Қавлаи таъолӣ : « аллоҳи нури алсмоўоту алأрз » аллоҳи нур ,у алнўри фии алҳқиқаҳи мо инўри ғайра , нури ҳақиқат он бошад ки ғайрииро равшан кунад , ҳар чаҳ ғайрииро равшан накунад онро нури нгўинд , офтоб нураст ва моҳ нураст ва чароғ нураст . На бони маънӣ ки бнФс худ равшананд локини бони маънӣ ки мунаввар ғайранд , ойинау обу ҷавҳари амсоли онро нури нгўинд агар чаҳ бзот худ равшананд зеро ки мунаввари ғайр наанд , чун ҳақиқати ин маълум гашт бидон ки : « аллоҳи нури алсмоўоту алأрз » аллоҳаст равшанкунанда осмонҳо ва заминҳо бар муъминону дӯстони мусаввир ашбоҳасту мунаввари арвоҳ , ҷамеъ алонвор манеҳ ,у ҳама нурҳо азуаст ,у қавом ҳама бадваст , баъзе зоҳир ва баъзе ботин , зоҳирро гуфт : «у ҷълнои сроҷои вҳоҷо » , ботинро гуфт : « أи Фмни шарҳи аллоҳи садраи ллإсломи Фҳўи алии нури ман раба » нури зоҳир агар чаҳ равшанасту некӯи табаъу чокари нур ботинаст , нури зоҳири нури шамс ва қамараст ,у нури ботини нури тавҳиду маърифат , нури шамсу қамар агар чаҳ зебо ва равшанаст охири рӯзии онро кусуфу хусуф буду фардо дар қиёмати мукаддар ва мкўр гардад , лқўлаҳи таъолӣ : « إзои алшмси кӯрат » , аммо офтоби маърифату нури тавҳид ки аз матлаъи дилҳои муъминон сар бузанд онро ҳаргизи кусуф ва хусуф набӯду ткдири гирд ӯ нагардад , тулӯъӣаст онро беғуруб , кшўФӣ бекусуф , ишроқӣ аз мақоми иштиёқ . Во нашуд :

قوله تعالی: «اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ» اللَّه نور، و النور فی الحقیقة ما ینوّر غیره، نور حقیقت آن باشد که غیری را روشن کند، هر چه غیری را روشن نکند آن را نور نگویند، آفتاب نورست و ماه نورست و چراغ نورست. نه بآن معنی که بنفس خود روشنند لکن بآن معنی که منوّر غیرند، آئینه و آب و جوهر امثال آن را نور نگویند اگر چه بذات خود روشنند زیرا که منور غیر نه اند، چون حقیقت این معلوم گشت بدان که: «اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ» اللَّه است روشن کننده آسمانها و زمینها بر مؤمنان و دوستان مصور اشباح است و منور ارواح، جمیع الانوار منه، و همه نورها ازوست، و قوام همه بدوست، بعضی ظاهر و بعضی باطن، ظاهر را گفت: «وَ جَعَلْنا سِراجاً وَهَّاجاً»، باطن را گفت: «أَ فَمَنْ شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَهُ لِلْإِسْلامِ فَهُوَ عَلی‌ نُورٍ مِنْ رَبِّهِ» نور ظاهر اگر چه روشن است و نیکو تبع و چاکر نور باطن است، نور ظاهر نور شمس و قمرست، و نور باطن نور توحید و معرفت، نور شمس و قمر اگر چه زیبا و روشن است آخر روزی آن را کسوف و خسوف بود و فردا در قیامت مکدّر و مکوّر گردد، لقوله تعالی: «إِذَا الشَّمْسُ کُوِّرَتْ»، اما آفتاب معرفت و نور توحید که از مطلع دلهای مؤمنان سر بزند آن را هرگز کسوف و خسوف نبود و تکدیر گرد او نگردد، طلوعی است آن را بی‌غروب، کشوفی بی‌کسوف، اشراقی از مقام اشتیاق. وا نشد:

