکم که کردند باجتهاد کردند یا بنصّ.

Қавмӣ гуфтанд боҷтҳод карданду пайғомбаронро иҷтиҳод равост ҳамчун дигарон ,у иҷтиҳоди Довӯд агар чаҳ хато омад хато бар эшон равад , алои анҳми лои иқрўни алайҳ . Қавмӣ дигар гуфтанд Довӯду сулаймони ҳукм ки карданд бнс карданду бўҳӣ на боҷтҳод , эшонро ҳукм кардани боҷтҳод раво набошад ки эшон мустағнӣанд аз иҷтиҳоди бўҳии манзил , ва ба қоли таъолӣ : « ва мо интқи ани алҳўӣ » , иҷтиҳод касе кунад ки наси наёбаду ваҳй буи наёяд ,у Довӯд агар чаҳ ҳукм бнс кард насии дигари бисил ямон фурӯ омад ки онро мансӯх карду ҳукми сулаймони носихи ҳукми Довӯди гашт , аммо уламои дайни берун аз пайғомбарон раво бошад ки иҷтиҳод кунанд дар ҳаводис , чун дар ҳаводиси наси китоб ва суннат наёбанд ва агар дар иҷтиҳоди эшон хато равад он хато аз эшон мавзӯасту фии злки мо рӯй Амри бен алъоси анаи самъи расӯли аллоҳ ( с ) иқўл : « азои ҳукми алҳокми Фоҷтҳди Фособи фалаи аҷрон ,у азои ҳукми Фоҷтҳди Фохтأи фалаи аҷри лами ирд ба анаи иؤҷри алии алхтоءи бали иؤҷри алии иҷтиҳодаи фии талаб алҳақ лони иҷтиҳодаи ибодау алосми фии алхтоءи анҳу мавзӯи азои лами иأли ҷаҳда » .

قومی گفتند باجتهاد کردند و پیغامبران را اجتهاد رواست همچون دیگران، و اجتهاد داود اگر چه خطا آمد خطا بر ایشان رود، الّا انّهم لا یقرّون علیه. قومی دیگر گفتند داود و سلیمان حکم که کردند بنص کردند و بوحی نه باجتهاد، ایشان را حکم کردن باجتهاد روا نباشد که ایشان مستغنی‌اند از اجتهاد بوحی منزل، و به قال تعالی: «وَ ما یَنْطِقُ عَنِ الْهَوی‌»، اجتهاد کسی کند که نصّ نیابد و وحی بوی نیاید، و داود اگر چه حکم بنصّ کرد نصّی دیگر بسلیمان فرو آمد که آن را منسوخ کرد و حکم سلیمان ناسخ حکم داود گشت، امّا علماء دین بیرون از پیغامبران روا باشد که اجتهاد کنند در حوادث، چون در حوادث نص کتاب و سنّت نیابند و اگر در اجتهاد ایشان خطا رود آن خطا از ایشان موضوع است و فی ذلک ما روی عمرو بن العاص انّه سمع رسول اللَّه (ص) یقول: «اذا حکم الحاکم فاجتهد فاصاب فله اجران، و اذا حکم فاجتهد فاخطأ فله اجر لم یرد به انّه یؤجر علی الخطاء بل یؤجر علی اجتهاده فی طلب الحق لانّ اجتهاده عبادة و الاثم فی الخطاء عنه موضوع اذا لم یأل جهده».

Рӯй абди арраҳмони алоърҷи ани абии ҳрираҳи анаи самъи расӯли аллоҳ ( с ) иқўл : « канти амрأтони мъҳмои абноҳмо , ҷоءи алзӣби Фзҳби бобен аҳдиҳмои Фқолти соҳбтҳои анмои зҳби бобнку қолати алأхрии анмои зҳби бобнк , Фтҳокмои илои Довӯди Фқзӣ ба ллкбрии Фхрҷтои алии сулаймону ахбртоаҳи Фқоли аӣтўнии болскини ашқаҳи бинҳмои Фқолти алсғрии лои тФъли ирҳмки аллоҳи ҳўи ибнҳо , Фқзӣ ба ллсғрӣ .

روی عبد الرحمن الاعرج عن ابی هریره انّه سمع رسول اللَّه (ص) یقول: «کانت امرأتان معهما ابناهما، جاء الذئب فذهب بابن احدیهما فقالت صاحبتها انّما ذهب بابنک و قالت الأخری انّما ذهب بابنک، فتحاکما الی داود فقضی به للکبری فخرجتا علی سلیمان و اخبرتاه فقال ائتونی بالسّکین اشقّه بینهما فقالت الصغری لا تفعل یرحمک اللَّه هو ابنها، فقضی به للصغری.

Фзлки қавла : « ФФҳмноҳои сулаймон ва куллан отинои ҳукамоу уламо » .

فذلک قوله: «فَفَهَّمْناها سُلَیْمانَ وَ کُلًّا آتَیْنا حُکْماً وَ عِلْماً».

«у схрнои маъаи Довӯди алҷболи исбҳн » фӣаи тақдиму таъхир , тақдирау схри алҷбол , «у алтир » исбҳни маъаи Довӯди кқўлаҳ : « ё ҷиболи أўбии маъаа » маънӣ онаст ки Довӯд тасбеҳ кардӣу сноء аллоҳ гуфтӣ , кӯҳ бо ваии ҳам чунон тасбеҳи микрдӣу санои мигФтӣ , тасбеҳӣ ки мардум мешуниданду бсмъ эшон мерасед , ибн аббос гуфт : кони иФҳми тасбеҳи алҳҷру алшҷр . Довӯди тасбеҳи кӯҳ ва дарахт донистӣ ва гуфтаанд ки Довӯдро фатратӣ буд дар тасбеҳи раби алъзаҳ ӯро тасбеҳи кӯҳу мурғи бшнўонид то ӯро нишоти тасбеҳи хостӣу бъшқ пеш шудӣ ,у қили тасхири алҷболи ?лаи анҳо канти тсири маъааи азосору тқФи азои вақф ,у қили тсири азои шоء ,у тқФи азои шоء ,у қоли алҳсн : ҷамеъи мо халқи аллоҳи ман алҷболу алтири канти тсбҳи маъаи Довӯди болғдоаҳу алъшӣ . «у кнои фоилин » анмои қоли злки лонаи ммои лои идхли таҳти қадараи албшр , қоли Муҳамади бен алӣ : ҷаъли аллоҳи алҷболи тасаллӣаи ллмҳзўнину ансои ллмкрўбини алои туроаи иқўл : «у схрнои маъаи Довӯди алҷболи исбҳн » . Қолу алонси алзии фии алҷболи ҳўи анҳо холӣаи ани сунъи алхлоӣқи фӣҳо боқӣаи алии сунъи алхолқи лои асари фӣҳо алмхлўқи Фиўҳш ,у алосори алтии фӣҳо осори алснъи алҳқиқии ман ғайри табдилу лои таҳвил .

«وَ سَخَّرْنا مَعَ داوُدَ الْجِبالَ یُسَبِّحْنَ» فیه تقدیم و تأخیر، تقدیره و سخّر الجبال، «وَ الطَّیْرَ» یسبّحن مع داود کقوله: «یا جِبالُ أَوِّبِی مَعَهُ» معنی آنست که داود تسبیح کردی و ثناء اللَّه گفتی، کوه با وی هم چنان تسبیح میکردی و ثنا میگفتی، تسبیحی که مردم می‌شنیدند و بسمع ایشان میرسید، ابن عباس گفت: کان یفهم تسبیح الحجر و الشجر. داود تسبیح کوه و درخت دانستی و گفته‌اند که داود را فترتی بود در تسبیح ربّ العزّة او را تسبیح کوه و مرغ بشنوانید تا او را نشاط تسبیح خاستی و بعشق پیش شدی، و قیل تسخیر الجبال له انّها کانت تسیر معه اذا سار و تقف اذا وقف، و قیل تسیر اذا شاء، و تقف اذا شاء، و قال الحسن: جمیع ما خلق اللَّه من الجبال و الطیر کانت تسبّح مع داود بالغداة و العشیّ. «وَ کُنَّا فاعِلِینَ» انّما قال ذلک لانّه ممّا لا یدخل تحت قدرة البشر، قال محمد بن علی: جعل اللَّه الجبال تسلیة للمحزونین و انسا للمکروبین الا تراه یقول: «وَ سَخَّرْنا مَعَ داوُدَ الْجِبالَ یُسَبِّحْنَ». قال و الانس الّذی فی الجبال هو انّها خالیة عن صنع الخلائق فیها باقیة علی صنع الخالق لا اثر فیها المخلوق فیوحش، و الآثار التی فیها آثار الصنع الحقیقی من غیر تبدیل و لا تحویل.

«у ълмноаҳи сунъаи лбўси лакам » алмроди боллбўси ҳоҳнои алдръ , лонҳои тлбс ,у ҳўи фии аллғаҳи исми лкли мо илбсу истъмли фии алослҳаҳи кулҳо дръои кон ӯ сиФо ӯ рмҳо ,у ҳўи бмънии алмлбўс , колҳлўби бмънии алмҳлўбу алркўби бмънии алмркўб . Қоли қтодаҳ : аввали ман сунъи алдръи Довӯд ва анҳо канти ман қабл сФоӣҳи Фҳўи аввали ман сардҳо ва ҳалқҳо Фҷмъти алхФаҳу алтҳсин .

«وَ عَلَّمْناهُ صَنْعَةَ لَبُوسٍ لَکُمْ» المراد باللبوس هاهنا الدرع، لانّها تلبس، و هو فی اللغة اسم لکلّ ما یلبس و یستعمل فی الاسلحة کلّها درعا کان او سیفا او رمحا، و هو بمعنی الملبوس، کالحلوب بمعنی المحلوب و الرکوب بمعنی المرکوب. قال قتادة: اوّل من صنع الدّرع داود و انّها کانت من قبل صفائح فهو اوّل من سردها و حلّقها فجمعت الخفّة و التحصین.

Сабаби зирагарӣ Довӯди он будӣ ки Довӯди пайғомбар буду подшоҳ , ва ӯро уммолу мутасаррифон ва гмоштгон буданд дар атрофу навоҳии хеш ,у пайвастаи мтФкрўори бшб тавоф кардӣу търФи аҳволи уммолу гмоштгон хеш кардӣ то бар чаҳ сират зиндагонӣ мекунанд ва бо раият адл мекунанд ё ҷавр , ва низ ҳар касеро пурседӣ , Довӯд чаҳ мардӣаст ва бар халқи худои подшоҳӣ чун меронад ? шабӣ аз шабҳо Ҷабраил ӯро пеш омад басӯрат башар , Довӯд аз вай пурсед ки Довӯд чаҳ мардӣаст ? ва чун шиносӣ ӯро ?

