Қавла : «у إзи бўأнои лإброҳими макони албит » алоиаҳ . Қоли ибни ътоء : вФқнои лбноءи албит ва мкноаҳ манеҳу аъноаҳи алайҳу қлнои ?ла : « лои тшрк бешиӣо » эй лои тлоҳзи албиту лои тнзри илои бноӣк . намегуяд иброҳӣмро тамкин кардему созу олату қӯту маҳорату қудрату мъўнти додем то хонаи каъбаро банно кард чунон ки хостем ва фармудем , он гуҳ ӯро гуфтем кардау сохтаи худ мангар тавфиқу мъўнти мо нигар ,у ҷаҳди худ мубини иродату анояти мо байн . эй ҷавонмарди бандаро ду дида додаанд то бики дидаи сифоти офоти нафас худ бинаду бики дидаи сифоти алтофи карам ҳақ бинад , бики дидаи фазл ӯ бинад , бики дидаи феъл худ бинад , чун фазл ӯ бинад ифтихор кунад , чун феъл худ бинад аФтқор оварад , чун карам қадам бинад дар ноз ояд , чун қадами адам хок бинад дар ниёз ояд , он шӯридаи Ироқи сӯхтаи оташи фироқи шблӣ гоҳе мегуфт : литнии канти ин нбози лами аърФи ҳозои алҳдис .

قوله: «وَ إِذْ بَوَّأْنا لِإِبْراهِیمَ مَکانَ الْبَیْتِ» الآیة. قال ابن عطاء: وفّقنا لبناء البیت و مکنّاه منه و اعنّاه علیه و قلنا له: «لا تُشْرِکْ بِی شَیْئاً» ای لا تلاحظ البیت و لا تنظر الی بنائک. می‌گوید ابراهیم را تمکین کردیم و ساز و آلت و قوّت و مهارت و قدرت و معونت دادیم تا خانه کعبه را بنا کرد چنان که خواستیم و فرمودیم، آن گه او را گفتیم کرده و ساخته خود منگر توفیق و معونت ما نگر، و جهد خود مبین ارادت و عنایت ما بین. ای جوانمرد بنده را دو دیده داده‌اند تا بیک دیده صفات آفات نفس خود بیند و بیک دیده صفات الطاف کرم حق بیند، بیک دیده فضل او بیند، بیک دیده فعل خود بیند، چون فضل او بیند افتخار کند، چون فعل خود بیند افتقار آورد، چون کرم قدم بیند در ناز آید، چون قدم عدم خاک بیند در نیاز آید، آن شوریده عراق سوخته آتش فراق شبلی گاهی می‌گفت: لیتنی کنت این نباذ لم اعرف هذا الحدیث.

Кошкӣ марои хроботӣ будӣу маро бо ин ҳадиси сар ва кор набӯдӣ , ва гоҳ гуфтӣ кҷоинди малоикаи малакӯту суккони ҳзоири қудс то пеши тахти давлату сарири иззати мо смотин баркашад .

کاشکی مرا خراباتی بودی و مرا با این حدیث سر و کار نبودی، و گاه گفتی کجایند ملائکه ملکوت و سکّان حظایر قدس تا پیش تخت دولت و سریر عزت ما سماطین برکشد.

«у тҳри байтӣ » яъне алкъбаҳи алии лисони алълм ,у алии баёни алошораҳи маъноаи Фрғи қлбки ани алошёءи сӯии зикри аллоҳ . намегуяд дили хешро якборагӣ бо зикри ман пардози ҳеҷ бегона ва ғайрииро бадви роҳи мада ки дили перояи шароби меҳру муҳаббати мост . Улқулуб ӯоне аллоҳи фии аларзи Фоҳби алоўонии илои аллоҳи асФоҳоу арқҳоу аслбҳо . Ҳар дилӣ ки аз мкўноти софитар ва бар муъминони раҳимтар он дили бҳзрти иззати азизтару маҳбӯбтар , дили султони ниҳоди тест зинҳор то ӯро азизи дорӣ ва рӯй вай аз кудурати ҳўӣу шаҳвати нигоҳи дорӣу бзлмту шаҳвати дунё олӯда нигарадоне . Бдоўд ( ъ ) ваҳй омад ки : ё Довӯди тҳри лии битои искана .

