Қавла : « ё أиҳои алрсл » иброҳӣми халилро алайҳи ассаломи ду фарзанд буд ки сулола набувват буданд яке исҳоқи падари ъбронён , дигари Исмоили падари араб , аз исҳоқи алайҳи ассалом пайғомбарон омаданд ҳазорон , ва аз Исмоили алайҳи ассаломи як пайғомбар омад Муҳамади арабӣ ( с ) он қӯти набувват ки дар ниҳоди исҳоқи таъбия буд бҳзорони пайғомбар қисмат карданд ҳар якеро аз он ҷузвӣ насиб омад , бози қӯти набуввату камоли рисолат ки дар ниҳоди Исмоили таъбия буд ҳамаи бмстФӣ арабӣ доданд лои ҷурм бар ҳама афзӯн омаду қӯти ҷумлаи анбёء дар вай мавҷӯд омад то бо вай гуфтанд : « ё أиҳои алрсл » эй ҳамаи ахлоқи пайғомбарон дар ту ҷамъи омадау баҳамаи авсофи ҳамидаи сутӯда , ҳар пайғомбариро бхслтӣ навохтанд ва аз ҳазрати зўи алҷлол ӯро тӯҳфа Эй фиристоданд ки бидон махсӯси гашт , бози Муҳамади арабӣу Мустафои ҳошимӣ ки тарози кисвати вуҷӯд буд дар садафи шараф буд ӯро баҳама бар гузоштанд ,у бсФоти ҳамагони бнгоштнд , чунон ки ибн аббос гуфт : ани аллоҳи таъолии аътии Муҳамади халқи одаму муъаррифаи шису шуҷоъаи Нӯҳу вФоءи абрҳиму рзоءи исҳоқу қувваи ёқӯбу ҳасани Юсуф ва шудаи Мӯсоу виқори Илёсу сабри Айюбу тоъаҳи Юнусу савти Довӯду фасоҳати солеҳу зуҳди яҳёу ъсмаҳи исоу ҳуби донёлу ҷиҳоди Юшаъ .

قوله: «یا أَیُّهَا الرُّسُلُ» ابراهیم خلیل را علیه السلام دو فرزند بود که سلاله نبوت بودند یکی اسحاق پدر عبرانیان، دیگر اسماعیل پدر عرب، از اسحاق علیه السلام پیغامبران آمدند هزاران، و از اسماعیل علیه السلام یک پیغامبر آمد محمّد عربی (ص) آن قوّت نبوت که در نهاد اسحاق تعبیه بود بهزاران پیغامبر قسمت کردند هر یکی را از آن جزوی نصیب آمد، باز قوّت نبوت و کمال رسالت که در نهاد اسماعیل تعبیه بود همه بمصطفی عربی دادند لا جرم بر همه افزون آمد و قوّت جمله انبیاء در وی موجود آمد تا با وی گفتند: «یا أَیُّهَا الرُّسُلُ» ای همه اخلاق پیغامبران در تو جمع آمده و بهمه اوصاف حمیده ستوده، هر پیغامبری را بخصلتی نواختند و از حضرت ذو الجلال او را تحفه‌ای فرستادند که بدان مخصوص گشت، باز محمّد عربی و مصطفی هاشمی که طراز کسوت وجود بود درّ صدف شرف بود او را بهمه بر گذاشتند، و بصفات همگان بنگاشتند، چنان که ابن عباس گفت: انّ اللَّه تعالی اعطی محمّد خلق آدم و معرفة شیث و شجاعة نوح و وفاء ابرهیم و رضاء اسحاق و قوة یعقوب و حسن یوسف و شدة موسی و وقار الیاس و صبر ایوب و طاعة یونس و صوت داود و فصاحت صالح و زهد یحیی و عصمة عیسی و حب دانیال و جهاد یوشع.