سبب زره‌گری داود آن بودی که داود پیغامبر بود و پادشاه، و او را عمال و متصرفان و گماشتگان بودند در اطراف و نواحی خویش، و پیوسته متفکروار بشب طواف کردی و تعرّف احوال عمال و گماشتگان خویش کردی تا بر چه سیرت زندگانی میکنند و با رعیت عدل می‌کنند یا جور، و نیز هر کسی را پرسیدی، داود چه مردی است و بر خلق خدای پادشاهی چون میراند؟ شبی از شبها جبرئیل او را پیش آمد بصورت بشر، داود از وی پرسید که داود چه مردی است؟ و چون شناسی او را؟

Ҷабраил гуфт нек мардӣасту писандида сиратӣ дорад локин дар вай хислатӣаст ки агар он хислат дар вай набӯдӣ ба будӣ , гуфт чист он хислат ? гуфт : иأкли ман байти алмоли алмуслимӣн . Аз байти алмол мусулмонон мехӯрд , Довӯд аз онҷои бозгашту бмҳроби хеш боз шуду дуо ва тазаррӯъ кард ва аз аллоҳи таъолии ҳарфати хосту касб кардан то аз касби даст хеш хӯрд , раби алъзаҳи дъоءи вай иҷобат кард ва ӯро зирагарӣ дар омухт .

جبرئیل گفت نیک مردی است و پسندیده سیرتی دارد لکن در وی خصلتی است که اگر آن خصلت در وی نبودی به بودی، گفت چیست آن خصلت؟ گفت: یأکل من بیت المال المسلمین. از بیت المال مسلمانان میخورد، داود از آنجا بازگشت و بمحراب خویش باز شد و دعا و تضرع کرد و از اللَّه تعالی حرفت خواست و کسب کردن تا از کسب دست خویش خورد، ربّ العزّه دعاء وی اجابت کرد و او را زره گری در آموخت.

Фзлки қавла : «у ълмноаҳи сунъаи лбўси лакам » , ҷой дигар гуфт : «у أлнои ?лаи алҳдид » маънӣ онаст ки оҳан ӯро мусаххар ва нарм кардем , то чунон ки хост беолату ъдти оҳангарони бадасти хеш дар он тасарруф мекард , ва аз он зира месохт . Рӯзии луқмони ҳакими пеш вай нишаста буд ва ӯ зира мекард луқмон намедонист ки он чист ки пеш аз Довӯди кас зира накарда буду каси надида , луқмони сабр ҳаме кард ва намедонист ва намепурсед то Довӯд аз он фориғи гашт , бархест ва дар пӯшед ва гуфт : нъми алқмиси ҳозои ллрҷли алмҳорб . Феълами луқмони мо ирод ба , Фқоли алсмти ҳукму қалили фоила .

فذلک قوله: «وَ عَلَّمْناهُ صَنْعَةَ لَبُوسٍ لَکُمْ»، جای دیگر گفت: «وَ أَلَنَّا لَهُ الْحَدِیدَ» معنی آنست که آهن او را مسخر و نرم کردیم، تا چنان که خواست بی آلت و عدّت آهنگران بدست خویش در آن تصرف میکرد، و از آن زره میساخت. روزی لقمان حکیم پیش وی نشسته بود و او زره میکرد لقمان نمی‌دانست که آن چیست که پیش از داود کس زره نکرده بود و کس ندیده، لقمان صبر همی کرد و نمی‌دانست و نمی‌پرسید تا داود از آن فارغ گشت، برخاست و در پوشید و گفت: نعم القمیص هذا للرجل المحارب. فعلم لقمان ما یراد به، فقال الصّمت حکم و قلیل فاعله.

« лтҳснкм » бнўни қроءти абӯ бикраст аз ъосм , азоФти феъл бо ҳақаст ҷли ҷалола яънеу ълмноаҳи лнҳснкм эй лнҳрзкму нҳФзкм ба ъанд млоқоаҳи аъдоӣкми ман алқтл .

«لِتُحْصِنَکُمْ» بنون قراءت ابو بکر است از عاصم، اضافت فعل با حق است جلّ جلاله یعنی و علّمناه لنحصنکم ای لنحرزکم و نحفظکم به عند ملاقاة اعدائکم من القتل.

Ва гуфтаанд ман ӣнҷои бмънӣ фӣаст , яъне лндФъи алслоҳи ънкми фии ҳолаи алҳрб . Ибни омиру ҳФс , « лтҳснкм » бтоء хонанду бойени қроءти феъли лбўси росту алтأниси лоҷли алмънии лони аллбўс , алдръ ,у алдръи мؤнсаҳ . Ва раво бошад ки феъли сунъаро буд , эй лтҳснкми алснъаҳ . Боқии қроءу рӯҳ аз ёқӯб , « лиҳснкм » бёء хонанду феъли бойени қроءти худоро буд , эй илмаи аллоҳи лиҳснкм . Ва раво буд ки феъли лбўсро буд ,у аллбўси Фъўли бмънии мафъӯли ?ераади алмлбўс , эй лиҳснкми алмлбўс , Фзкри алФъли алии аллФз . Ва раво буд ки феъли Довӯдро буд лони алҳоءи фии қавла : « ълмноаҳ » роҷеъаи илайҳ . эй ълмноаҳи Довӯди сунъаи лбўси лиҳснкми бмснўъаҳ « ман бأскм » . Ва раво буд ки феъли таълимро буд . эй ълмноаҳи лиҳснкми алтълим . « Фҳли أнтми шокрўн » нъмии бтоъаҳ алрасулу ҳозои навъи ман анвоъи аламр , маъноаи ашкрўо , кқўлаҳ : « Фҳли أнтми мнтҳўн » эй антҳўо . Ва кқўлаҳ : « Фҳли أнтми мслмўн » эй аслмўо . Ва фии алҳдис . Ҳилли антми торкўи лии асҳобӣ . эй атркўои лии азоҳм .

و گفته‌اند من اینجا بمعنی فی است، یعنی لندفع السلاح عنکم فی حالة الحرب. ابن عامر و حفص، «لتحصنکم» بتاء خوانند و باین قراءت فعل لبوس راست و التأنیث لاجل المعنی لانّ اللبوس، الدّرع، و الدرع مؤنثة. و روا باشد که فعل صنعة را بود، ای لتحصنکم الصنعة. باقی قرّاء و روح از یعقوب، «لیحصنکم» بیاء خوانند و فعل باین قراءت خدا را بود، ای علّمه اللَّه لیحصنکم. و روا بود که فعل لبوس را بود، و اللبوس فعول بمعنی مفعول اراد الملبوس، ای لیحصنکم الملبوس، فذکر الفعل علی اللفظ. و روا بود که فعل داود را بود لانّ الهاء فی قوله: «عَلَّمْناهُ» راجعة الیه. ای علّمناه داود صنعة لبوس لیحصنکم بمصنوعه «مِنْ بَأْسِکُمْ». و روا بود که فعل تعلیم را بود. ای علّمناه لیحصنکم التعلیم. «فَهَلْ أَنْتُمْ شاکِرُونَ» نعمی بطاعة الرسول و هذا نوع من انواع الامر، معناه اشکروا، کقوله: «فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ» ای انتهوا. و کقوله: «فَهَلْ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ» ای اسلموا. و فی الحدیث. هل انتم تارکو لی اصحابی. ای اترکوا لی اذاهم.

«у лслимони алриҳ » яънеу схрнои лслимони алриҳ , алриҳи ҳўоءи мутаҳаррику ҳўи ҷисми латифи имтнъи блтФаҳи ман алқбзи алайҳу изҳри алмҳси бҳрктаҳ , изкру иؤнс . « ъосФаҳ » насби алии улҳолу алъсФ шудаи ҳркаҳи алриҳи иқол , ъсФти алриҳи Фҳии ъосФаҳу ъосФи азои аштдт , « тҷрии бأмраҳ » эй бомари сулаймон . « إлии алأрзи алтии боркнои фӣҳо » яъне алшом ,у злки анҳо қади канти тҷрии лслимону асҳобаи ҳайси шоءи сулаймони сами тъўди илои манзалаи болшом . Вҳб мнбаҳ гуфт : сулаймони бен Довӯди пайғомбарии ғозӣ буд пайваста дар ғзот будӣ то шаҳрҳо бикшоду мулӯки оламро ҳама дар таҳти қаҳр хеш овараду малики ваии баҳама ҷаҳон барисед . Мақотил гуфт шаётин аз баҳри ваии бисотӣ сохта буданд як фарсанги тӯли он ва як фарсанги арзи он , зару абрешими дарҳами бофтау Тахтии заррини сохта дар миёни бисот ,у гирд бар гирди он тахти се ҳазор курсии заррину симини ниҳода . Сулаймон бар он тахт нишастӣу анбёء бар он курсӣҳои заррину уламо бар курсӣҳои симин ва аз пас эшон оммаи мардум ва аз пас оммаи мардуми ҷину шаётини сафҳо бар кашидау мурғон дар ҳавои ҷамъи омадау пар дар пар кашида чунон ки офтоб бар сулаймону асҳоб вай натофтӣ . Ибн зайд гуфт : сулаймонро мураккабӣ буд аз чӯби сохта ва он мураккабро ҳазор рукн буд ва дар ҳар рукнии ҳазор хона , ҷину инс дар он хона ҳо нишастау ъдту олати ҳарб дар он ниҳодаи вазир ҳар рукнии ҳазор шайтони бдоштаҳ то он мураккаб бар медоштанд , сулаймон чун хостӣ ки бар нишинад боди ъосФро фармудӣ то он мураккаб ва он бисоту мамлакати вай бар дорад ва бар ҳавои барад , чун бар ҳавои рости бистодии боди рхоро фармудӣ то дар равиши оради бомдоди як моҳа роҳ бирафтӣу шабонгоҳи як моҳа , чунон ки дар қуръонаст : « ғдўҳои шаҳру рўоҳҳои шаҳр » .

