Қавла : « ва мо ҷълнои лбшри ман қблки алхлд » эй давоми албқоءи фии алднё , « أи Фإни мати фаҳми алхолдўн » эй фаҳми алхолдўни ани мат , ин ҷавоби мушрикон Қурайшаст ки ҳалоки пайғамбар борзў мехостанд мегуфтанд : « нтрбс ба риби алмнўн » чашм ниҳодаем бон ки ӯ бимирад ва боз раҳем азу , раб алъзаҳ гуфт ту бимирӣ на эшон хоҳанд буд ки эшон ҳам бимиранд . Ҳамонаст ки гуфт : « إнк мет ва إнҳм метун » . Яъне ки дар марг шамотат нест ки баҳама кас хоҳад расед ва ҳар касе хоҳад чашид , инаст ки гуфт ҷли ҷалола : « кули нафаси зоиқаи аламут » эй кули зии ҷасаду рӯҳи сизўқу иқосии мрораҳи аламут , дар офариниш касе нест ки шарбат марг начишад ҳам Фриштаҳи муқарраб ва ҳам пайғомбари мурсал .

قوله: «وَ ما جَعَلْنا لِبَشَرٍ مِنْ قَبْلِکَ الْخُلْدَ» ای دوام البقاء فی الدنیا، «أَ فَإِنْ مِتَّ فَهُمُ الْخالِدُونَ» ای فهم الخالدون ان متّ، این جواب مشرکان قریش است که هلاک پیغمبر بآرزو میخواستند میگفتند: «نَتَرَبَّصُ بِهِ رَیْبَ الْمَنُونِ» چشم نهاده‌ایم بآن که او بمیرد و باز رهیم ازو، رب العزة گفت تو بمیری نه ایشان خواهند بود که ایشان هم بمیرند. همانست که گفت: «إِنَّکَ مَیِّتٌ وَ إِنَّهُمْ مَیِّتُونَ». یعنی که در مرگ شماتت نیست که بهمه کس خواهد رسید و هر کسی خواهد چشید، اینست که گفت جل جلاله: «کُلُّ نَفْسٍ ذائِقَةُ الْمَوْتِ» ای کلّ ذی جسد و روح سیذوق و یقاسی مرارة الموت، در آفرینش کسی نیست که شربت مرگ نچشد هم فریشته مقرب و هم پیغامبر مرسل.

Он рӯз ки « кули ман алайҳои ?фон » аз осмон фурӯ омад яъне ки ҳар чаҳ дар замин халқаст марг бар эшон равонасту фанои ҳосил эшонаст , Фриштгони осмон тамаъ доштанд ки чун аҳли заминро махсӯс кард бФно , эшонро бақо бошад бар давом , то оят омад ки : « кули шайъи ءи ҳолки إлои виҷҳа » он гуҳи эшон дил бар марг ниҳоданд ва донистанд ки дар осмону замин ҳечкас нест аз махлуқон ки бар ақабаи марг гузар накунад , ва он шарбат қаҳр начишад агар дар кули олам касеро аз қаҳри марги халос будӣ Мустафои арабӣ будӣ ки Сайиду сарвари коиноту нуқтаи доираи ҳодисот буд ,у бнздики аллоҳи таъолии азизу макрам буд , ва бо вай мегуяд анк мет . Ъоӣшаҳ ривоят мекунад аз Мустафо ки гуфт : « ман асиби мнкми бмсибаҳи баъдии Флитъзи бмсибтаҳ бе »

آن روز که «کُلُّ مَنْ عَلَیْها فانٍ» از آسمان فرو آمد یعنی که هر چه در زمین خلقست مرگ بر ایشان روانست و فنا حاصل ایشان است، فریشتگان آسمان طمع داشتند که چون اهل زمین را مخصوص کرد بفنا، ایشان را بقا باشد بر دوام، تا آیت آمد که: «کُلُّ شَیْ‌ءٍ هالِکٌ إِلَّا وَجْهَهُ» آن گه ایشان دل بر مرگ نهادند و دانستند که در آسمان و زمین هیچکس نیست از مخلوقان که بر عقبه مرگ گذر نکند، و آن شربت قهر نچشد اگر در کل عالم کسی را از قهر مرگ خلاص بودی مصطفی عربی بودی که سیّد و سرور کاینات و نقطه دایره حادثات بود، و بنزدیک اللَّه تعالی عزیز و مکرم بود، و با وی میگوید انّک میّت. عائشه روایت میکند از مصطفی که گفت: «من اصیب منکم بمصیبة بعدی فلیتعز بمصیبته بی»

Ҳар крои баъд аз ман мусӣбатӣ расад буфоти азизӣ то вафоти ман ёд кунад ва худро бони таъзият ва таслият диҳад . Аз ӣнҷо оғоз кунам қиссаи вафоти Мустафо ( с ) чунон ки нақулла ахбору ҳамлаи осор ривоят карданд босноди дуруст аз ҷобири бен абди аллоҳу абди аллоҳи бен аббос ки гуфтанд : ки он рӯз ки Ҷабраили амини пайки ҳазрат , бурид раҳмати сӯраи алнср аз осмони иззат фурӯд оварад Мустафо гуфт : ё Ҷабраили нафасии қади нъит эй Ҷабраили моро аз қаҳри марг хабар додаанд моно ки ҳангом рафтани наздики гашту офтоби умри басар девор расед , Ҷабраил гуфт : ё Муҳамад «у ллохраҳи хайри лаки ман алأўлӣу лсўФи иътики рбки Фтрзӣ » он гуҳи расӯли худои балолро фармуд то Нидо кард гуфт алслоаҳи ҷомеъа . Муҳоҷиру ансори ҷумла ҳозир шуданд дар масҷид , расӯли худои намози бгзорди он гуҳ бар минбар шуду хутбае балиғ хондан гирифт чун касе ки видоъ кунад гуфт : « ё аиҳо аннос эй набии канти лакам ? »

هر کرا بعد از من مصیبتی رسد بوفات عزیزی تا وفات من یاد کند و خود را بآن تعزیت و تسلیت دهد. از اینجا آغاز کنم قصه وفات مصطفی (ص) چنان که نقله اخبار و حمله آثار روایت کردند باسناد درست از جابر بن عبد اللَّه و عبد اللَّه بن عباس که گفتند: که آن روز که جبرئیل امین پیک حضرت، برید رحمت سوره النصر از آسمان عزت فرود آورد مصطفی گفت: یا جبرئیل نفسی قد نعیت‌ ای جبرئیل ما را از قهر مرگ خبر داده‌اند مانا که هنگام رفتن نزدیک گشت و آفتاب عمر بسر دیوار رسید، جبرئیل گفت: یا محمّد «وَ لَلْآخِرَةُ خَیْرٌ لَکَ مِنَ الْأُولی‌ وَ لَسَوْفَ یُعْطِیکَ رَبُّکَ فَتَرْضی‌» آن گه رسول خدا بلال را فرمود تا ندا کرد گفت الصلاة جامعة. مهاجر و انصار جمله حاضر شدند در مسجد، رسول خدا نماز بگزارد آن گه بر منبر شد و خطبه‌ای بلیغ خواندن گرفت چون کسی که وداع کند گفت: «یا ایّها الناس ایّ نبی کنت لکم؟»

Чигуна пайғомбарӣ будам шуморо ваҳии ҳақ чигуна гзордму пайғому номаи малик чун расонидам ? ёрон гуфтанд ҷзоки аллоҳи ман набии хирои фалақади канти лнои колоби арраҳиму колохи алносҳи алмшФқи адити рисолоти аллоҳу блғтнои ваҳйау даъвати илои сиблати рбки болҳкмаҳу алмўъзаҳи алҳасана . эй Сайид чаҳ гўӣими бкдоми забони туро стоӣиму сноءи ту бсзои ту кӣ тавонем , ту моро чун падари меҳрбон будӣ ва чун бародари мушфиқ насиҳат кардӣ , маҳҷӯронро шафиъ будӣ мурӣдонро далел будӣ , даравишонро мӯнис будӣ , ваҳии поку рисолати ҳақи бшрту Ромати гзордӣ , халқро бад-ӣни ислому миллат дуруст хондӣ . Он гуҳи расӯли худои савганди ниҳод бар ёрон ки ба ягонагии худоу баҳақи ман бар шумо ки ҳар кро бар ман қисосӣ аст бархезад ва ҳамин соъат аз ман қисос хоҳад пеш аз қисоси қиёмат , ва ин сухани се бор гуфт охир перӣ бархест аз миёни қавм , номи ваии ъкошаҳи пои басари мардум дар май ниҳод то наздик Мустафо расед гуфт ё расӯли аллоҳ агар на он будӣ ки се бор савганд додӣу дархостии ман брнхостмӣ , падару модари ман Фдоءи ту боди ин сухан ки хоҳам гуфт на гуфтамӣ , вақте ман бо ту дар ғзоӣӣ будаму аллоҳи моро нусрат доду фатҳ бар омад , чун боз гаштем ноқаи ман пеши ноқаи ту баромади ман аз ноқаи фурӯи омадам то пои мубораки турои бӯсаи даҳуми қзити худро броҳихтӣ ва бар паҳлавӣ ман задӣ , надонам маро бқсд задӣ ё бқсд ноқа задӣ ва бар ман омад . Расӯл худо гуфт : ё ъкошаҳи аъизки бҷлоли аллоҳи ани итъмдки расӯли аллоҳи болзрб .

چگونه پیغامبری بودم شما را وحی حق چگونه گزاردم و پیغام و نامه ملک چون رسانیدم؟ یاران گفتند جزاک اللَّه من نبی خیرا فلقد کنت لنا کالاب الرحیم و کالاخ الناصح المشفق ادّیت رسالات اللَّه و بلغتنا وحیه و دعوت الی سبیل ربک بالحکمة و الموعظة الحسنة. ای سید چه گوئیم بکدام زبان تو را ستائیم و ثناء تو بسزای تو کی توانیم، تو ما را چون پدر مهربان بودی و چون برادر مشفق نصیحت کردی، مهجوران را شفیع بودی مریدان را دلیل بودی، درویشان را مونس بودی، وحی پاک و رسالت حق بشرط و رمّت گزاردی، خلق را بدین اسلام و ملت درست خواندی. آن گه رسول خدا سوگند نهاد بر یاران که به یگانگی خدا و بحق من بر شما که هر کرا بر من قصاصی است برخیزد و همین ساعت از من قصاص خواهد پیش از قصاص قیامت، و این سخن سه بار گفت آخر پیری برخاست از میان قوم، نام وی عکاشه پای بسر مردم در می‌نهاد تا نزدیک مصطفی رسید گفت یا رسول اللَّه اگر نه آن بودی که سه بار سوگند دادی و درخواستی من برنخاستمی، پدر و مادر من فداء تو باد این سخن که خواهم گفت نه گفتمی، وقتی من با تو در غزائی بودم و اللَّه ما را نصرت داد و فتح بر آمد، چون باز گشتیم ناقه من پیش ناقه تو برآمد من از ناقه فرو آمدم تا پای مبارک ترا بوسه دهم قضیت خود را برآهیختی و بر پهلوی من زدی، ندانم مرا بقصد زدی یا بقصد ناقه زدی و بر من آمد. رسول خدا گفت: یا عکاشة اعیذک بجلال اللَّه ان یتعمدک رسول اللَّه بالضرب.

