Қавлаи таъолӣ : ва тлк наамма тмнҳои алии أни абдат банӣ إсроӣил , ин оятро ду таъвил гуфтаанд : яке онаст ки дар навбат аввал рафт ки Мӯсо ( ъ ) бар ваҷҳи тҳкму инкор бо фиръавн гуфт : ва Эйа наамма лаки алии фии ани абдат банӣ Исроилу қатлати аўлодҳми злмоу астъбдт Абуӣ ҳатто ншأти Фикму луи лами тстъбдҳму лами тқтлҳми кони лии ман аҳлии ман ирбинӣу лами илқўнӣ фӣ ?илем , Фоӣ наамма лаки алӣ ? бойени қавл ва тлк наамма бар тариқ истифҳомаст , яъне ӯ тлк наамма , ФҳзФи алифи алостФҳом , кқўлаҳ : фаҳми алхолдўн . Яъне أи фаҳми алхолдўн .

قوله تعالی: وَ تِلْکَ نِعْمَةٌ تَمُنُّها عَلَیَّ أَنْ عَبَّدْتَ بَنِی إِسْرائِیلَ، این آیت را دو تأویل گفته‌اند: یکی آنست که در نوبت اول رفت که موسی (ع) بر وجه تهکم و انکار با فرعون گفت: و ایّة نعمة لک علی فی ان عبّدت بنی اسرائیل و قتلت اولادهم ظلما و استعبدت ابوی حتی نشأت فیکم و لو لم تستعبدهم و لم تقتلهم کان لی من اهلی من یربینی و لم یلقونی فی الیم، فای نعمة لک علیّ؟ باین قول وَ تِلْکَ نِعْمَةٌ بر طریق استفهام است، یعنی او تلک نعمة، فحذف الف الاستفهام، کقوله: فَهُمُ الْخالِدُونَ. یعنی أ فهم الخالدون.

Ва қоли алшоър :

و قال الشاعر:

Ва қавлҳоу алркоби воқифа

و قولها و الرّکاب واقفة

Лами инси явми алрҳили вқФтҳо

لم انس یوم الرّحیل وقفتها

Ва тарафҳо фии дмўъҳои ғарқ

و طرفها فی دموعها غرق‌

Ттркнӣ ҳоказоу тнтлқ

تترکنی هکذا و تنطلق‌

Яъне أи ттркнӣ ?у қили маъноаи тмни алии болтрбиаҳ ,у қади астъбдти қавмӣ ва ман аҳин қавмаи зл . Фтъбидк банӣ Исроили қади аҳбти аҳсонки ило .

یعنی أ تترکنی؟ و قیل معناه تمنّ علیّ بالتربیة، و قد استعبدت قومی و من اهین قومه ذل. فتعبیدک بنی اسرائیل قد احبط احسانک الیّ.

Таъвил дигар онаст ки Мӯсои неъмати шинохт аз фиръавн бар худу миннати пазируфт ва иқрор кард , гуфт : лъмрӣ ҳай наамма ани абдат банӣ Исроилу рбитнӣу лами тстъбднии костъбодҳм , лъмрӣ ки ин неъматӣасту туро бар ман миннатаст ки банӣ Исроилро бардагон гирифтӣу маро барда нагирифтӣ . Ваҷҳе дигар гуфтаанд ки ин неъматасту туро бар ман миннатаст ки банӣ Исроилро бардагон гирифтӣ то ман гурехтаму бойени рӯзи давлату набуввати афтодам . Фбҳти фиръавну анқтъу ахзи фии каломи охир .

تأویل دیگر آنست که موسی نعمت شناخت از فرعون بر خود و منّت پذیرفت و اقرار کرد، گفت: لعمری هی نعمة ان عبّدت بنی اسرائیل و ربیتنی و لم تستعبدنی کاستعبادهم، لعمری که این نعمتی است و ترا بر من منّت است که بنی اسرائیل را بردگان گرفتی و مرا برده نگرفتی. وجهی دیگر گفته‌اند که این نعمت است و ترا بر من منّت است که بنی اسرائیل را بردگان گرفتی تا من گریختم و باین روز دولت و نبوت افتادم. فبهت فرعون و انقطع و اخذ فی کلام آخر.

Фқол : ва мо раби Алъоламин , эй мо сифатаи алрб , ҳўи алмолки алмдбр ,у азои атлқи иқтзии молики алхлқи аҷмъ ,у алъолмўни исми лмои сӯии аллоҳ ,у қили исми иқъи алии зўии алълми ман алмхлўқини дуни алҷмодот . Фиръавн гуфт : ин худои ҷаҳонён ки ту май гӯйии ман расӯл ӯем , сифат вай бигӯ то худ чист ва аз чаҳ ҷинсаст ?

فقال: وَ ما رَبُّ الْعالَمِینَ، ای ما صفته الرّب، هو المالک المدبر، و اذا اطلق یقتضی مالک الخلق اجمع، و العالمون اسم لما سوی اللَّه، و قیل اسم یقع علی ذوی العلم من المخلوقین دون الجمادات. فرعون گفت: این خدای جهانیان که تو می‌گویی من رسول اویم، صفت وی بگو تا خود چیست و از چه جنس است؟

Мӯсо гуфт : раби алсмоўоту алأрз ва мо бинҳмои إни кантами мўқнин , бони алсмоўоту аларзи аҷсоми маснӯъаи лои бади лҳои ман раб ,у алзии адъўкми илайҳи злки алрб .

موسی گفت: رَبُّ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ ما بَیْنَهُمَا إِنْ کُنْتُمْ مُوقِنِینَ، بانّ السماوات و الارض اجسام مصنوعة لا بدّ لها من رب، و الذی ادعوکم الیه ذلک الرب.

Мӯсо дар баён ҷинсият нашуд , донист ки аллоҳи таъолӣ на ҷинсӣаст аз аҷнос , балки дар баёни рубубияту сифот алоҳит шуд , гуфт : он худованд ки ман шуморо бар тавҳид ӯ мехонам худованди ҳафт осмон ва ҳафт заминаст , ва ҳар чаҳ дар он . Агар яқин майдонед ки онро ночори кирдигорӣ май бояд он кирдигор ӯст ҷли ҷалола .

موسی در بیان جنسیّت نشد، دانست که اللَّه تعالی نه جنسی است از اجناس، بلکه در بیان ربوبیّت و صفات الاهیّت شد، گفت: آن خداوند که من شما را بر توحید او می‌خوانم خداوند هفت آسمان و هفت زمین است، و هر چه در آن. اگر یقین میدانید که آن را ناچار کردگاری می‌باید آن کردگار اوست جل جلاله.