«وَ لِسُلَیْمانَ الرِّیحَ» یعنی و سخّرنا لسلیمان الرّیح، الرّیح هواء متحرّک و هو جسم لطیف یمتنع بلطفه من القبض علیه و یظهر المحسّ بحرکته، یذّکر و یؤنث. «عاصفة» نصب علی الحال و العصف شدّة حرکة الریح یقال، عصفت الریح فهی عاصفة و عاصف اذا اشتدت، «تَجْرِی بِأَمْرِهِ» ای بامر سلیمان. «إِلی‌ الْأَرْضِ الَّتِی بارَکْنا فِیها» یعنی الشام، و ذلک انّها قد کانت تجری لسلیمان و اصحابه حیث شاء سلیمان ثمّ تعود الی منزله بالشام. وهب منبه گفت: سلیمان بن داود پیغامبری غازی بود پیوسته در غزات بودی تا شهرها بگشاد و ملوک عالم را همه در تحت قهر خویش آورد و ملک وی بهمه جهان برسید. مقاتل گفت شیاطین از بهر وی بساطی ساخته بودند یک فرسنگ طول آن و یک فرسنگ عرض آن، زر و ابریشم درهم بافته و تختی زرین ساخته در میان بساط، و گرد بر گرد آن تخت سه هزار کرسی زرین و سیمین نهاده. سلیمان بر آن تخت نشستی و انبیاء بر آن کرسیهای زرین و علما بر کرسیهای سیمین و از پس ایشان عامه مردم و از پس عامه مردم جن و شیاطین صفها بر کشیده و مرغان در هوا جمع آمده و پر در پر کشیده چنان که آفتاب بر سلیمان و اصحاب وی نتافتی. ابن زید گفت: سلیمان را مرکبی بود از چوب ساخته و آن مرکب را هزار رکن بود و در هر رکنی هزار خانه، جن و انس در آن خانه‌ها نشسته و عدّت و آلت حرب در آن نهاده وزیر هر رکنی هزار شیطان بداشته تا آن مرکب بر می‌داشتند، سلیمان چون خواستی که بر نشیند باد عاصف را فرمودی تا آن مرکب و آن بساط و مملکت وی بر دارد و بر هوا برد، چون بر هوا راست بیستادی باد رخا را فرمودی تا در روش آرد بامداد یک ماهه راه برفتی و شبانگاه یک ماهه، چنان که در قرآنست: «غُدُوُّها شَهْرٌ وَ رَواحُها شَهْرٌ».

Вҳб мнбаҳ гуфт моро хабар карданд ки дар навоҳии диҷла дар манзилӣ аз манзилҳо набишта Эй ёфтанд ки касе аз асҳоби сулаймони набишта буд , аммо ман алҷн ва аммо ман алонс . ё ҷинии навишта буд ё инсӣ : нҳни нзлноаҳ ва мо бниноаҳу мбнёи вҷдноаҳи ғдўнои ман истахри Фқлноаҳу нҳн роӣҳўн манеҳ Фбоӣтўни болшоми ани шоءи аллоҳ . Маънӣ онаст ки мо дарин манзили фурӯи омадем ва банно накардем ва худ баннои сохтаи дидеми бомдод аз истахр бирафта ва дарин манзил қилўлаҳ карда ва бар азми онем ки шабонгоҳ аз ӣнҷо биравему шабро бшом бошем . Ва рӯй ани сулаймонсор ман арзи алъроқи ғодёи Фқоли бмдинаҳи Марву слии алъсри бмдинаҳи Балх , таҳаммулау ҷунудаи алриҳу тзлҳми алтир , самсор ман Мадинаи Балхи мтхллои билоди алтрки сами ҷозҳми илои арзи алсини иғдўи алии масираи шаҳру ирўҳи алӣ мисли злк , сами атфи Яманаи ани матлаъи алшмси алии соҳили албҳр ҳатто ?утии арзи алқндҳору харҷи минҳои илои макрону Кирмони сами ҷоўзҳо ҳатто арзи Форси Фнзлҳои аёмоу ғдои минҳои бъскри сами роҳи илои алшому кони мустақараи бмдинаҳи тдмру кони амри алшётин қабл шхўсаҳи ман алшоми илои алъроқи Фбнўҳои ?лаи болсФоҳу алъмду алрхоми алأбизу алосФр .

وهب منبه گفت ما را خبر کردند که در نواحی دجله در منزلی از منزلها نبشته‌ای یافتند که کسی از اصحاب سلیمان نبشته بود، اما من الجن و اما من الانس. یا جنی نوشته بود یا انسی: نحن نزّلناه و ما بنیناه و مبنیا وجدناه غدونا من اصطخر فقلناه و نحن رائحون منه فبائتون بالشام ان شاء اللَّه. معنی آنست که ما درین منزل فرو آمدیم و بنا نکردیم و خود بنا ساخته دیدیم بامداد از اصطخر برفته و درین منزل قیلوله کرده و بر عزم آنیم که شبانگاه از اینجا برویم و شب را بشام باشیم. و روی انّ سلیمان سار من ارض العراق غادیا فقال بمدینة مرو و صلّی العصر بمدینة بلخ، تحمله و جنوده الریح و تظلّهم الطیر، ثم سار من مدینة بلخ متخللا بلاد الترک ثم جازهم الی ارض الصین یغدو علی مسیرة شهر و یروح علی مثل ذلک، ثم عطف یمنة عن مطلع الشمس علی ساحل البحر حتی اتی ارض القندهار و خرج منها الی مکران و کرمان ثم جاوزها حتی ارض فارس فنزلها ایّاما و غدا منها بعسکر ثم راح الی الشام و کان مستقره بمدینة تدمر و کان امر الشیاطین قبل شخوصه من الشام الی العراق فبنوها له بالصفاح و العمد و الرّخام الأبیض و الاصفر.

Ва кнои бакули шайъи ءи оламин эй кнои фии алаввали бакули шайъи ءи оламин , Фқдрноҳоу дбрноҳои алии мо тўҷбаҳи алҳкмаҳ ,у аътинои кули набии мо тқўм ба алҳҷаҳу тнқтъ ба алмъзраҳ ва мо ҳўи доъи илои алоямону аблғи фии алонқёду алозъон . Ва қили маъноа , ълмнои ани мо нътии сулаймони ман тасхири алриҳу ғайраи идъўаҳи илои алхзўъи лрбаҳ « ва ман алшётин » эйу схрнои ман алшётин , « ман иғўсўни ?ла » иқоли ман ллўоҳду алҷмъу аззикру алонсӣ , иғўсўн эй идхлўни таҳти алмоءи Фтхрҷўни ?лаи ман қаъри албҳри алҷўоҳр . Ва иъмлўн амалан дуни злк эй дуни алғўс . Ва ҳўи мо зикри аллоҳи таъолӣ « иъмлўни ?лаи мо ишоءи ман мҳорибу тамосил » алоиаҳ . «у кнои ?лаами ҳофизин » ҳатто лои ихрҷўои ман амра ,у қили ҳФзноҳми ман ани иФсдўои мо ъмлўо . Ва фии алқсаҳи ани сулаймони кони азои баъси шитонои маъаи алонсони лиъмли ?ла амалан қоли ?лаи азои Фрғи ман амала , ашғлаҳи баъамали охири лӣлои иФсди мо амалу кони ман одаи алшётини анҳми азои Фрғўои ман амалу лами ишғлўои баъамали охири ҳрбўои мо ъмлўоу аФсдўаҳ .

وَ کُنَّا بِکُلِّ شَیْ‌ءٍ عالِمِینَ ای کنا فی الاوّل بکلّ شی‌ء عالمین، فقدّرناها و دبّرناها علی ما توجبه الحکمة، و اعطینا کل نبیّ ما تقوم به الحجّة و تنقطع به المعذرة و ما هو داع الی الایمان و ابلغ فی الانقیاد و الاذعان. و قیل معناه، علّمنا ان ما نعطی سلیمان من تسخیر الریح و غیره یدعوه الی الخضوع لربّه «وَ مِنَ الشَّیاطِینِ» ای و سخّرنا من الشیاطین، «مَنْ یَغُوصُونَ لَهُ» یقال من للواحد و الجمع و الذکر و الانثی، یغوصون ای یدخلون تحت الماء فتخرجون له من قعر البحر الجواهر. وَ یَعْمَلُونَ عَمَلًا دُونَ ذلِکَ ای دون الغوص. و هو ما ذکر اللَّه تعالی «یَعْمَلُونَ لَهُ ما یَشاءُ مِنْ مَحارِیبَ وَ تَماثِیلَ» الایة. «وَ کُنَّا لَهُمْ حافِظِینَ» حتی لا یخرجوا من امره، و قیل حفظناهم من ان یفسدوا ما عملوا. و فی القصة انّ سلیمان کان اذا بعث شیطانا مع الانسان لیعمل له عملا قال له اذا فرغ من عمله، اشغله بعمل آخر لئلّا یفسد ما عمل و کان من عادة الشیاطین انّهم اذا فرغوا من عمل و لم یشغلوا بعمل آخر حربوا ما عملوا و افسدوه.

«у أиўби إзи нодаии раба » Айюби бен омўси бен торхи бен рӯми бен ъиси бен исҳоқи бен иброҳӣму канти ИМАи ман валади лути бен ҳорону зўҷтаҳи раҳмаи бинти аФроӣими бен Юсуфи бен ёқӯб . Вҳби бен мнбаҳ гуфт : Айюби подшоҳ буду пайғомбар дар навоҳии шом , ва ӯро малику моли фаровон буд аз ҳар синфӣ ва аз ҳар ҷинсии азин зёъу ъқори нҳмор ва азин чаҳорпоёни чрндгону боркирон ва азин ғуломону хидматкорон , ва фарзандон дошт азин ҷавонону наврасидагон ва бо ин ҳамаи молу неъмати мардӣ буд порсоу мтўръу некӯи сирати дарвеши навоз , меҳмони дор . Бо даравишон нишастӣу ғарибонро навохтӣ неъмати аллоҳи таъолии таъолиро шукр кардӣ ва бар даргоҳи ҳақи ҷли ҷалола бар тоъату ибодат мувозибат намӯдӣ . Иблиси маҳҷӯри вайро дар миёни кому неъмати дунё бар сифату сирати покон ва порсоён медид , бар ваии ҳасади баради хост ки ӯро дар ғурат ва ғифлат кашад чунон ки дунёи дорон ва мтрФон бошанд бар вай даст намеёфту кор аз пеши нмишд ,у Иблисро он гуҳ бар осмони роҳ буд ва ӯро брФъи исо аз чаҳоруми осмон боз доштанду ббъси Мустафо ( с ) аз он се дигар боз доштанд .

«وَ أَیُّوبَ إِذْ نادی‌ رَبَّهُ» ایوب بن آموص بن تارخ بن روم بن عیص بن اسحاق بن ابراهیم و کانت امّه من ولد لوط بن هاران و زوجته رحمة بنت افرائیم بن یوسف بن یعقوب. وهب بن منبه گفت: ایوب پادشاه بود و پیغامبر در نواحی شام، و او را ملک و مال فراوان بود از هر صنفی و از هر جنسی ازین ضیاع و عقار نهمار و ازین چهارپایان چرندگان و بارکیران و ازین غلامان و خدمتکاران، و فرزندان داشت ازین جوانان و نورسیدگان و با این همه مال و نعمت مردی بود پارسا و متورع و نیکو سیرت درویش‌نواز، مهمان‌دار. با درویشان نشستی و غریبان را نواختی نعمت اللَّه تعالی تعالی را شکر کردی و بر درگاه حق جل جلاله بر طاعت و عبادت مواظبت نمودی. ابلیس مهجور وی را در میان کام و نعمت دنیا بر صفت و سیرت پاکان و پارسایان می‌دید، بر وی حسد برد خواست که او را در غرّت و غفلت کشد چنان که دنیا داران و مترفان باشند بر وی دست نمی‌یافت و کار از پیش نمیشد، و ابلیس را آن گه بر آسمان راه بود و او را برفع عیسی از چهارم آسمان باز داشتند و ببعث مصطفی (ص) از آن سه دیگر باز داشتند.

