Қавла : «у лақади хлқнои Фўқкми сабъи троӣқ » бошорти арбоби маорифу истинботи аҳли фаҳми ин сабъ троӣқ ишоратаст бҳФти ҳиҷоб ки раби алъзаҳ дар ниҳоди одамии офарӣда ва ӯро бон маҳҷӯб дошта аз дидани лтоӣФ ва ёфт ҳақоиқ , яке ҳиҷоби ақли дигари ҳиҷоби илм , сдигри қалб , чаҳоруми нафас , панҷуми ҳис , шашуми иродат , ҳафтуми машйат , ақл ӯро бар шуғли дунёу тадбир маош дошт то аз ҳақ боз монад , илм ӯро дар майдон мубоҳот кашид бо ақрони хеш то дар вҳдаҳи тафохур ва ткоср бимонад , дил ӯро бар мақоми далерӣу диловарии бдошт то дар мъорки ибтоли бтмъи сяти дунявии чунон бФтнаҳ афтод ки пурвои дайну нусрат дайнаш набӯд , нафаси худ ҳиҷоб маинасту душмани дайн , аъдии ъдўки нФски алтии байни ҷнбик , агар бар ваии дасти ёбии дасти бабрӣ ва рене афтодӣ ки ҳаргиз нахезӣ ӣнҷои ҳиси шаҳват ,у иродати маъсият ,у машйати фатрат , шаҳвату маъсияти ҳиҷоби омма халқаст ,у фатрати ҳиҷоб хавос ҳазратаст аз роҳи ҳақиқат .

قوله: «وَ لَقَدْ خَلَقْنا فَوْقَکُمْ سَبْعَ طَرائِقَ» باشارت ارباب معارف و استنباط اهل فهم این سبع طرائق اشارتست بهفت حجاب که ربّ العزّه در نهاد آدمی آفریده و او را بآن محجوب داشته از دیدن لطائف و یافت حقایق، یکی حجاب عقل دیگر حجاب علم، سدیگر قلب، چهارم نفس، پنجم حس، ششم ارادت، هفتم مشیّت، عقل او را بر شغل دنیا و تدبیر معاش داشت تا از حق باز ماند، علم او را در میدان مباهات کشید با اقران خویش تا در وهده تفاخر و تکاثر بماند، دل او را بر مقام دلیری و دلاوری بداشت تا در معارک ابطال بطمع صیت دنیوی چنان بفتنه افتاد که پروای دین و نصرت دینش نبود، نفس خود حجاب مهین است و دشمن دین، اعدی عدوّک نفسک الّتی بین جنبیک‌، اگر بر وی دست یابی دست ببری و رنه افتادی که هرگز نخیزی اینجا حس شهوت، و ارادت معصیت، و مشیّت فترت، شهوت و معصیت حجاب عامه خلق است، و فترت حجاب خواص حضرتست از راه حقیقت.

Баҳр чаҳ аз роҳи бозоФтӣ чаҳ куфри он ҳарф ва чаҳ имон

بهر چه از راه بازافتی چه کفر آن حرف و چه ایمان

Баҳр чаҳ аз дӯсти вои Монӣ чаҳ зишти он нақш ва чаҳ зебо

بهر چه از دوست وا مانی چه زشت آن نقش و چه زیبا

Ин ҳиҷобҳо ёд кард ва он гуҳ бар ақаб гуфт : « ва мо кнои ани алхлқи ғофилин » бо ин ҳамаи ҳиҷоб , ки дар пеш бандааст ӯро фурӯ нагузорему азуи ғофил наем , бандаро бовели оят бим дод аз қаҳру адли хешу бохри оят умедвор кард бФзлу карами хеш ,у равиши соликони барин қоида банно ниҳоданд аввали хавфу охири раҷо , хоӣФ бош эй дарвеш то рӯзӣ туро гӯйанд : лои тхФу лои тҳзн , ва дар майдони раҷои бъФў ӯ чашми дор то ҳангомӣ ки гӯйанд абшри болҷнаҳ . Саҳли абди аллоҳ тстрӣ гуфт : алхўФи зикру алрҷои ансӣу минҳои ттўлди ҳқоӣқи алоямон , хавфу раҷои якдигарро ҷуфтанд чун баҳам расанд аз эшон ҳқоӣқ имон зояд , раҷоро сифат анўст доду хавфро сифати зукурат зеро ки ғалабаи раҷои коҳилӣу фатрати бори орад ва он сифат аносаст ,у ғалабаи хавфи тшмру тҷлд бор диҳад ва ин сифат зукураст ,у камоли имон дар бқоءи ин ҳар ду маънӣ ниҳодаанд чун ин ду маънӣ аз маниш бархезад ё амн ҳосил ояд ё қнўт , ва ин ҳар ду сифат куффораст зеро ки амн аз ъоҷзонсту қнўт аз лӣимон ,у эътиқоди лؤму аҷз дар аллоҳи таъолии доштани куфр маҳзаст .