Қоли фиръавни лмни ҳавлаи ман ашрофи қавма ва ҳам хумси моӣаҳи раҷули асҳоби алосўраҳ : أи лои тстмъўн , фиръавн бо ашрофи қавм худ нигараст , гуфт : наме ниўшид ?

قال فرعون لمن حوله من اشراف قومه و هم خمس مائة رجل اصحاب الاسورة: أَ لا تَسْتَمِعُونَ، فرعون با اشراف قوم خود نگرست، گفت: نمی‌نیوشید؟

Таъаҷҷуб намекунед аз ин маҳол ки Мӯсо мегуяд ? ва гуфтаанд ки : ва мо раби Алъоламин , ин « мо » бмънӣ « ман »аст , кқўлаҳ :у алсмоء ва мо банноҳо , эй ва ман банноҳо , маънӣ ҳамчунонаст ки ҷой дигар гуфт : Фмни рбкмо ё Мӯсои фиръавн бар тариқ истихфоф гуфт : ин худои шумо худ кист то ном ӯ баранд . Ҷавоби вай дар сӯра алдхон омад бар қироати бӯи ҷаъфар : ман фиръавни إнаҳи кони ъолёи ман алмсрФини фиръавн худ кист ? азин нопокӣ , газофи гӯйӣ , газофи корӣ аз ҷумлаи газофи корон .

تعجّب نمی‌کنید از این محال که موسی میگوید؟ و گفته‌اند که: وَ ما رَبُّ الْعالَمِینَ، این «ما» بمعنی «من» است، کقوله: وَ السَّماءِ وَ ما بَناها، ای و من بناها، معنی همچنانست که جای دیگر گفت: فَمَنْ رَبُّکُما یا مُوسی‌ فرعون بر طریق استخفاف گفت: این خدای شما خود کیست تا نام او برند. جواب وی در سورة الدخان آمد بر قرائت بو جعفر: مِنْ فِرْعَوْنَ إِنَّهُ کانَ عالِیاً مِنَ الْمُسْرِفِینَ فرعون خود کیست؟ ازین ناپاکی، گزاف‌گویی، گزاف‌کاری از جمله گزاف‌کاران.

Пас Мӯсо дар баёни ҳуҷҷати биФзўд , гуфт : рбкму раби обоӣкми алأўлини фиръавнро гуфт : ту ки даъвӣ рубубият мекунӣу ӣнон ки туро мепарастанд ҳама онед ки гирифтори балӣот ва офотед , ва бар шумо самот ҳудусаст , чунон ки бар падарони шумо буд , ва он гуҳи эшон даъвӣ рубубият накарданд , донистанд ки он кас ки дар маърази офоту балӣот буд ва биравӣ самоти ҳудус буд , ӯ худоиро нишоед , ту аз куҷои даъвӣ рубубият мекунӣ ва ҳамчун эшонӣу азишонӣ ? на ки худованди шумоу худовандони падарони шумо якеаст ҷли ҷалолау азми шаъна ? . Ва қили ани фиръавни кони идъии алрбўбиаҳи алии аҳли асрау замонаи Флми идъи злки алии ман қибла , Фбини бҳзаҳи алоиаҳи ани алмстҳқи ллрбўбиаҳи ман ҳўи раби аҳли кули асру замон .

پس موسی در بیان حجّت بیفزود، گفت: رَبُّکُمْ وَ رَبُّ آبائِکُمُ الْأَوَّلِینَ فرعون را گفت: تو که دعوی ربوبیّت میکنی و اینان که ترا می‌پرستند همه آنید که گرفتار بلیّات و آفاتید، و بر شما سمات حدوث است، چنان که بر پدران شما بود، و آن گه ایشان دعوی ربوبیّت نکردند، دانستند که آن کس که در معرض آفات و بلیّات بود و بروی سمات حدوث بود، او خدایی را نشاید، تو از کجا دعوی ربوبیّت میکنی و همچون ایشانی و ازیشانی؟ نه که خداوند شما و خداوندان پدران شما یکی است جل جلاله و عظم شأنه؟. و قیل انّ فرعون کان یدعی الربوبیّة علی اهل عصره و زمانه فلم یدع ذلک علی من قبله، فبیّن بهذه الآیة انّ المستحقّ للربوبیة من هو رب اهل کلّ عصر و زمان.

Пас фиръавн аз ҷавоби дармонд , рӯй бо қавм худ кард , гуфт : إни рсўлкми алзии أрсли إликми лмҷнўни ин расӯл ки бшмо фиристоданд девонааст суханӣ мегуяд беҳосил , аз ақли давр .

پس فرعون از جواب درماند، روی با قوم خود کرد، گفت: إِنَّ رَسُولَکُمُ الَّذِی أُرْسِلَ إِلَیْکُمْ لَمَجْنُونٌ این رسول که بشما فرستادند دیوانه است سخنی میگوید بی‌حاصل، از عقل دور.

Мӯсо дар баёни азимати ҳақи биФзўд , гуфт : раби алмшрқу алмғрб ва мо бинҳмои إни кантами тъқлўн агар шумо ақл доред ва медарёбед бидонед ки ин офтоб ки аз машриқ барме ояду бмғрб фурӯ шавад онро сонеъӣ бояду кирдигорӣ , он сонеъи раб Алъоламинаст , ки шумо сифати вай аз ман мепурсед .

موسی در بیان عظمت حقّ بیفزود، گفت: رَبُّ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ وَ ما بَیْنَهُما إِنْ کُنْتُمْ تَعْقِلُونَ اگر شما عقل دارید و می‌دریابید بدانید که این آفتاب که از مشرق برمی‌آید و بمغرب فرو شود آن را صانعی باید و کردگاری، آن صانع رب العالمین است، که شما صفت وی از من می‌پرسید.

Фиръавн чун ҳуҷҷат бар худ лозим дид дар он мунозира аз аҷз худ битарсед , сухан бо таҳдид гардонид , гуфт : лӣни атхзти إлҳо ғайриӣ лأҷълнки ман алмсҷўнин ,у кони сҷнаҳашад ман қатла , лонаи кони иъзби алмсҷўнини бонўоъи алтъзиб .

فرعون چون حجّت بر خود لازم دید در آن مناظره از عجز خود بترسید، سخن با تهدید گردانید، گفت: لَئِنِ اتَّخَذْتَ إِلهَاً غَیْرِی لَأَجْعَلَنَّکَ مِنَ الْمَسْجُونِینَ، و کان سجنه اشد من قتله، لانه کان یعذّب المسجونین بانواع التعذیب.

