Қавла : « ва мо ҷълнои лбшри ман қблки алхлди أи Фإни мати фаҳми алхолдўни кули нафаси зоиқаи аламут » онро ки дар дили як нуқтаи сидқ пайдо гардад ҳақиқати ишқи марги сар аз ҷони вай бар занад зеро ки ваъда лақо онҷост , он чаҳ ҷонӣ буд ки ваъдаи лақо фаромӯш кунад ё чаҳ дилӣ буд ки артёҳӣ ки ҷузи бмшоҳдаҳи ҳақи натавонад буд ҷое дигар талаб кунад , лои роҳаҳи ллмؤмни дуни лқоءи раба . эй дарвеши ҳеҷ давлати азизтар аз марг нест , дайни доронро тоҷи кибриёу каромати бдрўозаҳи марг бар сар ниҳанд бар хўрдорони шариъати тўқиъи давлати бадар марг хоҳанд ёфт , марги ҳарами лои илоҳи ало аллоҳаст , марги остонаи дори алмалик қиёматаст ,у ммри зуввор ҳақаст , марги маркази ъзи ъорФонст ,у мзнаҳи арвоҳи муқаррабон , марги талиъа аноят азаласту муқаддамаи риояти абад , дар ду олами ҳечкасро он роҳат нест ки марди муваҳҳид дар лаҳад бо аҳад , илми ислому кӯси имони бқёмт бо худ бхоки барад , то бо илми ислому кӯси имони бқёмт дар ояд , чунон ки подшоҳони бшҳри хеш дар оянд .

قوله: «وَ ما جَعَلْنا لِبَشَرٍ مِنْ قَبْلِکَ الْخُلْدَ أَ فَإِنْ مِتَّ فَهُمُ الْخالِدُونَ کُلُّ نَفْسٍ ذائِقَةُ الْمَوْتِ» آن را که در دل یک نقطه صدق پیدا گردد حقیقت عشق مرگ سر از جان وی بر زند زیرا که وعده لقا آنجاست، آن چه جانی بود که وعده لقا فراموش کند یا چه دلی بود که ارتیاحی که جز بمشاهده حق نتواند بود جایی دیگر طلب کند، لا راحة للمؤمن دون لقاء ربه. ای درویش هیچ دولت عزیزتر از مرگ نیست، دین داران را تاج کبریا و کرامت بدروازه مرگ بر سر نهند بر خورداران شریعت توقیع دولت بدر مرگ خواهند یافت، مرگ حرم لا اله الا اللَّه است، مرگ آستانه دار الملک قیامت است، و ممر زوار حق است، مرگ مرکز عزّ عارفانست، و مظنه ارواح مقربان، مرگ طلیعه عنایت ازلست و مقدمه رعایت ابد، در دو عالم هیچکس را آن راحت نیست که مرد موحّد در لحد با احد، علم اسلام و کوس ایمان بقیامت با خود بخاک برد، تا با علم اسلام و کوس ایمان بقیامت در آید، چنان که پادشاهان بشهر خویش در آیند.

Довӯди тоӣӣ аз кбори фуқаҳо буд дар илми зоҳир , ва дар сидқи чунон буд ки он шаб ки аз дунё берун шуд аз батнони осмон Нидо омад ки ё аҳли аларзи ани Довӯди алтоӣии қадами алии раба ,у ҳўи анҳу роз . Мурӣдӣ аз он вай мегуяд Довӯдро дидам дар ҳоли назъ дар хонаи хароб дар шиддати гармо бар хоки афтода ва ним хиштӣ дар зери сари ниҳода ва қуръон мехонд . Гуфтам ё Довӯди луи харҷати илои алсҳроءи мо зои кон . Чаҳ буд агар ин соъат бо худ рФқӣ кунӣ вау бсҳрои беруни шӯй то ин гармо дар ту асар камтар кунад гуфт : ё фалони ании лأштҳиаҳу локини астҳиии ман рабӣ , ани анқли қадамии илои мо фӣаи роҳаҳи нафасӣ . Ҳаргизи ин нафаси маро бар ман даст набӯдааст дарин ҳоли аўлитр ки набошад , ва ҳам дар он ҳол бар он хоки колбуд холӣ кард раҳмаи аллоҳ . Қоли алҷниди кули ман канти ҳаётаи брбаҳи ?фонаи инқли ман ҳаёаи алтбъи илои ҳаёаи аласлу ҳўи алҳёҳи алии алҳқиқаҳ . Қоли аллоҳи таъолӣ : « Флнҳиинаҳи ҳаёаи тайиба » .