Ва бидон ки анвори ботин дар маротиби хеш мухталифаст , аввали нур исломаст ва бо исломи нури ихлос . Дигар нур имонаст ва бо имони нури сидқ , сдигр нур эҳсонаст ва бо эҳсони нури яқин . Равшанои ислом дар нур ихлосаст ,у равшанои имон дар нури сидқ ,у равшанои эҳсон дар нури яқин , инаст манозили роҳи шариъату мақомоти оммаи муъминон . Бози аҳли ҳақиқатроу ҷавонмардони тариқатро нур дигарасту ҳоли дигар , нур фаросатаст ва бо фаросати нури мкошФт , бози нури истиқомат ва бо истиқомати нури мшоҳдт , бози нури тавҳид ва бо тавҳиди нури қурбат дар ҳазрати ъндит , банда то дарин мақомот буд бастаи равиш хубаш бошад , аз эдар бози кашиши ҳақ оғоз кунад ҷазбаи илоҳӣ дар пайвандади нурҳо даст дар ҳам диҳад , нури азимату ҷалол , нури лутфу ҷамол , нури ҳайбат , нури ғайрат , нури қурбати нури алуҳият , нури ҳувият , инаст ки раб Алъоламин гуфт : нури алии нури кор баҷое расад ки убудийят дар нури рубубият нопадид гардад , ва ин анвор бар камол ,у қурбати зии алҷлол дар кули олами ҷузи Мустафои арабиро нест , ҳар касеро азин баъзеаст ва ӯро куласт зеро ки ӯ кул камоласт ,у ҷумлаи ҷамолу қиблаи аФзол , рӯй абӯи Саиди алхдрии қол : канти фии ъсобаҳи фӣҳо зъФоءи алмҳоҷрину ани бъзҳми истр баъзан ман алърӣу қории иқрأи ълиноу нҳни нстмъи илои қроءтаҳи Фҷоء алнабӣ слии аллоҳи алайҳу силам ҳатто қоми ълинои Флмои роаҳи алқории скти Фслми Фқол : мо кантами тснъўн ? қлно ё расӯли аллоҳи қории иқрأи ълиноу нҳни нстмъи илои қроءтаҳ , Фқоли расӯли аллоҳи алҳмди ллаҳи алзии ҷаъли фии умматии ман амрати ани асбри нафасии мъҳм , сами ҷлси встнои лиҷъл нафса Фино , сами қоли беда ҳоказо Фхлқи алқўму нурати вҷўҳҳми Флми иърФи расӯли аллоҳи аҳад , қолу конўои зъФоءи алмҳоҷрин , Фқол : алнабӣ ( с ) абшрўои съолики алмҳоҷрини болнўри алтоми явми алқёмаҳи тдхлўни алҷнаҳ қабл ағнёءи алмؤмнини бнсФи явми миқдораи хумси моӣаҳи ом » .

و بدان که انوار باطن در مراتب خویش مختلف است، اوّل نور اسلام است و با اسلام نور اخلاص. دیگر نور ایمانست و با ایمان نور صدق، سدیگر نور احسانست و با احسان نور یقین. روشنایی اسلام در نور اخلاص است، و روشنایی ایمان در نور صدق، و روشنایی احسان در نور یقین، اینست منازل راه شریعت و مقامات عامه مؤمنان. باز اهل حقیقت را و جوانمردان طریقت را نور دیگرست و حال دیگر، نور فراست است و با فراست نور مکاشفت، باز نور استقامت و با استقامت نور مشاهدت، باز نور توحید و با توحید نور قربت در حضرت عندیّت، بنده تا درین مقامات بود بسته روش خوبش باشد، از ایدر باز کشش حق آغاز کند جذبه الهی در پیوندد نورها دست در هم دهد، نور عظمت و جلال، نور لطف و جمال، نور هیبت، نور غیرت، نور قربت نور الوهیت، نور هویّت، اینست که ربّ العالمین گفت: نُورٌ عَلی‌ نُورٍ کار بجایی رسد که عبودیت در نور ربوبیت ناپدید گردد، و این انوار بر کمال، و قربت ذی الجلال در کلّ عالم جز مصطفی عربی را نیست، هر کسی را ازین بعضی است و او را کلّ است زیرا که او کلّ کمالست، و جمله جمال و قبله افضال، روی ابو سعید الخدری قال: کنت فی عصابة فیها ضعفاء المهاجرین و انّ بعضهم یستر بعضا من العری و قارئ یقرأ علینا و نحن نستمع الی قراءته فجاء النبی صلّی اللَّه علیه و سلّم حتی قام علینا فلما رآه القارئ سکت فسلّم فقال: ما کنتم تصنعون؟ قلنا یا رسول اللَّه قارئ یقرأ علینا و نحن نستمع الی قراءته، فقال رسول اللَّه الحمد للَّه الّذی جعل فی امّتی من امرت ان اصبر نفسی معهم، ثم جلس وسطنا لیجعل نفسه فینا، ثم قال بیده هکذا فخلق القوم و نورت وجوههم فلم یعرف رسول اللَّه احد، قال و کانوا ضعفاء المهاجرین، فقال: النبیّ (ص) ابشروا صعالیک المهاجرین بالنّور التام یوم القیامة تدخلون الجنّة قبل اغنیاء المؤمنین بنصف یوم مقداره خمس مائة عام».

Мисли ин нур ҳамонаст ки Мустафо гуфта халқи аллоҳи алхлқи фии зулмаи сами раши алайҳими ман нура » .

مثل این نور همانست که مصطفی گفته‌ خلق اللَّه الخلق فی ظلمة ثم رشّ علیهم من نوره».

Оламёни муштӣ хок буданд дар зулмат худ бимонада , дар торикии ниҳоди мутаҳайир шуда , дар ғшоўаҳи халқяти ноогоҳи монда , ҳаме аз осмони азаляти борони анвори сармадят боридан гирифт хоки ъбҳри гашту санги гавҳари гашт , ранги осмону замини бқдўми қадам ӯ дигари гашт , гуфтанд хокӣаст ҳамаи торикӣу зулмат , наҳодӣ май бояд ҳамаи сафоу сФўт , латифае пайванди он ниҳоди гашт , иборат аз он латифа ин омад ки раши алайҳими ман нура .