Он гуҳи балолро фармуд то бсроӣ Фотима раваду қзиб ммшўқ биорад , балол аз масҷид берун шуд даст бар сари ниҳода ва Нидо мезанад ки инак расӯли худоӣ аз нафаси хеш қисос медиҳад , омад то дар ҳуҷраи Фотима ва дар бузад ва гуфт эй духтари расӯли худои қзити ммшўқи бмни даҳ , Фотима гуфт , эй балоли падари ман қзиб аз баҳр чаҳ мехоҳад ?у имрӯз на рӯз ҳаҷаст ва на рӯзи азо . Балол гуфт : ё Фотимаи мо ағФлки ъмои фӣаи Абуки ани расӯли аллоҳи иўдъи аддӣну иФорқи алднёу иътии алқсоси ман нафса . эй Фотимаи сахт ғофил нишаста ва аз ҳолу кори падар бе хабари мондае ки дунёро видоъ мекунаду сози сафар охират месозад , ва аз нафаси худ қисос медиҳад , Фотима гуфт эй балоли кро дил диҳад ки аз расӯли худо қисос хоҳад ?

آن گه بلال را فرمود تا بسرای فاطمه رود و قضیب ممشوق بیارد، بلال از مسجد بیرون شد دست بر سر نهاده و ندا میزند که اینک رسول خدای از نفس خویش قصاص میدهد، آمد تا در حجره فاطمه و در بزد و گفت ای دختر رسول خدا قضیت ممشوق بمن ده، فاطمه گفت، ای بلال پدر من قضیب از بهر چه میخواهد؟ و امروز نه روز حج است و نه روز عزا. بلال گفت: یا فاطمة ما اغفلک عمّا فیه ابوک انّ رسول اللَّه یودّع الدّین و یفارق الدّنیا و یعطی القصاص من نفسه. ای فاطمه سخت غافل نشسته و از حال و کار پدر بی خبر مانده‌ای که دنیا را وداع میکند و ساز سفر آخرت میسازد، و از نفس خود قصاص میدهد، فاطمه گفت ای بلال کرا دل دهد که از رسول خدا قصاص خواهد؟

эй балол агар ночораст бории ҳасану ҳусайнро гӯй то ҳўолти он қисос бо худ гиранд , ва он ҳукм бар эшон баронанд на бар расӯли худо . Балол қзиб овараду бадаст расӯл дод ,у расӯли бадаст ъкошаҳ дод , абӯи бикру умр чун он ҳоли диданди бархестанди гирён ва сӯзон гуфтанд : ё ъкошаҳҳо нҳни байни идики Фоқтси мноу лои тқтси ман расӯли аллоҳ . Расӯли худо чун эшонро бар он сифат дид гуфт амз ё бо бикру анат ё умри Фқди урфи аллоҳи мконкмоу мқомкмо , алии бен абии толиб ( ъ ) бархест гуфт ё ъкошаҳи анои фии алҳёҳи байни ядии расӯли аллоҳу лои ттиби нафасии ани тзрби расӯли аллоҳи Фҳзои зуҳрӣу батнии ақтси манӣ бидку аҷлднии моӣаҳу лои тқтси ман расӯли аллоҳ .

ای بلال اگر ناچارست باری حسن و حسین را گوی تا حوالت آن قصاص با خود گیرند، و آن حکم بر ایشان برانند نه بر رسول خدا. بلال قضیب آورد و بدست رسول داد، و رسول بدست عکاشه داد، ابو بکر و عمر چون آن حال دیدند برخاستند گریان و سوزان گفتند: یا عکاشة ها نحن بین یدیک فاقتص منّا و لا تقتص من رسول اللَّه. رسول خدا چون ایشان را بر آن صفت دید گفت امض یا با بکر و انت یا عمر فقد عرف اللَّه مکانکما و مقامکما، علی بن ابی طالب (ع) برخاست گفت یا عکاشة انا فی الحیاة بین یدی رسول اللَّه و لا تطیب نفسی ان تضرب رسول اللَّه فهذا ظهری و بطنی اقتص منّی بیدک و اجلدنی مائة و لا تقتص من رسول اللَّه.

Расӯли худо ӯро гуфт ё алии ақъд , Фқди урфи аллоҳи мқомку нитк , ҳасану ҳусайни бзорӣ пеш омаданду хештанро бар ъкошаҳ арз карданд ва гуфтанд ё ъкошаҳи أи лӣси тааллуми анои сбтои расӯли аллоҳи Фолқсоси мнои колқсоси ман расӯли аллоҳ .

رسول خدا او را گفت‌ یا علی اقعد، فقد عرف اللَّه مقامک و نیّتک‌، حسن و حسین بزاری پیش آمدند و خویشتن را بر عکاشه عرض کردند و گفتند یا عکاشة أ لیس تعلم انّا سبطا رسول اللَّه فالقصاص منّا کالقصاص من رسول اللَّه.

Ҳам чунон расӯли худои эшонро дилхушӣ дод ва сокин кард ва гуфт :

هم چنان رسول خدای ایشان را دلخوشی داد و ساکن کرد و گفت:

Ақъдо ё қртии Айнии лонсии аллоҳи лкмои ҳозои алмқом .

اقعدا یا قرّتی عینی لانسی اللَّه لکما هذا المقام.

Пас гуфт эй ъкошаҳ бизан агар мезанӣ , ъкошаҳ гуфт ё расӯли аллоҳи он рӯз ки он қзиб бар ман омад паҳлавии ман бараҳна буд , расӯли ҷома аз паҳлу боз гирифт чунон ки хуршеди шуъоъу нури худ бар замини афканд то тлأлؤи нур аз паҳлавии расӯл бар қавм афтод ёрони ҳамаи фарёду ғарив дар гирифтанд . Ъкошаҳ бурҷаст ва рӯй бар паҳлавӣ расӯл молида ва мегуфт Фдоки абӣу уммӣ , падару модари ман фидои ту бод чаҳ ҷой онаст ки ман аз ту қисос хоҳаму крои худ дил диҳад ки аз ту қисос хоҳад ъкошаҳро ҳазор ҷон боистӣ ки фидои ин соъат кардӣ , расӯл худо гуфт : аммо ани тзрб ва аммо ани тъФў ? Фқоли қади афвати ънки рҷоءи ани иъФўи аллоҳи ании фии алқёмаҳ . Фқол алнабӣ ( с ) : « ман ?ераади ани инзри илои рафиқии фии алҷнаҳи Флинзри илои ҳозои ашшайх »

پس گفت ای عکاشه بزن اگر میزنی، عکاشه گفت یا رسول اللَّه آن روز که آن قضیب بر من آمد پهلوی من برهنه بود، رسول جامه از پهلو باز گرفت چنان که خورشید شعاع و نور خود بر زمین افکند تا تلألؤ نور از پهلوی رسول بر قوم افتاد یاران همه فریاد و غریو در گرفتند. عکاشه برجست و روی بر پهلوی رسول مالید و میگفت فداک ابی و امّی، پدر و مادر من فدای تو باد چه جای آنست که من از تو قصاص خواهم و کرا خود دل دهد که از تو قصاص خواهد عکاشه را هزار جان بایستی که فدای این ساعت کردی، رسول خدا گفت: اما ان تضرب و اما ان تعفو؟ فقال قد عفوت عنک رجاء ان یعفو اللَّه عنّی فی القیامة. فقال النبی (ص): «من اراد ان ینظر الی رفیقی فی الجنّة فلینظر الی هذا الشیخ»

Фқоми алмслмўни иқблўни мо байни Айнии ъкошаҳу иқўлўни тўбоки сам тўбок налат алдрҷоти алълӣу мроФқаҳи расӯли аллоҳ . Пас расӯли худои ҳамон рӯзи бемории буи дар омад ҳаждаҳи рӯзи бемор буд . Дар бемории балоли бонг намоз гуфт он гуҳи бадар ҳуҷра омад гуфт : ассаломи алейк ё расӯли аллоҳу раҳмаи аллоҳи алслоаҳи ирҳмки аллоҳи расӯли худои овоз балол шунид , Фотима ( ъ ) гуфт ё балоли ани расӯли аллоҳи алиўми машғӯли бнФсаҳ .

فقام المسلمون یقبلون ما بین عینی عکاشه و یقولون طوباک ثم طوباک نلت الدرجات العلی و مرافقة رسول اللَّه. پس رسول خدا همان روز بیماری بوی در آمد هژده روز بیمار بود. در بیماری بلال بانگ نماز گفت آن گه بدر حجره آمد گفت: السلام علیک یا رسول اللَّه و رحمة اللَّه الصّلاة یرحمک اللَّه رسول خدا آواز بلال شنید، فاطمه (ع) گفت‌ یا بلال انّ رسول اللَّه الیوم مشغول بنفسه.

Расӯли худои имрӯзи бахуд машғӯласт , балол дар масҷид шуд чун асфори субҳ ббўд гуфту аллоҳ ки ман иқомат нагӯям ва намоз накунам то аз Сайиди худ расӯли худоӣ дастурӣ нахоҳам , бози гашт ва бар дар боистод ва Нидо кард ва гуфт : ассаломи алейк ё расӯли аллоҳу раҳмаи аллоҳи алслоаҳи ирҳмки аллоҳ . Расӯли овоз балол бишунид гуфт : адхл ё балоли ани расӯли аллоҳи алиўми машғӯли бнФсаҳ , мари أбои бикри исли болнос .

رسول خدای امروز بخود مشغول است، بلال در مسجد شد چون اسفار صبح ببود گفت و اللَّه که من اقامت نگویم و نماز نکنم تا از سید خود رسول خدای دستوری نخواهم، باز گشت و بر در بایستاد و ندا کرد و گفت: السّلام علیک یا رسول اللَّه و رحمة اللَّه الصّلاة یرحمک اللَّه. رسول آواز بلال بشنید گفت: ادخل یا بلال انّ رسول اللَّه الیوم مشغول بنفسه، مرّ أبا بکر یصلّ بالنّاس.

эй балол бигӯ то қавм намоз кунанду абӯи бикр пеш равад биҷои ман , ки ман тоқати берун омадан надорам , балол берун омад даст бар сари ниҳода ва мегуяд вои ғўсоаҳи биллоҳ , вои инқитоъи рҷоӣӣ , вои анқсоми зуҳрӣ , литнии лами тлднии уммӣу ази влдтнии лами ашҳади ман расӯли аллоҳи ҳозои алиўм .