داود طائی از کبار فقها بود در علم ظاهر، و در صدق چنان بود که آن شب که از دنیا بیرون شد از بطنان آسمان ندا آمد که یا اهل الارض انّ داود الطائی قدم علی ربّه، و هو عنه راض. مریدی از آن وی میگوید داود را دیدم در حال نزع در خانه خراب در شدت گرما بر خاک افتاده و نیم خشتی در زیر سر نهاده و قرآن میخواند. گفتم یا داود لو خرجت الی الصحراء ما ذا کان. چه بود اگر این ساعت با خود رفقی کنی و و بصحرا بیرون شوی تا این گرما در تو اثر کمتر کند گفت: یا فلان انّی لأشتهیه و لکن استحیی من ربّی، ان انقل قدمی الی ما فیه راحة نفسی. هرگز این نفس مرا بر من دست نبوده است درین حال اولیتر که نباشد، و هم در آن حال بر آن خاک کالبد خالی کرد رحمه اللَّه. قال الجنید کلّ من کانت حیاته بربّه فانه ینقل من حیاة الطبع الی حیاة الاصل و هو الحیاة علی الحقیقة. قال اللَّه تعالی: «فَلَنُحْیِیَنَّهُ حَیاةً طَیِّبَةً».

Қавла : « халқи алإнсони ман аҷҷал » аҷала дигарасту мсоръаҳи дигар , аҷала нописандидаасту накӯҳида ва дар он наҳй омада ки : « Флои тстъҷлўн » . Ва мсоръаҳ писандидаасту сутӯда ва бидон амри омада ки : « соръўо » . Аҷалаи истиқбол корӣаст на буқати хешу мсоръаҳ шитофтанаст бакории фармӯдаи бовели вақти хеш , аҷалаи натиҷаи васвос шайтонасту мсоръаҳ қазия тавфиқасту таъзими фармон , аз аҷала надомат ояду шӯри дил , ва аз мсоръаҳи сакинаи пайвандади бҷону дил . Ҳўи алзии أнзли алскинаҳи фии қулӯби алмؤмнин . Ҳақи ҷли ҷалолаи оромӣ фурӯ фиристад бар дили муъминон то ӯро бишносанд нодарёфта ва дӯст доранд нодида , аз кори худ бо кори ваии пардохта ва аз ёди худ бо ёди ваии омада ва аз меҳри худ бо меҳри вай шуда , ҳамаи ёдҳо ҷузи боди ваии ҳама саҳваст . Ҳамаи муродҳо ҷузи муроди ваии ҳама лаҳваст , ҳамаи меҳрҳо ҷузи меҳри ваии ҳама лағваст .

قوله: «خُلِقَ الْإِنْسانُ مِنْ عَجَلٍ» عجله دیگرست و مسارعه دیگر، عجله ناپسندیده است و نکوهیده و در آن نهی آمده که: «فَلا تَسْتَعْجِلُونِ». و مسارعه پسندیده است و ستوده و بدان امر آمده که: «سارِعُوا». عجله استقبال کاری است نه بوقت خویش و مسارعة شتافتن است بکاری فرموده باوّل وقت خویش، عجله نتیجه وسواس شیطان است و مسارعه قضیه توفیقست و تعظیم فرمان، از عجله ندامت آید و شور دل، و از مسارعه سکینه پیوندد بجان و دل. هُوَ الَّذِی أَنْزَلَ السَّکِینَةَ فِی قُلُوبِ الْمُؤْمِنِینَ. حق جلّ جلاله آرامی فرو فرستد بر دل مؤمنان تا او را بشناسند نادریافته و دوست دارند نادیده، از کار خود با کار وی پرداخته و از یاد خود با یاد وی آمده و از مهر خود با مهر وی شده، همه یادها جز باد وی همه سهو است. همه مرادها جز مراد وی همه لهو است، همه مهرها جز مهر وی همه لغو است.