Мӯсо чун тҳдд фиръавн дид ӯро брФқ бо инсофу баён ҳуҷҷат хонд , гуфт : أу луи ҷӣтки бшии ءи мубин , яъне ӯ тФъли злк ,у ани атитки алии мо ақўли бҳҷаҳи байна , ва агар ман ҳуҷҷатии равшани орм бар дурустии қавли хешу мъҷзтии ошкорои намоям ки бар ақлҳо ғалаба кунад марои ҳам маҳбӯс кунӣ ? фиръавн гуфт : Фأт ба إни канти ман алсодқини бأнки расӯли раби Алъоламин алино . Ва фии яди Мӯсои Асои ман шаҷари алоси ман алҷнаҳ . Қоли ибни аббос : кони одами ҷоءи болъсои ман алҷнаҳи Флмои моти одами қабзҳо Ҷабраил ва дафъҳо илои Мӯсои боллили ҳайни тавваҷуҳи илои мадин .

موسی چون تهدّد فرعون دید او را برفق با انصاف و بیان حجّت خواند، گفت: أَ وَ لَوْ جِئْتُکَ بِشَیْ‌ءٍ مُبِینٍ، یعنی او تفعل ذلک، و ان اتیتک علی ما اقول بحجة بیّنة، و اگر من حجتی روشن آرم بر درستی قول خویش و معجزتی آشکارا نمایم که بر عقلها غلبه کند مرا هم محبوس کنی؟ فرعون گفت: فَأْتِ بِهِ إِنْ کُنْتَ مِنَ الصَّادِقِینَ بأنّک رسول رب العالمین الینا. و فی ید موسی عصا من شجر الآس من الجنة. قال ابن عباس: کان آدم جاء بالعصا من الجنة فلما مات آدم قبضها جبرئیل و دفعها الی موسی باللیل حین توجه الی مدین.

Қоли Мӯсои лФръўн : мо ҳзаҳи бедии қоли фиръавн : ҳзаҳи Асо , Фأлқоҳои Мӯсои ман ядаи Фإзои ҳаии събони мубин , яъне ҳиаҳи зкрои асФрои шеъри алънқи ъзимо , малаъи ?илдор , қоӣмои алии занба , итлмзи алии фиръавну қавмаи иръбҳм . Иқоли алсъбони алъзими алтўилу ҳўи аъзами алҳаёт . Ва қоли фии мавзеи охир : кأнҳои ҷон ,у алҷони алсғири ман алҳаёту лои таноқузи фӣа , лони халқҳо халқи алсъбони алъзим ва эҳтизозҳо ва ҳаракатҳо ва хуфтҳо коҳтзози алҷон . Ва қавлаи мубин , эй байни зоҳири анаи събони лои лбси фӣау яҳтамили ани икўни мубинои саҳаи даъвоа .

قال موسی لفرعون: ما هذه بیدی قال فرعون: هذه عصا، فَأَلْقاها موسی من یده فَإِذا هِیَ ثُعْبانٌ مُبِینٌ، یعنی حیّة ذکرا اصفرا شعر العنق عظیما، ملأ الدار، قائما علی ذنبه، یتلمظ علی فرعون و قومه یرعبهم. یقال الثعبان العظیم الطویل و هو اعظم الحیّات. و قال فی موضع آخر: کَأَنَّها جَانٌّ، و الجان الصغیر من الحیات و لا تناقض فیه، لانّ خلقها خلق الثعبان العظیم و اهتزازها و حرکتها و خفّتها کاهتزاز الجانّ. و قوله مُبِینٌ، ای بیّن ظاهر انه ثعبان لا لبس فیه و یحتمل ان یکون مبیّنا صحة دعواه.

Фиръавн чун дид ки Асои мори гашту қасд он дорад ки фиръавнро фурӯи барад , Мӯсои занб вай гирифт ва дар дасти ваии Асои гашт , ҳам чунон ки буд . Фиръавн гуфт : ҳилли ман ояғайриҳо беруни азин дигари ояти дорӣ ? Мӯсои дасти рости хеш берун карду фаро фиръавн намӯд . Гуфт : ин чист ? гуфт : даст . Он гуҳи зери бозуии чап хеш карду боз берун оварад равшану сипеди онро шуъоъ буд ҳамчун офтоби рахшону дирафшон .

فرعون چون دید که عصا مار گشت و قصد آن دارد که فرعون را فرو برد، موسی ذنب وی گرفت و در دست وی عصا گشت، هم چنان که بود. فرعون گفت: هل من آیة غیرها بیرون ازین دیگر آیت داری؟ موسی دست راست خویش بیرون کرد و فرا فرعون نمود. گفت: این چیست؟ گفت: دست. آن گه زیر بازوی چپ خویش کرد و باز بیرون آورد روشن و سپید آن را شعاع بود همچون آفتاب رخشان و درفشان.

Фиръавн бо ашрофи қавм худ нигараст . Гуфт : إни ҳозои лсоҳри алӣам . Инаст ҷодӯии устоди доно . Алсоҳри алмҳтоли бмои иўҳми алоъҷоз ӣнҷо гуфт : қоли ллмлإи ҳавла , яъне фиръавн бо ашроф қавм гуфт : إни ҳозои лсоҳри алӣам ва дар сӯра алоъроФ гуфт : қоли алмлأи ман қавми фиръавн , яъне ашрофи қавм фиръавн гуфтанд : إни ҳозои лсоҳри алӣами ваҷҳ ҷамъ онаст ки нахуст фиръавн гуфт : бо эшон ки ҳозир буданд дар маҷлиси вай , ва эшон ҳамон боз гуфтанд бо қавмӣ ки ғоӣб буданд .

فرعون با اشراف قوم خود نگرست. گفت: إِنَّ هذا لَساحِرٌ عَلِیمٌ. اینست جادوی استاد دانا. الساحر المحتال بما یوهم الاعجاز اینجا گفت: قالَ لِلْمَلَإِ حَوْلَهُ، یعنی فرعون با اشراف قوم گفت: إِنَّ هذا لَساحِرٌ عَلِیمٌ و در سورة الاعراف گفت: قالَ الْمَلَأُ مِنْ قَوْمِ فِرْعَوْنَ، یعنی اشراف قوم فرعون گفتند: إِنَّ هذا لَساحِرٌ عَلِیمٌ وجه جمع آنست که نخست فرعون گفت: با ایشان که حاضر بودند در مجلس وی، و ایشان همان باز گفتند با قومی که غائب بودند.

Ириди أни ихрҷкми ман أрзкми бсҳраҳ , эй ириди ани иўқъи алъдоўаҳу алФрқаҳи бинкм ҳатто иҳорби бъзкм баъзан , ва ҳатто ихрҷкми ман дёркму итғлби алайкум .

یُرِیدُ أَنْ یُخْرِجَکُمْ مِنْ أَرْضِکُمْ بِسِحْرِهِ، ای یرید ان یوقع العداوة و الفرقة بینکم حتی یحارب بعضکم بعضا، و حتی یخرجکم من دیارکم و یتغلب علیکم.