ای بلال بگو تا قوم نماز کنند و ابو بکر پیش رود بجای من، که من طاقت بیرون آمدن ندارم، بلال بیرون آمد دست بر سر نهاده و می‌گوید وا غوثاه باللّه، وا انقطاع رجائی، وا انقصام ظهری، لیتنی لم تلدنی امّی و اذ ولدتنی لم اشهد من رسول اللَّه هذا الیوم.

Пас гуфт ё абои бикри расӯл худоӣ фармуд то ту биҷои ваии намози бҷмоъти бгзорӣу абӯи бикри мардии рақиқи дил буд чун пеш шуду мақом расӯл дид аз расӯли холӣ , биФтоду биҳуши гашт , ёрони ҳама гиристан дар гирифтанд хурӯшу зории азим дар масҷид афтод , овози эшон бсмъ расӯл расед гуфт ин чаҳ ошӯбу шӯр ва чаҳ хурӯш ва зорӣаст ? гуфтанд сиҳаҳи алмуслимӣни лФқдк ё расӯли аллоҳ .

پس گفت یا ابا بکر رسول خدای فرمود تا تو بجای وی نماز بجماعت بگزاری و ابو بکر مردی رقیق دل بود چون پیش شد و مقام رسول دید از رسول خالی، بیفتاد و بیهوش گشت، یاران همه گریستن در گرفتند خروش و زاری عظیم در مسجد افتاد، آواز ایشان بسمع رسول رسید گفت این چه آشوب و شور و چه خروش و زاری است؟ گفتند صیحة المسلمین لفقدک یا رسول اللَّه.

Пас расӯли худои алироу ибни аббосро бихонад ,у такя бар эшон кард то бмсҷд омаду намози ҷамоати бгзорди ду ракаати сабк , он гуҳ рӯй малеҳ бо ёрон кард ва гуфт : « муошири алмуслимӣни астўдъкми аллоҳи антми фии рҷоءи аллоҳ ваамонау аллоҳи хлиФтии алайкум , муошири алмуслимӣни алайкуми ботқоءи аллоҳу ҳифзи тоъатаи ман баъдии фонии мФорқи алднёи ҳозои аввали буми ман алохраҳу охири явми ман алднё » .

پس رسول خدای علی را و ابن عباس را بخواند، و تکیه بر ایشان کرد تا بمسجد آمد و نماز جماعت بگزارد دو رکعت سبک، آن گه روی ملیح با یاران کرد و گفت: «معاشر المسلمین استودعکم اللَّه انتم فی رجاء اللَّه و امانه و اللَّه خلیفتی علیکم، معاشر المسلمین علیکم باتّقاء اللَّه و حفظ طاعته من بعدی فانّی مفارق الدنیا هذا اول بوم من الآخرة و آخر یوم من الدنیا».

Пас расӯли худои бахона боз шуду рӯзи душанбеи кор бар вай сахт шуду кони слии аллоҳи алайҳу силами валади явми алоснину баъси явми алоснину қабзи фии явми алоснин ,у аўҳии аллоҳи ъзу ҷли илои малики аламути ани аҳбти илои ҳабибӣу сафеи Муҳамад . Фии аҳсани суварау арФқ ба фии қабзи рӯҳа .

پس رسول خدا بخانه باز شد و روز دوشنبه کار بر وی سخت شد و کان صلّی اللَّه علیه و سلّم ولد یوم الاثنین و بعث یوم الاثنین و قبض فی یوم الاثنین، و اوحی اللَّه عز و جل الی ملک الموت ان اهبط الی حبیبی و صفیّی محمّد. فی احسن صورة و ارفق به فی قبض روحه.

Малики аламут аз осмон фурӯ омад монанди аъробӣ бар дар ҳуҷраи расӯли боистод , пас гуфт : ассаломи алайкум ё аҳли байти алнбўаҳу маъдани алрсолаҳу мухталифи алмлоӣкаҳи أи адхл ? Оиша гуфт ё Фотимаи аҷибии алрҷл . Мардӣ бар дараст ӯро ҷавоби даҳу бози гардон , Фотима гуфт : оҷрки аллоҳи фии ммшок ё абди аллоҳи ани расӯли аллоҳи машғӯли бнФсаҳ .

ملک الموت از آسمان فرو آمد مانند اعرابی بر در حجره رسول بایستاد، پس گفت: السّلام علیکم یا اهل بیت النبوّة و معدن الرّسالة و مختلف الملائکة أ ادخل؟ عایشه گفت یا فاطمة اجیبی الرّجل. مردی بر در است او را جواب ده و باز گردان، فاطمه گفت‌: آجرک اللَّه فی ممشاک یا عبد اللَّه انّ رسول اللَّه مشغول بنفسه.

Як бори дигари ҳамон Нидо кард ва ҳамон ҷавоб шунид , сеюм бор Нидо кард ва гуфт : ассаломи алайкум ё аҳли байти алнбўаҳу маъдани алрсолаҳу мухталифи алмлоӣкаҳи أи адхли Флои бади ман алдхўл ? дар оем ки ночораст дар омадан , расӯли худои овози малик аламут бишунид гуфт эй Фотима кист ки бар дараст ? гуфт ё расӯли аллоҳи мардӣ бар дараст ки дастурӣ дар омадан мехоҳад ва мо як бор ва ду бор ӯро ҷавоби додеми сеюм бор овозӣ дод ки аз он мӯӣ бар андом ман бархест ва шона ам билразед , расӯли худо ӯро гуфт эй Фотимае ҷони падар доне кист ки бар дараст ?

یک بار دیگر همان ندا کرد و همان جواب شنید، سوم بار ندا کرد و گفت: السّلام علیکم یا اهل بیت النبوّة و معدن الرسالة و مختلف الملائکة أ ادخل فلا بدّ من الدخول؟ در آیم که ناچارست در آمدن، رسول خدا آواز ملک الموت بشنید گفت ای فاطمه کیست که بر در است؟ گفت یا رسول اللَّه مردی بر در است که دستوری در آمدن میخواهد و ما یک بار و دو بار او را جواب دادیم سوم بار آوازی داد که از آن موی بر اندام من برخاست و شانه‌ام بلرزید، رسول خدا او را گفت ای فاطمه ای جان پدر دانی کیست که بر در است؟

Ҳозои ҳодми аллзоту мФрқи алҷмоъот , ҳозои мрмли алозўоҷу мؤтми алоўлоди ҳозои мухарриби алдўру омири алқбўр , ин шиканандаи комҳости ҷудокунанда ҷамъҳоаст , қатъкунанда пайвандҳоаст , занонро бева кунад Тифлонро ятем кунад хонаҳоро хароб кунад гӯрҳоро обод кунад , дӯстонро аз якдигар ҷудо кунад ин малик аламутаст .

هذا هادم اللّذات و مفرّق الجماعات، هذا مرمّل الازواج و مؤتم الاولاد هذا مخرب الدور و عامر القبور، این شکننده کامهاست جدا کننده جمعها است، قطع کننده پیوندها است، زنان را بیوه کند طفلان را یتیم کند خانه‌ها را خراب کند گورها را آباد کند، دوستان را از یکدیگر جدا کند این ملک الموت است.

Он гуҳ гуфт : адхли ирҳмки аллоҳ ё малики аламут .

آن گه گفت‌: ادخل یرحمک اللَّه یا ملک الموت.

Малики аламут дар омад расӯли худо чун ӯро дид гуфт : ҷӣтнӣ зоӣроам қобзо ?

ملک الموت در آمد رسول خدا چون او را دید گفت: جئتنی زائرا ام قابضا؟

Бзёрт омадӣ ё бқбзи рӯҳ ? гуфт ҷӣти зоӣроу қобзо , ҳам бзёрт омадаам ва ҳам бқбзи рӯҳ агар дастурии диҳӣ ки аллоҳи таъолии маро чунин фармуд ки бҳзрт ту оем бадастӯрӣ ту оему қабзи рӯҳи бадастӯрӣ ту кунам агар дастурии диҳӣ агар на бози гирдаму бҳзрти худованди хеш боз шавам . Расӯл гуфт : ё малики аламути ин халафати ҳабибии Ҷабраил .

بزیارت آمدی یا بقبض روح؟ گفت جئت زائرا و قابضا، هم بزیارت آمده‌ام و هم بقبض روح اگر دستوری دهی که اللَّه تعالی مرا چنین فرمود که بحضرت تو آیم بدستوری تو آیم و قبض روح بدستوری تو کنم اگر دستوری دهی اگر نه باز گردم و بحضرت خداوند خویش باز شوم. رسول گفت: یا ملک الموت این خلفت حبیبی جبرئیل.

Он дӯсти манро Ҷабраил куҷо гузоштӣ гуфт дар осмони дунёу Фриштгон ӯро таъзият медиҳанд , то дарин сухан буданд Ҷабраил дар омад ва бар болин Мустафо бинишаст . Расӯл ( с ) гуфт : ё Ҷабраили ҳозои алрҳили ман алднё Фбшрнӣ бимолӣ ъанд аллоҳ .

آن دوست من را جبرئیل کجا گذاشتی گفت در آسمان دنیا و فریشتگان او را تعزیت می‌دهند، تا درین سخن بودند جبرئیل در آمد و بر بالین مصطفی بنشست. رسول (ص) گفت: یا جبرئیل هذا الرحیل من الدنیا فبشّرنی بمالی عند اللَّه.

эй Ҷабраил инак тӯмори умри мо дар навиштанду гӯшвори марг дар гӯши бандагӣ мо карданду сафари қиёмат дар пеш мо ниҳоданд аз лутфи илоҳӣу захоири ғайбии моро нишонеи даҳ ва дар он нишони моро бишоратии даҳ то бхўшдлии мо вадиат ғайбӣ бисипорем . Қоли абшрк ё ҳабиби аллоҳи ании таркати абвоби алсмоءи қади фатҳату алмлоӣкаҳи қади қомўои сФўФои болтҳиаҳу алриҳони иҳиўни рўҳк ё Муҳамад . Гуфт ё ҳабиби аллоҳи дарҳои осмони ҷумлаи кушодау муқаррабони сафи сафи истода бо нисори рӯҳу райҳону туҳафи ризвону интизори рӯҳи поки ту май кашанд , эй Муҳамади Фқоли лўҷаҳи рабии алҳмди Фбшрнӣ ё Ҷабраил .

ای جبرئیل اینک طومار عمر ما در نوشتند و گوشوار مرگ در گوش بندگی ما کردند و سفر قیامت در پیش ما نهادند از لطف الهی و ذخایر غیبی ما را نشانی ده و در آن نشان ما را بشارتی ده تا بخوشدلی ما ودیعت غیبی بسپاریم. قال ابشرک یا حبیب اللَّه انّی ترکت ابواب السماء قد فتحت و الملائکة قد قاموا صفوفا بالتحیّة و الریحان یحیّون روحک یا محمّد. گفت یا حبیب اللَّه درهای آسمان جمله گشاده و مقربان صف صف ایستاده با نثار روح و ریحان و تحف رضوان و انتظار روح پاک تو می‌کشند، ای محمّد فقال لوجه ربّی الحمد فبشّرنی یا جبرئیل.