عالمیان مشتی خاک بودند در ظلمت خود بمانده، در تاریکی نهاد متحیر شده، در غشاوه خلقیت ناآگاه مانده، همی از آسمان ازلیّت باران انوار سرمدیت باریدن گرفت خاک عبهر گشت و سنگ گوهر گشت، رنگ آسمان و زمین بقدوم قدم او دیگر گشت، گفتند خاکی است همه تاریکی و ظلمت، نهادی می‌باید همه صفا و صفوت، لطیفه‌ای پیوند آن نهاد گشت، عبارت از آن لطیفه این آمد که‌ رش علیهم من نوره.

Гуфтанд ё расӯли аллоҳи ин нурро чаҳ ншонҳост ? гуфт : « азои адхли алнўри алқлби аншрҳи алсдр » , чун рояти султони одили бшҳр дар ояд ғавғоро ҷое намонад , чун сина кушода шавад бнўри илоҳии ҳиммат олӣ гардад , ғамгин осӯда шавад , душман дӯст гардад , парокандагии бҷмъ бадал шавад , бисоти бақои бгстрди фарш фано дарнавардад , зовияи андӯҳро дар бибандади боғи висолро дар бигушоед , бзбон фақр гуяд : илоҳии кори ту дар гирифтӣ бникўиӣ , бе мо чароғ худ афрӯхтӣ бмҳрбонӣ , бе мо халъати нур аз ғайб ту фиристодӣ ба бандаи навозӣ , бе мо чун раҳеро блтФи худ бойен рӯз оварадӣ , чаҳ буд ки блтФи худ басари барӣ бе мо .

گفتند یا رسول اللَّه این نور را چه نشانهاست؟ گفت: «اذا ادخل النور القلب انشرح الصدر»، چون رایت سلطان عادل بشهر در آید غوغا را جایی نماند، چون سینه گشاده شود بنور الهی همت عالی گردد، غمگین آسوده شود، دشمن دوست گردد، پراکندگی بجمع بدل شود، بساط بقا بگسترد فرش فنا درنوردد، زاویه اندوه را در ببندد باغ وصال را در بگشاید، بزبان فقر گوید: الهی کار تو در گرفتی بنیکویی، بی‌ما چراغ خود افروختی بمهربانی، بی ما خلعت نور از غیب تو فرستادی به بنده‌نوازی، بی‌ما چون رهی را بلطف خود باین روز آوردی، چه بود که بلطف خود بسر بری بی‌ما.

Маърӯфасту манқӯл дар осор ки яке аз уламои тобеъин бо лашкари исломи бғзоаҳ рӯм рафт ва ӯро босирӣ гирифтанд муддатӣ дар онҷо бимонад , рӯмёнро дид рӯзӣ ки дар он саҳрои гирд омада буданд , сабаб он пурсед , гуфтанд ӣнҷо усқуфӣаст эмоми асоқФаҳ ки дар чаҳор соли як бор аз савмиъа берун ояду халқро панд диҳад , имрӯзи меоди берун омадан ӯст , он марди мусулмони бони маҷлис ҳозир шуд . Ва гӯйанд ки сӣ ҳазор кас аз рӯмён ҳозир буданд усқуфи бмнбр бар шуд хомӯш нишаста ва ҳеҷ сухан намегуфту халқи ташнаи сухани гуфтани вай , он гуҳ гуфт сухани гуфтани ман баста шуд бингаред магари ғарибӣ аз аҳли ислом дар миён шумост , гуфтанд мо нмидониму касро намешиносем , усқуфи боўоз баланд гуфт ҳар ки дар миёни ин ҷамъаст аз аҳли миллату кеши Муҳамад то бархезад , он мусулмон гуфт ман тарсидам ки бархезам тағофул кардам , усқуф гуфт агар шумо ӯро намешиносед ва ӯ худро наме шиносади ман ӯро шиносам ани шоءи аллоҳ . Пас таъаммул мекард ва дар рӯйҳои мардум тез менигараст гуфтои чашмаш бар ман афтод ва бтъҷил гуфт : ҳозои ҳўи адни манӣ . Инаст он кас ки ман ӯро меҷӯям , бархез эй ҷавонмарду наздики ман ой то бо ту сухан гӯям , маро гуфт ту мусулмонӣ ? гуфтам ореи мусулмонам , гуфт аз уламои эшонӣ ё аз ҷҳол , гуфтам бончаҳ донам оламам ва онро ки надонам мутааллимам ва дар шумори ҷоҳилон наам , гуфт ман турои се масъала хоҳам пурсед марои ҷавоби даҳ , гуфтам турои ҷавоби даҳуми бадви шарти яке онкӣ бо ман бигӯе ки марои бачаи шинохтӣ ,у шарт дигар онаст ки ман низ аз ту се масъалаи пурсам , ҳар ду бад-ӣн аҳд карданду паймони бастанд , он гуҳи усқуфи даҳан бар гӯши ман ниҳод ва нармак бигӯаш ман фурӯ гуфт пинҳон аз рӯмён ки : ърФтки бнўри аимонк , турои бнўри имон ва тавҳид бишнохтам ки аз рӯй ту ишроқ мезад , он гуҳи боўози баланд аз ман савол кард ки расӯли шумо бо шумо гуфта ки дар биҳишт дарахтӣаст ки дар ҳар қасрӣу ғурфае аз он дарахт шохӣаст онро дар дунё мисол чист ? гуфтам мисоли он дарахт дар дунё офтобаст қурс ӯ яке ва дар ҳар сароеу ҳуҷрае аз шуъоъи вай шохӣаст , усқуф гуфт сидқат , дувум масъала пурсед ки расӯли шумо хабар дод ки аҳли биҳишти таом ва шароб хуранд ва азишон ҳеҷ ҳдс наёяд онро дар дунё мисол чист ? гуфтам алҷнини фии батни ИМАи итъзӣу лои итғўт .