«وَ طَهِّرْ بَیْتِیَ» یعنی الکعبة علی لسان العلم، و علی بیان الاشارة معناه فرّغ قلبک عن الاشیاء سوی ذکر اللَّه. می‌گوید دل خویش را یکبارگی با ذکر من پرداز هیچ بیگانه و غیری را بدو راه مده که دل پیرایه شراب مهر و محبت ماست. القلوب اوانی اللَّه فی الارض فاحبّ الاوانی الی اللَّه اصفاها و ارقها و اصلبها. هر دلی که از مکوّنات صافی‌تر و بر مؤمنان رحیم تر آن دل بحضرت عزت عزیزتر و محبوب‌تر، دل سلطان نهاد تست زینهار تا او را عزیز داری و روی وی از کدورت هوی و شهوت نگاه داری و بظلمت و شهوت دنیا آلوده نگردانی. بداود (ع) وحی آمد که: یا داود طهّر لی بیتا اسکنه.

эй Довӯди хонаи поки гардон то худованди хонаи бахона фурӯ ояд , гуфт бори худоё вае байти исък ? он кадом хонааст ки азимату ҷалоли туро шояд ? гуфт он дили банда муъминаст , гуфт бори худоё чигуна поки гардонам ? гуфт оташи ишқи дарави зан то ҳар чаҳ насаб мо надорад сӯхта гардад , ва он гуҳи бҷорўби ҳасрати брўб то агар бақиятаии монда буд поки брўбд , эй Довӯд аз он пас агар саргаштае бинӣ дар роҳи талаби мо онҷоаши нишони даҳ ки харгоҳи қудс мо онҷост , ано ъанд улқулуби алмҳмўмаҳ .

ای داود خانه پاک گردان تا خداوند خانه بخانه فرو آید، گفت بار خدایا و ایّ بیت یسعک؟ آن کدام خانه است که عظمت و جلال ترا شاید؟ گفت آن دل بنده مؤمن است، گفت بار خدایا چگونه پاک گردانم؟ گفت آتش عشق درو زن تا هر چه نسب ما ندارد سوخته گردد، و آن گه بجاروب حسرت بروب تا اگر بقیّتی مانده بود پاک بروبد، ای داود از آن پس اگر سرگشته‌ای بینی در راه طلب ما آنجاش نشان ده که خرگاه قدس ما آنجاست،انا عند القلوب المحمومة.

Қавла : «у أзни фии анноси болҳҷ » ҳаҷ ду ҳарфаст ҳоءу ҷим , ҳоء ишоратаст бҳлми худованд , ҷим ишоратаст бҷрми банда , факонаи қоли ҷӣти бҷрмии илои ҳлмки ФоғФри лӣ , худовандо омадам бо ҷурм хеш биёмурз марои бФзли хеш . Аъроберо диданди даст дар астор каъба зада ва мегуяд : ман мислии вале илоҳи ани азнбти манонеу ани таббати рҷонӣу ани ақблти аднонӣ ,у ани адбрти нодонӣ . Чу ман кисту маро худовандӣаст ки агар гуноҳ кунам наронаду неъмат боз нагирад ва агар боз оем бипазирад ва бинавозад ва агар рӯй бадаргоҳи ваии орм наздик кунад , ва агар бар гирдам боз хонд ва хашм нагирад . Дар таврот Мӯсоаст ё бен одами аклти ризқӣу лами тшкрнӣу борзтнӣу лами тстҳии манӣ абдии ани лами тстҳии манӣ Фонои астҳии мнк . « иأтўки рҷолоу алии кули зомр » пиёдагонро дар роҳи ҳаҷ бар саворони ртбт бешӣ доду бойени каромати эшонро махсӯс кард аз баҳри он ки ранҷи эшон беш аз ранҷи сўоронсти пойҳошон обила карда ғубори роҳ бар рӯйу маҳосин эшон нишаста бар умеди мушоҳидаи каъбаи муқаддасаи бори ранҷ бар худ ниҳодау бтрки роҳат ва осоиш бигуфта , ва азин аҷибтар ки чун зикр саворон кард мркўби бзкр махсӯс кард на рокиб , гуфт : «у алии кули зомр » , аз баҳри он ки ранҷ рафтану гаронии бор бар мркўбст на бар рокиб . Оре касе ки хоҳад ки то он ҳаҷари муборак ки бар ваии рақам тахсӣс кашидау халъати ямини аллоҳи фӣ аларз ёфта онро мсоФҳт кунад ва биноз онро дар бар гирад кам аз он набошад ки дар роҳи талаб ӯ борӣ бар худ нааду ранҷии бикашад , он каъбаи мушаррафаи муқаддаса ки ту май бинии ҳазорон соли бтхонаҳ кофарон карда буданд то аз ғайрати назари ағёри бхдоўнд худ бинолед ки подшоҳои марои шарифтарин биқоъ гардонидӣу рафеътарин мавозиъи сохтӣ он гуҳи бблоءи вуҷӯди асноми маро мубтало кардӣ , аз боргоҳи ҷабарути бадв хитоб расед оре чун хоҳӣ ки маъшӯқи сад ва бист ваанд ҳазор нуқта таҳорат бошӣу хоҳӣ ки ҳамаи авлиёъу садиқону толибонро дар роҳи ҷусти худ бинӣ ва эшонро биноз дар каноргирӣ ва ҳазорон вале васфиро ҷону дил дар ишқ худ бисӯзӣу бгдозӣ , ё дар ани бодияи мардуми хор беҷон кунӣ кам аз он набошад ки рӯзӣ чанд ин бало ва меҳнат бикашӣу сифоти сафоу Марваи худ дар бтши қаҳри ғайрати фурӯгузорӣ .