Гуфт ҳамди худованди маро ки бо ман ин ҳама каромат кард ва ато дод на азин май пурсам , марои бишорати даҳ . Гуфт бишорат май даҳуми турои бон ки дарҳои дӯзах устувор бибастанд ва дарҳои биҳишт кушоданду Фродиси аълоу ҷиноти мأўиро биёростанду озини бастанд ва ҷӯйҳои он мтрди гашту дарахтони он мтдлӣ шуду ҳурони хештанро биёростанд қудуми рӯҳи туро эй Муҳамад .

گفت حمد خداوند مرا که با من این همه کرامت کرد و عطا داد نه ازین می‌پرسم، مرا بشارت ده. گفت بشارت می‌دهم ترا بآن که درهای دوزخ استوار ببستند و درهای بهشت گشادند و فرادیس اعلی و جنّات مأوی را بیاراستند و آذین بستند و جویهای آن مطرّد گشت و درختان آن متدلی شد و حوران خویشتن را بیاراستند قدوم روح ترا ای محمّد.

Қоли лўҷаҳи рабии алҳмди Фбшрнӣ ё Ҷабраил .

قال لوجه ربّی الحمد فبشرنی یا جبرئیل.

Гуфт эй Ҷабраили худоиро сано мегӯяму сипос дорӣ мекунам бар неъматҳои резон ва навохтҳои бекарон , аммо на азин май пурсам , марои бишорати даҳ . Гуфт аввал касе ки аз хок бар ояд ту бошӣу аввал касе ки дар ҳазрати иззати бандагонро шафоат кунад ту бошӣу аввал касе ки шафоат ӯ қабул кунанду муродаш дар канор ниҳанд ту бошӣ .

گفت ای جبرئیل خدای را ثنا میگویم و سپاس داری میکنم بر نعمتهای ریزان و نواختهای بی‌کران، اما نه ازین می‌پرسم، مرا بشارت ده. گفت اول کسی که از خاک بر آید تو باشی و اول کسی که در حضرت عزت بندگان را شفاعت کند تو باشی و اول کسی که شفاعت او قبول کنند و مرادش در کنار نهند تو باشی.

Қоли лўҷаҳи рабии алҳмди Фбшрнӣ ё Ҷабраил .

قال لوجه ربّی الحمد فبشرنی یا جبرئیل.

Гуфт эй Ҷабраили ҳамди худоиро бар неъматҳои вай на азин пурсами марои бишорати даҳ . Қоли Ҷабраил ё ҳабибии ъмои тсӣлнӣ ? гуфт эй дӯсти маро аз чаҳ май пурсӣ ?

گفت ای جبرئیل حمد خدای را بر نعمتهای وی نه ازین پرسم مرا بشارت ده. قال جبرئیل یا حبیبی عمّا تسئلنی؟ گفت ای دوست مرا از چه می‌پرسی؟

Қоли асӣлки ани ғамӣу ҳамеи Фмни лқроءи алқуръони ман баъдӣ , ман лсўоми шаҳри рамазони ман баъдӣ , ман лҳҷоҷи байти аллоҳулҳаром ман баъдӣ , ман ломтии алмстФоаҳи ман баъдӣ .

قال اسئلک عن غمّی و همّی فمن لقرّاء القرآن من بعدی، من لصوّام شهر رمضان من بعدی، من لحجّاج بیت اللَّه الحرام من بعدی، من لامّتی المصطفاة من بعدی.

эй Ҷабраили туро аз ғаму андӯҳи худ май пурсами андӯҳи ман ҳама барои умматаст , муштии даравишону бечорагон ки дар мтобъти мо камари вафодорӣ бар миёни бастанди ҳалқаи бандагии шаръ дар гӯш фармон бурдорӣ карданд дайни ислому миллати шариъат бпоӣ доштанду бҷон ва дил пазируфтанду бдўстии моу умеди шафоати мо рӯз басар овараданд , гӯйии саранҷоми кори эшон бача расаду фардо бо эшон чаҳ кунанд ? Ҷабраили гуфто , абшр ё ҳабиби аллоҳи ?фони аллоҳи ъзу ҷли иқўли қади ҳурмати алҷнаҳи алии ҷамеъи алонбёءу аломм ҳатто тдхлҳои анату амтк ё Муҳамад .

ای جبرئیل ترا از غم و اندوه خود می‌پرسم اندوه من همه برای امّت است، مشتی درویشان و بیچارگان که در متابعت ما کمر وفاداری بر میان بستند حلقه بندگی شرع در گوش فرمان برداری کردند دین اسلام و ملت شریعت بپای داشتند و بجان و دل پذیرفتند و بدوستی ما و امید شفاعت ما روز بسر آوردند، گویی سرانجام کار ایشان بچه رسد و فردا با ایشان چه کنند؟ جبرئیل گفتا، ابشر یا حبیب اللَّه فان اللَّه عز و جل یقول قد حرّمت الجنّة علی جمیع الانبیاء و الامم حتی تدخلها انت و امتک یا محمّد.

Қоли алони тобти нафасии адн ё малики аламути Фонтаҳи илои мо амрати алӣ ( ъ ) ҳозир буд гуфт : ё расӯли аллоҳ аз мо ки Зуҳра он дорад ки туро шавед ва бар ту кафан кунад ва бар ту намоз кунаду туро дар хок наад магар ки ту дастурии диҳӣу ончӣ фармуданӣ аст фармое , моро хабар кун ки чун рӯҳи ту мқбўз шавад ки туро шавед ва дар чаҳ ҷомаи туро кафан кунад ва бар ту ки намоз кунад ва ки дар қабр шавад ?

قال الآن طابت نفسی ادن یا ملک الموت فانته الی ما امرت‌ علی (ع) حاضر بود گفت: یا رسول اللَّه از ما که زهره آن دارد که ترا شوید و بر تو کفن کند و بر تو نماز کند و ترا در خاک نهد مگر که تو دستوری دهی و آنچه فرمودنی است فرمایی، ما را خبر کن که چون روح تو مقبوض شود که ترا شوید و در چه جامه ترا کفن کند و بر تو که نماز کند و که در قبر شود؟

Гуфт ё алӣ шустан туу оби рехтани фазли бен аббосу Ҷабраили сеюм шумо бошад , он гуҳ чун аз ғусл фориғ шавед маро дар се ҷомаи нав кафан кунеду ҳунути биҳиштӣ ки Ҷабраил аз биҳишт оварад бар ан пароканед он гуҳ чун фориғ шавед маро дар масҷид бар сарир наед ва шумо ҳама аз масҷиди беруни равед , ?фони аввали ман ислии алии алрби ман фавқи аршаи сами Ҷабраили сами Микоили сами исрофили сами алмлоӣкаҳи змрои змрои сами адхлўои Фқўмўои сФўФои лои итқдми алии аҳад .

گفت یا علی شستن تو و آب ریختن فضل بن عباس و جبرئیل سوم شما باشد، آن گه چون از غسل فارغ شوید مرا در سه جامه نو کفن کنید و حنوط بهشتی که جبرئیل از بهشت آورد بر ان پراکنید آن گه چون فارغ شوید مرا در مسجد بر سریر نهید و شما همه از مسجد بیرون روید، فانّ اول من یصلی علیّ الرّب من فوق عرشه ثمّ جبرئیل ثمّ میکائیل ثمّ اسرافیل ثمّ الملائکة زمرا زمرا ثمّ ادخلوا فقوموا صفوفا لا یتقدّم علیّ احد.

Фотимаи он соъат бар фироқи падар зор бигирист ва гуфт алиўми алФроқи Фмтии алқок ?

فاطمه آن ساعت بر فراق پدر زار بگریست و گفت‌ الیوم الفراق فمتی القاک؟

Фқоли лҳо ё бунияи тлқиннии явм алқёмаҳ ъанд алҳўзу анои асқии ман ирди алии алҳўзи ман умматӣ , қолати ?фони лами алқк ё расӯли аллоҳ ? қол талқинӣ ъанд алмизону анои ашФъи ломтӣ , қолати ?фони лами алқк ё расӯли аллоҳ ? қол тлқиннӣ ъанд алсроту анои анодии раби силами умматии ман алнор .

فقال لها یا بنیّة تلقیننی یوم القیامة عند الحوض و انا اسقی من یرد علی الحوض من امتی، قالت فان لم القک یا رسول اللَّه؟ قال تلقینی عند المیزان و انا اشفع لامّتی، قالت فان لم القک یا رسول اللَّه؟ قال تلقیننی عند الصراط و انا انادی ربّ سلم امّتی من النار.

Пас чун кор тамом шуду қабзи рӯҳи пок ӯ карданду васият ӯ чунон ки фармӯда буд биҷой овараданд сарир дар миён масҷид биниҳоданд холӣ ва худ беруни рафтанд . Алӣ ( ъ ) гуфт : лақади смънои фии алмсҷди ҳамҳамау лами нари ?лаам шахсан Фсмънои ҳотФои иҳтФу ҳўи иқўл , адхлўои рҳмкми аллоҳи Фслўои алии нбикми Фдхлноу қмнои сФўФои комаи амрнои расӯли аллоҳи Фкбрнои бткбири Ҷабраилу слинои алии расӯли аллоҳи бслоаҳи Ҷабраил , мо тақаддуми мнои аҳади алии расӯли аллоҳу дахли алқбри абӯи бикри алсдиқу алии бен абии толибу ибни аббос .

پس چون کار تمام شد و قبض روح پاک او کردند و وصیت او چنان که فرموده بود بجای آوردند سریر در میان مسجد بنهادند خالی و خود بیرون رفتند. علی (ع) گفت: لقد سمعنا فی المسجد همهمة و لم نر لهم شخصا فسمعنا هاتفا یهتف و هو یقول، ادخلوا رحمکم اللَّه فصلّوا علی نبیّکم فدخلنا و قمنا صفوفا کما امرنا رسول اللَّه فکبّرنا بتکبیر جبرئیل و صلّینا علی رسول اللَّه بصلاة جبرئیل، ما تقدّم منا احد علی رسول اللَّه و دخل القبر ابو بکر الصدّیق و علی بن ابی طالب و ابن عباس.

Ва дафни расӯли аллоҳи Флмои ансрФи анноси қолати Фотимаи лаълӣ : ё абои алҳсни дФнтми расӯли аллоҳ ?

و دفن رسول اللَّه فلمّا انصرف الناس قالت فاطمة لعلی: یا ابا الحسن دفنتم رسول اللَّه؟

Қоли нъм , қолати Фотимаи Киеви тобти анФскми ани тҳсўои алтроби алии расӯли аллоҳ аммо кони фии сдўркми лрсўли аллоҳи алрҳмаҳ аммо кони мъкми алхир ? қоли балӣ ё Фотимау локини амри аллоҳи алзии лои марди ?ла , Фҷълти тбкӣу тндбу ҳаии тқўл ё абтоаҳи алони анқтъи ънои Ҷабраилу кони иأтинои болавҳии ман алсмоء .