« қул ман иклؤкми боллилу алнҳор » арбоби тариқату аҳли маърифат бар забони ишорат дар маънии ин оят гуфтаанд : ман иأхзкми ани тсориФи алқдра ва ман иҳҷбкми ани савобиқи алқзиаҳ ва ман имнъкми ман танфизи мо қадарау иҷроъи мо қазоаи Фсоӣри исири бонавори раҳматау охири исири бнирони схттаҳ , бардоштан тӯҳмат аз савобиқи қисмат дар дайни рукнии ғзимсти такя бар тақдири ҳақу эъроз аз тадбири худ сирот мустақӣмаст , бгзоштни ихтиёри бсдқи аФтқори нуқта паргор тариқатаст , хештанро бова супурдану дасти эътимоди бзмони вай задани мадори асрор ҳақиқатаст , дору гир ва навохту сиёсату тоҷу тороҷи ҳама бадаст ӯст ва бҳкм ӯст , якеро дар садри иззати бнъти рифъат май нишонд , якеро дар сафи нъол дар айн мазаллат медорад , якеро бар бисоти лутф май нишонд , якеро дар зери сёт қаҳр меоварад , одами хокиро аз хоки мазаллат бар мекашаду бҳкми аФзол бар ҳомаҳи ҳиммат май наад , Иблиси маҳҷӯрро аз олами алавӣ дар мекашад ва бар сари чаҳор сӯии иродат беиллат аз уқобин уқубат май овезад , қавмиро мегуяд : « Фостбшрўои ббиъкм » қавмиро мегуяд : « қул мўтўои бғизкм » . Мӯсои умрон чун баталаб оташ мешуд шабоне буд бо гилӣм , чун боз омад пайғомбарӣ буд кулем , блъоми боъўр ки бо он кӯҳ барме шуд веле буд бҳкми сӯрат , чун боз омад сегӣ буд бҳкми сифат , ӯ ҷли ҷалолаи асрори рубубияти худ ҷое ошкор кунад ки ънқоءи уқули онҷои пар ваҳм назанад , тарозуӣ адл дарид ӯсту ҳукм адл ӯст .

«قُلْ مَنْ یَکْلَؤُکُمْ بِاللَّیْلِ وَ النَّهارِ» ارباب طریقت و اهل معرفت بر زبان اشارت در معنی این آیت گفته‌اند: من یأخذکم عن تصاریف القدرة و من یحجبکم عن سوابق القضیة و من یمنعکم من تنفیذ ما قدّره و اجراء ما قضاه فسائر یسیر بانوار رحمته و آخر یسیر بنیران سخطته، برداشتن تهمت از سوابق قسمت در دین رکنی غظیمست تکیه بر تقدیر حق و اعراض از تدبیر خود صراط مستقیمست، بگذاشتن اختیار بصدق افتقار نقطه پرگار طریقتست، خویشتن را باو سپردن و دست اعتماد بضمان وی زدن مدار اسرار حقیقت است، دار و گیر و نواخت و سیاست و تاج و تاراج همه بدست اوست و بحکم اوست، یکی را در صدر عزّت بنعت رفعت می‌نشاند، یکی را در صف نعال در عین مذلّت می‌دارد، یکی را بر بساط لطف می‌نشاند، یکی را در زیر سیاط قهر می‌آورد، آدم خاکی را از خاک مذلّت بر می‌کشد و بحکم افضال بر هامه همّت می‌نهد، ابلیس مهجور را از عالم علوی در می‌کشد و بر سر چهار سوی ارادت بی‌علت از عقابین عقوبت می‌آویزد، قومی را میگوید: «فَاسْتَبْشِرُوا بِبَیْعِکُمُ» قومی را میگوید: «قُلْ مُوتُوا بِغَیْظِکُمْ». موسی عمران چون بطلب آتش می‌شد شبانی بود با گلیم، چون باز آمد پیغامبری بود کلیم، بلعام باعور که با آن کوه برمی‌شد ولیّی بود بحکم صورت، چون باز آمد سگی بود بحکم صفت، او جلّ جلاله اسرار ربوبیّت خود جایی آشکار کند که عنقاء عقول آنجا پر وهم نزند، ترازوی عدل درید اوست و حکم عدل اوست.

«у нзъи алмўозини алқсти лиўми алқёмаҳ » ҳукм кард бар он ки хости бончаҳи хост , ҳукмӣ бе мислиу қазоӣ беҷавр ки ҳамаи аъзаҳи тариқатро аз хавфи ин мақоми Зуҳраҳо оби гашт , ва ҷигарҳо хӯн шуд ва дилҳо бсухт аз наҳифи ин ҳукм ки : « ани алрҷли лиъмли баъамали аҳли алҷнаҳ ва ҳў ъанд аллоҳи ман аҳли алнор ,у ани алрҷли лиъмли баъамали аҳли алнор ва ҳў ъанд аллоҳи ман аҳли алҷнаҳ » собиқае рондаи чунон ки худ дониста , оқибатии ниҳодаи чунон ки худ хоста : қавми тлбўаҳи Фхзлҳм ,у қавм ҳрбўо манеҳ Фодркҳм , қавмии шабу рӯз дар риёзат ва муҷоҳидат гузошта :у алтлби раду алтриқи сад , дар гӯши эшон фурӯи хонда .