معروف است و منقول در آثار که یکی از علماء تابعین با لشکر اسلام بغزاة روم رفت و او را باسیری گرفتند مدتی در آنجا بماند، رومیان را دید روزی که در آن صحرای گرد آمده بودند، سبب آن پرسید، گفتند اینجا اسقفی است امام اساقفه که در چهار سال یک بار از صومعه بیرون آید و خلق را پند دهد، امروز میعاد بیرون آمدن اوست، آن مرد مسلمان بآن مجلس حاضر شد. و گویند که سی هزار کس از رومیان حاضر بودند اسقف بمنبر بر شد خاموش نشسته و هیچ سخن نمی‌گفت و خلق تشنه سخن گفتن وی، آن گه گفت سخن گفتن من بسته شد بنگرید مگر غریبی از اهل اسلام در میان شماست، گفتند ما نمیدانیم و کس را نمی‌شناسیم، اسقف بآواز بلند گفت هر که در میان این جمع است از اهل ملت و کیش محمّد تا برخیزد، آن مسلمان گفت من ترسیدم که برخیزم تغافل کردم، اسقف گفت اگر شما او را نمی شناسید و او خود را نمی‌شناسد من او را شناسم ان شاء اللَّه. پس تأمل میکرد و در رویهای مردم تیز می‌نگرست گفتا چشمش بر من افتاد و بتعجیل گفت: هذا هو ادن منی. اینست آن کس که من او را می‌جویم، برخیز ای جوانمرد و نزدیک من آی تا با تو سخن گویم، مرا گفت تو مسلمانی؟ گفتم آری مسلمانم، گفت از علماء ایشانی یا از جهال، گفتم بآنچه دانم عالمم و آن را که ندانم متعلمم و در شمار جاهلان نه‌ام، گفت من ترا سه مسأله خواهم پرسید مرا جواب ده، گفتم ترا جواب دهم بدو شرط یکی آنکه با من بگویی که مرا بچه شناختی، و شرط دیگر آنست که من نیز از تو سه مسأله پرسم، هر دو بدین عهد کردند و پیمان بستند، آن گه اسقف دهن بر گوش من نهاد و نرمک بگوش من فرو گفت پنهان از رومیان که: عرفتک بنور ایمانک، ترا بنور ایمان و توحید بشناختم که از روی تو اشراق میزد، آن گه بآواز بلند از من سؤال کرد که رسول شما با شما گفته که در بهشت درختی است که در هر قصری و غرفه‌ای از آن درخت شاخی است آن را در دنیا مثال چیست؟ گفتم مثال آن درخت در دنیا آفتاب است قرص او یکی و در هر سرایی و حجره‌ای از شعاع وی شاخی است، اسقف گفت صدقت، دوم مسأله پرسید که رسول شما خبر داد که اهل بهشت طعام و شراب خورند و ازیشان هیچ حدث نیاید آن را در دنیا مثال چیست؟ گفتم الجنین فی بطن امه یتعذّی و لا یتغوّط.

Усқуф гуфт сидқат , сеюм масъала пурсед ки расӯли худо хабар дод ки рӯзи қиёмати луқмаеу зарраеу ҳубае сидқот дар мизон чун кӯҳӣ азим бошад онро дар дунё мисол чист ?