قال نعم، قالت فاطمة کیف طابت انفسکم ان تحثوا التراب علی رسول اللَّه اما کان فی صدورکم لرسول اللَّه الرحمة اما کان معکم الخیر؟ قال بلی یا فاطمة و لکن امر اللَّه الّذی لا مردّ له، فجعلت تبکی و تندب و هی تقول یا ابتاه الآن انقطع عنّا جبرئیل و کان یأتینا بالوحی من السّماء.

Рӯй абӯи алошъси алснъонии ани аўси бен аўси қол : қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « ани ман афзали аёмкми явми алҷмъаҳи фӣаи халқи одаму фӣаи қабзу фӣаи алнФхаҳу фӣаи алсъқаҳ , Фоксрўои ман алслоаҳи алии фӣаи ?фони слўткми маърӯзаи алии қолўо ё расӯли аллоҳу Киеви таъаррузи слотнои алейку қади Ирамат ? қоли аллоҳи ъзу ҷли ҳарами алии аларзи ани тأкли аҷсоди алонбёء .

روی ابو الاشعث الصنعانی عن اوس بن اوس قال: قال رسول اللَّه (ص): «انّ من افضل ایّامکم یوم الجمعة فیه خلق آدم و فیه قبض و فیه النفخة و فیه الصعقة، فاکثروا من الصلاة علیّ فیه فانّ صلوتکم معروضة علی قالوا یا رسول اللَّه و کیف تعرض صلاتنا علیک و قد ارمت؟ قال اللَّه عز و جل حرّم علی الارض ان تأکل اجساد الانبیاء.

Қавла : « Ирамат » аслаи арммти Фодғмти аҳадии алмимини фии алтоء , иқоли Роми алъзми азои балӣ ,у Ирами алрҷли азои сорти изомаи болиаҳ , қавла : «у нблўкм » эй нхтбркм , « болшру алхир » эй болшдаҳу алрхоءу алсҳаҳу алсқму алғнӣу алФқру бмои тҳбўн ва мо ткрҳўн , « фитна » абтлоءу амтҳонои лннзри Киеви шкркми Фимои тҳбўну сбркми Фимои ткрҳўн , яъне мо дмтми аҳёء . Маънӣ онаст ки то зиндаед шуморо май озмоӣими гоҳи беморӣу гоҳи тандурустӣу гоҳи дарвешӣу гоҳи тавонгарӣ , гоҳи балоу шиддату гоҳи осонӣу роҳат , гоҳе бо нишоту шодии ҳама он байнед ки дил шумо хоҳад , гуҳӣ бо хурӯшу зории ҳама он байнед ки шуморо кароҳат ояд , ин ҳама бон кунем то бингарем ки аз шумо собир бар балоу шокир бар ато кист . Ва он гуҳ аз ҳама бипурсем , шокирро бар шукри ҷазои диҳему собирро бар сабр , инаст ки аллоҳ таъолӣ гуфт : «у إлинои трҷъўн » яъне ллҳсобу алсўобу алъқоб . Қрأи ёқӯби вҳдаҳи трҷъўни бФтҳи алтоءу касри алҷим ,у қрأи албоқўни трҷъўни бзми алтоءу касри алҷим .

قوله: «ارمت» اصله ارممت فادغمت احدی المیمین فی التّاء، یقال رمّ العظم اذا بلی، و ارم الرجل اذا صارت عظامه بالیة، قوله: «وَ نَبْلُوکُمْ» ای نختبرکم، «بِالشَّرِّ وَ الْخَیْرِ» ای بالشدّة و الرخاء و الصّحة و السقم و الغنی و الفقر و بما تحبّون و ما تکرهون، «فِتْنَةً» ابتلاء و امتحانا لننظر کیف شکرکم فیما تحبّون و صبرکم فیما تکرهون، یعنی ما دمتم احیاء. معنی آنست که تا زنده‌اید شما را می‌آزمائیم گاه بیماری و گاه تندرستی و گاه درویشی و گاه توانگری، گاه بلا و شدت و گاه آسانی و راحت، گاهی با نشاط و شادی همه آن بینید که دل شما خواهد، گهی با خروش و زاری همه آن بینید که شما را کراهت آید، این همه بآن کنیم تا بنگریم که از شما صابر بر بلا و شاکر بر عطا کیست. و آن گه از همه بپرسیم، شاکر را بر شکر جزا دهیم و صابر را بر صبر، اینست که اللَّه تعالی گفت: «وَ إِلَیْنا تُرْجَعُونَ» یعنی للحساب و الثواب و العقاب. قرأ یعقوب وحده ترجعون بفتح التّاء و کسر الجیم، و قرأ الباقون ترجعون بضم التّاء و کسر الجیم.

«у إзои роки аллазӣнаи кФрўои إни итхзўнки إлои ҳзўо » сабаби нузули ин ояти он буд ки абӯи ҷаҳлу абӯи Сафён дар анҷуман Қурайш нишаста буданд расӯли худо боишон бар гузашти бӯи ҷаҳл бостҳзоء гуфт бобӯи Сафён : анзри илои набӣ банӣ абди мноФ . Дрнгри бойени пайғомбар банӣ абди мноФ , бӯ Сафён гуфт чаҳ буд агар пайғомбарӣ аз банӣ абди мноФ буд .

«وَ إِذا رَآکَ الَّذِینَ کَفَرُوا إِنْ یَتَّخِذُونَکَ إِلَّا هُزُواً» سبب نزول این آیت آن بود که ابو جهل و ابو سفیان در انجمن قریش نشسته بودند رسول خدا بایشان بر گذشت بو جهل باستهزاء گفت با بوسفیان: انظر الی نبیّ بنی عبد مناف. درنگر باین پیغامبر بنی عبد مناف، بو سفیان گفت چه بود اگر پیغامبری از بنی عبد مناف بود.

Расӯли худои сухан ҳар ду бишунид , он гуҳ рӯй ба абӯ ҷаҳл кард ва гуфт : мо Эрики тнтҳӣ ҳатто инзли бк мо назул бъмки алўлиди бен алмғираҳ ,у бобӯ Сафён нагирист ва гуфт : анмои қиллати алзии қиллатаи ҳмиаҳ .

رسول خدای سخن هر دو بشنید، آن گه روی به ابو جهل کرد و گفت: ما اریک تنتهی حتی ینزل بک ما نزل بعمّک الولید بن المغیرة، و بابو سفیان نگریست و گفت: انّما قلت الّذی قلته حمیّة.

Фонзли аллоҳи ъзу ҷл «у إзои роки аллазӣнаи кФрўои إни итхзўнки إлои ҳзўо » эй мо итхзўнки алои болостҳзоء ,у қили тақдирау азои рأўки доъёи илои рФзи олҳтҳми атхзўки ҳзўоу қолўо : « أи ҳозои алзии изкри олҳткм эй иъиби олҳткм . Иқоли фалони изкри аннос , эй иғтобҳму изкрҳми болъиўб . Ва иқоли фалони изкри аллоҳ эй исФаҳи болъзмаҳу иснии алайҳу иўҳдаҳ . « ва ҳам бзкри арраҳмон » эй босами арраҳмон , « ҳам коФрўн » яъне аллазӣнаи қолўо , ва мо арраҳмон , ло наурф арраҳмони алои рҳмни алимомаҳи мсилмаҳ ,у қили зикри арраҳмони ҳоҳнои алқуръону алтўҳид , яъне ҳам болтўҳиду алқуръони коФрўн .

فانزل اللَّه عز و جل «وَ إِذا رَآکَ الَّذِینَ کَفَرُوا إِنْ یَتَّخِذُونَکَ إِلَّا هُزُواً» ای ما یتخذونک الّا بالاستهزاء، و قیل تقدیره و اذا رأوک داعیا الی رفض آلهتهم اتخذوک هزوا و قالوا: «أَ هذَا الَّذِی یَذْکُرُ آلِهَتَکُمْ ای یعیب آلهتکم. یقال فلان یذکر الناس، ای یغتابهم و یذکرهم بالعیوب. و یقال فلان یذکر اللَّه ای یصفه بالعظمة و یثنی علیه و یوحّده. «وَ هُمْ بِذِکْرِ الرَّحْمنِ» ای باسم الرّحمن، «هُمْ کافِرُونَ» یعنی الّذین قالوا، و ما الرّحمن، لا نعرف الرّحمن الّا رحمن الیمامة مسیلمة، و قیل ذکر الرحمن هاهنا القرآن و التوحید، یعنی هم بالتوحید و القرآن کافرون.

Маънӣ оят онаст ки раб алъзаҳ гуфт эй Муҳамад чун ту эшонро гӯйӣ ки батонро мпрстид ки эшон сазоӣ парастиш нестанду худоиро ншоинд , эшон бо якдигар гӯйанд бар тариқи астҳзоء , инаст ки айб батон мо мекунад ва эшонро бзбон май орад ва мегуяд эшонро сазоворӣ илоҳят нест , то моро аз парастиши эшон боз дорад . Он гуҳи раб алъзаҳ гуфт : « ва ҳам бзкри арраҳмони ҳам коФрўн » ин бар сиблат таъаҷҷуб гуфту танбеҳ бар ҷаҳли эшон , яъне ки бар расӯли мо инкор карданд ки айб батон гуфт ва эшонро аз онон манъ кард , ва он гуҳи худ баноми рҳмну сухани вай кофар мешаванд ,у расӯлро бар ибодати аллоҳи таъолӣ айб мекунанд , ин ғояти ҷаҳл ва ҳамоқатаст .

معنی آیت آنست که رب العزة گفت ای محمد چون تو ایشان را گویی که بتان را مپرستید که ایشان سزای پرستش نیستند و خدایی را نشایند، ایشان با یکدیگر گویند بر طریق استهزاء، اینست که عیب بتان ما میکند و ایشان را بزبان می‌آرد و می‌گوید ایشان را سزاواری الهیت نیست، تا ما را از پرستش ایشان باز دارد. آن گه رب العزة گفت: «وَ هُمْ بِذِکْرِ الرَّحْمنِ هُمْ کافِرُونَ» این بر سبیل تعجب گفت و تنبیه بر جهل ایشان، یعنی که بر رسول ما انکار کردند که عیب بتان گفت و ایشان را از آنان منع کرد، و آن گه خود بنام رحمن و سخن وی کافر میشوند، و رسول را بر عبادت اللَّه تعالی عیب می‌کنند، این غایت جهل و حماقت است.