قوله: «وَ أَذِّنْ فِی النَّاسِ بِالْحَجِّ» حج دو حرفست حاء و جیم، حاء اشارتست بحلم خداوند، جیم اشارتست بجرم بنده، فکانّه قال جئت بجرمی الی حلمک فاغفر لی، خداوندا آمدم با جرم خویش بیامرز مرا بفضل خویش. اعرابیی را دیدند دست در استار کعبه زده و می‌گوید: من مثلی ولی اله ان اذنبت منّانی و ان تبت رجّانی و ان اقبلت ادنانی، و ان ادبرت نادانی. چو من کیست و مرا خداوندی است که اگر گناه کنم نراند و نعمت باز نگیرد و اگر باز آیم بپذیرد و بنوازد و اگر روی بدرگاه وی آرم نزدیک کند، و اگر بر گردم باز خواند و خشم نگیرد. در تورات موسی است یا بن آدم اکلت رزقی و لم تشکرنی و بارزتنی و لم تستحی منّی عبدی ان لم تستحی منّی فانا استحی منک. «یَأْتُوکَ رِجالًا وَ عَلی‌ کُلِّ ضامِرٍ» پیادگان را در راه حج بر سواران رتبت بیشی داد و باین کرامت ایشان را مخصوص کرد از بهر آن که رنج ایشان بیش از رنج سوارانست پایهاشان آبله کرده غبار راه بر روی و محاسن ایشان نشسته بر امید مشاهده کعبه مقدّسه بار رنج بر خود نهاده و بترک راحت و آسایش بگفته، و ازین عجیبتر که چون ذکر سواران کرد مرکوب بذکر مخصوص کرد نه راکب، گفت: «وَ عَلی‌ کُلِّ ضامِرٍ»، از بهر آن که رنج رفتن و گرانی بار بر مرکوبست نه بر راکب. آری کسی که خواهد که تا آن حجر مبارک که بر وی رقم تخصیص کشیده و خلعت یمین اللَّه فی الارض یافته آن را مصافحت کند و بناز آن را در بر گیرد کم از آن نباشد که در راه طلب او باری بر خود نهد و رنجی بکشد، آن کعبه مشرّفه مقدسه که تو می‌بینی هزاران سال بتخانه کافران کرده بودند تا از غیرت نظر اغیار بخداوند خود بنالید که پادشاها مرا شریف‌ترین بقاع گردانیدی و رفیع‌ترین مواضع ساختی آن گه ببلاء وجود اصنام مرا مبتلا کردی، از بارگاه جبروت بدو خطاب رسید آری چون خواهی که معشوق صد و بیست و اند هزار نقطه طهارت باشی و خواهی که همه اولیاء و صدّیقان و طالبان را در راه جست خود بینی و ایشان را بناز در کنار گیری و هزاران ولی وصفی را جان و دل در عشق خود بسوزی و بگدازی، یا در ان بادیه مردم خوار بی‌جان کنی کم از آن نباشد که روزی چند این بلا و محنت بکشی و صفات صفا و مروه خود در بطش قهر غیرت فرو گذاری.