اسقف گفت صدقت، سوم مسأله پرسید که رسول خدا خبر داد که روز قیامت لقمه‌ای و ذره‌ای و حبه‌ای صدقات در میزان چون کوهی عظیم باشد آن را در دنیا مثال چیست؟

Гуфтам бомдод ки офтоб бар ояд ё шабонгоҳ ки фурӯ мешавад тллӣ ки бзоти хеши кӯтоҳ буд чун пеш офтоб бидорӣ дароз буд ва бисёр намояд , усқуф гуфт сидқат , пас мусулмон аз вай пурсед мо адади абвоби алҷанон ? Фқоли смониаҳ , қол ва мо адади абвоби алнирони Фқоли сабъа ? қоли мо алзии ҳўи мактуби алии абвоби алҷнаҳ ? мусулмон гуфт чун аз ваии ин савол кардам ки бар дар биҳишт чаҳ навиштааст усқуф фурӯ монад ҷавоби нмидод рӯмён гуфтанд ҷавоби даҳ то ин мард ғариб нагӯяд ки усқуфи нмидонд , усқуф гуфт агар ин ҷавоб ночораст бо зуннору салиби рости нмиоид , зуннор бикшод ва салиб бияфканаду боўоз баланд гуфт : алмктўби алии боби алҷнаҳи лои илоҳи алои аллоҳи Муҳамади расӯли аллоҳ . Рӯмёни ин сухан шуниданд санг андохтанд ва дашном доданд , усқуф рӯй бон ғариб кард гуфт аз қуръони ҳеҷ чизи ҳифзи дорӣ ? гуфт дорам ва ин оят бар хонд «у аллоҳи идъўои إлии дори ассалом » усқуф бигирист он гуҳи боўоз баланд гуфт эй мардумон аз дидаи мо ҳиҷоб бардоштанд онк аз осмон меоянд ҳафтсад малик бо ҳафтсад ҳўдҷи ороста ки дар он ҳўдҷҳои арвоҳи шуҳадоъ босмон баранд ва ман яқин медонам ки аз шумо ҳафтсад кас бо ман мувофиқат кунанд акнӯн дарин каромат нигаред то аз ҳеҷ хасм натарсед ва бок надоред , он гуҳи ҷамъӣ бисёр азишон салиб бишикастанд ва зуннор бигусастанд ва мусулмон шуданд , ва он мункирону ногрўидгони эшонро мекиштанду усқуфро низ бикуштанд , он гуҳи куштагонро башмурданд ҳафтсад кас буданд яке беш на ва яке кам на . Мақсӯд аз ин ҳикоят онаст ки нури он муъмини муваҳҳид дар миёни муштии ҷоҳд ва кофар метофт то усқуф бидид ва он кор бирафт . эй ҷавонмард агар мададӣ аз нури ғайби баном ту фиристад ғозӣ аз рӯми чунон асири набард ки он мадади нури турои асири барад , локини бҳичи иллат фурӯ наёяду бҳичи сабаб сафар накунад , « мисли нура » ҷамоатӣ муфассирон гуфтанд ин «ҳо » ишоратаст бмстФии салавоти аллоҳи алайҳ ки хилқаташи нур буду хлътши нур буду нисбаташи нур буд , вилодаташи нур буду мшоҳдтши нур буду мъомлтши нур буду мъҷзтши нур буд , ва ӯ худ дар зоти худ нури алии нур буд , меҳтарӣ ки дар рӯй ӯ нури раҳмат , дар чашм ӯ нури ибрат , дар забон ӯ нури ҳикмат , дар миёни китфи ваии нури набувват , дар каф ӯ нури саховат , дар қадам ӯ нури хизмат , дар мӯӣ ӯ нури ҷамол , дар хуй ӯ нури тавозуъ , дар садр ӯ нури ризо , дар сар ӯ нури сафо , дар зот ӯ нури тоъат , дар тоъат ӯ нури тавҳид , дар тавҳид ӯ нури таҳқиқ , дар таҳқиқ ӯ нури тавфиқ дар сукут ӯ нури таъзим , дар таъзим ӯ нури таслим . Шеър :

گفتم بامداد که آفتاب بر آید یا شبانگاه که فرو می‌شود طللی که بذات خویش کوتاه بود چون پیش آفتاب بداری دراز بود و بسیار نماید، اسقف گفت صدقت، پس مسلمان از وی پرسید ما عدد ابواب الجنان؟ فقال ثمانیة، قال و ما عدد ابواب النیران فقال سبعة؟ قال ما الّذی هو مکتوب علی ابواب الجنّة؟ مسلمان گفت چون از وی این سؤال کردم که بر در بهشت چه نوشته است اسقف فرو ماند جواب نمیداد رومیان گفتند جواب ده تا این مرد غریب نگوید که اسقف نمیداند، اسقف گفت اگر این جواب ناچارست با زنار و صلیب راست نمیآید، زنار بگشاد و صلیب بیفکند و بآواز بلند گفت: المکتوب علی باب الجنّة لا اله الّا اللَّه محمّد رسول اللَّه. رومیان این سخن شنیدند سنگ انداختند و دشنام دادند، اسقف روی بآن غریب کرد گفت از قرآن هیچ چیز حفظ داری؟ گفت دارم و این آیت بر خواند «وَ اللَّهُ یَدْعُوا إِلی‌ دارِ السَّلامِ» اسقف بگریست آن گه بآواز بلند گفت ای مردمان از دیده ما حجاب برداشتند آنک از آسمان میآیند هفتصد ملک با هفتصد هودج آراسته که در آن هودجها ارواح شهداء بآسمان برند و من یقین میدانم که از شما هفتصد کس با من موافقت کنند اکنون درین کرامت نگرید تا از هیچ خصم نترسید و باک ندارید، آن گه جمعی بسیار ازیشان صلیب بشکستند و زنار بگسستند و مسلمان شدند، و آن منکران و ناگرویدگان ایشان را می‌کشتند و اسقف را نیز بکشتند، آن گه کشتگان را بشمردند هفتصد کس بودند یکی بیش نه و یکی کم نه. مقصود از این حکایت آنست که نور آن مؤمن موحد در میان مشتی جاحد و کافر میتافت تا اسقف بدید و آن کار برفت. ای جوانمرد اگر مددی از نور غیب بنام تو فرستد غازی از روم چنان اسیر نبرد که آن مدد نور ترا اسیر برد، لکن بهیچ علت فرو نیاید و بهیچ سبب سفر نکند، «مَثَلُ نُورِهِ» جماعتی مفسران گفتند این «ها» اشارت است بمصطفی صلوات اللَّه علیه که خلقتش نور بود و خلعتش نور بود و نسبتش نور بود، ولادتش نور بود و مشاهدتش نور بود و معاملتش نور بود و معجزتش نور بود، و او خود در ذات خود نور علی نور بود، مهتری که در روی او نور رحمت، در چشم او نور عبرت، در زبان او نور حکمت، در میان کتف وی نور نبوّت، در کف او نور سخاوت، در قدم او نور خدمت، در موی او نور جمال، در خوی او نور تواضع، در صدر او نور رضا، در سرّ او نور صفا، در ذات او نور طاعت، در طاعت او نور توحید، در توحید او نور تحقیق، در تحقیق او نور توفیق در سکوت او نور تعظیم، در تعظیم او نور تسلیم. شعر:

Қоли алҳусайн бен Мансур : фии алрأси нури алўҳӣу байни алъайнин нури алмноҷоаҳ ,у фии алсмъи нури алиқин ,у фии аллсони нури албён ,у фии алсдри нури алоямон ,у фии алтбоӣъи нури алтсбиҳ , Фозои алтҳби шайъи ءи ман ҳзаҳи алонвори ғлби алии алнўри алохри Фодхлаҳи фии султона , Фозои скни оди султони злки алнўри аўФру атуми ммои кон , Фозои алтҳби ҷмиъои сори нурои алии нур . « иҳдии аллоҳи лнўраҳи ман ишоء » иҳдии ман ишоءи бнўраҳи илои қудрата ,у бқдртаҳи илои ғайба ,у бғибаҳи илои қадама ,у бқдмаҳи илои азалау абада ,у бозлаҳу абадаи илои ваҳдонията .

قال الحسین بن منصور: فی الرأس نور الوحی و بین العینین نور المناجاة، و فی السمع نور الیقین، و فی اللسان نور البیان، و فی الصدر نور الایمان، و فی الطبائع نور التسبیح، فاذا التهب شی‌ء من هذه الانوار غلب علی النور الآخر فادخله فی سلطانه، فاذا سکن عاد سلطان ذلک النّور اوفر و اتمّ مما کان، فاذا التهب جمیعا صار نورا علی نور. «یَهْدِی اللَّهُ لِنُورِهِ مَنْ یَشاءُ» یهدی من یشاء بنوره الی قدرته، و بقدرته الی غیبه، و بغیبه الی قدمه، و بقدمه الی ازله و ابده، و بازله و ابده الی وحدانیته.

« фии буюти أзни аллоҳи أни трФъ » як қавл онаст ки трФъи фӣҳо алҳавоъиҷи илои аллоҳ , ин буюти мсҷдҳост ки бандагон дар он дуо кунанд қиссаи ниёзи хеш биллоҳ бурдоранд ва ҳоҷатҳо арза кунанд , некӯ набӯд ки бандаи худро дастмоли атмоъ ҳар кас кунаду ҳақи ҷли ҷалолаи бахудии худ ончӣ боист ва дрбоист ӯст ӯро змон карда башар ҳоФӣ гуфт : амири алмؤмнини алӣ ( ъ )ро бихоб дидам гуфтам марои пандӣ даҳ гуфт : мо аҳсани атфи алоғнёءи алии алФқроءи тлбои лсўоби аллоҳ ,у аҳсани ман злки тӣаи алФқроءи алии алоғнёءи сқаҳи биллоҳ чаҳ некӯаст шафқати тавонгарон бар даравишон бар умеди савоб ва аз он некӯтар такаббури дрўишонст бар тавонгарон эътимод бар карами ҳақи ҷли ҷалола « исбҳи ?лаи фӣҳо » яъне фии алмсоҷд , ?фони алмсоҷди буюти алъбодаҳи комаи ани улқулуби буюти алородаҳ , сами алъобди исли бъбодтаҳи илои савоби аллоҳ , алқосди исли бородтаҳи илои аллоҳ ,у иқоли улқулуби буюти алмърФаҳу алорўоҳи мшоҳди алмҳбаҳу алосрори маҷоли алтҷлӣ .