Акнӯн аз ҳама осмонҳо маҳҷӯбаст ҳам ӯ ва ҳам лашкару ҳашам ӯ , إлои ман астрқи алсмъи Фأтбъаҳи шаҳоби мубин . Аммо брўзгори Айюб маҳҷӯб набӯд ва дар осмонҳо аз Фриштгони соу мадҳ Айюб мешунид ,у Фриштгон аз Ҷабраил шунида буданду Ҷабраил аз ҳақи ҷл ҷалола шунида буд . Иблиси он гуҳи ҳасади барад бар Айюб гуфт бори худоё агар маро бар мол ӯ мусаллат кунӣ ӯро бғФлту куфрон дар кашам , фармон омад аз ҷаббори коинот : антлқи Фқди слтки алии мола .

اکنون از همه آسمانها محجوبست هم او و هم لشکر و حشم او، إِلَّا مَنِ اسْتَرَقَ السَّمْعَ فَأَتْبَعَهُ شِهابٌ مُبِینٌ. اما بروزگار ایوب محجوب نبود و در آسمانها از فریشتگان ثا و مدح ایوب می‌شنید، و فریشتگان از جبرئیل شنیده بودند و جبرئیل از حق جل جلاله شنیده بود. ابلیس آن گه حسد برد بر ایوب گفت بار خدایا اگر مرا بر مال او مسلط کنی او را بغفلت و کفران در کشم، فرمان آمد از جبار کاینات: انطلق فقد سلّطک علی ماله.

Рӯ ки туро бар моли вай мусаллат кардам , Иблис биёмад ва он мурдаи шаётини девони стнбаҳро бар ангехт то он моли вайро ҷумла нест карданду бтлФи бурданд ва баъзеро бсухтанд ва баъзеро бсиҳаҳ бикуштанд ва баъзеро ббод бар доданд ва нест карданд чун хабар боиўб расед гуфт ҳўи алзии аътӣу ҳўи алзии ахзи алҳмди ллаҳи ҳайни аътонӣу ҳайни назъи манӣ , ърёнои харҷати ман батни уммӣу ърёнои аъўди фии алтроб ,у ърёнои аҳшри илои аллоҳи ъзу ҷл . Иблиси навмеду хосри бозгашту босмон боз шуд гуфт : бори худоёи Айюб чунон донад ки ӯро бФрзндону бнФси хеш бархӯрдорӣаст ва ту моли буии бози диҳӣ аз он бФтнаҳ науфтод , агар маро бар фарзандони вай мусаллат кунӣ ӯро бФтнаҳи мзлаҳи афканам , гуфт : рӯ ки туро бар фарзандони вай мусаллат кардам , ҳафт писар дошт ва ҳафт духтари ҷамъ шуда дар қасри хеш , Иблису ҳашам вай омаданд ва он қасри басари эшон фурӯ овараданду ҳамаро ҳалок карданд Айюб чун хабари ҳалоки фарзандон буи расед тоқаташ бариседу сабр аз ваии бармеад зор бигиристу қабзае хок бар сари рехт , пас ҳамон соъати пушаймонии буи дар омад тавба карду узри хосту аллоҳи таъолӣ ӯро афв кард , Иблиси навмед аз ваии бозгашт ва гуфт бори худоё агар маро бар тани вай мусаллат кунӣ ӯро аз роҳи савоби бгрдонм то неъмати турои ҷҳўди орад , гуфт : рӯ ки туро бар тани вай мусаллат кардам магар бар дил ки маҳали маърифат ва фикраст ва бар забон ки маҳали тасбеҳ ва зикраст , Иблис биёмад ва ӯро дар намоз ёфт бодӣ дар бинӣ вай дамид ки баҳамаи тан ӯ бариседу қрҳаҳҳоу бсрҳо дар андоми вай падед омад ҳакау хораш бар вай афтод ҳаме хоред ва мехарошид то ҳамаи тани ваии маҷрӯҳи гашту хуноба ва садед аз вай равон шуд , пас хӯранда дар вай афтоду буии нохуш аз вай дамӣдан гирифт мардум аз вай нафрат гирифтанд ва ӯро аз шаҳри беруни бурданд ва дар кносаҳ эй биФкнднд . Се каси буи имон оварда буданд номи эшон иФну илдду соФр , ин се кас чун ӯро бар он сифати диданд дар ваии бтҳмти афтоданди бшхс аз ваии баргаштанд , аммо бар дайн вай мебуданд ва бо вай ҳечкас бинмоанд магари раҳмаи аёли вай . Ва дарин балои ҳаждаҳ сол бимонад , ва гуфтаанд ҳафт сол ва гуфтаанд се сол ва гуфтаанд ҳафт сол ва ҳафт моҳ ва ҳафт рӯз . Ва гуфтаанд он се мард аз асҳоби вай ки аз ваии баргаштанд кҳл буданду Айюбро тъиир карданд гуфтанд : таби илои аллоҳи субҳонаи ман алзнби алзии ъўқбт ба . Яке дигар бо эшон буд ҷавонии ҳадиси алсн , боиўб имон оварда ва ӯро тасдиқ карда , он кҳўлро маломат кард бони тъиир ки карданд , гуфт : ҳурмати Айюбро надоштеду ростӣу савоб дар сухани бгзоштид ,у рои соиб аз даст бидодед бони тағйир ки кардед на буқати хеш ва на биҷои хеш , нмидонид ки Айюби пайғомбари хдоист , гузидау сФўту писандидаи худоӣ таъолӣаст , ҳаргизи кории бхлоФ фармон накарда ва аз ҷодаи дайни қадам берун наниҳода беш аз он нест ки блоӣии азим рӯй буии ниҳода ва ин балои айби дайн вай нест ,у нишони схт аллоҳ нест . Пайғомбарону садиқону шаҳидон ки буданду рафтанд бебало набӯдаанд , ва он аз аллоҳи таъолии кароматӣ донистаанду хайрат дар он дидаанд чун анбёءу авлиёъро далели схту ҳўони набӯда , Айюбро ҳам далели схти аллоҳи таъолӣ таъолӣ набошад . Сазои шумо чунон будӣ ки агар ин соҳиби балонаи Айюби пайғомбари соҳиби манзалат будӣ ки бародарӣ аз бародарони мусулмон будӣ суҳбат шумо ёфта , воҷиб кардӣ дарин ҳоли забони маломату тъиири фурӯ бастан ва дар блоءи ваии ҳазину андўҳгн бӯдану баҳамаи ҳоли мувофиқати ваии намӯдану таскину таслияти вай додан . Ва ин муҷозот дар ҳазрат Айюб мерафт , Айюб гуфт калимоти ҳикмат ки бар забони банда муъмин равад на аз бисёре тҷрбт равад ё аз рӯй шабобу шебат балки раби алъзаҳ иқбол кунад бар дили ваии бнъти рأФту раҳмат ва дар дили ваии афканди нури ҳидояту тухми ҳикмат , он гуҳ бар забон уфтад ва аз он иборат кунад , Айюби он ҷавони наврасидаро бстўд ва бипасандед он гуҳ рӯй бони се марди кҳли ниҳод ва эшонро итобӣ балиғ кард , он гуҳ рӯй азишон бгрдонид ва дар аллоҳ зоред ва аз дарди дили хеш баҳақ нолид ҳамчун шефтае саргаштау волҳии дармондаи бзбони тазаррӯъ ва ҳасрат гуфт : раби лои шайъи ءи хлқтнии литнии ази крҳтнии лами тхлқнӣ ё литнии канти ҳайзаи алқтнии уммӣ ё литнии урфати алзнби алзии азнбту алъамали алзии амалати ФсрФти вҷҳки алкрими ании луи канти амтнии Фолҳқнии бобоӣӣ , Фолмўти кони аҷмл бе ?илами акни ллғриби дороу ллмслмини қророу ллитими влёу ллормлаҳи қимо . Илоҳии анои абди залили ани аҳсанти Фолмни лаку ани асأти Фбидки уқубатии ҷълтнии ллблоءи ързо ва ллФтнаҳ насабоу қади вақъи алии блоءи луи слтти алии ҷабали заъфи ани ҳамлаи ФкиФи иҳмлаҳи заъфӣ , илоҳии қзоؤки ҳўи алзии азлнӣу слтонки ҳўи алзии асқмнӣу анҳли ҷисмӣу луи ани рабии назъи алҳибаҳи алтии фии садрӣу атлқи лисонӣ ҳатто атклми бмлии Фмии сами кони инбғии ллъбди أни иҳоҷи ан нафса лрҷўти ан иъоФинӣ ъанд злку локинаи алқонӣу таъолии ании Фҳўи иронӣу лои ?ераау исмънӣу лои асмъаҳи лои назари илои Фрҳмнӣу лои рсии манӣу лои аднонӣ , Фодлии бъзрӣу атклми бброӣӣу ахосми ани нафасӣ . Флмои қоли злки Айюбу асҳобаи ъндаҳ , азлаҳи ғмом ҳатто занни асҳобаи анаи азоб , сам навадӣ манеҳ ё Айюби ани аллоҳи таъолии иқўлҳо анои қади днўти мнки қрибои Қуми Фодли бъзрку такаллуми бброӣку хосами ани нФску ашдди азорку Қуми мақоми ҷаббори ихосми ҷборои ани асттъти ?фонаи лои инбғии ани ихосмнии алои ҷаббор мислииу лои инбғии ани ихосмнии алои ман иҷъли алзёри фии Фми алосду алсҳоли фии Фми алънқоءу аллҷоми фии Фми алтнину икили мкёлои ман алнўру изни мсқолои ман алриҳу исри сраҳи ман алшмсу ирди амси лақади мнтки нФск , ё Айюби умарои мо тблғи бмсли қўтку луи канти ази мнтки злк ,у дътки илайҳи тазаккурат эй мароми ромати лаки ардти ани тхосмнӣ бғикам ардти ани тҳоҷнӣ бхтобкам ардти он ткобрнии бзъФк , ин анати манӣ явми хилқати аларзи Фўзътҳои алии асосҳо , ҳилли канти маъаии темади ботроФҳо ? ҳилли илмати бои миқдори қудратҳо ?ам алӣ эй шайъи ءи вазъати акнофҳо ? أи бтоътки ҳамли аларзи алмоء ?ам бҳкмтки канти аларзи ллмоءи ғтоء ? ин анати маъаии явми рифъати алсмоءи сқФои фии алҳўоءи лои таъаллуқи бсбби ман фавқҳо ,у лои иқлҳои дъми ман таҳтҳо ҳилли тблғи ман ҳкмтки ани тҷрии нурҳо ӯ тсири нуҷумҳо ӯ ихтлФи бомрки лайлҳоу нҳорҳо ? ин анати манӣ явми сббти алмоءи алии алтробу насбати шўомхи алҷболи ҳилли тдрии алӣ эй шайъи ءи арситҳо ?ам бои мисқоли взнтҳо ?ам ҳилли лаки ман зроъи ттиқи ҳамлҳо ?ам ҳилли тдрии ман ин алмоءи алзии анзлт ?ам ҳилли тдрии ман эй шайъи ءи أншии алсҳоб ?ам ҳилли тдрии ман ин хазонаи алслҷ ? ин хазонаи алриҳ ? ин ҷиболи албрд ?