Алии алқтъу алтҳқиқ . Майдон ки аз ҷумлаи мавҷӯдот ки бҳкм кун бсҳроء Фикўн омаданд ҳеҷ зотро он камол ва ҳеҷ сифотро он ҷалол наомад ки зоти Аҳмаду сифоти Муҳамадро омад , одами сафӣ ҳар чанд азизу макрам буду бтхосиси қурбати махсӯсу муқарраб буд , локин ӯро итоб аз пеш омаду уқубат аз ақаб нахуст гуфт «у ъсии одам » пас гуфт : « сами аҷтбоаҳи раба » бози Мустафоро афв аз пеш омаду итоб аз ақаб : « ъФои аллоҳи ънк » пас гуфт : « лами أзнти ?лаам » миёни ин ва он давраст ва он кас ки бад-ӣн басар надорад маъзӯраст . Агар иброҳӣмро қӯти яқин буд то Ҷабраилро гуфт : « аммо алики Фло » яқини Мустафо аз яқини иброҳӣми тамомтар буд ки мегуфт : « лии маъаи аллоҳи вақти лои исънии фӣаи малики муқарраб » яъне Ҷабраил «у лои набии мурсал » яъне иброҳӣм . Вари сулаймонро малик дунё дод Мустафоро малик қиёмат дод , мегуяд : « лўоءи алҳмди бедӣу лои фахр »

علی القطع و التحقیق. میدان که از جمله موجودات که بحکم کن بصحراء فیکون آمدند هیچ ذات را آن کمال و هیچ صفات را آن جلال نیامد که ذات احمد و صفات محمّد را آمد، آدم صفی هر چند عزیز و مکرم بود و بتخاصیص قربت مخصوص و مقرّب بود، لکن او را عتاب از پیش آمد و عقوبت از عقب نخست گفت «وَ عَصی‌ آدَمُ» پس گفت: «ثُمَّ اجْتَباهُ رَبُّهُ» باز مصطفی را عفو از پیش آمد و عتاب از عقب: «عَفَا اللَّهُ عَنْکَ» پس گفت: «لِمَ أَذِنْتَ لَهُمْ» میان این و آن دورست و آن کس که بدین بصر ندارد معذورست. اگر ابراهیم را قوت یقین بود تا جبرئیل را گفت: «اما الیک فلا» یقین مصطفی از یقین ابراهیم تمامتر بود که می‌گفت: «لی مع اللَّه وقت لا یسعنی فیه ملک مقرب» یعنی جبرئیل‌ «و لا نبی مرسل» یعنی ابراهیم. ور سلیمان را ملک دنیا داد مصطفی را ملک قیامت داد، می‌گوید: «لواء الحمد بیدی و لا فخر»