«فِی بُیُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَنْ تُرْفَعَ» یک قول آنست که ترفع فیها الحوائج الی اللَّه، این بیوت مسجدهاست که بندگان در آن دعا کنند قصه نیاز خویش باللّه بردارند و حاجتها عرضه کنند، نیکو نبود که بنده خود را دستمال اطماع هر کس کند و حق جلّ جلاله بخودی خود آنچه بایست و دربایست اوست او را ضمان کرده بشر حافی گفت: امیر المؤمنین علی (ع) را بخواب دیدم گفتم مرا پندی ده گفت: ما احسن عطف الاغنیاء علی الفقراء طلبا لثواب اللَّه، و احسن من ذلک تیه الفقراء علی الاغنیاء ثقة باللّه چه نیکوست شفقت توانگران بر درویشان بر امید ثواب و از آن نیکوتر تکبّر درویشانست بر توانگران اعتماد بر کرم حق جلّ جلاله «یُسَبِّحُ لَهُ فِیها» یعنی فی المساجد، فان المساجد بیوت العبادة کما انّ القلوب بیوت الارادة، ثمّ العابد یصل بعبادته الی ثواب اللَّه، القاصد یصل بارادته الی اللَّه، و یقال القلوب بیوت المعرفة و الارواح مشاهد المحبّة و الاسرار مجال التجلی.

« риҷоли лои тлҳиҳми туҷҷорау лои байъи ани зикри аллоҳ » лами иқли лои итҷрўну лои иштрўну лои ибиъўни бали қол : « лои тлҳиҳми туҷҷорау лои байъи ани зикри аллоҳ » ?фони амкни алҷмъи бинҳмои Флои бأсу локинаи колмтъзри алои алии алокобри аллазӣнаи тҷрии алайҳими аломўр ва ҳам анҳо мأхўзўн .

«رِجالٌ لا تُلْهِیهِمْ تِجارَةٌ وَ لا بَیْعٌ عَنْ ذِکْرِ اللَّهِ» لم یقل لا یتجرون و لا یشترون و لا یبیعون بل قال: «لا تُلْهِیهِمْ تِجارَةٌ وَ لا بَیْعٌ عَنْ ذِکْرِ اللَّهِ» فانّ امکن الجمع بینهما فلا بأس و لکنّه کالمتعذّر الّا علی الاکابر الّذین تجری علیهم الامور و هم عنها مأخوذون.

Сифат он мардонаст ки касби зоҳири эшонро боз надорад аз зикри аллоҳ , зоҳирашон бо халқи ботинашон дар шуҳуди асмоءу сифоти ҳақ , мардоне ки талаби эшонро ъдил ,у зикри эшонро далел . Ва меҳри эшонро сиблат , дунё дар чашми эшон қалил . Мардоне ки зикри аллоҳи эшонро шиор , меҳри аллоҳи эшонро дсор , даргоҳи лутфи аллоҳи эшонро ҷойу қарор , ҳимматашони муназзаҳ аз ағёр , ҷамол фирдавсанд вазин дори алқрор , мғбўт муҳоҷиронанду маҳсуди ансор , бар замини ҳамеи раванд ва ҳаме кунад боишон ифтихор . Риҷоли мардоне ки бар сарашони тоҷу кулоҳ на дар дилашони ҷузи дӯстии аллоҳ на , дар кӯии дӯсти эшонро рафиқу ҳамроҳ на , азои азми алмтлўби қул алмсоъд , чаҳ зиён дорад эшонро чун дар дунёи нФоиаҳи бозорҳоонд , қалби ҳамаи нқдҳоонд . Айби хўоҷгоннду ради ҳамсоягон . Локини номашон дар ҷаридаи дӯстон , бар доштагон лутфанд ,у навохтагони раҳмон , дилашони пайвастаи баҳақи нигарон , нишастанашон бар хок , хуфтанашон бар замин , дасташони болин , хонаи шани масҷид , чаҳ зиён дорад эшонро ин фақру Фоқт чун бики ишорати чашми эшон ҷаҳонёнро борон диҳанд ,у бики назари дили эшон кофаронро ҳазимат кунанд ,у бики андӯҳи дили эшон Ҷабраилро фаро роҳ кунанд ки :у лои тъди ъиноки анҳуам . Зўи алнўн мисрӣ гуфт : вақте борони нмёмду мардуми бғоит ранҷур буданду қаҳти расида , ҷамоатии бостсқои беруни рафтанди ман низ мувофиқат кардам съдўни маҷнӯнро дидам гуфтам : халқии бад-ӣни анбӯҳӣ ки май бинии гирди омада ва дастҳои ниёзи сӯй ӯ бардошта чаҳ буд ки ту ишоратӣ кунӣ ? гуфтори вай босмон кард ҳамин калима гуфт : баҳақи мо ҷирии алборҳаҳ . Баҳақи он розӣ ки шаб дӯшин рафт , ҳануз калима тамом нагуфта буд ки борон боридан гирифт то бадоне ки ишорати дӯст бар дӯсти азиз буд .