Ва қили лами ирди ихроҷи алқбти анмои ?ераади ихроҷ банӣ Исроил , алои туроаи иқўл : أни أрсли маъно банӣ إсроӣилу тақдира : ихрҷи хдмкму мҳонкми ман банӣ Исроили ман арзи Мисри илои арзи алшом ,у азои ахрҷҳми Фконмои ахрҷкм . Фмои зои тأмрўн , ҳозои ман алмؤомраҳи лои ман аламр , эй мо зои тширўн ба алӣ . Фиръавн дар кори Мӯсо бо мҳинони қавми хеш мушовират кард ва надонист он бадбахт ки он кас ки даъвӣ рубубият кунад аз мушовирати дигарон мустағнӣ бояд , ки рубубияту мушовирати баҳами рости нёинд .

و قیل لم یرد اخراج القبط انما اراد اخراج بنی اسرائیل، الا تراه یقول: أَنْ أَرْسِلْ مَعَنا بَنِی إِسْرائِیلَ و تقدیره: یخرج خدمکم و مهّانکم من بنی اسرائیل من ارض مصر الی ارض الشام، و اذا اخرجهم فکانما اخرجکم. فَما ذا تَأْمُرُونَ، هذا من المؤامرة لا من الامر، ای ما ذا تشیرون به علیّ. فرعون در کار موسی با مهینان قوم خویش مشاورت کرد و ندانست آن بدبخت که آن کس که دعوی ربوبیّت کند از مشاورت دیگران مستغنی باید، که ربوبیّت و مشاورت بهم راست نیایند.

Эшон ҷавоб доданд ки : أрҷаҳу أхоаҳ , эй ахрҳмоу лои тқтлҳмо ҳатто тнзри мо амрҳмо :у абъси фии алмдоӣни ҳошрин , яъне фарқи алшрти фии алоъсору алблдону ақтори ммлктк , Фиҷмъўои лаки алсҳраҳ ва алълмоء манеҳам , Фиъорзўаҳи бмсли саҳарау итзҳи ллъомаҳи кизба . Фиръавни қасд он дошт ки Мӯсоро бикашад , ашрофи қавм вай гуфтанд : ӯро макаш то он гуҳ ки мардумонро маълум гардад ки ӯ дурӯғ занаст , ҷодӯонро гирд кун то ҳамчун саҳари ваии саҳари оранд ва бар вай ғалаба кунанду дурӯғу саҳари вай пайдо гардад ва он гуҳи ту маъзӯр бошӣ дар қатли вай , дар он замони ҷодӯони сахти фарох буд ки фиръавн дар мамолики хеш дар ҳар шаҳрӣ ҷодӯон дошт эшонро сохта аз баҳри корҳои муаззам ки дар пеш ояд .

ایشان جواب دادند که: أَرْجِهْ وَ أَخاهُ، ای اخرهما و لا تقتلهما حتی تنظر ما امرهما: وَ ابْعَثْ فِی الْمَدائِنِ حاشِرِینَ، یعنی فرق الشرط فی الاعصار و البلدان و اقطار مملکتک، فیجمعوا لک السحرة و العلماء منهم، فیعارضوه بمثل سحره و یتّضح للعامة کذبه. فرعون قصد آن داشت که موسی را بکشد، اشراف قوم وی گفتند: او را مکش تا آن گه که مردمان را معلوم گردد که او دروغ‌زن است، جادوان را گرد کن تا همچون سحر وی سحر آرند و بر وی غلبه کنند و دروغ و سحر وی پیدا گردد و آن گه تو معذور باشی در قتل وی، در آن زمان جادوان سخت فراخ بود که فرعون در ممالک خویش در هر شهری جادوان داشت ایشان را ساخته از بهر کارهای معظم که در پیش آید.

Фҷмъи алсҳраҳи лмиқоти явми маълум ,у ҳўи явми алзинаҳ . Қоли ибни аббос : воФқи злки явми алсбти фии аввали явми ман алснаҳ ,у ҳозои явми алнирўзу қоли ибни зайд : аҷтмоъҳми ллмиқоти болоскндриаҳу ихтилофи алрўоёти фии адади алсҳраҳу баёни ҳзаҳи алқсаҳи сабақи фии сӯраи тоҳоу алоъроФ . Ва қили ллнос , яъне ллъомаҳи волдҳмоу алръоъи ман аҳли мамлаката .

فَجُمِعَ السَّحَرَةُ لِمِیقاتِ یَوْمٍ مَعْلُومٍ، و هو یوم الزینة. قال ابن عباس: وافق ذلک یوم السبت فی اوّل یوم من السنة، و هذا یوم النیروز و قال ابن زید: اجتماعهم للمیقات بالاسکندریة و اختلاف الروایات فی عدد السحرة و بیان هذه القصه سبق فی سورة طه و الاعراف. و قیل للناس، یعنی للعامة والدهما و الرعاع من اهل مملکته.

Ҳилли أнтми мҷтмъўни лтнзрўои илои мо иФъли алФриқону лмни икўни алғлбаҳи лмўсӣ ӯ ллсҳраҳ лълно натабаъ алсҳраҳ , эй азои ғлбноаҳу атлъи анноси алии саҳарау зуҳрати Фзиҳтаҳ ҳинӣз натабаъ алсҳраҳ , ва нақатл Мӯсоу фиръавн ва ҳоказо ғолиби знно . Он гуҳ ки саҳара ҳозир шуданду Фриқтин бар ҳам расиданди фиръавни раоёии худ ҳама ҷамъ карду занни ваии чунон буд ки Мӯсо мағлуб хоҳад гашт , яъне ки то мардум ӯро бенанду саҳару дурӯғи вай маълум гардад ва он гуҳ бар дидори мардум , Мӯсоу бародарро бикашад , чунон ки ҷодӯон гуфтанд ва ҳукм карданд .

هَلْ أَنْتُمْ مُجْتَمِعُونَ لتنظروا الی ما یفعل الفریقان و لمن یکون الغلبة لموسی او للسحرة لعلنا نتّبع السحرة، ای اذا غلبناه و اطلع الناس علی سحره و ظهرت فضیحته حینئذ نتّبع السحرة، و نقتل موسی و فرعون و هکذا غالب ظنّنا. آن گه که سحره حاضر شدند و فریقتین بر هم رسیدند فرعون رعایای خود همه جمع کرد و ظنّ وی چنان بود که موسی مغلوب خواهد گشت، یعنی که تا مردم او را بینند و سحر و دروغ وی معلوم گردد و آن گه بر دیدار مردم، موسی و برادر را بکشد، چنان که جادوان گفتند و حکم کردند.