رو که ترا بر مال وی مسلط کردم، ابلیس بیامد و آن مرده شیاطین دیوان ستنبه را بر انگیخت تا آن مال وی را جمله نیست کردند و بتلف بردند و بعضی را بسوختند و بعضی را بصیحه بکشتند و بعضی را بباد بر دادند و نیست کردند چون خبر بایوب رسید گفت هو الّذی اعطی و هو الذی اخذ الحمد للَّه حین اعطانی و حین نزع منّی، عریانا خرجت من بطن امّی و عریانا اعود فی التراب، و عریانا احشر الی اللَّه عز و جل. ابلیس نومید و خاسر بازگشت و بآسمان باز شد گفت: بار خدایا ایوب چنان داند که او را بفرزندان و بنفس خویش برخورداری است و تو مال بوی باز دهی از آن بفتنه نیفتاد، اگر مرا بر فرزندان وی مسلط کنی او را بفتنه مضله افکنم، گفت: رو که ترا بر فرزندان وی مسلط کردم، هفت پسر داشت و هفت دختر جمع شده در قصر خویش، ابلیس و حشم وی آمدند و آن قصر بسر ایشان فرو آوردند و همه را هلاک کردند ایوب چون خبر هلاک فرزندان بوی رسید طاقتش برسید و صبر از وی برمید زار بگریست و قبضه‌ای خاک بر سر ریخت، پس همان ساعت پشیمانی بوی در آمد توبه کرد و عذر خواست و اللَّه تعالی او را عفو کرد، ابلیس نومید از وی بازگشت و گفت بار خدایا اگر مرا بر تن وی مسلط کنی او را از راه صواب بگردانم تا نعمت ترا جحود آرد، گفت: رو که ترا بر تن وی مسلط کردم مگر بر دل که محل معرفت و فکر است و بر زبان که محل تسبیح و ذکرست، ابلیس بیامد و او را در نماز یافت بادی در بینی وی دمید که بهمه تن او برسید و قرحه‌ها و بثرها در اندام وی پدید آمد حکه و خارش بر وی افتاد همی خارید و می خراشید تا همه تن وی مجروح گشت و خونابه و صدید از وی روان شد، پس خورنده در وی افتاد و بوی ناخوش از وی دمیدن گرفت مردم از وی نفرت گرفتند و او را از شهر بیرون بردند و در کناسه‌ای بیفکندند. سه کس بوی ایمان آورده بودند نام ایشان یفن و یلدد و صافر، این سه کس چون او را بر آن صفت دیدند در وی بتهمت افتادند بشخص از وی برگشتند، اما بر دین وی می‌بودند و با وی هیچکس بنماند مگر رحمه عیال وی. و درین بلا هژده سال بماند، و گفته‌اند هفت سال و گفته‌اند سه سال و گفته‌اند هفت سال و هفت ماه و هفت روز. و گفته‌اند آن سه مرد از اصحاب وی که از وی برگشتند کهل بودند و ایوب را تعییر کردند گفتند: تب الی اللَّه سبحانه من الذنب الّذی عوقبت به. یکی دیگر با ایشان بود جوانی حدیث السن، بایوب ایمان آورده و او را تصدیق کرده، آن کهول را ملامت کرد بان تعییر که کردند، گفت: حرمت ایوب را نداشتید و راستی و صواب در سخن بگذاشتید، و رای صائب از دست بدادید بآن تغییر که کردید نه بوقت خویش و نه بجای خویش، نمیدانید که ایوب پیغامبر خدایست، گزیده و صفوت و پسندیده خدای تعالی است، هرگز کاری بخلاف فرمان نکرده و از جاده دین قدم بیرون ننهاده بیش از آن نیست که بلائی عظیم روی بوی نهاده و این بلا عیب دین وی نیست، و نشان سخط اللَّه نیست. پیغامبران و صدّیقان و شهیدان که بودند و رفتند بی بلا نبوده‌اند، و آن از اللَّه تعالی کرامتی دانسته‌اند و خیرت در آن دیده‌اند چون انبیاء و اولیاء را دلیل سخط و هوان نبوده، ایوب را هم دلیل سخط اللَّه تعالی تعالی نباشد. سزای شما چنان بودی که اگر این صاحب بلانه ایوب پیغامبر صاحب منزلت بودی که برادری از برادران مسلمان بودی صحبت شما یافته، واجب کردی درین حال زبان ملامت و تعییر فرو بستن و در بلاء وی حزین و اندوهگن بودن و بهمه حال موافقت وی نمودن و تسکین و تسلیت وی دادن. و این مجازات در حضرت ایوب میرفت، ایوب گفت کلمات حکمت که بر زبان بنده مؤمن رود نه از بسیاری تجربت رود یا از روی شباب و شیبت بلکه رب العزه اقبال کند بر دل وی بنعت رأفت و رحمت و در دل وی افکند نور هدایت و تخم حکمت، آن گه بر زبان افتد و از آن عبارت کند، ایوب آن جوان نورسیده را بستود و بپسندید آن گه روی بآن سه مرد کهل نهاد و ایشان را عتابی بلیغ کرد، آن گه روی ازیشان بگردانید و در اللَّه زارید و از درد دل خویش بحق نالید همچون شیفته‌ای سرگشته و والهی درمانده بزبان تضرع و حسرت گفت: ربّ لایّ شی‌ء خلقتنی لیتنی اذ کرهتنی لم تخلقنی یا لیتنی کنت حیضة القتنی امّی یا لیتنی عرفت الذنب الّذی اذنبت و العمل الّذی عملت فصرفت وجهک الکریم عنّی لو کنت امتنی فالحقنی بآبائی، فالموت کان اجمل بی الم اکن للغریب دارا و للمسلمین قرارا و للیتیم ولیا و للارملة قیّما. الهی انا عبد ذلیل ان احسنت فالمنّ لک و ان اسأت فبیدک عقوبتی جعلتنی للبلاء عرضا و للفتنة نصبا و قد وقع علی بلاء لو سلّطت علی جبل ضعف عن حمله فکیف یحمله ضعفی، الهی قضاؤک هو الّذی اذلنی و سلطانک هو الذی اسقمنی و انحل جسمی و لو انّ ربی نزع الهیبة التی فی صدری و اطلق لسانی حتی اتکلّم بملی فمی ثم کان ینبغی للعبد أن یحاج عن نفسه لرجوت ان یعافینی عند ذلک و لکنّه القانی و تعالی عنّی فهو یرانی و لا اراه و یسمعنی و لا اسمعه لا نظر الیّ فرحمنی و لا رثی منّی و لا ادنانی، فادلی بعذری و اتکلّم ببرائی و اخاصم عن نفسی. فلمّا قال ذلک ایوب و اصحابه عنده، اظله غمام حتی ظن اصحابه انّه عذاب، ثمّ نودی منه یا ایّوب انّ اللَّه تعالی یقول ها انا قد دنوت منک قریبا قم فادلّ بعذرک و تکلم ببرائک و خاصم عن نفسک و اشدد ازارک و قم مقام جبار یخاصم جبارا ان استطعت فانّه لا ینبغی ان یخاصمنی الّا جبار مثلی و لا ینبغی ان یخاصمنی الا من یجعل الزیار فی فم الاسد و السحال فی فم العنقاء و اللجام فی فم التنّین و یکیل مکیالا من النور و یزن مثقالا من الریح و یصرّ صرّة من الشمس و یرد امس لقد منتک نفسک، یا ایّوب امرا ما تبلغ بمثل قوّتک و لو کنت اذ منتک ذلک، و دعتک الیه تذکرت ایّ مرام رامت لک اردت ان تخاصمنی بغیّک ام اردت ان تحاجنی بخطابک ام اردت آن تکابرنی بضعفک، این انت منّی یوم خلقت الارض فوضعتها علی اساسها، هل کنت معی تمدّ باطرافها؟ هل علمت بایّ مقدار قدرتها؟ ام علی ایّ شی‌ء وضعت اکنافها؟ أ بطاعتک حمل الارض الماء؟ ام بحکمتک کانت الارض للماء غطاء؟ این انت معی یوم رفعت السماء سقفا فی الهواء لا تعلق بسبب من فوقها، و لا یقلها دعم من تحتها هل تبلغ من حکمتک ان تجری نورها او تسیر نجومها او یختلف بامرک لیلها و نهارها؟ این انت منّی یوم صببت الماء علی التراب و نصبت شوامخ الجبال هل تدری علی ایّ شی‌ء ارسیتها؟ ام بایّ مثقال وزنتها؟ ام هل لک من ذراع تطیق حملها؟ ام هل تدری من این الماء الذی انزلت؟ ام هل تدری من ایّ شی‌ء أنشئ السحاب؟ ام هل تدری من این خزانة الثلج؟ این خزانة الریح؟ این جبال البرد؟

Ин хазонаи аллили болнҳору хазонаи алнҳори боллил ?у бои лғаҳи ттклми алошҷор ? ман ҷаъли алъқўли фии аҷўоФи алрҷол ва ман шқи алосмоъу алأбсор ? ва ман зиллати алмлоӣкаҳи лмлкаҳ ,у Фҳри алҷборини бҷбрўтаҳ ,у қисми алорзоқи бҳкмтаҳ . Фқоли Айюби сғри шаънӣу кули лисонӣу ақлии вроӣӣу заъфати қӯтии ани ҳозои аламри таъаррузи алӣ ё илоҳии қади илмати ани кули алзии зикрати сунъи идику тадбири ҳкмтку аъзами ман ҳозои мо шӣт , илмати лои иъҷзки шайъи ءу лои тхФии алейк хоФиаҳ , ази лқтнии алблоё , илоҳии Фтклмту лами амлки Флити аларзи аншқти лии Фзҳбти фӣҳоу лами атклми бшии ءи исхти рабӣу литнии мати бғмии фиашад блоӣӣ қабл злки анмои такаллумати лтъзрнӣу скти ҳайни скти лтрҳмнии калимаи зулати манӣ Флни аъўду қади вазъати ядии алии Фмӣу ъззти алии лисонӣу алсқти болтроби хдӣ , аъўзи бки алиўми мнку астҷирки ман ҷаҳди алблоءи Фоҷрнӣу астғиси бки ман ъқобки Фоғснӣу астъини бки Фоънӣ . Ва атўкли алейк ФокФнӣ ,у аътсми бки Фоъсмнӣ ,у астғФрки ФоғФри лӣ , Флни аъўди лшии ءи ткрҳаҳи манӣ . Фқоли аллоҳи таъолӣу тақаддуси нФзи Фики илмӣу сабқати раҳматии ғазабии ази хтӣти Фқди ғФрти лаку рддти алейк аҳлку молику мслҳми мъҳми лткўни лмни хлФки ояу ткўни ибраи лоҳли алблоءу ъзи алсобрин , Форкзи брҷлки ҳозои мғтсли бораду шароби фӣаи шФоؤку қурби ани асҳобки қрбоноу астғФри ?лаами Фонҳми қади ъсўнии Фики Фркзи брҷлаҳи ФонФҷрти ?лаи айни Фдхли фӣҳо Фоғтсли Фозҳби аллоҳи кули мо кон ба ман алблоء .