«وَ نَضَعُ الْمَوازِینَ الْقِسْطَ لِیَوْمِ الْقِیامَةِ» حکم کرد بر آن که خواست بآنچه خواست، حکمی بی‌مثل و قضایی بی‌جور که همه اعزه طریقت را از خوف این مقام زهره‌ها آب گشت، و جگرها خون شد و دلها بسوخت از نهیب این حکم که: «انّ الرّجل لیعمل بعمل اهل الجنّة و هو عند اللَّه من اهل النّار، و انّ الرّجل لیعمل بعمل اهل النّار و هو عند اللَّه من اهل الجنّة» سابقه‌ای رانده چنان که خود دانسته، عاقبتی نهاده چنان که خود خواسته: قوم طلبوه فخذلهم، و قوم هربوا منه فادرکهم، قومی شب و روز در ریاضت و مجاهدت گذاشته: و الطلب ردّ و الطریق سدّ، در گوش ایشان فرو خوانده.

Қавмӣ дар бткдаҳ мӯътакиф гашта лоату ҳблро масҷуд худ кардау ндоءи иззати паёпай шуда ки анои лакам шӣтмам абитму антми лӣ шӣтмам абитм .

قومی در بتکده معتکف گشته لات و هبل را مسجود خود کرده و نداء عزّت پیاپی شده که انا لکم شئتم ام ابیتم و انتم لی شئتم ام ابیتم.

эй ҷавонмард агар мададӣ аз ғайби баноми ту фиристодаанду назарӣ аз назарҳои лутфи бтўи расидаи ғозии он рӯмиро чунон асири набард ки он назари турои барад , локин май дон ки бҳичи иллат фурӯ наёяд ва дар ҳеҷ сабаби нёўизд , назари иззат чун дар омад бики лаҳза аз габрии соҳиб садрӣ кунад , ва аз роҳзанӣ роҳравӣ созад «у нзъи алмўозини алқсти лиўми алқёмаҳ » . Бидон ки одамиён ду гуруҳанд мؤмноннду кофарон , фардои қиёмат ки оламёнро ҳашар кунанд чунон ки раб алъзаҳ гуфт : «у ҳшрноҳми Флм нғодр манеҳам أҳдо »

ای جوانمرد اگر مددی از غیب بنام تو فرستاده‌اند و نظری از نظرهای لطف بتو رسیده غازی آن رومی را چنان اسیر نبرد که آن نظر ترا برد، لکن می‌دان که بهیچ علت فرو نیاید و در هیچ سبب نیاویزد، نظر عزّت چون در آمد بیک لحظه از گبری صاحب صدری کند، و از راهزنی راهروی سازد «وَ نَضَعُ الْمَوازِینَ الْقِسْطَ لِیَوْمِ الْقِیامَةِ». بدان که آدمیان دو گروهند مؤمنانند و کافران، فردای قیامت که عالمیان را حشر کنند چنان که ربّ العزّه گفت: «وَ حَشَرْناهُمْ فَلَمْ نُغادِرْ مِنْهُمْ أَحَداً»