این حجابها یاد کرد و آن گه بر عقب گفت: «وَ ما کُنَّا عَنِ الْخَلْقِ غافِلِینَ» با این همه حجاب، که در پیش بنده است او را فرو نگذاریم و ازو غافل نه‌ایم، بنده را باول آیت بیم داد از قهر و عدل خویش و بآخر آیت امیدوار کرد بفضل و کرم خویش، و روش سالکان برین قاعده بنا نهادند اول خوف و آخر رجا، خائف باش ای درویش تا روزی ترا گویند: لا تَخَفْ وَ لا تَحْزَنْ، و در میدان رجا بعفو او چشم دار تا هنگامی که گویند ابشر بالجنّة. سهل عبد اللَّه تستری گفت: الخوف ذکر و الرّجا انثی و منها تتولد حقائق الایمان، خوف و رجا یکدیگر را جفتند چون بهم رسند از ایشان حقائق ایمان زاید، رجا را صفت انوثت داد و خوف را صفت ذکورت زیرا که غلبه رجا کاهلی و فترت بار آرد و آن صفت اناث است، و غلبه خوف تشمر و تجلّد بار دهد و این صفت ذکورست، و کمال ایمان در بقاء این هر دو معنی نهاده‌اند چون این دو معنی از منش برخیزد یا امن حاصل آید یا قنوط، و این هر دو صفت کفارست زیرا که امن از عاجزانست و قنوط از لئیمان، و اعتقاد لؤم و عجز در اللَّه تعالی داشتن کفر محض است.

«у أнзлнои ман алсмоءи моء бақадр » алоиаҳ . Раби алъзаҳи ҷли ҷалолау тақаддусати асмоؤаҳи миннат май наад бар бандагон ки мо бкмоли қудрат аз осмони борон раҳмат фиристодем буқати баҳору талқеҳи ашҷор то замин мурда бидон зиндаи гашт , сад ҳазорон бадоеъу вдоиъ ки дарави таъбия буд аз анвоъи наботу смору раёҳин берун дод чунон ки гуфт таъолӣу тақаддус : « Фأншأнои лакам ба ҷинот ман нахайлу أъноб » алоиаҳ . . Мстнбтони тариқату соликони роҳ ҳақиқат гуфтанд зоҳир оят ишоратаст ббҳори умум ,у ботин оят ишоратаст ббҳори хусӯс ,у лкли ояи зуҳру батн .

«وَ أَنْزَلْنا مِنَ السَّماءِ ماءً بِقَدَرٍ» الآیة. ربّ العزه جل جلاله و تقدست اسماؤه منّت می‌نهد بر بندگان که ما بکمال قدرت از آسمان باران رحمت فرستادیم بوقت بهار و تلقیح اشجار تا زمین مرده بدان زنده گشت، صد هزاران بدایع و ودایع که درو تعبیه بود از انواع نبات و ثمار و ریاحین بیرون داد چنان که گفت تعالی و تقدس: «فَأَنْشَأْنا لَکُمْ بِهِ جَنَّاتٍ مِنْ نَخِیلٍ وَ أَعْنابٍ» الآیة.. مستنبطان طریقت و سالکان راه حقیقت گفتند ظاهر آیت اشارتست ببهار عموم، و باطن آیت اشارتست ببهار خصوص، و لکل آیة ظهر و بطن.

Баҳори умуми оёт офоқаст ,у баҳори хусӯси оёти анфус ,у аллоҳи таъолии ъзу ҷли иқўл : « снриҳми оётнои фии алоФоқу фии أнФсҳм » агар баҳори умумро абр борандааст баҳори хусӯсро чашм гриндаҳаст , агар баҳори умумро раъд бо савлатаст баҳори хусӯсро нола ва ҳасратаст , агар баҳори умумро барқ бо ҳрқтст , баҳори хусӯсро нур фаросатаст , дар баҳори умуми чашми ибрат боз кун то гули бинӣ , дар баҳори хусӯси дидаи фикрат бар гумор то дили бинӣ , дарвеширо диданди сари фурӯи бардаи вақти баҳор , гуфтанд эй дарвеш сар бурдор то гули бинӣ , дарвеш гуфт эй ҷавонмарди сари фурӯ бар то дили бинӣ .

بهار عموم آیات آفاق است، و بهار خصوص آیات انفس، و اللَّه تعالی عز و جلّ یقول: «سَنُرِیهِمْ آیاتِنا فِی الْآفاقِ وَ فِی أَنْفُسِهِمْ» اگر بهار عموم را ابر بارنده است بهار خصوص را چشم گرینده است، اگر بهار عموم را رعد با صولتست بهار خصوص را ناله و حسرتست، اگر بهار عموم را برق با حرقتست، بهار خصوص را نور فراستست، در بهار عموم چشم عبرت باز کن تا گل بینی، در بهار خصوص دیده فکرت بر گمار تا دل بینی، درویشی را دیدند سر فرو برده وقت بهار، گفتند ای درویش سر بردار تا گل بینی، درویش گفت ای جوانمرد سر فرو بر تا دل بینی.