این خزانة اللیل بالنّهار و خزانة النهار باللّیل؟ و بایّ لغة تتکلم الاشجار؟ من جعل العقول فی اجواف الرجال و من شق الاسماع و الأبصار؟ و من ذلت الملائکة لملکه، و فهر الجبّارین بجبروته، و قسم الارزاق بحکمته. فقال ایوب صغر شأنی و کلّ لسانی و عقلی ورائی و ضعفت قوّتی عن هذا الامر تعرض علیّ یا الهی قد علمت ان کلّ الّذی ذکرت صنع یدیک و تدبیر حکمتک و اعظم من هذا ما شئت، علمت لا یعجزک شی‌ء و لا تخفی علیک خافیة، اذ لقتنی البلایا، الهی فتکلمت و لم املک فلیت الارض انشقت لی فذهبت فیها و لم اتکلّم بشی‌ء یسخط ربی و لیتنی متّ بغمّی فی اشد بلائی قبل ذلک انّما تکلمت لتعذرنی و سکت حین سکت لترحمنی کلمة زلت منی فلن اعود و قد وضعت یدی علی فمی و عضضت علی لسانی و الصقت بالتراب خدّی، اعوذ بک الیوم منک و استجیرک من جهد البلاء فاجرنی و استغیث بک من عقابک فاغثنی و استعین بک فاعنّی. و اتوکل علیک فاکفنی، و اعتصم بک فاعصمنی، و استغفرک فاغفر لی، فلن اعود لشی‌ء تکرهه منّی. فقال اللَّه تعالی و تقدس نفذ فیک علمی و سبقت رحمتی غضبی اذ خطئت فقد غفرت لک و رددت علیک اهلک و مالک و مثلهم معهم لتکون لمن خلفک آیة و تکون عبرة لاهل البلاء و عز الصابرین، فارکض برجلک هذا مغتسل بارد و شراب فیه شفاؤک و قرب عن اصحابک قربانا و استغفر لهم فانّهم قد عصونی فیک فرکض برجله فانفجرت له عین فدخل فیها فاغتسل فاذهب اللَّه کل ما کان به من البلاء.

Қавла : « мусинии алзру أнти أрҳми алроҳмин » , ҳасан гуфт : Айюби ҳафт сол ваанд моҳ дар он кносаҳ гирифтор гаштау хӯранда дар ваии афтодау мардум аз вай бигурехта магари зани ваии раҳма ки бо вай май буду гоҳи гоҳи таом буи меовараду Айюб дар он блоءи як лаҳза аз зикри аллоҳи таъолӣ боз намонад пайваста дар зикру тасбеҳ будӣ ва дар он балои сабр ҳаме карду Иблис аз вай дар монаду ҳиялат вай барисед , бонгӣу зъқаҳ аз вай раҳо шуд ки ҳар ҳар ҷои лашкари вай буд дар ақтори олам ҳама бишуниданду бнздик вай омаданд ӯро ғамгин ва дилтанг ёфтанд гуфтанд меҳтари моро чаҳ расед ки чунин ғамнок ва дилтангаст ? Иблис гуфт дармондам дар кори Айюбу сабр кардани вай бар бало ва ҳар чаҳ донистам аз талбису тдлису фунуни ҳиялу всоўси ҷумлаи бакори доштаму пеши ваии барадам ва ҳеҷ бар вай зафар наёфтам . Гуфтанд он чаҳ дом буд аз домҳои макр ки бар роҳ одам наҳодӣ то ӯро аз биҳишт берун кардӣ ? гуфт зани вайро ҳаввои воситаи сохтам то макри худ дар ваии брондм , гуфтанд ӣнҷо тадбир ҳамонаст макрӣ бисоз бо зани вай ки ӯ зани худро фармони барад , ва аз роҳ биафтад , Иблис басӯрат мардии пери фарои пеш раҳма шуд гуфт : ё ИМАи аллоҳ шавҳарат куҷост ? гуфт онкӣ дар он мзблаҳи афкандау хӯрандагон дар ваии афтода , гуфт он Айюбаст он ҷавони зебои тани некӯ рӯй ва фарзандон дошт бидон ҷавонӣу зебоӣу моли фаровону неъмати тамом акнӯн аз он ҳеҷ намондааст ва ҳама нест гашта напиндорам ки ҳаргизи бон боз расед магари Айюби як гӯсфанди баноми ман қурбон кунад то ман ӯро баҳоли сиҳҳати бози орм ва он ҷавонӣу зебои ваии бози бинӣ , раҳма бигирист ва ҷазаъ кард он гуҳ биёмаду банк бар Айюб зад гуфт ё Айюб ҳатто маттии иъзбки рбки ин алмол ? ин алўлд ? ин алсдиқ ? ин лўнки алҳсн ? ин ҷсмки алҳсн ? азбҳи ҳзаҳи алсхлаҳу астрҳ . Айюб ки ин сухан аз вай бишунид донист ки Иблиси вайро фирефтаасту бод дар ваии дамида . Гуфт эй зани молу фарзанд ки ту бон май гӯйӣ ва банно ёфт он тҳсри михўрии он бмо ки дода буд ? гуфт : аллоҳи таъолӣ , гуфт чанд соли моро дар он бархӯрдорӣ буд ? гуфт ҳаштод сол , гуфт акнӯн чандаст ки мо дар блоиим ? гуфт ҳафт сол , гуфт вилки мо ансФти алои сабрати фии алблоءи смонини санаи комаи кнои фии алрхоءи смонини санау аллоҳи лӣни шФонии аллоҳи лоҷлднки моӣаҳи ҷилдаи амртнии ани азбҳи лғири аллоҳ . Айюб аз сари дилтангӣу зҷри савганд ёд кард ки агар шифо ёбам турои сад тозӣона бизанам бон ки маро мефармое то қурбон кунам бғири номи аллоҳ . Рӯи беруни шӯ аз наздики ман ки ман азин таому шароб ки ту оре нахӯраму туро на байнам . Раҳмаро аз наздики хеш берун кард ва танҳо бимонад бетаом ва бешароб ва беёр ва бемӯнис , тоқаташ барисед рӯй бар хок ниҳод гуфт : « рабаи أнии мусинии алзру أнти أрҳми алроҳмин » , фармон омад аз ҷаббори олами он соъат ки ё Айюби арФъи рأску аркзи брҷлк , сар бурдор эй Айюбу пои базмин зан . Айюби пой бар замин зад чашмае об падед омад ғуслӣ бар оварад он дарду азии пок аз ваии фурӯи рехти баҳоли тандурустӣу ҷавонӣу зебои хеш боз шуд , як бори дигари пой бар замин зад чашмае дигар пайдо шуд шарбатӣ хӯрд аз он ва дар ботини ваии ҳеҷ дард ва ранҷ намонад , бархест ва бар он болоӣ нишасту ҳалае зебои пўшониднд ӯро , он соъати раҳмаи онҷо ки буд дар дил вай афтод ки кори он мискини бемори гӯйӣ бача расед , танҳо ва оҷизаст дар он кносаҳ , ва донам ки ҳечкас вайро таомӣу шаробӣ набард биравам ва ӯро боз байнам набояд ки аз гуруснагии бимирад ё дад биёбоне ӯро ҳалок кунад , бархест ва биёмад ва ӯро дар он мавзе надид азин гӯша бидон гӯша тавоф мекард ва ӯро меҷуст ва мегирист ,у Айюб ӯро медид ки ҷуст ва ҷӯй мекард ,у раҳма ӯро ҷавонӣ зебо дид ҳалае некӯи пӯшида шармаш меомад ки фарои наздик вай шавад , охири Айюб ӯро бахуд хонд гуфт мо тридин ё ИМАи аллоҳ ?