صفت آن مردانست که کسب ظاهر ایشان را باز ندارد از ذکر اللَّه، ظاهرشان با خلق باطنشان در شهود اسماء و صفات حق، مردانی که طلب ایشان را عدیل، و ذکر ایشان را دلیل. و مهر ایشان را سبیل، دنیا در چشم ایشان قلیل. مردانی که ذکر اللَّه ایشان را شعار، مهر اللَّه ایشان را دثار، درگاه لطف اللَّه ایشان را جای و قرار، همتشان منزه از اغیار، جمال فردوسند وزین دار القرار، مغبوط مهاجرانند و محسود انصار، بر زمین همی روند و همی کند بایشان افتخار. رجال مردانی که بر سرشان تاج و کلاه نه در دلشان جز دوستی اللَّه نه، در کوی دوست ایشان را رفیق و همراه نه، اذا عظم المطلوب قلّ المساعد، چه زیان دارد ایشان را چون در دنیا نفایه بازارهااند، قلب همه نقدهااند. عیب خواجگانند و ردّ همسایگان. لکن نامشان در جریده دوستان، بر داشتگان لطفند، و نواختگان رحمان، دلشان پیوسته بحق نگران، نشستنشان بر خاک، خفتنشان بر زمین، دستشان بالین، خانه‌شان مسجد، چه زیان دارد ایشان را این فقر و فاقت چون بیک اشارت چشم ایشان جهانیان را باران دهند، و بیک نظر دل ایشان کافران را هزیمت کنند، و بیک اندوه دل ایشان جبرئیل را فرا راه کنند که: وَ لا تَعْدُ عَیْناکَ عَنْهُمْ. ذو النون مصری گفت: وقتی باران نمیامد و مردم بغایت رنجور بودند و قحط رسیده، جماعتی باستسقا بیرون رفتند من نیز موافقت کردم سعدون مجنون را دیدم گفتم: خلقی بدین انبوهی که می‌بینی گرد آمده و دستهای نیاز سوی او برداشته چه بود که تو اشارتی کنی؟ گفتار وی بآسمان کرد همین کلمه گفت: بحقّ ما جری البارحة. بحق آن رازی که شب دوشین رفت، هنوز کلمه تمام نگفته بود که باران باریدن گرفت تا بدانی که اشارت دوست بر دوست عزیز بود.

«у аллазӣнаи кФрўои أъмолҳми ксроб » илои қавла : « ва ман лами иҷъли аллоҳи ?лаи нурои Фмои ?лаи ман нур » зарби аллоҳ мисли алмؤмну алкоФри Фҷъли эътиқоди алмؤмни нуроу фаълаи нуроу молаҳи фии алқёмаҳи илои алнўр , комаи қоли таъолӣ : « нури алии нур » . Ва ҷаъли эътиқоди алкоФри зулмау фаълаи зулмау молаҳи фии алқёмаҳи илои алзлмаҳ , комаи қоли таъолӣ : « зулмоти баъзҳо фавқи баъз » сами қол : « ва ман лами иҷъли аллоҳи ?лаи нурои Фмои ?лаи ман нур » қоли алўостӣ : ани аллоҳи лои иқрби Фқирои лоҷли фақарау лои ибъди ғнёи лои ҷли Ганаа ,у лӣси ллоърози ъндаҳи хатар ҳатто баҳои ислу баҳои иқтъу луи базлати ?лаи алднёу алохраҳи мо вслк бау луи ахзтҳои кулҳо мо қтък ба қурби ман қурби ман ғайри ълаҳу баъди ман баъди ман ғайри ълаҳи комаи қоли ъзу ҷл : « ва ман лами иҷъли аллоҳи ?лаи нурои Фмои ?лаи ман нур » .

«وَ الَّذِینَ کَفَرُوا أَعْمالُهُمْ کَسَرابٍ» الی قوله: «وَ مَنْ لَمْ یَجْعَلِ اللَّهُ لَهُ نُوراً فَما لَهُ مِنْ نُورٍ» ضرب اللَّه مثل المؤمن و الکافر فجعل اعتقاد المؤمن نورا و فعله نورا و مآله فی القیامة الی النور، کما قال تعالی: «نُورٌ عَلی‌ نُورٍ». و جعل اعتقاد الکافر ظلمة و فعله ظلمة و مآله فی القیامة الی الظلمة، کما قال تعالی: «ظُلُماتٌ بَعْضُها فَوْقَ بَعْضٍ» ثم قال: «وَ مَنْ لَمْ یَجْعَلِ اللَّهُ لَهُ نُوراً فَما لَهُ مِنْ نُورٍ» قال الواسطی: انّ اللَّه لا یقرّب فقیرا لاجل فقره و لا یبعد غنیا لا جل غناه، و لیس للاعراض عنده خطر حتی بها یصل و بها یقطع و لو بذلت له الدّنیا و الآخرة ما وصلک به و لو اخذتها کلّها ما قطعک به قرب من قرب من غیر علّة و بعد من بعد من غیر علّة کما قال عزّ و جل: «وَ مَنْ لَمْ یَجْعَلِ اللَّهُ لَهُ نُوراً فَما لَهُ مِنْ نُورٍ».