« лишҳдўои манофеи ?лаам » рўндгон дар роҳ ҳақ мухталифанду манофе ҳар яке бар андоза равиш ӯст ва бақадр ҳиммат ӯ , арбоби амволро манофеи мол ва маошаст , арбоби аъмолро , манофеи ҳаловат тоъотаст , арбоби аҳволро манофеи сФоء анфосаст , бӯи Шуайби саққои бқсди ҳаҷ аз шаҳри Найшобӯр берун омад эҳроми гирифта , чун қадам дар бодияи ниҳоди баҳри майл ки расед ду ракаат намоз кард то бмқсд расед . Он гуҳ гуфт : раб алъзаҳ мегуяд : « лишҳдўои манофеи ?лаам »у ҳозои манофеии фии ҳаҷӣ , гуфт ҳоҷёну зоирон ки аз ақтори олам рӯй бад-ӣни каъбаи шариф ниҳода анд бидон меоянд то бмноФъ хеш расанд , чунон ки аллоҳ таъолӣ мегуяд ,у манофеи ман дарин ҳаҷи он ракаатҳои намозаст ки мақом розаст .

«لِیَشْهَدُوا مَنافِعَ لَهُمْ» روندگان در راه حق مختلفند و منافع هر یکی بر اندازه روش اوست و بقدر همت او، ارباب اموال را منافع مال و معاش است، ارباب اعمال را، منافع حلاوت طاعات است، ارباب احوال را منافع صفاء انفاس است، بو شعیب سقا بقصد حج از شهر نیشابور بیرون آمد احرام گرفته، چون قدم در بادیه نهاد بهر میل که رسید دو رکعت نماز کرد تا بمقصد رسید. آن گه گفت: رب العزّه می‌گوید: «لِیَشْهَدُوا مَنافِعَ لَهُمْ» و هذا منافعی فی حجّی، گفت حاجیان و زائران که از اقطار عالم روی بدین کعبه شریف نهاده‌اند بدان می‌آیند تا بمنافع خویش رسند، چنان که اللَّه تعالی می‌گوید، و منافع من درین حج آن رکعتهای نماز است که مقام رازست.

Алмслии иноҷии раба . Ва гуфтаанд манофе эшон онаст ки Мустафо ( с ) гуфт : « азои кони явми арафаи инзли аллоҳи илои алсмоءи алднёи Фибоҳии баҳами алмлоӣкаҳи Фиқўли анзрўои илои ибодии аӣтўнии шъсои ғброи ман кули Фҷи амиқ , ашҳдкми ании қади ғФрти ?лаам , Фтқўли алмлоӣкаҳ ё раби фалони кони ирҳқу фалону фалона , қоли иқўли аллоҳи ъзу ҷл , қади ғФрти ?лаам » .

المصلّی یناجی ربّه. و گفته‌اند منافع ایشان آنست که مصطفی (ص) گفت: «اذا کان یوم عرفة ینزل اللَّه الی السّماء الدّنیا فیباهی بهم الملائکة فیقول انظروا الی عبادی ائتونی شعثا غبرا من کلّ فجّ عمیق، اشهدکم انّی قد غفرت لهم، فتقول الملائکة یا ربّ فلان کان یرهق و فلان و فلانة، قال یقول اللَّه عز و جل، قد غفرت لهم».

« злк ва ман иъзми ҳарамоти аллоҳи Фҳўи хайр ?ла ъанд раба » , таъзими ҳарамоти кори ҷўонмрдонсту сирати садиқон , асҳоб хизмат дигаранду арбоби ҳурмати дигар , тарки хизмати уқубат бор оварад , тарки ҳурмати доғи фурқат наад , натиҷа хизмат савобасту дараҷаи самараи ҳурмат лиззат суҳбатасту инси хилват , ӯ ки бар мақоми шариъат хизмат кунад нозир бмқомаст , ва ӯ ки дар олами ҳақиқати ҳурмати шиносади нозир баҳақаст , расӯли худои Муҳамади Мустафо ( с ) ки хуршеди фалаки саодат буду моҳи осмони сиёдат дар садафи шарафу тарози кисвати вуҷӯд , шаби миъроҷи итноби хаймаи сари худ аз ҳамаи мақомоти рўндгони бикунади нозири баҳақи гашт на нозири бмқом , оламёни ҳама дар мақомоти мондау Сайид аз ҳама бар гузаштау назар баҳақ дошта , лои ҷурм аз боргоҳи иззати ҷабарути ин халъат каромат ёфта ки : « мо зоғи албср ва мо тғӣ » .