Флмои ҷоءи алсҳраҳи фиръавни ллмўъди қолўои ?ла : أи إни лнои алътоءи ъндку алҷзоءи алии аъмолнои болхири ани кнои нҳни алғолбини лмўсӣ ?

فَلَمَّا جاءَ السَّحَرَةُ فرعون للموعد قالُوا له: أَ إِنَّ لَنا العطاء عندک و الجزاء علی اعمالنا بالخیر ان کنّا نحن الغالبین لموسی؟

Қол : нъм , ани ғлбтми аътинокми алоҷри алзии сأлтмўаҳу нридкми мо лами тсأлўаҳи ани ткўнўои ман алмхтсини аллазӣнаи иқрбўни ман мҷолсно ,у кони злки ъндаҳи ман аъзами алмротб .

قالَ: نَعَمْ، ان غلبتم اعطیناکم الاجر الذی سألتموه و نریدکم ما لم تسألوه ان تکونوا من المختصین الذین یقربون من مجالسنا، و کان ذلک عنده من اعظم المراتب.

Қоли ?лаами Мӯсои أлқўои мо أнтми млқўн , тридўни ани тлқўо , зоҳири алкломи амру маъноаи алтҳоўни фии аламру тарки алмболоаҳи баҳаму боФъолҳм .

قالَ لَهُمْ مُوسی‌ أَلْقُوا ما أَنْتُمْ مُلْقُونَ، تریدون ان تلقوا، ظاهر الکلام امر و معناه التّهاون فی الامر و ترک المبالاة بهم و بافعالهم .

Фأлқўои ҳболҳму ъсиҳм . Қили кони маъаи кул воҳид манеҳам ҳаблу Асои млтхаҳи болзибқ , Фҷълти тртҳшу ттҳрк ҳатто хайли илои Мӯсои ман сҳрҳми анҳо тсъӣ .

فَأَلْقَوْا حِبالَهُمْ وَ عِصِیَّهُمْ. قیل کان مع کلّ واحد منهم حبل و عصا ملطخة بالزیبق، فجعلت ترتهش و تتحرک حتی خیّل الی موسی من سحرهم انها تسعی.

Ва қолўои мқсмини бъзаҳи фиръавн , эй бъзмаҳи фиръавн . Ҳозои кқўлаҳи таъолӣ : ва мо أнти ълинои бъзиз , эй бъзим . إнои лнҳни алғолбўни лмўсӣ . Эшон Асоҳо ва расанҳо бар ани сифати биўкнднд , бичишам Мӯсо ва дигарон чунон менамӯд ки он ҳамаи мороннду бмўсии наҳиф май бурданд . Мӯсо дар хештан битарсед аз он саҳари эшону анмои хоФи хавфи тбоъи фансии алўҳии Фзкраҳи Ҷабраил ( ъ ) ,у ҳўи алии яминаи тлки алсоъаҳ , Ҷабраил ӯро гуфт : ё Мӯсо чаҳ тарсӣ ? алқи мо фии иминки тлқФи мо снъўо . Асоӣ хеш бияфкан то он ҳамаи соз ва кед эшон ки сохтаанд фурӯи барад .

وَ قالُوا مقسمین بِعِزَّةِ فِرْعَوْنَ، ای بعظمة فرعون. هذا کقوله تعالی: وَ ما أَنْتَ عَلَیْنا بِعَزِیزٍ، ای بعظیم. إِنَّا لَنَحْنُ الْغالِبُونَ لموسی. ایشان عصاها و رسنها بر ان صفت بیوکندند، بچشم موسی و دیگران چنان می‌نمود که آن همه مارانند و بموسی نهیب می‌بردند. موسی در خویشتن بترسید از آن سحر ایشان و انما خاف خوف طباع فنسی الوحی فذکره جبرئیل (ع)، و هو علی یمینه تلک الساعة، جبرئیل او را گفت: یا موسی چه ترسی؟ الق ما فی یمینک تلقف ما صنعوا. عصای خویش بیفکن تا آن همه ساز و کید ایشان که ساخته‌اند فرو برد.

Фأлқии Мӯсои Асоаи Фإзои ҳаии тлқФи мо иأФкўни алтлқФи тановули алшии ءи болФми бсръаҳ , мо иأФкўн эй мо иўҳмўн ба алонқлоби зўроу бтлоно .

فَأَلْقی‌ مُوسی‌ عَصاهُ فَإِذا هِیَ تَلْقَفُ ما یَأْفِکُونَ التلقف تناول الشی‌ء بالفم بسرعة، ما یَأْفِکُونَ ای ما یوهمون به الانقلاب زورا و بطلانا.

Фأлқии алсҳраҳи соҷдин , эй Фأлқии аллазӣнаи конўои саҳара қабл сҷўдҳми соҷдин ,у алсҷўди алхзўъи бإлқоءи алўҷаҳи алии аларзи алқоҳми ирфон алҳақ .

فَأُلْقِیَ السَّحَرَةُ ساجِدِینَ، ای فألقی الذین کانوا سحرة قبل سجودهم ساجدین، و السجود الخضوع بإلقاء الوجه علی الارض القاهم عرفان الحق.

Қолўои омнои брби Алъоламин , раби Мӯсоу ҳорӯн , қол : омнтми ?ла қабл أни озни лаками إнаҳи лкбиркми алзии ълмкми алсҳри ФлсўФи тълмўн . Мзии тафсираи қавлаи ФлсўФи тълмўн , ҳзаҳи алломи алтии фии сўФи лоами алтўкиду алқсми алтии идхли алии алФъл , мисли қавла : إни рбки лиҳкму идли алии қисми мзмр ,у анмои дахлати алии сўФи лони сўФи лмои лзмти алФъли сори духули алломи алайҳои конаи алии алФъл ,у иқол : ани алломи маъа алтўкид туфед улҳолу сўФи ллостқболи ФкиФи ҷамъати бинҳмо ? Фолҷўоб : лтқриби ҳзаҳи алмстқбл ҳатто конаи фии улҳол ,у анмои қол : лأқтъни блФзи алтФъили лксраҳи алоидӣу алорҷл , комаи тқўл : фатҳати албобу фатҳати алأбўоб ,у қатъи алхлоФи ан иқтъ ?илед алимнӣу алрҷли алисрӣ ,у злки замонаи ман ҷонибии албдн ,у лأслбнкми أҷмъин .