Қавла : « халқи алإнсони ман аҷҷал » ҳозои ман аломсол , комаи тқўли халқи фалони ман алғзб ,у ъҷни фалони ман алҷўд ,у қатъи фалони ман алқмр . Ва анмои ?ераади бҳзои астъҷоли алкФори болъзоб ,у ҳўи қўлҳм : « аӣтнои бмои тъдно » « аҷҷали лнои қтно » « Фأмтри ълинои ҳаҷҷораи ман алсмоء »у кзлки астъҷли тоӣФаҳи ман алмؤмнини болъзоби ллкФор , Фқоли ллтоӣФтин : « халқи алإнсони ман аҷҷал » яъне халқи алонсони ъҷўло . Комаи қоли фии сӯра банӣ Исроил : «у кони алإнсони ъҷўло » ,у қили алмрод ба одам , ( ъ ) қоли муҷоҳид : лмои халқи аллоҳи одами фии охири мо халқ ъанд охири алнҳори Фсори алрўҳи фии лисонау Айнӣа , раъии алшмси қорбти алғрўб , Фқол : ё раби аҷҷали тамоми халқӣ қабл ани тғиби алшмс , Фқили ?лаи халқи алонсони ман аҷҷал . Ва қоли Саиди бен ҷбир : лмои дахли алрўҳи фии раъси одаму Айнӣаи назари илои смори алҷнаҳи Флмои дахли фии ҷўФаҳи аштҳии алтъоми Фўсб қабл ани тблғи алрўҳи илои рҷлиаҳи аҷҷалони илои смори алҷнаҳи Фзлки қавла : « халқи алإнсони ман аҷҷал »у қили маъноаи халқи алонсони бсръаҳ ,у таъҷили алии ғайри тартиб , халқи соири алодмиини ман алнтФаҳу алълқаҳу алмзғаҳ вағайриҳо ,у қили алъҷли алтини блғаҳи алҳмир , яъне халқи алонсони ман тини қавла : « сأрикми оётӣ » яъне мо тўъдўн ба ман алъзоб , « Флои тстъҷлўн » ин дар шаъни алнзри бен алҳорс фурӯ омад ки азоб бтъҷил мехост бостҳзоء мегуфта , аллоҳами ани кони ҳозои ҳў алҳақ ман ъндки Фомтри ълинои ҳаҷҷораи ман алсмоء ӯ аӣтно бъзоб ?илем . Ва ҳамчунин ҷамоатии муъминон ки азоби кофарон бтъҷил мехостанд , раб алъзаҳ гуфт марои мштобониди бъзоби фурӯи кушодан бар эшон ки мо буқати хеши мўоъиди хеши бшмои нмоӣим , пас он буд ки рӯзи бадари эшонро ҳалок кард , ва гуфтаанд ки астъҷол қиёмат мекарданд мегуфтанд : « маттии ҳозои алўъди إни кантами содиқин » раб Алъоламин гуфт бҷўоби эшон : « луи иълми аллазӣнаи кФрўо » ҷавоби луи мҳзўФст яъне луи ълмўои мо астъҷлўоу лои қолўои маттии ҳозои алўъд ,у қили луи ълмўои лмои ақомўои алии кФрҳму лсоръўои илои алоямон .

قوله: «خُلِقَ الْإِنْسانُ مِنْ عَجَلٍ» هذا من الامثال، کما تقول خلق فلان من الغضب، و عجن فلان من الجود، و قطع فلان من القمر. و انّما اراد بهذا استعجال الکفار بالعذاب، و هو قولهم: «ائْتِنا بِما تَعِدُنا» «عَجِّلْ لَنا قِطَّنا» «فَأَمْطِرْ عَلَیْنا حِجارَةً مِنَ السَّماءِ» و کذلک استعجل طائفة من المؤمنین بالعذاب للکفّار، فقال للطائفتین: «خُلِقَ الْإِنْسانُ مِنْ عَجَلٍ» یعنی خلق الانسان عجولا. کما قال فی سورة بنی اسرائیل: «وَ کانَ الْإِنْسانُ عَجُولًا»، و قیل المراد به آدم، (ع) قال مجاهد: لمّا خلق اللَّه آدم فی آخر ما خلق عند آخر النهار فصار الروح فی لسانه و عینیه، رأی الشمس قاربت الغروب، فقال: یا رب عجل تمام خلقی قبل ان تغیب الشمس، فقیل له خلق الانسان من عجل. و قال سعید بن جبیر: لمّا دخل الروح فی رأس آدم و عینیه نظر الی ثمار الجنّة فلمّا دخل فی جوفه اشتهی الطعام فوثب قبل ان تبلغ الروح الی رجلیه عجلان الی ثمار الجنّة فذلک قوله: «خُلِقَ الْإِنْسانُ مِنْ عَجَلٍ» و قیل معناه خلق الانسان بسرعة، و تعجیل علی غیر ترتیب، خلق سائر الآدمیّین من النطفة و العلقة و المضغة و غیرها، و قیل العجل الطین بلغة الحمیر، یعنی خلق الانسان من طین قوله: «سَأُرِیکُمْ آیاتِی» یعنی ما توعدون به من العذاب، «فَلا تَسْتَعْجِلُونِ» این در شأن النضر بن الحارث فرو آمد که عذاب بتعجیل میخواست باستهزاء می‌گفته، اللّهم ان کان هذا هو الحق من عندک فامطر علینا حجارة من السّماء او ائتنا بعذاب الیم. و همچنین جماعتی مؤمنان که عذاب کافران بتعجیل میخواستند، ربّ العزّة گفت مرا مشتابانید بعذاب فرو گشادن بر ایشان که ما بوقت خویش مواعید خویش بشما نمائیم، پس آن بود که روز بدر ایشان را هلاک کرد، و گفته‌اند که استعجال قیامت میکردند می‌گفتند: «مَتی‌ هذَا الْوَعْدُ إِنْ کُنْتُمْ صادِقِینَ» ربّ العالمین گفت بجواب ایشان: «لَوْ یَعْلَمُ الَّذِینَ کَفَرُوا» جواب لو محذوفست یعنی لو علموا ما استعجلوا و لا قالوا متی هذا الوعد، و قیل لو علموا لما اقاموا علی کفرهم و لسارعوا الی الایمان.

« ҳайни лои икФўни ани вҷўҳҳми алнор » эй ҳайни тлФҳи вҷўҳҳми алнори Флои идФъўнҳои ани вҷўҳҳм , «у лои ани зҳўрҳм » яъне алсёт , «у лои ҳам инсрўн » эйу лои ҳам имнъўни ман азоби аллоҳ . Ва қили маъноаи лӣати аллазӣнаи кФрўои иълмўни ҳайни лои икФўн . Кошк бидонанд кофарони ҳоли хеш дар он ҳангом ки боз наметавонанд барад аз рӯйҳои хеши оташ , ва на аз пас пуштҳои хеши чунон ки ҷой дигар гуфт : «у тғшии вҷўҳҳми алнор .

«حِینَ لا یَکُفُّونَ عَنْ وُجُوهِهِمُ النَّارَ» ای حین تلفح وجوههم النّار فلا یدفعونها عن وجوههم، «وَ لا عَنْ ظُهُورِهِمْ» یعنی السیاط، «وَ لا هُمْ یُنْصَرُونَ» ای و لا هم یمنعون من عذاب اللَّه. و قیل معناه لیت الّذین کفروا یعلمون حین لا یکفّون. کاشک بدانند کافران حال خویش در آن هنگام که باز نمی‌توانند برد از رویهای خویش آتش، و نه از پس پشتهای خویش چنان که جای دیگر گفت: «وَ تَغْشی‌ وُجُوهَهُمُ النَّارُ.

Лўоҳаҳи ллбшр » .

لَوَّاحَةٌ لِلْبَشَرِ».

Қавла : « бали тأтиҳм » эй алсоъаҳ , « бғтаҳ » эй Фҷأаҳ ,у қили тأтиҳми алъқўбаҳи бғтаҳи алӣ ғарра манеҳам . « Фтбҳтҳм » Фтҳирҳм , « Флои исттиъўни радҳо » эй лои иқдрўни алии дафъҳо , «у лои ҳам инзрўн » имҳлўн .

قوله: «بَلْ تَأْتِیهِمْ» ای السّاعة، «بَغْتَةً» ای فجأة، و قیل تأتیهم العقوبة بغتة علی غرّة منهم. «فَتَبْهَتُهُمْ» فتحیّرهم، «فَلا یَسْتَطِیعُونَ رَدَّها» ای لا یقدرون علی دفعها، «وَ لا هُمْ یُنْظَرُونَ» یمهلون.

«у лақади астҳзии брсли ман қблк » иъзии бҳзои набӣа , « Фҳоқи болзин схрўо манеҳам мо конўо ба истҳзؤн »

«وَ لَقَدِ اسْتُهْزِئَ بِرُسُلٍ مِنْ قَبْلِکَ» یعزی بهذا نبیّه، «فَحاقَ بِالَّذِینَ سَخِرُوا مِنْهُمْ ما کانُوا بِهِ یَسْتَهْزِؤُنَ»

эй Фҳли баҳами ҷзоءи астҳзоӣҳм ,у оди алайҳими мо ародўои болрсл . Бойени ояти пайғомбарро тасаллӣ медиҳад мегуяд , ин куфраи Қурайш бо ту ҳамон мекунанд ки кофарони пеш бо пайғомбарон карданд , эй Муҳамади ту дил бтнг меар ва зҷр машав аз аизоу астҳзоءи эшон ки мо ҳам чунон ки пешинёни турои ҷзоء астҳзоء бидодем эшонро ҳам ҷзоءи худ бидиҳем , кофарони пешро он бад ки пайғомбаронро хостанд худ Фроср эшон нишаст , ӣнонро ҳам он бад ки бтў мехоҳанд Фроср эшон нишинад .

ای فحل بهم جزاء استهزائهم، و عاد علیهم ما ارادوا بالرّسل. باین آیت پیغامبر را تسلی میدهد میگوید، این کفره قریش با تو همان می‌کنند که کافران پیش با پیغامبران کردند، ای محمّد تو دل بتنگ میار و ضجر مشو از ایذا و استهزاء ایشان که ما هم چنان که پیشینیان ترا جزاء استهزاء بدادیم ایشان را هم جزاء خود بدهیم، کافران پیش را آن بد که پیغامبران را خواستند خود فراسر ایشان نشست، اینان را هم آن بد که بتو میخواهند فراسر ایشان نشیند.

« қул ман иклؤкм » қул ?лаам ё Муҳамади ман иҳФзкм , « боллил » азои нмтм , «у алнҳор » азои тсрФтм , « ман арраҳмон » эй ман бأси арраҳмон , ва ман азоба ,у қили ман амраи ҳозои кқўлаҳ : « Фмни инсрнии ман аллоҳи إни ъситаҳ » ,у қили ҳозои истифҳоми маъноаи алнФӣ , эй лои колии лаками ман азобаи ани атокми Лайло ӯ нҳоро , нақавл кулоҳи кулоҳ эй ҳифза .

«قُلْ مَنْ یَکْلَؤُکُمْ» قل لهم یا محمّد من یحفظکم، «بِاللَّیْلِ» اذا نمتم، «وَ النَّهارِ» اذا تصرفتم، «مِنَ الرَّحْمنِ» ای من بأس الرّحمن، و من عذابه، و قیل من امره هذا کقوله: «فَمَنْ یَنْصُرُنِی مِنَ اللَّهِ إِنْ عَصَیْتُهُ»، و قیل هذا استفهام معناه النفی، ای لا کالی لکم من عذابه ان اتاکم لیلا او نهارا، نقول کلاه کلاة ای حفظه.