قوله: «مَسَّنِیَ الضُّرُّ وَ أَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِینَ»، حسن گفت: ایوب هفت سال و اند ماه در آن کناسه گرفتار گشته و خورنده در وی افتاده و مردم از وی بگریخته مگر زن وی رحمه که با وی می‌بود و گاه گاه طعام بوی می‌آورد و ایوب در آن بلاء یک لحظه از ذکر اللَّه تعالی باز نماند پیوسته در ذکر و تسبیح بودی و در آن بلا صبر همی کرد و ابلیس از وی در ماند و حیلت وی برسید، بانگی و زعقه از وی رها شد که هر هر جا لشکر وی بود در اقطار عالم همه بشنیدند و بنزدیک وی آمدند او را غمگین و دلتنگ یافتند گفتند مهتر ما را چه رسید که چنین غمناک و دلتنگ است؟ ابلیس گفت درماندم در کار ایوب و صبر کردن وی بر بلا و هر چه دانستم از تلبیس و تدلیس و فنون حیل و وساوس جمله بکار داشتم و پیش وی بردم و هیچ بر وی ظفر نیافتم. گفتند آن چه دام بود از دامهای مکر که بر راه آدم نهادی تا او را از بهشت بیرون کردی؟ گفت زن وی را حوا واسطه ساختم تا مکر خود در وی براندم، گفتند اینجا تدبیر همانست مکری بساز با زن وی که او زن خود را فرمان برد، و از راه بیفتد، ابلیس بصورت مردی پیر فرا پیش رحمه شد گفت: یا امة اللَّه شوهرت کجاست؟ گفت آنکه در آن مزبله افکنده و خورندگان در وی افتاده، گفت آن ایوبست آن جوان زیبا تن نیکو روی و فرزندان داشت بدان جوانی و زیبایی و مال فراوان و نعمت تمام اکنون از آن هیچ نمانده است و همه نیست گشته نپندارم که هرگز بآن باز رسید مگر ایوب یک گوسفند بنام من قربان کند تا من او را بحال صحت باز آرم و آن جوانی و زیبایی وی باز بینی، رحمه بگریست و جزع کرد آن گه بیامد و بانک بر ایوب زد گفت یا ایوب حتی متی یعذبک ربّک این المال؟ این الولد؟ این الصدیق؟ این لونک الحسن؟ این جسمک الحسن؟ اذبح هذه السخلة و استرح. ایوب که این سخن از وی بشنید دانست که ابلیس وی را فریفته است و باد در وی دمیده. گفت ای زن مال و فرزند که تو بآن می‌گویی و بنا یافت آن تحسر میخوری آن بما که داده بود؟ گفت: اللَّه تعالی، گفت چند سال ما را در آن برخورداری بود؟ گفت هشتاد سال، گفت اکنون چند است که ما در بلاییم؟ گفت هفت سال، گفت ویلک ما انصفت الّا صبرت فی البلاء ثمانین سنة کما کنّا فی الرّخاء ثمانین سنة و اللَّه لئن شفانی اللَّه لاجلدنک مائة جلدة امرتنی ان اذبح لغیر اللَّه. ایوب از سر دلتنگی و ضجر سوگند یاد کرد که اگر شفا یابم ترا صد تازیانه بزنم بآن که مرا می‌فرمایی تا قربان کنم بغیر نام اللَّه. رو بیرون شو از نزدیک من که من ازین طعام و شراب که تو آری نخورم و ترا نه بینم. رحمه را از نزدیک خویش بیرون کرد و تنها بماند بی‌طعام و بی‌شراب و بی‌یار و بی‌مونس، طاقتش برسید روی بر خاک نهاد گفت: «رَبَّهُ أَنِّی مَسَّنِیَ الضُّرُّ وَ أَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِینَ»، فرمان آمد از جبّار عالم آن ساعت که‌ یا ایوب ارفع رأسک و ارکض برجلک‌، سر بردار ای ایوب و پای بزمین زن. ایوب پای بر زمین زد چشمه‌ای آب پدید آمد غسلی بر آورد آن درد و اذی پاک از وی فرو ریخت بحال تندرستی و جوانی و زیبایی خویش باز شد، یک بار دیگر پای بر زمین زد چشمه‌ای دیگر پیدا شد شربتی خورد از آن و در باطن وی هیچ درد و رنج نماند، برخاست و بر آن بالایی نشست و حلّه‌ای زیبا پوشانیدند او را، آن ساعت رحمه آنجا که بود در دل وی افتاد که کار آن مسکین بیمار گویی بچه رسید، تنها و عاجز است در آن کناسه، و دانم که هیچکس وی را طعامی و شرابی نبرد بروم و او را باز بینم نباید که از گرسنگی بمیرد یا دد بیابانی او را هلاک کند، برخاست و بیامد و او را در آن موضع ندید ازین گوشه بدان گوشه طواف میکرد و او را میجست و میگریست، و ایوب او را میدید که جست و جوی میکرد، و رحمه او را جوانی زیبا دید حلّه‌ای نیکو پوشیده شرمش میآمد که فرا نزدیک وی شود، آخر ایوب او را بخود خواند گفت ما تریدین یا امة اللَّه؟

эй зан чаҳ мехоҳӣ ва чаҳ меҷӯӣ ? гуфт он бемори мбтлӣ ки ӣнҷои афтода буд наме байнам ӯроу митрсм ки ҳалоки гашт , Айюб гуфт ӯ туро ки бошад ? гуфт шавҳар манаст : гуфт агар ӯро бибинӣ бози шиносӣ ? пас раҳмаи нек дар вай таъаммул кард гуфт : аммо анаи ашбаҳи халқи аллоҳи бки ази кони сҳиҳо . Гуфт он гуҳ ки тундараст буд бтўи сахт монандаи буд , гуфт пас андӯҳи мадор ки ман Айюбам . Ва гуфтаанд Айюб табассумӣ кард дандони зўоҳки вай пайдо шуд раҳма ӯро бон шинохт бархесту даст дар гардан вай оварад . Ибн аббос гуфт :у алзии нафаси абди аллоҳи бедаи мо Форқтаҳи ман ъноқаҳ ҳатто мари бҳмои кули моли лҳмоу валад . Ва ирўии ани Иблиси қоли лҳои асҷдии лии саҷда ҳатто арад алейк алмолу алоўлоду аъоФии зўҷк , Фрҷъти илои Айюби Фохбртаҳи бмои қоли лҳои Фқоли қади атоки адуи аллоҳи лиФтнки ани динки сами ақсми ани ъоФоаҳи аллоҳи лизрбҳои моӣаҳи ҷилда , ва қол ъанд злки мусинии алзри ман тамаъи Иблиси фии суҷуди ҳурматии ?лау дъоӣаҳи Аёҳо ва Аёӣ илои алкФр . Ва қоли вҳб : канти амрأаҳи Айюби тъмли ллносу тҷиӣаҳи бқўтаҳи Флмои толи алайҳои алблоءу сӣмҳои анноси Флми тстъмлҳои аҳади алтмсти ?лаи иўмои ман алоёми мо ттъмаҳи Фмои ваҷдати шиӣои Фҷзти қрнои ман раъсҳо Фбоътаҳи брғиФи Фоттаҳ ба , Фқоли лҳои ин қрнк ? Фохбртаҳи Фҳинӣзи қоли мусинии алзр . Ва қили блғти алоклаҳи лисонау қалбаи ФхоФи ани изъФи ани аззикру алФкр , Фқоли мусинии алзр . Ва қил сиқтат манеҳ дӯдаи фардҳо илои мавзеҳо Фқол : куллӣ қади ҷълнии аллоҳи тъомки Фъзтаҳи ъзаҳи зоди алмҳои алии ҷамеъи мо қосии ман ъзи алдидони Фқоли мусинии алзр . Фнўдии ман ахтёрки мски алзри лои ман ихтиёрӣ ,у қили навадӣ ё Айюби тзҳри алрҷўлиаҳи ман нФск ъанд тзўли блоӣнои алейк Фқоли мусинии алзр , лои қарори мъку лои фирори мнк ,у қили анқтъи анҳу алўҳии аёмои Фқоли мусинии алзр ,у қили ?ераади алслоаҳи Флми иқдри алайҳои Фқоли мусинии алзр ,у қили алзри ҳоҳнои алшитон , лқўлаҳи мусинии алшитони бнсбу азоб , ?фони қили ани аллоҳи самоаи соброу қади азҳари алшкўӣу алҷзъи бқўлаҳи мусинии алзру мусинии алшитони бнсб ? қили лӣси ҳозои шкоиаҳ , анмои ҳўи дъоءи бадалели қавлаи ъзу ҷл : « Фостҷбнои ?ла » алии ани алҷзъи анмои ҳўи фии алшкўии илои алхлқи Фомои алшкўии илои аллоҳи ъзу ҷли Флои икўни ҷзъоу лои тарки сабр , комаи қоли ёқӯб : намои أшкўои бсӣу ҳузнии إлии аллоҳ

ای زن چه میخواهی و چه میجویی؟ گفت آن بیمار مبتلی که اینجا افتاده بود نمی‌بینم او را و میترسم که هلاک گشت، ایوب گفت او ترا که باشد؟ گفت شوهر منست: گفت اگر او را ببینی باز شناسی؟ پس رحمه نیک در وی تأمل کرد گفت: اما انّه اشبه خلق اللَّه بک اذ کان صحیحا. گفت آن گه که تندرست بود بتو سخت ماننده بود، گفت پس اندوه مدار که من ایوبم. و گفته‌اند ایوب تبسّمی کرد دندان ضواحک وی پیدا شد رحمه او را بآن شناخت برخاست و دست در گردن وی آورد. ابن عباس گفت: و الّذی نفس عبد اللَّه بیده ما فارقته من عناقه حتی مر بهما کلّ مال لهما و ولد. و یروی انّ ابلیس قال لها اسجدی لی سجدة حتی اردّ علیک المال و الاولاد و اعافی زوجک، فرجعت الی ایوب فاخبرته بما قال لها فقال قد اتاک عدوّ اللَّه لیفتنک عن دینک ثم اقسم ان عافاه اللَّه لیضربها مائة جلدة، و قال عند ذلک مسّنی الضّر من طمع ابلیس فی سجود حرمتی له و دعائه ایّاها و ایّای الی الکفر. و قال وهب: کانت امرأة ایوب تعمل للناس و تجیئه بقوته فلمّا طال علیها البلاء و سئمها الناس فلم تستعملها احد التمست له یوما من الایام ما تطعمه فما وجدت شیئا فجزّت قرنا من رأسها فباعته برغیف فاتته به، فقال لها این قرنک؟ فاخبرته فحینئذ قال مسّنی الضّر. و قیل بلغت الاکلة لسانه و قلبه فخاف ان یضعف عن الذکر و الفکر، فقال مسّنی الضّر. و قیل سقطت منه دودة فردّها الی موضعها فقال: کلی قد جعلنی اللَّه طعامک فعضته عضة زاد المها علی جمیع ما قاسی من عضّ الدّیدان فقال مسّنی الضّر. فنودی من اختیارک مسّک الضّر لا من اختیاری، و قیل نودی یا ایوب تظهر الرجولیة من نفسک عند تزول بلائنا علیک فقال مسّنی الضّر، لا قرار معک و لا فرار منک، و قیل انقطع عنه الوحی ایّاما فقال مسّنی الضّر، و قیل اراد الصلاة فلم یقدر علیها فقال مسّنی الضّر، و قیل الضّر هاهنا الشیطان، لقوله مسّنی الشیطان بنصب و عذاب، فان قیل انّ اللَّه سمّاه صابرا و قد اظهر الشکوی و الجزع بقوله مسّنی الضّر و مسّنی الشیطان بنصب؟ قیل لیس هذا شکایة، انّما هو دعاء بدلیل قوله عزّ و جل: «فَاسْتَجَبْنا لَهُ» علی ان الجزع انّما هو فی الشکوی الی الخلق فامّا الشکوی الی اللَّه عزّ و جل فلا یکون جزعا و لا ترک صبر، کما قال یعقوب:نَّما أَشْکُوا بَثِّی وَ حُزْنِی إِلَی اللَّهِ‌

. Қоли Сафёни бен ъиинаҳ :у кзлки ман азҳари алшкўии илои анносу ҳўи рози бқзоءи аллоҳи лои икўни злки ҷзъо , кома

. قال سفیان بن عیینة: و کذلک من اظهر الشکوی الی الناس و هو راض بقضاء اللَّه لا یکون ذلک جزعا، کما

Рӯй ани Ҷабраили дахли алӣ алнабӣ ( с ) фии маразаи Фқол : Киеви тҷдк ? қоли аҷднии мғмўмо , аҷднии мкрўбо .