قالُوا آمَنَّا بِرَبِّ الْعالَمِینَ، رَبِّ مُوسی‌ وَ هارُونَ، قالَ: آمَنْتُمْ لَهُ قَبْلَ أَنْ آذَنَ لَکُمْ إِنَّهُ لَکَبِیرُکُمُ الَّذِی عَلَّمَکُمُ السِّحْرَ فَلَسَوْفَ تَعْلَمُونَ. مضی تفسیره قوله فَلَسَوْفَ تَعْلَمُونَ، هذه اللام التی فی سوف لام التوکید و القسم التی یدخل علی الفعل، مثل قوله: إِنَّ رَبَّکَ لَیَحْکُمُ و یدل علی قسم مضمر، و انّما دخلت علی سوف لان سوف لمّا لزمت الفعل صار دخول اللام علیها کانه علی الفعل، و یقال: انّ اللام مع التوکید تفید الحال و سوف للاستقبال فکیف جمعت بینهما؟ فالجواب: لتقریب هذه المستقبل حتی کانه فی الحال، و انما قال: لَأُقَطِّعَنَّ بلفظ التفعیل لکثرة الایدی و الارجل، کما تقول: فتحت الباب و فتحت الأبواب، و قطع الخلاف ان یقطع الید الیمنی و الرجل الیسری، و ذلک زمانة من جانبی البدن، وَ لَأُصَلِّبَنَّکُمْ أَجْمَعِینَ.

Қоли алмФсрўн : ълқҳми ани ҷзўъи алнхл ҳатто мотўо . Қоли ҳоҳноу фии тоҳо :у лأслбнкми алии маънии аҷмъи алайкуми алтқтиъу алтслиб . Ва қоли фии алоъроФ : сами лأслбнкми фавқату аўқъи алмҳлаҳи ликўни ҳозои алтслиби лъзобҳмашад .

قال المفسرون: علقهم عن جذوع النخل حتی ماتوا. قال هاهنا و فی طه: وَ لَأُصَلِّبَنَّکُمْ علی معنی اجمع علیکم التقطیع و التصلیب. و قال فی الاعراف: ثُمَّ لَأُصَلِّبَنَّکُمْ فوقّت و اوقع المهلة لیکون هذا التصلیب لعذابهم اشد.

Қолўои лои зири إнои إлии рбнои мнқлбўн , лои зири масдари зораҳи изираҳи зиро . Азои зраҳ , эй лои изрнои мо санъати баннои إнои إлии рбнои роҷъўни иҷозинои бсбрнои алии ъқўбтки аёноу сботнои алии алтўҳид . Ва фии алоиаҳи даллолаи алии ани алонсони ани изҳр алҳақу ани хоФи алқтл .

قالُوا لا ضَیْرَ إِنَّا إِلی‌ رَبِّنا مُنْقَلِبُونَ، لا ضیر مصدر ضاره یضیره ضیرا. اذا ضرّه، ای لا یضرّنا ما صنعت بنا إِنَّا إِلی‌ رَبِّنا راجعون یجازینا بصبرنا علی عقوبتک ایّانا و ثباتنا علی التوحید. و فی الآیة دلالة علی ان الانسان ان یظهر الحق و ان خاف القتل.

إно натамаъ , эй нарҷуи أни иғФри лнои рбнои хтоёнои алсолФаҳи أни кнои أўли алмؤмнин , эй лоҷли ани кнои аввали алмؤмнини ман алқбти қўмк . Ва қили аввали алмؤмнини фии ҳзаҳ улҳола ъанд зуҳӯри алоиаҳ .

إِنَّا نَطْمَعُ، ای نرجو أَنْ یَغْفِرَ لَنا رَبُّنا خَطایانا السالفة أَنْ کُنَّا أَوَّلَ الْمُؤْمِنِینَ، ای لاجل ان کنا اول المؤمنین من القبط قومک. و قیل اول المؤمنین فی هذه الحالة عند ظهور الآیة.

Ва أўҳинои إлии Мӯсои أни أсри бъбодӣ , ибн ҷриҳ гуфт ҳақи таъолии Ҷабраилро фиристод бмўсӣ ки банӣ Исроилро ҷамъ кун ва эшонро фармой то ҳар чаҳор хонадон бо як хона шаванд ва он гуҳ бар дар он хона нишоне кунанд аз хӯни ҷудо ё ки Фриштгон аз осмон хоҳанд омад боҳилли Миср то абкори эшонро бикашанд , ва ҳар хонае ки бар дар ваии ин аломат хӯн бошад дар онҷо нашаванд ,у ҳақи ҷли ҷалолаи ин қатл бон фармуд то дигари рӯзи қибтӣони бдФни эшон машғӯл шаванд ва банӣ Исроил ки аз мақом бархестаанд дар пеш уфтанд , ва низ фармуд : ахбзўои хбзои Фтирои ?фонаи асраъи лакам , нон ки пазед аз баҳри зоди роҳ фатир пазед то зӯдтар бар ояду вопаси намоянд , банӣ Исроили бФрмони аллоҳи он шаб бирафтанд сӯии баҳр ,у адади эшон шашсад ҳазор ва ҳафтод ҳазор буд , ҳорӯн бар муқаддамаи лашкару Мӯсо бар соқаи эшон , бомдоди рӯзи якшанбеи қибтӣони бдФни абкор машғӯл шуданд ,у фиръавни он рӯз фармуд то хайлу ҳашами ваии ҳама ҷамъ омаданду дигари рӯзи рӯзи душанбеи фарои пай банӣ Исроил нишастанд .Ҳомон бар муқаддамаи лашкар бо ду ҳазор бори ҳазор савору фиръавн дар кавкабаи хеш бо панҷ ҳазор бори ҳазор савор , инаст ки раб Алъоламин гуфт : إнкми мтбъўн шумо онед ки эшон аз пас шумо бихоҳанд омад : Фأрсли фиръавни фии алмдоӣни ҳошрин , эй баъси фиръавни фии билоди мамлакатаи нқбоءи иҳшрўни алъсокру иҷмъўни алҷиўши лтлби Мӯсо ( ъ ) ва ман маъааи ман банӣ Исроил , Флмои ҳзрўои қол : إни ҳؤлоء , яъне банӣ Исроил , лшрзмаҳ , эй тоӣФаҳи қлилўн ва ҳам стмоӣаҳи алифу сбъўни алФоу ҷамъи қалили комаи иҷмъи алвоҳади Фиқоли ҳؤлоءи алўоҳдўн . Ва إнҳми лнои лғоӣзўн , эй мғзўбўни бмхолФтҳми динноу қтлҳми абкорноу зҳобҳми бомўолнои алтии астъорўҳоу хрўҷҳми ман арзнои бғири изни мно .