Кофаронро яксар бдўзх баранду аъмоли эшон дар тарозу ниҳанд ки аъмоли эшон ҳбоءи мансур буд ,у ҳбоءи мансур дар таҳт вазн наёяд , Фзлки қавла : « Фло нақайи ?лаами явми алқёмаҳи взно » аммо муъминон , ҳам мутӣъонро ва ҳам осӣонро дар мақом тарозу бидоранд қавмиро ҳасанот бар сиӣот афзӯн ояд эшонро ббҳшт фиристанду қавмиро сиӣот бар ҳасанот афзӯн ояд эшонро бдўзх фиристанд чунон ки гуфт : «у алўзни иўмӣз алҳақ » илои қавла : « боётнои излмўн » ,у қавмиро ҳасаноту сиӣот дар тарозу баробар ояд азишон кас бошад ки дар дайн бародарӣ дорад ки дар дунё бо якдигари суҳбат ва дар дайн мувофиқат доштанд раби алъзаҳи он бародарро бар гуморд то аз ҳасаноти хеши чизе буи бахшад чандон ки каффаи ҳасаноти вай бар сиӣот роҷҳ шаваду бойени сабаби аллоҳи таъолӣ ӯро ббҳшти расонад ва кас бошад ки дар дунё дар миёнаи шаб вақте бедор буду Мустафоро алайҳи алслоаҳу ассалом дуруд дода чунон ки аллоҳи таъолӣ аз вай донисту дигари ҳечкас аз ваии он ҳол надонист ва аз он хилвати вай хабар надошт , раби алъзаҳи он дуруди ваии бардошт ва дар хазина ғайб биниҳод то рӯзи қиёмати он соъат ки ӯро ҳоҷат буд аз ғайби он саҳифа дар ояду каффа ҳасанот бидон роҷҳ ояд , раб алъзаҳ гуяд абдии ин амонати ту буд бнздики ман буқати ҳоҷат бо ту расонидам , Фодхли алҷнаҳи солмо . Ва аз эшон кас бошад ки на он бародар дорад ки буи тоъат бахшад , ва на ӯро вадиати бнздики аллоҳи таъолӣ буд , ӯро дар он мақоми сиёсату ҳайбат растохез бидоранд то биму тарсу андӯҳи вай бғоит расад он биму тарсу андӯҳи куффораи лухтии гуноҳон вай шавад , он каффаи сиӣоти ваии бони куффора сабк гардаду каффаи ҳасанот роҷҳ шавад фармон ояд ки дар биҳишти шӯ ки каффаи ҳасаноти роҷҳи гашту бҳкми азалӣу анояти сармадии кори ту сира шуд забони ҳоли ваии ин соъат ин гуяд , ман чаҳ донистам ки орзӯ бурид висоласт ва зеро бар ҷӯад навмидӣ маҳоласт , ман чаҳ донистам ки он меҳрбон чунон бурдбораст ки ки лутфу меҳрбонӣ ӯ бгноҳкор бе шумораст .

کافران را یکسر بدوزخ برند و اعمال ایشان در ترازو نهند که اعمال ایشان هباء منثور بود، و هباء منثور در تحت وزن نیاید، فذلک قوله: «فَلا نُقِیمُ لَهُمْ یَوْمَ الْقِیامَةِ وَزْناً» اما مؤمنان، هم مطیعان را و هم عاصیان را در مقام ترازو بدارند قومی را حسنات بر سیئات افزون آید ایشان را ببهشت فرستند و قومی را سیئات بر حسنات افزون آید ایشان را بدوزخ فرستند چنان که گفت: «وَ الْوَزْنُ یَوْمَئِذٍ الْحَقُّ» الی قوله: «بِآیاتِنا یَظْلِمُونَ»، و قومی را حسنات و سیئات در ترازو برابر آید ازیشان کس باشد که در دین برادری دارد که در دنیا با یکدیگر صحبت و در دین موافقت داشتند ربّ العزّة آن برادر را بر گمارد تا از حسنات خویش چیزی بوی بخشد چندان که کفه حسنات وی بر سیئات راجح شود و باین سبب اللَّه تعالی او را ببهشت رساند و کس باشد که در دنیا در میانه شب وقتی بیدار بود و مصطفی را علیه الصّلاة و السّلام درود داده چنان که اللَّه تعالی از وی دانست و دیگر هیچکس از وی آن حال ندانست و از آن خلوت وی خبر نداشت، ربّ العزّه آن درود وی برداشت و در خزینه غیب بنهاد تا روز قیامت آن ساعت که او را حاجت بود از غیب آن صحیفه در آید و کفه حسنات بدان راجح آید، ربّ العزّه گوید عبدی این امانت تو بود بنزدیک من بوقت حاجت با تو رسانیدم، فادخل الجنّة سالما. و از ایشان کس باشد که نه آن برادر دارد که بوی طاعت بخشد، و نه او را ودیعت بنزدیک اللَّه تعالی بود، او را در آن مقام سیاست و هیبت رستاخیز بدارند تا بیم و ترس و اندوه وی بغایت رسد آن بیم و ترس و اندوه کفاره لختی گناهان وی شود، آن کفه سیئات وی بآن کفاره سبک گردد و کفه حسنات راجح شود فرمان آید که در بهشت شو که کفه حسنات راجح گشت و بحکم ازلی و عنایت سرمدی کار تو سره شد زبان حال وی این ساعت این گوید، من چه دانستم که آرزو برید وصالست و زیرا بر جود نومیدی محالست، من چه دانستم که آن مهربان چنان بردبارست که که لطف و مهربانی او بگناهکار بی‌شمارست.