Ва агар бо Мӯсо каромат кард то қавм ӯ бдрё бигузаштанду домани эшон тар нагашт , бо Мустафо каромат кард то уммат ӯ бдўзх бигузаранду домани эшон хушк нагардад . Ва агар исоро босмони чаҳоруми бурданди Мустафоро « бқоби қавсин ӯ аднӣ » бурданд , ин ҳамаи маъонӣу мъолӣу фазоъилу шмоӣл дар зоти мутаҳҳари Мустафо ҷамъ кард он гуҳ бо ваии ин хитоб кард « ё أиҳои алрсл » , қавла : « إни ҳзаҳи أмткми أмаҳи воҳидау أнои рбкми Фотқўн » аз рӯй ишорат мегуяд дайни исломи динии ягона ва шумо умматии ягона ва ман худованди шумо худованди ягона , бипарҳезед аз хашми ман ки динӣ дигар гузинеду худоӣ дигар гиред , ин ислом ки ҳаст ҷаббор сифатаст ҷаббори ҳимматӣ бояд то ҷамоли ислом бар вай иқбол кунаду ҷаббор ҳиммат онаст ки сари бадунёу уқбо фурӯ наёрад , халилро гуфтанд : ё халили аслм . Исломро бош ва бо ислом дар соз гуфт : исломи ҷаббор сифатаст мутаъаллиқонро бахуди роҳи надиҳад аз банди ълоқт берун оем , мол бмҳмон доду фарзанди бқрбон ,у нафаси худ ботши сӯзон , он гуҳ гуфт : « أслмти лрби Алъоламин » акнӯн ки аз ҳамаи баргаштами турои гаштам то аз ҳамаи бозмондм ва туро мондам , « أи иҳсбўни أнмои нмдҳм ба ман молу Бенини нсоръи ?лаами фии алхирот » ин хоҷагони дунёдори нафаспарвар халқи парасти рдоءи такаббур бар дӯши ниҳодау маст шаҳват гашта чаҳ пиндоранд ки дунёи эшонро кароматӣаст ё касрати молу фарзанди эшонро саодатӣаст куллану лмо , хабар надоранд ки талиъаи лашкари неъмат ки дар расад ҳамаи даргоҳи бегонагони талабад , илми шақоват бо худ мебараду доғи бегонагӣ май наад . Бози тлиъти лашкари меҳнат ки дар расад ҳамаи зовияи азизони талабади гирди сарой дӯстон гардад , аз баҳри онкии меҳнату муҳаббати бшкл ҳар ду чун ҳманд , ҳамбару ҳамсари бнқтаҳи сари зери онро тмииз кардаанд вар на бшклу сӯрат аз якдигари ҷудо наанд , фиръавни мудаббирро чаҳор сад соли малику офияту неъмат дунё дод ва дар он бо ваии музоиқа Эй нарафт , локин агар соъатии дарду сӯзи Мӯсои хостии буии надодӣ ки сазои ҷамоли он дард набӯд , ва агар тқдиро дар он соъат ки арра бар фарқи закариё буд касе аз вай пурседӣ ки чаҳ хоҳӣ ? аз зарроту аҷзои ваии наъраи ишқи равони гаштӣ ва гуфтӣ он хоҳам ки то абад бар фарқи мо ҳаме ронад . Дар хабараст ки ман аҳбнои Флилбси ллблоءи тҷФоФои ?фони алблоءи асраъи илои мҳбинои ман алсили илои қарор .

و اگر با موسی کرامت کرد تا قوم او بدریا بگذشتند و دامن ایشان تر نگشت، با مصطفی کرامت کرد تا امّت او بدوزخ بگذرند و دامن ایشان خشک نگردد. و اگر عیسی را بآسمان چهارم بردند مصطفی را «بقاب قوسین او ادنی» بردند، این همه معانی و معالی و فضائل و شمائل در ذات مطهر مصطفی جمع کرد آن گه با وی این خطاب کرد «یا أَیُّهَا الرُّسُلُ»، قوله: «إِنَّ هذِهِ أُمَّتُکُمْ أُمَّةً واحِدَةً وَ أَنَا رَبُّکُمْ فَاتَّقُونِ» از روی اشارت میگوید دین اسلام دینی یگانه و شما امتی یگانه و من خداوند شما خداوند یگانه، بپرهیزید از خشم من که دینی دیگر گزینید و خدایی دیگر گیرید، این اسلام که هست جبار صفت است جبار همّتی باید تا جمال اسلام بر وی اقبال کند و جبار همّت آنست که سر بدنیا و عقبی فرو نیارد، خلیل را گفتند: یا خلیل اسلم. اسلام را باش و با اسلام در ساز گفت: اسلام جبّار صفت است متعلقان را بخود راه ندهد از بند علاقت بیرون آیم، مال بمهمان داد و فرزند بقربان، و نفس خود بآتش سوزان، آن گه گفت: «أَسْلَمْتُ لِرَبِّ الْعالَمِینَ» اکنون که از همه برگشتم ترا گشتم تا از همه بازماندم و ترا ماندم، «أَ یَحْسَبُونَ أَنَّما نُمِدُّهُمْ بِهِ مِنْ مالٍ وَ بَنِینَ نُسارِعُ لَهُمْ فِی الْخَیْراتِ» این خواجگان دنیادار نفس پرور خلق پرست رداء تکبر بر دوش نهاده و مست شهوت گشته چه پندارند که دنیا ایشان را کرامتی است یا کثرت مال و فرزند ایشان را سعادتی است کلا و لمّا، خبر ندارند که طلیعه لشکر نعمت که در رسد همه درگاه بیگانگان طلبد، علم شقاوت با خود میبرد و داغ بیگانگی می‌نهد. باز طلیعت لشکر محنت که در رسد همه زاویه عزیزان طلبد گرد سرای دوستان گردد، از بهر آنکه محنت و محبّت بشکل هر دو چون همند، همبر و همسر بنقطه سرّ زیر آن را تمییز کرده‌اند ور نه بشکل و صورت از یکدیگر جدا نه اند، فرعون مدبر را چهار صد سال ملک و عافیت و نعمت دنیا داد و در آن با وی مضایقه‌ای نرفت، لکن اگر ساعتی درد و سوز موسی خواستی بوی ندادی که سزای جمال آن درد نبود، و اگر تقدیرا در آن ساعت که ارّه بر فرق زکریا بود کسی از وی پرسیدی که چه خواهی؟ از ذرّات و اجزای وی نعره عشق روان گشتی و گفتی آن خواهم که تا ابد بر فرق ما همی‌راند. در خبرست که من احبّنا فلیلبس للبلاء تجفافا فانّ البلاء اسرع الی محبّینا من السّیل الی قرار.