وَ أَوْحَیْنا إِلی‌ مُوسی‌ أَنْ أَسْرِ بِعِبادِی، ابن جریح گفت حق تعالی جبرئیل را فرستاد بموسی که بنی اسرائیل را جمع کن و ایشان را فرمای تا هر چهار خاندان با یک خانه شوند و آن گه بر در آن خانه نشانی کنند از خون جدا یا که فریشتگان از آسمان خواهند آمد باهل مصر تا ابکار ایشان را بکشند، و هر خانه‌ای که بر در وی این علامت خون باشد در آنجا نشوند، و حق جل جلاله این قتل بآن فرمود تا دیگر روز قبطیان بدفن ایشان مشغول شوند و بنی اسرائیل که از مقام برخاسته‌اند در پیش افتند، و نیز فرمود: اخبزوا خبزا فطیرا فانه اسرع لکم، نان که پزید از بهر زاد راه فطیر پزید تا زودتر بر آید و واپس نمایند، بنی اسرائیل بفرمان اللَّه آن شب برفتند سوی بحر، و عدد ایشان ششصد هزار و هفتاد هزار بود، هارون بر مقدّمه لشکر و موسی بر ساقه ایشان، بامداد روز یکشنبه قبطیان بدفن ابکار مشغول شدند، و فرعون آن روز فرمود تا خیل و حشم وی همه جمع آمدند و دیگر روز روز دوشنبه فرا پی بنی اسرائیل نشستند. هامان بر مقدمه لشکر با دو هزار بار هزار سوار و فرعون در کوکبه خویش با پنج هزار بار هزار سوار، اینست که رب العالمین گفت: إِنَّکُمْ مُتَّبَعُونَ شما آنید که ایشان از پس شما بخواهند آمد: فَأَرْسَلَ فِرْعَوْنُ فِی الْمَدائِنِ حاشِرِینَ، ای بعث فرعون فی بلاد مملکته نقباء یحشرون العساکر و یجمعون الجیوش لطلب موسی (ع) و من معه من بنی اسرائیل، فلما حضروا قال: إِنَّ هؤُلاءِ، یعنی بنی اسرائیل، لَشِرْذِمَةٌ، ای طائفة قَلِیلُونَ و هم ستمائة الف و سبعون الفا و جمع قلیل کما یجمع الواحد فیقال هؤلاء الواحدون. وَ إِنَّهُمْ لَنا لَغائِظُونَ، ای مغضوبون بمخالفتهم دیننا و قتلهم ابکارنا و ذهابهم باموالنا التی استعاروها و خروجهم من ارضنا بغیر اذن منا.

Ва إнои лҷмиъи ҳозрўн , бололФи кӯфӣу шомии ман бқии ҳзрўни бғири алиф ,у ҳумои луғатон , иқоли раҷули ҳозру ҳазар ,у қили алҳзри алмтиқзи алмтҳФзи алзии лои итрки алҳзм ,у алҳозри алмстъди зўи أдоаҳу қуввау силаҳ ,у алмънии нҳни ҷамеъи азои атбъноҳми всқнои бғлбтҳм .

وَ إِنَّا لَجَمِیعٌ حاذِرُونَ، بالالف کوفی و شامی من بقی حذرون بغیر الف، و هما لغتان، یقال رجل حاذر و حذر، و قیل الحذر المتیقّظ المتحفّظ الذی لا یترک الحزم، و الحاذر المستعد ذو أداة و قوة و سلاح، و المعنی نحن جمیع اذا اتبعناهم وثقنا بغلبتهم.

Фأхрҷноҳми ман Мисри ман ҷинот , эй арзи зоти бсотину анҳори ҷорӣа .

فَأَخْرَجْناهُمْ من مصر مِنْ جَنَّاتٍ، ای ارض ذات بساتین و انهار جاریة.

Ва кнўз , яъне аломўоли аззоҳираи ман алзҳбу алФзаҳ , анмои саммии кнзои лонаи лами иъти ҳақ аллоҳ манеҳу кули моли лои иътии ҳақ аллоҳ манеҳ Фҳўи канз ,у ани кон зоҳиран ,у мақоми Карим , яъне алмсокни алҳсону алмҷолси алрФиъаҳи ман маҷолиси алмулук . Кзлк , яъне кзлки ҳолҳм ,у аўрснои арзҳму дёрҳм банӣ إсроӣили Фонҳми рҷъўои баъди ғарқи алъдўи илои Мисру скнўои дёрҳму ахзўои амўолҳм .

وَ کُنُوزٍ، یعنی الاموال الظاهرة من الذهب و الفضة، انما سمی کنزا لانه لم یعط حق اللَّه منه و کل مال لا یعطی حق اللَّه منه فهو کنز، و ان کان ظاهرا، وَ مَقامٍ کَرِیمٍ، یعنی المساکن الحسان و المجالس الرفیعه من مجالس الملوک. کَذلِکَ، یعنی کذلک حالهم، و اورثنا ارضهم و دیارهم بَنِی إِسْرائِیلَ فانهم رجعوا بعد غرق العدوّ الی مصر و سکنوا دیارهم و اخذوا اموالهم.

Қавла : Фأтбъўҳми машриқин , роҷеъи илои қавла : إнкми мтбъўн , яъне атбъҳму лҳқҳми фиръавну қавмаи вақти шрўқи алшмс , иқоли атбъаҳу табаъаи азои харҷи халафаи мқтсои асарау атбъаҳи азои ҷаълаи қдўаҳи машриқин , эй дохилин фии вақти шрўқи алшмсу шрўқҳои тулӯъҳо , ва ишроқҳо إзоءтҳои вақти алзҳо , иқол : ашрқу асбҳу амсӣу азҳари азои ҳсли фии алшрўқу алсбоҳу алмсоءу алзҳираҳ .

قوله: فَأَتْبَعُوهُمْ مُشْرِقِینَ، راجع الی قوله: إِنَّکُمْ مُتَّبَعُونَ، یعنی اتبعهم و لحقهم فرعون و قومه وقت شروق الشمس، یقال اتبعه و تبعه اذا خرج خلفه مقتصّا اثره و اتبعه اذا جعله قدوة مُشْرِقِینَ، ای داخلین فی وقت شروق الشمس و شروقها طلوعها، و اشراقها إضاءتها وقت الضحا ، یقال: اشرق و اصبح و امسی و اظهر اذا حصل فی الشروق و الصباح و المساء و الظهیرة.

Қавла : Флмои троءои алҷмъон , эй аммо сори аҳдҳмои мрأии ман алохри Фўқъти алоъини алии алоъин , яъне банӣ Исроилу алқбт . Қоли бнўи Исроил : إнои лмдркўн , ҳозои фиръавну ҷунудаи қади лҳқўнои ман вроӣноу ҳозои албҳри амомнои лои манфази лнои фӣа .

قوله: فَلَمَّا تَراءَا الْجَمْعانِ، ای اما صار احدهما مرأی من الآخر فوقعت الاعین علی الاعین، یعنی بنی اسرائیل و القبط. قالَ بنو اسرائیل: إِنَّا لَمُدْرَکُونَ، هذا فرعون و جنوده قد لحقونا من ورائنا و هذا البحر امامنا لا منفذ لنا فیه.