« бали ҳам ани зикри рбҳм » эй ани илми қудратаи алайҳими маъразину қили ани мавоъизи рбҳм « мързўн » лои илтФтўни илоҳо ,у қили ани алқуръони мързўни лои итдбрўнаҳ .

«بَلْ هُمْ عَنْ ذِکْرِ رَبِّهِمْ» ای عن علم قدرته علیهم معرضین و قیل عن مواعظ ربّهم «مُعْرِضُونَ» لا یلتفتون الیها، و قیل عن القرآن معرضون لا یتدبّرونه.

« أми ?лаами ?алааи тмнъҳми ман дўнно » маъноаам ?лаами ?алааи тҷълҳми фии манъау ъзи ман ани инолҳми макрӯҳу азоби ман ҷҳтно ,у қоли ибни аббос : фӣаи тақдиму таъхир , ва алмънӣам ?лаами ?алааи ман дўннои тмнъҳм , сами васфи алолҳаҳи болзъФ , Фқол : « лои исттиъўни насри أнФсҳм » эй лои исттиъўни дафъи збоби анҳо ФкиФи ирҷўни насрҳо , «у лои ҳам мнои исҳбўн » қили алкноиаҳи ллолҳаҳ эйу лои исҳбҳои аллоҳи мъўнаҳи алии алнср ,у қили алкноиаҳи ллкФор , яънеу лои алкФори мнои иҷорўн эй иҳФзўн , ман қўлҳми сҳбки аллоҳ эй ҳФзку нсрк .

«أَمْ لَهُمْ آلِهَةٌ تَمْنَعُهُمْ مِنْ دُونِنا» معناه ام لهم آلهة تجعلهم فی منعة و عزّ من ان ینالهم مکروه و عذاب من جهتنا، و قال ابن عباس: فیه تقدیم و تأخیر، و المعنی ام لهم آلهة من دوننا تمنعهم، ثمّ وصف الآلهة بالضّعف، فقال: «لا یَسْتَطِیعُونَ نَصْرَ أَنْفُسِهِمْ» ای لا یستطیعون دفع ذباب عنها فکیف یرجون نصرها، «وَ لا هُمْ مِنَّا یُصْحَبُونَ» قیل الکنایة للآلهة ای و لا یصحبها اللَّه معونة علی النصر، و قیل الکنایة للکفار، یعنی و لا الکفار منّا یجارون ای یحفظون، من قولهم صحبک اللَّه ای حفظک و نصرک.

« бали мтънои ҳؤлоءу обоءҳм ҳатто толи алайҳими улумр » эй лӣси ?лаами ?алааи ирҷўни насрҳо бали всънои алайҳими мо иъишўн бау алии обоӣҳми ман қиблааму тўлнои аъморҳми Фғрҳми злку тркўои тадаббури оётнои Фсорўои кФоро . Маънӣ оят онаст ки ин кофарон ки батонро мепарастанд эшонро аз он батон ъзӣу нсртисту боздоштӣ аз азоб , то эшонро бтмъи он нусрат ва мъўнт парастанд , он батон аз заъифӣ чунонанд ки як магас аз худ дафъ натавонанд кард , ва худро бакори нёинди дигаронро чун бакор оянд ва нусрат кунанд . Он гуҳ гуфт на ки эшонро умеди нусрату манъат батон нест локини мо эшонроу падарони эшонро дар дунёи бархӯрдорӣу неъмату умри дарози додем , то бидон ғарра шуданду дилҳошон дар тнъми сахти гашт то дар оёту суханони мо тафаккур накарданд ва дар далоили ваҳдонияту қудрати мо назар накарданд ва кофар шуданд .

«بَلْ مَتَّعْنا هؤُلاءِ وَ آباءَهُمْ حَتَّی طالَ عَلَیْهِمُ الْعُمُرُ» ای لیس لهم آلهة یرجون نصرها بل وسّعنا علیهم ما یعیشون به و علی آبائهم من قبلهم و طوّلنا اعمارهم فغرهم ذلک و ترکوا تدبّر آیاتنا فصاروا کفارا. معنی آیت آنست که این کافران که بتان را می‌پرستند ایشان را از آن بتان عزی و نصرتیست و بازداشتی از عذاب، تا ایشان را بطمع آن نصرت و معونت پرستند، آن بتان از ضعیفی چنانند که یک مگس از خود دفع نتوانند کرد، و خود را بکار نیایند دیگران را چون بکار آیند و نصرت کنند. آن گه گفت نه که ایشان را امید نصرت و منعت بتان نیست لکن ما ایشان را و پدران ایشان را در دنیا برخورداری و نعمت و عمر دراز دادیم، تا بدان غرّه شدند و دلهاشان در تنعم سخت گشت تا در آیات و سخنان ما تفکر نکردند و در دلایل وحدانیت و قدرت ما نظر نکردند و کافر شدند.

Ва фии алхбри алсҳиҳ : « мо аҳади асбри алии азии исмъаҳи ман аллоҳи идъўни ?лаи алўлди сами иъоФиҳму ирзқҳм » .

و فی الخبر الصحیح: «ما احد اصبر علی اذی یسمعه من اللَّه یدعون له الولد ثمّ یعافیهم و یرزقهم».

« أи Флои ирўни أнои нأтии алأрзи ннқсҳои ман أтроФҳо » нФтҳҳои лмҳмду ихрҷҳо манедӣ алмшркин . Ва язидҳо фии арзи алмуслимӣн ,у қил « ннқсҳои ман أтроФҳо » намяти алвоҳади баъди алвоҳаду алқрни баъди алқрн . Қоли ибни аббос : нуқсонҳо мӯати алълмоءу алФқҳоءу хиёри анноси лони аммораи аларзи бҳёҳи алълмоءу алхёр ,у алмънии азои лами ибқи алхёру алълмоءи лами ибқ , алошрору алкФор . Ва қили нуқсонҳо ҷаври влотҳо ,у қили нуқсонҳо зҳоби албркаҳи ани сморҳо ва наботҳо . « أи фаҳми алғолбўн »ам Муҳамаду асҳоба ,у алмънии лӣси злки комаи изнаҳи алмшркўни бали ҳзбнои ҳам алғолбўн .

«أَ فَلا یَرَوْنَ أَنَّا نَأْتِی الْأَرْضَ نَنْقُصُها مِنْ أَطْرافِها» نفتحها لمحمّد و یخرجها من ایدی المشرکین. و یزیدها فی ارض المسلمین، و قیل «نَنْقُصُها مِنْ أَطْرافِها» نمیت الواحد بعد الواحد و القرن بعد القرن. قال ابن عباس: نقصانها موت العلماء و الفقهاء و خیار النّاس لانّ عمارة الارض بحیاة العلماء و الخیار، و المعنی اذا لم یبق الخیار و العلماء لم یبق، الاشرار و الکفار. و قیل نقصانها جور ولاتها، و قیل نقصانها ذهاب البرکة عن ثمارها و نباتها. «أَ فَهُمُ الْغالِبُونَ» ام محمّد و اصحابه، و المعنی لیس ذلک کما یظنه المشرکون بل حزبنا هم الغالبون.

« қул إнмои أнзркми болавҳӣ » эй أнзркми азоби аллоҳи бомраҳу бмои аўҳии ило .

«قُلْ إِنَّما أُنْذِرُکُمْ بِالْوَحْیِ» ای أنذرکم عذاب اللَّه بامره و بما اوحی الیّ.

«у лои исмъи алсми алдъоء » қрأи ибни омири вҳдаҳу лои тсмъи алсми болтоءу змҳоу касри алмими ман тсмъу насби алсму алўҷаҳи анаи алии мухотаба алнабӣ ҳмлои алии мо қиблау ҳўи хитоби ?ла ,у злки қавла . « қул إнмои أнзркми болавҳӣ » эй анки лои тқдри алии асмоъи алсм ,у алмроди анҳми мъондўни Фозои асмътҳми лами иълмўои бмои смъўои конҳми сами лами исмъўо ,у қрأи албоқўни исмъи болтоءи мафтӯҳа , алсми рФъо ,у алўҷаҳи анаи алии алзму алтўбихи бтрки истимоъи мо иҷби алайҳими истимоъа , Фконҳми сами лои исмъўн . Ва иртифоъи алсм бона фоилу тзкири алФъли ман аҷали тақаддума ,у икўни алтأниси ғайри ҳақиқӣ . Дуо ӣнҷо Нидост чунон ки дар сӯра алмлоӣкаҳ гуфт : « إни тдъўҳми лои исмъўои дъоءкм » яъне ани тнодўҳми лои исмъўои ндоءкм . Ҳамонаст ки гуфт : « явми идъўкми Фтстҷибўни бҳмдаҳ » эй инодикми Ҷабраил .

«وَ لا یَسْمَعُ الصُّمُّ الدُّعاءَ» قرأ ابن عامر وحده و لا تسمع الصم بالتّاء و ضمّها و کسر المیم من تسمع و نصب الصم و الوجه انه علی مخاطبة النّبی حملا علی ما قبله و هو خطاب له، و ذلک قوله. «قُلْ إِنَّما أُنْذِرُکُمْ بِالْوَحْیِ» ای انّک لا تقدر علی اسماع الصم، و المراد انهم معاندون فاذا اسمعتهم لم یعلموا بما سمعوا کانّهم صم لم یسمعوا، و قرأ الباقون یسمع بالتّاء مفتوحة، الصم رفعا، و الوجه انه علی الذّم و التوبیخ بترک استماع ما یجب علیهم استماعه، فکانّهم صم لا یسمعون. و ارتفاع الصم بانه فاعل و تذکیر الفعل من اجل تقدمه، و یکون التأنیث غیر حقیقی. دعا اینجا نداست چنان که در سورة الملائکة گفت: «إِنْ تَدْعُوهُمْ لا یَسْمَعُوا دُعاءَکُمْ» یعنی ان تنادوهم لا یسمعوا نداءکم. همانست که گفت: «یَوْمَ یَدْعُوکُمْ فَتَسْتَجِیبُونَ بِحَمْدِهِ» ای ینادیکم جبرئیل.

Ҷой дигар гуфт : « явми идъи алдоъ » эй инодии алмнодӣ . « إзои мо инзрўн » эй ихўФўн .

جای دیگر گفت: «یَوْمَ یَدْعُ الدَّاعِ» ای ینادی المنادی. «إِذا ما یُنْذَرُونَ» ای یخوفون.

«у лӣни мстҳми нФҳаҳ » эй зарба « ман азоби рбк » ман қўлҳми нФҳти алдобаҳи азои рмҳт ,у қили алнФҳаҳи алдФъаҳи алисираҳи ман алшии ء , ман қўлҳми нФҳи фалони лФлон , азои эътоаи қдрои исирои ман алмол ,у қили алнФҳаҳи алзмҳрир ,у маънии алоиаҳи луи ъоинўои аднии азоби ман аллоҳи длўоу хзъўоу даъвои болўили алии анФсҳми мақарин бонуҳуми конўо « золимин » .