« إни аллазӣнаи ҳам ман хшиаҳи рбҳми мшФқўн » то онҷо ки гуфт : « أўлӣки исоръўни фии алхирот » оқил ки дар маънии ин оёт таъаммул кунад донад ки мутӣъ бар тоъати хеш тарсон тараст аз осӣ бар маъсияти хеш . Ва чунон ки осиро ҳоҷатаст бистар ӯ . Мутӣъро ҳам ҳоҷатаст бистар ӯ ,у ҳақи таъолӣ чунин мегуяд : «у тўбўои إлии аллоҳи ҷмиъои أиҳои алмؤмнўн » эй муъминони шумо ки мтиъонид ва шумо ки ъосёниди ҳамаи бнъти тазаррӯъи бадаргоҳи мо бози оӣид ва бар ҳолати аФтқору инкисор аз мо омурзиш хоҳед то шуморо дар пардаи раҳмат худ бапушем . Аҷаб ояд маро аз он қроءи тиҳии мағз ки шабии ду ракаат намоз кунад рӯзи дигари гиреҳи хештани бинӣ бар пешонии афканда ва миннат ҳастӣ хеш бар осмону замин нааду зарроти вуҷӯд бо вай мегуяд салим дило ки туе ӣнҷо аз каъбаи бут хона месозанд ва аз обиди ҳафтсад ҳазор солаи лъин абад меоваранду балъами боъўрро ки исм аъзам донисту дуоӣ мустаҷоб дошт бар тавила сегон мебанданд , ва ту як шаби ду ракаати намози гзордии рӯзи дигари хоҳӣ ки олам аз ҳадиси намози ту пар шавад , эй мискин ! марди муҳаққиқи шарқу ғарби пар аз саҷда ихлос кунад он гуҳи ҳамаи боб бениёзӣ фурӯ гузорад ва бо ду дасти тиҳии басари кӯии шафоати Муҳамади Мустафо боз гардад ва гуяд : ё أиҳои алъзизи мсноу أҳлнои алзру ҷӣнои ббзоъаҳи мзҷоаҳ .