«ذلِکَ وَ مَنْ یُعَظِّمْ حُرُماتِ اللَّهِ فَهُوَ خَیْرٌ لَهُ عِنْدَ رَبِّهِ»، تعظیم حرمات کار جوانمردانست و سیرت صدّیقان، اصحاب خدمت دیگرند و ارباب حرمت دیگر، ترک خدمت عقوبت بار آورد، ترک حرمت داغ فرقت نهد، نتیجه خدمت ثوابست و درجه ثمره حرمت لذّت صحبتست و انس خلوت، او که بر مقام شریعت خدمت کند ناظر بمقام است، و او که در عالم حقیقت حرمت شناسد ناظر بحق است، رسول خدا محمّد مصطفی (ص) که خورشید فلک سعادت بود و ماه آسمان سیادت در صدف شرف و طراز کسوت وجود، شب معراج اطناب خیمه سرّ خود از همه مقامات روندگان بکند ناظر بحق گشت نه ناظر بمقام، عالمیان همه در مقامات مانده و سیّد از همه بر گذشته و نظر بحق داشته، لا جرم از بارگاه عزت جبروت این خلعت کرامت یافته که: «ما زاغَ الْبَصَرُ وَ ما طَغی‌».

Латифае дигари азин аҷабтар шинав . Аҳли хизмат чун ноланд аз ғайр дӯст бадваст ноланд , ва аз ғайр дӯст бадваст нолидан дар роҳи ҷавонмардон ширкаст ки то ғайриӣ менабинад азу бадваст менанолад , бози аҳли ҳурмат чун ноланд аз дӯст бадваст ноланд ва аз дӯст бадваст нолидан айн тавҳидаст , аз рӯй зоҳири ?шкевӣ май намояд аммо аз рӯй ботин шукраст . Май бози намояд ки ҷузи ту касе надорам бо ки гӯям , ҷузи ту касеро набинам бкаҳи нолам , халқ пиндоранд ки вай гила мекунад ва ӯ худ бойени сухани ихлоси муҳаббат арза мекунад аз ӣнҷост ки ҳақи ҷли ҷалола аз нолаи Айюб хабар дод ки : « мусинии алзр » ва бо ин нола ӯро собир хонд ки : « إнои вҷдноаҳи соброи нъми алъбд » , агар ?шкевӣ будӣ ӯро собир кӣ хондӣ , боз намӯд ки ?шкевии он гуҳ буд ки бғир мо нолад , аммо чун бмо нолад он ?шкевӣ набӯд , Айюб нагуфт : эй оламён : « мусинии алзр » балки гуфт : « рабаи أнии мусинии алзр » аҷзу фақри хеши бҳзрт мавло биниҳод зли хеш бар бениёз ърнаҳ карду адаби ҳазрати бнъти ҳурмат биҷой оварад , инаст баёни таъзими ҳурмату шарти одоби убудийят .

لطیفه‌ای دیگر ازین عجبتر شنو. اهل خدمت چون نالند از غیر دوست بدوست نالند، و از غیر دوست بدوست نالیدن در راه جوانمردان شرک است که تا غیری می‌نبیند ازو بدوست می‌ننالد، باز اهل حرمت چون نالند از دوست بدوست نالند و از دوست بدوست نالیدن عین توحیدست، از روی ظاهر شکوی می‌نماید امّا از روی باطن شکرست. می‌باز نماید که جز تو کسی ندارم با که گویم، جز تو کسی را نبینم بکه نالم، خلق پندارند که وی گله میکند و او خود باین سخن اخلاص محبت عرضه می‌کند از اینجاست که حق جلّ جلاله از ناله ایوب خبر داد که: «مَسَّنِیَ الضُّرُّ» و با این ناله او را صابر خواند که: «إِنَّا وَجَدْناهُ صابِراً نِعْمَ الْعَبْدُ»، اگر شکوی بودی او را صابر کی خواندی، باز نمود که شکوی آن گه بود که بغیر ما نالد، امّا چون بما نالد آن شکوی نبود، ایوب نگفت: ای عالمیان: «مَسَّنِیَ الضُّرُّ» بلکه گفت: «رَبَّهُ أَنِّی مَسَّنِیَ الضُّرُّ» عجز و فقر خویش بحضرت مولی بنهاد ذلّ خویش بر بی‌نیاز عرنه کرد و ادب حضرت بنعت حرمت بجای آورد، اینست بیان تعظیم حرمت و شرط آداب عبودیت.