روی انّ جبرئیل دخل علی النبی (ص) فی مرضه فقال: کیف تجدک؟ قال اجدنی مغموما، اجدنی مکروبا.

Ва қоли лъоӣшаҳи ҳайни қолати вои рأсоаҳи бали анои вои рأсоаҳ .

و قال لعائشة حین قالت وا رأساه بل انا وا رأساه.

Фостҷбнои ?лае астҷбнои дуоа , « ФкшФнои мо ба ман зр » , азлнои анҳу алблоءи алзии кони фӣа , « отиноаҳи أҳлаҳ » эй авлода ва ҳам ъушраи Бенин ,у қили сабъаи Бенину слоси бенот ,у қили сабъау сабъ . Ва мслҳми мъҳм , қоли ибни аббос : аҳиии аллоҳи авлодаи боъёнҳму амволау мўошиаҳ ва мислҳоу мслҳми мъҳм ,у қили ради авлодау абқоҳм ҳатто ҷаъли ман нслҳми мслҳм . Рӯй ани ибни аббоси ани аллоҳи таъолии ради илои алмрأаҳи шабобҳо Фўлдти ?лаи сета ва ъушрин зкро .

فَاسْتَجَبْنا لَهُ ای استجبنا دعاه، «فَکَشَفْنا ما بِهِ مِنْ ضُرٍّ»، ازلنا عنه البلاء الّذی کان فیه، «آتَیْناهُ أَهْلَهُ» ای اولاده و هم عشرة بنین، و قیل سبعة بنین و ثلاث بنات، و قیل سبعة و سبع. وَ مِثْلَهُمْ مَعَهُمْ، قال ابن عباس: احیی اللَّه اولاده باعیانهم و امواله و مواشیه و مثلها و مثلهم معهم، و قیل ردّ اولاده و ابقاهم حتی جعل من نسلهم مثلهم. روی عن ابن عباس انّ اللَّه تعالی ردّ الی المرأة شبابها فولدت له ستة و عشرین ذکرا.

Раҳмаи ман ъндно Эй наамма алайҳи ман ъндно . Ва зикрии ллъобдини иқтдўн ба фии алсбри алии алблоءу алшкри алии алнъмоء .

رَحْمَةً مِنْ عِنْدِنا ای نعمة علیه من عندنا. وَ ذِکْری‌ لِلْعابِدِینَ یقتدون به فی الصبر علی البلاء و الشکر علی النعماء.

Рӯй ақабаи бен омири ан алнабӣ ( с ) қол : аўҳии аллоҳи таъолии илои Айюб , тдрии мо знбки ъндӣ ҳатто абтлитк ? қоли ло ё раб , қоли дахлати алии фиръавни Фодҳнти ?лаи бклмтин .

روی عقبة بن عامر عن النبی (ص) قال: اوحی اللَّه تعالی الی ایوب، تدری ما ذنبک عندی حتّی ابتلیتک؟ قال لا یا رب، قال دخلت علی فرعون فادهنت له بکلمتین.

Ва қили астъони раҷули Айюби алии зулми идрؤаҳи анҳу Флми иънаҳи Фобтлӣ .

و قیل استعان رجل ایوب علی ظلم یدرؤه عنه فلم یعنه فابتلی.

Ва рӯй анаи мтри алии Айюби ҷроди ман зҳби Фҷъли иҷмъаҳу иҷълаҳи фии сўбаҳи Фқол ё Айюб аммо тшбъ ? Фқол ва ман ишбъи ман рҳмтк .

و روی انّه مطر علی ایوب جراد من ذهب فجعل یجمعه و یجعله فی ثوبه فقال یا ایوب اما تشبع؟ فقال و من یشبع من رحمتک.

«у إсмоъил » яънеу азкри Исмоил , ҳўи ибни иброҳӣм . «у إдрис » ҳўи ахнўх .

«وَ إِسْماعِیلَ» یعنی و اذکر اسماعیل، هو ابن ابراهیم. «وَ إِدْرِیسَ» هو اخنوخ.

«у зои алкФл » саммии зои алкФли лонаи такаффули бомари ФўФӣ ба ,у злки мо рӯй ан набиё ман анбёء банӣ Исроили аўҳии аллоҳи илайҳ анӣ аред қабзи рўҳк . Фоързи млкки алӣ банӣ Исроил , Фмни такаффули лаки анаи ислии боллили лои евтару исўми болнҳору лои иФтру иқзии байни анносу лои иғзби ФодФъи млкки илайҳ , ФФъли злк . Фқоми шоби Фқоли аткФли лаки бҳзои ФткФлу вФӣ ба , Фшкри аллоҳи ?лау нбأаҳ , феълии ҳозои алқўли алкФли бмънии алкФолаҳ .

«وَ ذَا الْکِفْلِ» سمی ذا الکفل لانّه تکفل بامر فوفی به، و ذلک ما روی انّ نبیا من انبیاء بنی اسرائیل اوحی اللَّه الیه انّی ارید قبض روحک. فاعرض ملکک علی بنی اسرائیل، فمن تکفل لک انه یصلّی باللّیل لا یفتر و یصوم بالنّهار و لا یفطر و یقضی بین الناس و لا یغضب فادفع ملکک الیه، ففعل ذلک. فقام شاب فقال اتکفل لک بهذا فتکفل و وفی به، فشکر اللَّه له و نبأه، فعلی هذا القول الکفل بمعنی الکفالة.

Ва қили саммии зои алкФли лъзми ҳаззаи ман ибодаи аллоҳ ва ман савоба ,у алкФли алҳзи алъзим . Ман қавлаи таъолӣ : « иؤткми кФлини ман раҳмата » .

و قیل سمّی ذا الکفل لعظم حظّه من عبادة اللَّه و من ثوابه، و الکفل الحظّ العظیم. من قوله تعالی: «یُؤْتِکُمْ کِفْلَیْنِ مِنْ رَحْمَتِهِ».

Ва қили кони рҷлои солҳои абди аллоҳи фии ғори ҷабал ,у алкФли алҷбл ,у ахтлФўои фии анаи ҳилл кон набиё . Ва қили ҳўи Илёсу қили ҳўи закариё ,у қили ҳўи Юшаъ бен навен . Ва қоли алҳсн : ҳўи набии исмаи зўи алкФл . Ва қоли абӯи Мӯсои алошърӣ : лам икн набиёу локини кони ъбдои солҳои исмаи зўи алкФл . Ва фии злки мо рӯй ибни умри қол : самъат алнабӣ ( с ) иҳдси ҳдисои луи лами асмъаҳи алои мара ӯ мртини лами аҳдс ба , смътаҳ манеҳ аксари ман сабъи мароти қол : « кони фӣ банӣ Исроили раҷули иқоли ?лаи зўи алкФли лои инзъи ани занби амалаи Фотбъи амрأаҳи Фоътоҳои сетин динорои алии ани тътиаҳи нафасҳо , Флмои қъди минҳои мақъади алрҷли ман алмрأаҳи аръдту бкти Фқоли мо ибкик ? қолати ман ҳозои алъамали мо ъмлтаҳи қт , қоли акрҳтк ? қолати лоу локини ҳмлтнии алайҳи алҳоҷаҳ , Фқоли азҳбии Фҳўи лак . Сами қол :у аллоҳи лои аъсии аллоҳ абадан Фмоти ман лайлатааи Фқили моти зўи алкФл , Фўҷдўои алии боби дораи мктўбои ани аллоҳи ғФри лзии алкФл » .

و قیل کان رجلا صالحا عبد اللَّه فی غار جبل، و الکفل الجبل، و اختلفوا فی انّه هل کان نبیّا. و قیل هو الیاس و قیل هو زکریا، و قیل هو یوشع بن نون. و قال الحسن: هو نبیّ اسمه ذو الکفل. و قال ابو موسی الاشعری: لم یکن نبیّا و لکن کان عبدا صالحا اسمه ذو الکفل. و فی ذلک ما روی ابن عمر قال: سمعت النبی (ص) یحدّث حدیثا لو لم اسمعه الّا مرّة او مرّتین لم احدث به، سمعته منه اکثر من سبع مرّات قال: «کان فی بنی اسرائیل رجل یقال له ذو الکفل لا ینزع عن ذنب عمله فاتبع امرأة فاعطاها ستین دینارا علی ان تعطیه نفسها، فلمّا قعد منها مقعد الرجل من المرأة ارعدت و بکت فقال ما یبکیک؟ قالت من هذا العمل ما عملته قطّ، قال اکرهتک؟ قالت لا و لکن حملتنی علیه الحاجة، فقال اذهبی فهو لک. ثم قال: و اللَّه لا اعصی اللَّه ابدا فمات من لیلته فقیل مات ذو الکفل، فوجدوا علی باب داره مکتوبا انّ اللَّه غفر لذی الکفل».

« кули ман алсобрин » эй кули ҳؤлоءи алмзкўрини мўсўФўни болсбр .

«کُلٌّ مِنَ الصَّابِرِینَ» ای کل هؤلاء المذکورین موصوفون بالصبر.

«у أдхлноҳми фии рҳмтно » эй ғмртҳми алрҳмаҳи Фикўни ҳозои аблғи ман рҳмноҳм ,у қили алрҳмаҳи ҳоҳнои алнбўаҳ . « إнҳми ман алсолҳин » эй ман алонбёءи смўои солеҳин лони слоҳҳми лои ишўбаҳи кидири алФсод ,у қили байни алҳкму алмънии алҳкми сбрҳму слоҳҳм ,у алмънии адхолаҳи аёҳми фии алрҳмаҳу қади тзмнти алоиаҳи тасаллӣа алнабӣ ( с )у алмؤмнину тақвоаи қлўбҳми алии алблиаҳу алҳси алии алсбри алайҳои линолўои бзлки хайри алднёу алохраҳ .

«وَ أَدْخَلْناهُمْ فِی رَحْمَتِنا» ای غمرتهم الرحمة فیکون هذا ابلغ من رحمناهم، و قیل الرحمة هاهنا النبوّة. «إِنَّهُمْ مِنَ الصَّالِحِینَ» ای من الانبیاء سمّوا صالحین لانّ صلاحهم لا یشوبه کدر الفساد، و قیل بین الحکم و المعنی الحکم صبرهم و صلاحهم، و المعنی ادخاله ایّاهم فی الرحمة و قد تضمنت الایة تسلیة النبی (ص) و المؤمنین و تقویة قلوبهم علی البلیّة و الحثّ علی الصبر علیها لینالوا بذلک خیر الدنیا و الآخرة.