«إِنَّ الَّذِینَ هُمْ مِنْ خَشْیَةِ رَبِّهِمْ مُشْفِقُونَ» تا آنجا که گفت: «أُولئِکَ یُسارِعُونَ فِی الْخَیْراتِ» عاقل که در معنی این آیات تأمل کند داند که مطیع بر طاعت خویش ترسان ترست از عاصی بر معصیت خویش. و چنان که عاصی را حاجتست بستر او. مطیع را هم حاجتست بستر او، و حق تعالی چنین می‌گوید: «وَ تُوبُوا إِلَی اللَّهِ جَمِیعاً أَیُّهَا الْمُؤْمِنُونَ» ای مؤمنان شما که مطیعانید و شما که عاصیانید همه بنعت تضرّع بدرگاه ما باز آئید و بر حالت افتقار و انکسار از ما آمرزش خواهید تا شما را در پرده رحمت خود بپوشیم. عجب آید مرا از آن قراء تهی مغز که شبی دو رکعت نماز کند روز دیگر گره خویشتن بینی بر پیشانی افکنده و منّت هستی خویش بر آسمان و زمین نهد و ذرّات وجود با وی میگوید سلیم‌دلا که تویی اینجا از کعبه بت خانه میسازند و از عابد هفتصد هزار ساله لعین ابد می‌آورند و بلعم باعور را که اسم اعظم دانست و دعای مستجاب داشت بر طویله سگان می‌بندند، و تو یک شب دو رکعت نماز گزاردی روز دیگر خواهی که عالم از حدیث نماز تو پر شود، ای مسکین! مرد محقق شرق و غرب پر از سجده اخلاص کند آن گه همه بآب بی‌نیازی فرو گذارد و با دو دست تهی بسر کوی شفاعت محمّد مصطفی باز گردد و گوید: یا أَیُّهَا الْعَزِیزُ مَسَّنا وَ أَهْلَنَا الضُّرُّ وَ جِئْنا بِبِضاعَةٍ مُزْجاةٍ.

Пер тариқат гуфт : илоҳии омадам бо ду дасти тиҳӣ , бсухтам бар умеди рӯз баӣ , чаҳ буд агар аз фазли худ бар ин хастаи дилам марҳам наҳй .

پیر طریقت گفت: الهی آمدم با دو دست تهی، بسوختم بر امید روز بهی، چه بود اگر از فضل خود بر این خسته دلم مرهم نهی.

«у ло нклФ наФасо إлои вусъҳо » шоҳроҳи дайнро бдоитӣу ниҳоятӣ : бдоити аҳли шариъати рост ,у ниҳояти арбоби ҳақиқатро , амали аҳли шариъат хизматаст бар шариъат , сифати арбоб ҳақиқат ғурбатаст бар мшоҳдт , қоидаи аъмоли шариъат бар суҳӯлат ниҳоданд Мустафо гуфт : беъсати болҳниФиаҳи алсҳлаҳи алсмҳаҳ .

«وَ لا نُکَلِّفُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها» شاهراه دین را بدایتی و نهایتی: بدایت اهل شریعت راست، و نهایت ارباب حقیقت را، عمل اهل شریعت خدمت است بر شریعت، صفت ارباب حقیقت غربتست بر مشاهدت، قاعده اعمال شریعت بر سهولت نهادند مصطفی گفت: بعثت بالحنیفیة السهلة السمحة.

МстзъФоннду аҳли рхси тоқати бор гарон надоранд . Раби алъзаҳ дар шаръи рухсатҳо аз баҳри эшон ниҳоду бори гарон аз эшон фурӯ ниҳод гуфт : « ло нклФ наФасо إлои вусъҳо » ҳамонаст ки гуфт : « мо ҷаъли алайкуми фии аддӣни ман ҳараҷ , ириди аллоҳи бкми алисру лои ириди бкми алъср » аммо равиши арбоби ҳақиқат бар риёзату съўбти ниҳод ва бо эшон хитоб рафт ки : « ҷоҳдўои фии аллоҳи ҳақи ҷиҳодаи атқўои аллоҳи ҳақи тқотаҳ , إни тбдўои мо фии أнФскми أўи тхФўаҳи иҳосбкм ба аллоҳ » .