«у лақади أрслнои нўҳои إлии қавма » , Нӯҳро номи ишкр буд локин аз бас ки бигирист ва дар талаби рзоءи ҳақ навҳа карду зорӣ ваҳй омад аз ҳақи ҷли ҷалола ки : ё Нӯҳ кам тнўҳ эй Нӯҳ то кӣ навҳа кунӣ ва чандгаре ? Нӯҳ гуфт худовандо кримои лтиФои бони мигрим то ту гӯйӣ чандгаре , ва ин хастаи равонамро марҳам наҳй , худовандо агар то имрӯз аз ҳасрат ва ниёз гиристам акнӯн то ҷон дорам аз шодӣ ва ноз гарем .

«وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا نُوحاً إِلی‌ قَوْمِهِ»، نوح را نام یشکر بود لکن از بس که بگریست و در طلب رضاء حق نوحه کرد و زاری وحی آمد از حق جل جلاله که: یا نوح کم تنوح‌ ای نوح تا کی نوحه کنی و چند گریی؟ نوح گفت خداوندا کریما لطیفا بآن میگریم تا تو گویی چند گریی، و این خسته روانم را مرهم نهی، خداوندا اگر تا امروز از حسرت و نیاز گریستم اکنون تا جان دارم از شادی و ناز گریم.

Пер тариқат гуфт : илоҳӣ дар сар гиристанӣ дорам дароз , надонам ки аз ҳасрат гарем ё аз ноз , гиристани ятем аз ҳасратаст ва гиристани шамъи баҳраи ноз , аз ноз гиристан чун буд ин қиссаи исти дароз , эй ҷавонмарди ин ноз дар чунин ҳол касеро расад ки нози падарону модарон надида бошад ва на дар ҳаҷари шафқати дӯстон ором дошта буд , балки дар бутаи балои таниш гудохта бошад вазири Осиёи меҳнати фарсӯда , набинӣ ки бо Сайиди аввалин ва охирину хотами алнабӣин аввал чаҳ карданд падару модарро аз пеш вай бардоштанд то ноз модарон набинад ва дар ҳаҷари шафқат падарон нанишинад , чун бғор ҳаро омад гуфтанд эй Муҳамади хлўтгоҳии некӯи сохтӣ локини ақабае дар пешаст , бадари хонаи бӯ ҷаҳл мебояд шуд ва дар зери шкнбаҳи шутур мебибояд нозед ,у дандони азизи хеши фидои санг сангдилон мебояд карду рухсораро бхўни дил халқ мебояд зад ки бар даргоҳи мо чунон нозук ва нозанин натавон буд .

پیر طریقت گفت: الهی در سرّ گریستنی دارم دراز، ندانم که از حسرت گریم یا از ناز، گریستن یتیم از حسرتست و گریستن شمع بهره ناز، از ناز گریستن چون بود این قصّه‌ایست دراز، ای جوانمرد این ناز در چنین حال کسی را رسد که ناز پدران و مادران ندیده باشد و نه در حجر شفقت دوستان آرام داشته بود، بلکه در بوته بلا تنش گداخته باشد وزیر آسیای محنت فرسوده، نبینی که با سیّد اوّلین و آخرین و خاتم النبیین اول چه کردند پدر و مادر را از پیش وی برداشتند تا ناز مادران نبیند و در حجر شفقت پدران ننشیند، چون بغار حرا آمد گفتند ای محمّد خلوتگاهی نیکو ساختی لکن عقبه‌ای در پیش است، بدر خانه بو جهل میباید شد و در زیر شکنبه شتر می‌بباید نازید، و دندان عزیز خویش فدای سنگ سنگدلان میباید کرد و رخساره را بخون دل خلق میباید زد که بر درگاه ما چنان نازک و نازنین نتوان بود.

эй Муҳамад аз мо мебояд ситад ва бхлқ мебояд расонид ва дар миёна рост бошӣ , « Фостқми комаи أмрт » , ҳамаи даст дар доман ту зада ва ту бадали бкси илтифоти нокарда , бзоҳр бо халқи омехтау бботн аз халқи муҷаррад ва озод гашта ,у лисони улҳоли бнъти алтмкини иқўл :

ای محمّد از ما میباید ستد و بخلق میباید رسانید و در میانه راست باشی، «فَاسْتَقِمْ کَما أُمِرْتَ»، همه دست در دامن تو زده و تو بدل بکس التفات ناکرده، بظاهر با خلق آمیخته و بباطن از خلق مجرد و آزاد گشته، و لسان الحال بنعت التمکین یقول:

« ва қул раби أнзлнии мнзлои мборко » қоли ибни ато : Акбари алмнозли биркаи манзили тслми фӣаи ман ҳўоҷси алнФсу всоўси алшитону мўбқоти алҳўӣу тсли фӣаи илои маҳали алқрбаҳу манзили алқудсу саломаи алқлби ман алоҳўоءу албдъу алзлолоту алФтн .

«وَ قُلْ رَبِّ أَنْزِلْنِی مُنْزَلًا مُبارَکاً» قال ابن عطا: اکبر المنازل برکة منزل تسلم فیه من هواجس النفس و وساوس الشیطان و موبقات الهوی و تصل فیه الی محل القربة و منزل القدس و سلامة القلب من الاهواء و البدع و الضلالات و الفتن.