«وَ لَئِنْ مَسَّتْهُمْ نَفْحَةٌ» ای ضربة «مِنْ عَذابِ رَبِّکَ» من قولهم نفحت الدابة اذا رمحت، و قیل النفحة الدفعة الیسیرة من الشی‌ء، من قولهم نفح فلان لفلان، اذا اعطاه قدرا یسیرا من المال، و قیل النفحة الزمهریر، و معنی الآیة لو عاینوا ادنی عذاب من اللَّه دلوا و خضعوا و دعوا بالویل علی انفسهم مقرّین بانهم کانوا «ظالِمِینَ».

Қавла : «у нзъи алмўозини алқст » ҳозои алўзъи ирод ба алнсб . Иқоли вазъи соҳиби алдиўони алмизон , азои ахзи фии ахзи алхроҷу алмроди болмўозини алмизони кқўлаҳ : « ё أиҳои алрсл »у алмрод ба алнабӣ ( с ) вҳдаҳ ,у алъараби тазаккури алҷмъ ва таред ба алвоҳад , комаи қоли алоъшӣ :

قوله: «وَ نَضَعُ الْمَوازِینَ الْقِسْطَ» هذا الوضع یراد به النصب. یقال وضع صاحب الدیوان المیزان، اذا اخذ فی اخذ الخراج و المراد بالموازین المیزان کقوله: «یا أَیُّهَا الرُّسُلُ» و المراد به النّبی (ص) وحده، و العرب تذکر الجمع و ترید به الواحد، کما قال الاعشی:

?ераади бзлки лабау мъсмо . Қоли алзҷоҷ : алқст , алъдл ,у ҳўи масдари иўсФ ба алвоҳаду алҷмъ , иқоли мизони қист , эй зоти қист ,у мавозини қист , эй зўоти қист . « лиўми алқёмаҳ » эй лоҳли явми алқёмаҳ ,у қили фии явми алқёмаҳ ,у қили лҷзоءи явми алқёмаҳ ,у фии алхбри алмизони ?лаи лисону кафатон , тўзн ба сҳоиФи алҳсноту алсиӣоти Фисқлу ихиФи алии қадари алтоъоту алмъосӣ . Ва ани ибни аббоси қол : инсби алмизони Фикўн алъмўд манеҳ комаи байни алмшрқу алмғрб . Ва гуфтаанд : ктбоқи алднёи ҷмиъои фии тӯлҳо ва арзҳо , Фоҳдии кФтиаҳи ман нуру ҳаии алкФаҳи алтии тўзни баҳои алҳснот ва мавзеҳо ани ямини алърш ,у алкФаҳи алأхрии ман алзлмаҳу ҳаии алкФаҳи алтии тўзни баҳои алсиӣот ва мавзеҳо ани ясори алърш . « Флои тазаллуми нафаси шиӣо » эй лои инқси ман савоби ҳснотаҳу лои изоди алии сиотаҳ .

اراد بذلک لبة و معصما. قال الزّجاج: القسط، العدل، و هو مصدر یوصف به الواحد و الجمع، یقال میزان قسط، ای ذات قسط، و موازین قسط، ای ذوات قسط. «لِیَوْمِ الْقِیامَةِ» ای لاهل یوم القیامه، و قیل فی یوم القیامة، و قیل لجزاء یوم القیامة، و فی الخبر المیزان له لسان و کفّتان، توزن به صحایف الحسنات و السیّئات فیثقل و یخیف علی قدر الطاعات و المعاصی. و عن ابن عباس قال: ینصب المیزان فیکون العمود منه کما بین المشرق و المغرب. و گفته‌اند: کطباق الدنیا جمیعا فی طولها و عرضها، فاحدی کفتیه من نور و هی الکفة التی توزن بها الحسنات و موضعها عن یمین العرش، و الکفّة الأخری من الظلمة و هی الکفة التی توزن بها السیئات و موضعها عن یسار العرش. «فَلا تُظْلَمُ نَفْسٌ شَیْئاً» ای لا ینقص من ثواب حسناته و لا یزاد علی سیآته.

«у إни кони мисқоли ҳуба » қроءти аҳли Мадинаи мисқоли ҳубаи брФъ лоамасту бойени қроءти кони бмънӣ вақъаст , яънеу ани вақъу ҳсли ллъбди мисқоли ҳуба « ман хардал » мегуяд аз кирдори ҳечкас ҳеҷ чиз накоҳанд ва агар он чизи ҳамсанги як донаи хардал буд , ва агар бнсби хуоне бар қроءти боқӣ , тақдир онаст ки ,у ани кони алъамали мисқоли ҳубаи ман хардал зеро ки кони барин қроءти ноқис буду муҳтоҷи исм ва хабар бошад мисқол ки мансӯбаст хабар конасту исм дар ваии мзмр , ва агар ин сухан мстأнФ наҳй , равост гӯйӣ :у ани кони мисқоли ҳубаи ман хардал . « أтинои баҳо » яъне ва агар ҳамсанги як донаи хардал буд аз кирдор ӯ бтрозўи ореми онроу вайро бидон подоши диҳем , «у кафии баннои ҳосбин » эй муҳассилину қили оламин ҳофизин лони ман ҳасби шиӣои илмау ҳифза , қили дахлати албоءи лони маъноаи маънии аламр , конаи қоли актФўои биллоҳи мҳосбо ,у интисобаи алии алтмииз .

«وَ إِنْ کانَ مِثْقالَ حَبَّةٍ» قراءت اهل مدینه مثقال حبّة برفع لام است و باین قراءت کان بمعنی وقع است، یعنی و ان وقع و حصل للعبد مثقال حبّة «مِنْ خَرْدَلٍ» می‌گوید از کردار هیچکس هیچ چیز نکاهند و اگر آن چیز همسنگ یک دانه خردل بود، و اگر بنصب خوانی بر قراءت باقی، تقدیر آنست که، و ان کان العمل مثقال حبّة من خردل زیرا که کان برین قراءت ناقص بود و محتاج اسم و خبر باشد مثقال که منصوب است خبر کان است و اسم در وی مضمر، و اگر این سخن مستأنف نهی، رواست گویی: و ان کان مثقال حبّة من خردل. «أَتَیْنا بِها» یعنی و اگر همسنگ یک دانه خردل بود از کردار او بترازو آریم آن را و وی را بدان پاداش دهیم، «وَ کَفی‌ بِنا حاسِبِینَ» ای محصلین و قیل عالمین حافظین لانّ من حسب شیئا علمه و حفظه، قیل دخلت الباء لان معناه معنی الامر، کانّه قال اکتفوا باللّه محاسبا، و انتصابه علی التمییز.

Рӯй ани расӯли аллоҳ ( с ) слии салоаи алсбҳи иўмои Фқрأи фӣҳо ҳзаҳи алсўраҳи Флмои блғи қавла «у кафии баннои ҳосбин » ахзтаҳи сълаҳи Фркъ .

روی انّ رسول اللَّه (ص) صلّی صلاة الصبح یوما فقرأ فیها هذه السورة فلمّا بلغ قوله «وَ کَفی‌ بِنا حاسِبِینَ» اخذته سعلة فرکع.

«у лақади отинои Мӯсоу ҳорӯни алФрқон » яъне алкитоби алмФрқи байн алҳақ алботлу ҳўи алтрўиаҳ ,у қоли ибни зайди алФрқон , алнсри алии алоъдоء . Комаи қол : « ва мо أнзлнои алии ъбднои явми алФрқон » яъне явми бадар . Ва лонаи қол : «у зиё » адхли алўоўи фӣае отинои Мӯсоу ҳорӯни алнсру алзёء ,у ҳўи алтўриаҳ , ва ман қоли алмроди болФрқони алтўриаҳ , қоли алўоўи фии қавла «у зиё » зоидаи мӯъҷама , маъноаи отинои ҳумои алтўриаҳи зиё ,у қили ҳўи сафаи ахрии ллтўриаҳ , мисли қавлаи фии сӯраи алмоӣдаҳи фии сафаи алонҷил : « фӣаи ҳудоу нуру зкрои ллмтқин » хси алмؤмнини болзкри лонаами ҳам алмнтФъўн бау алмтбъўни ?ла , сами Фсри Фқол : « аллазӣнаи ихшўни рбҳми болғиб » эй ихоФўнаҳу лами ирўаҳи баъд ,у қили ихшўни рбҳм эй итиъўнаҳи фии хлўотҳми масттарин ани аъини алхлқ . « ва ҳам ман алсоъаҳ » эй ман алқёмаҳ . « мшФқўн » хоӣФўн . «у ҳозо » яъне алқуръон « зикри муборак » касӣри алхири доими алнФъи итбрк ба ва итлб манеҳ алхир , « أнзлноаҳ » алии Муҳамад « أи Фأнтм » ё аҳли Макка , « ?лаи мнкрўн » ҷоҳдўн ?у ҳозои истифҳоми тавбиху тъиир .

«وَ لَقَدْ آتَیْنا مُوسی‌ وَ هارُونَ الْفُرْقانَ» یعنی الکتاب المفرق بین الحق الباطل و هو الترویة، و قال ابن زید الفرقان، النصر علی الاعداء. کما قال: «وَ ما أَنْزَلْنا عَلی‌ عَبْدِنا یَوْمَ الْفُرْقانِ» یعنی یوم بدر. و لانّه قال: «وَ ضِیاءً» ادخل الواو فیه ای آتینا موسی و هارون النصر و الضّیاء، و هو التوریة، و من قال المراد بالفرقان التوریة، قال الواو فی قوله «وَ ضِیاءً» زائدة معجمة، معناه آتینا هما التوریة ضیاء، و قیل هو صفة اخری للتوریة، مثل قوله فی سورة المائدة فی صفة الانجیل: «فِیهِ هُدیً وَ نُورٌ وَ ذِکْراً لِلْمُتَّقِینَ» خصّ المؤمنین بالذکر لانّهم هم المنتفعون به و المتبعون له، ثمّ فسّر فقال: «الَّذِینَ یَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ بِالْغَیْبِ» ای یخافونه و لم یروه بعد، و قیل یخشون ربّهم ای یطیعونه فی خلواتهم مستترین عن اعین الخلق. «وَ هُمْ مِنَ السَّاعَةِ» ای من القیامة. «مُشْفِقُونَ» خائفون. «وَ هذا» یعنی القرآن «ذِکْرٌ مُبارَکٌ» کثیر الخیر دائم النفع یتبرک به و یطلب منه الخیر، «أَنْزَلْناهُ» علی محمّد «أَ فَأَنْتُمْ» یا اهل مکّة، «لَهُ مُنْکِرُونَ» جاحدون؟ و هذا استفهام توبیخ و تعییر.