مستضعفانند و اهل رخص طاقت بار گران ندارند. ربّ العزه در شرع رخصتها از بهر ایشان نهاد و بار گران از ایشان فرو نهاد گفت: «لا نُکَلِّفُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها» همانست که گفت: «ما جَعَلَ عَلَیْکُمْ فِی الدِّینِ مِنْ حَرَجٍ، یُرِیدُ اللَّهُ بِکُمُ الْیُسْرَ وَ لا یُرِیدُ بِکُمُ الْعُسْرَ» اما روش ارباب حقیقت بر ریاضت و صعوبت نهاد و با ایشان خطاب رفت که: «جاهِدُوا فِی اللَّهِ حَقَّ جِهادِهِ اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ، إِنْ تُبْدُوا ما فِی أَنْفُسِکُمْ أَوْ تُخْفُوهُ یُحاسِبْکُمْ بِهِ اللَّهُ».

Пери тариқатро аз ҳақиқат тасаввуф пурседанд , гуфт : мо ҳўи алои базли алрўҳи Флои тштғли бтрҳоти алмдъин . Ва қоли алҷрирӣ : лами иклФи аллоҳи алъбоди маърифатаи алии қадарау анмои клФҳми алии мқдорҳм . Фқол «у ло нклФ наФасо إлои вусъҳо »у луи клФҳми алии қадараи лҷҳлўаҳ ва мо ърФўаҳи лонаи лои иърФи қадараи сўоаҳу лои иърФаҳи алии алҳқиқаҳи ғайраи аллоҳи ҷли ҷалола . Халқро бмърФти хеш бар қадари тоъату андозаи иститоати эшон таклиф кард на бар қадари ҷалолу иззати хеш , ҳар касе бар қадари хеш ӯро тавонад шинохт , ва чунон ки ӯст худ донад ва худро худ шиносад , қоли аллоҳи таъолӣ : «у лои иҳитўн ба уламои арраҳмони Фсӣл ба хбиро »

پیر طریقت را از حقیقت تصوف پرسیدند، گفت: ما هو الّا بذل الروح فلا تشتغل بترّهات المدّعین. و قال الجریری: لم یکلف اللَّه العباد معرفته علی قدره و انّما کلّفهم علی مقدارهم. فقال «وَ لا نُکَلِّفُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها» و لو کلّفهم علی قدره لجهلوه و ما عرفوه لانّه لا یعرف قدره سواه و لا یعرفه علی الحقیقة غیره اللَّه جلّ جلاله. خلق را بمعرفت خویش بر قدر طاعت و اندازه استطاعت ایشان تکلیف کرد نه بر قدر جلال و عزت خویش، هر کسی بر قدر خویش او را تواند شناخت، و چنان که اوست خود داند و خود را خود شناسد، قال اللَّه تعالی: «وَ لا یُحِیطُونَ بِهِ عِلْماً الرَّحْمنُ فَسْئَلْ بِهِ خَبِیراً»

Ва қоли алӣ ( ъ ) : ё ман лои иълми аҳади ман халқаи Киеви ҳўи ғайра .

و قال علی (ع): یا من لا یعلم احد من خلقه کیف هو غیره.

Агар заррае аз он маърифати ҳақиқат ки ӯро бахудаст бар халқ ошкоро кунад ҳамаи мутамарридони ҷаҳону шаётини олам муваҳҳид гирданд ҳамаи зуннорҳо камари ишқ дайн гардад , ҳамаи хорҳои олам раёҳин шавад .

اگر ذره‌ای از آن معرفت حقیقت که او را بخود است بر خلق آشکارا کند همه متمرّدان جهان و شیاطین عالم موحّد گردند همه زنارها کمر عشق دین گردد، همه خارهای عالم ریاحین شود.

На бут монад на бути параст ва на парӣ

نه بت ماند نه بت پرست و نه پری‌

Илоҳии васфи ту на кор забонаст , иборат аз ҳақиқат ёфт ту бӯҳтонаст , бо савлати висоли дилу дидорро чаҳ тавонаст .

الهی وصف تو نه کار زبانست، عبارت از حقیقت یافت تو بهتانست، با صولت وصال دل و دیدار را چه توان است.