Қоли Мӯсо куллан , яъне артдъўоу анзҷрўои ани ҳзаҳи алмқолаҳи Фонҳми лои идркўннои إни маъаии рабии носирӣу ҳофизӣу мнҷинии ман фиръавну қавмаи сиҳдини илои тариқ алнҷоаҳ манеҳам . Мӯсои ин сухан аз баҳр он гуфт ки аз Ҷабраил шунида буд он гуҳ ки аз Миср берун омад , гуфт : мавъиди мо бинӣу бинки албҳр , ваъдаи гоҳи мо шати баҳр ниласт . Донист ки раби алъзаҳи махраҷи ваии онҷо падед кунад . Рӯй ани абди аллоҳи бен саломи ани Мӯсои лмои антҳии илои албҳри қол : « ё ман кон қабл кули шайъи ءу алмкўни лкли шайъи ءу алкоӣни баъди кули шайъи ءи аҷъли лнои мхрҷо .

قالَ موسی کَلَّا، یعنی ارتدعوا و انزجروا عن هذه المقالة فانهم لا یدرکوننا إِنَّ مَعِی رَبِّی ناصری و حافظی و منجینی من فرعون و قومه سَیَهْدِینِ الی طریق النجاة منهم. موسی این سخن از بهر آن گفت که از جبرئیل شنیده بود آن گه که از مصر بیرون آمد، گفت: موعد ما بینی و بینک البحر، وعده‌گاه ما شط بحر نیل است. دانست که رب العزه مخرج وی آنجا پدید کند. روی عن عبد اللَّه بن سلام انّ موسی لما انتهی الی البحر قال: «یا من کان قبل کل شی‌ء و المکون لکل شی‌ء و الکائن بعد کل شی‌ء اجعل لنا مخرجا.

Фоўҳии аллоҳи илайҳ : أни азрби бъсоки албҳр . Ва ани абди аллоҳи бен масъӯди қол : қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « алои аълмки алклмоти алтии қолҳни Мӯсои ҳайни анФлқи албҳр » ? қиллати балии қол : « қул аллоҳами лаки алҳмду алики алмшткӣу бки алмстғосу анати алмстъону лои ҳавлу лои қувваи алои биллоҳ » .

فاوحی اللَّه الیه: أَنِ اضْرِبْ بِعَصاکَ الْبَحْرَ. و عن عبد اللَّه بن مسعود قال: قال رسول اللَّه (ص): «الا اعلمک الکلمات التی قالهن موسی حین انفلق البحر»؟ قلت بلی قال: «قل اللهم لک الحمد و الیک المشتکی و بک المستغاث و انت المستعان و لا حول و لا قوة الا باللّه».

Қоли ибни масъӯд : Фмои трктҳни мнзи смътҳни ман алнабӣ ( с ) .

قال ابن مسعود: فما ترکتهن منذ سمعتهن من النبی (ص).

Ибн ҷриҳ гуфт : чун Мӯсои бшт баҳр расед бодӣ азим бархесту мавҷ дар дарё афтод чандон ки кӯҳи кӯҳ Юшаъ гуфт : ё мклми аллоҳи ин амрат ? эй он кас ки ҳақи ҷли ҷалола бо ту сухан гуфта то куҷо хоҳӣ рафту каҷот фармӯдаанд ки бошӣ ?

ابن جریح گفت: چون موسی بشط بحر رسید بادی عظیم برخاست و موج در دریا افتاد چندان که کوه کوه یوشع گفت: یا مکلم اللَّه این امرت؟ ای آن کس که حق جل جلاله با تو سخن گفته تا کجا خواهی رفت و کجات فرموده‌اند که باشی؟

Гуфт : то ӣнҷо . Юшаъ гуфт : инак дарё дар пешу душман аз пас , кори мо чун хоҳад буд ? Мӯсо гуфт : оре бигушоед кори мо гушояндаи кор ,у Юшаъи он соъати асби хеш дар об ронаду снби асб тар нашуд аммо дайгарӣ дар об ронаду боб фурӯ шуд . Мӯсои он соъати дармонд , Ҷабраил омад ва гуфт : азрби бъсоки албҳр дарё бизан бъсои хеш .

گفت: تا اینجا. یوشع گفت: اینک دریا در پیش و دشمن از پس، کار ما چون خواهد بود؟ موسی گفت: آری بگشاید کار ما گشاینده کار، و یوشع آن ساعت اسب خویش در آب راند و سنب اسب تر نشد اما دیگری در آب راند و بآب فرو شد. موسی آن ساعت درماند، جبرئیل آمد و گفت: اضْرِبْ بِعَصاکَ الْبَحْرَ دریا بزن بعصای خویش.

Мӯсои Асои бузаду дарё шикофта шуд . Ва дувоздаҳ роҳ дар миёни дарё пайдо шуд , ҳар роҳии ду фарсанги тӯли он ва ду фарсанги арзи он , инаст ки раб Алъоламин гуфт : ФонФлқи факони кули фарқ , эй кули мФрўқи ман алмоءи колҷбли алъзим . Аз росту чапи он роҳҳо оби истода буд ҳамчун кӯҳҳои азим , ва дар миёни он равзанҳо кушода то ҳамаи якдигарро медиданд . Мӯсои эшонро гуфт : адхлўои албҳри фии ҳзаҳи алтрқ дар равед дар дарёи бойени роҳҳо эшон гуфтанд роҳҳо тараст тарсим ки пойҳои мо бгл фурӯ шавад , раби Алъоламин боди сабои фурӯи кушод то он роҳҳо хушк карданд , Фзлки қавла : Фозрби ?лаами триқои фии албҳри ибсо . Пас чун Мӯсо ва банӣ Исроили ҳама аз дарё берун омаданд Мӯсо мехост ки дарёи баҳоли худ боз шавад аз бими онкии фиръавну қибтӣони бон роҳҳо даройанд ва боишон дар расанд , фармон омад ки : ё Мӯсои атрки албҳри рҳўои сФўФои сокинаи ?фони фиръавн ва қавма ҷанд мғрқўн : гуфтаанд ки фиръавн чун он роҳҳо дид дар миёни дарёи хост ки дар шавад далел вай гуфт : Марв ки ин роҳ пурхатараст ва мо ҳаргиз дар дарёи ин роҳ надидаем агар дар хушк замин биравем роҳи се рӯзааст ва ҳам боишон расем .

موسی عصا بزد و دریا شکافته شد. و دوازده راه در میان دریا پیدا شد، هر راهی دو فرسنگ طول آن و دو فرسنگ عرض آن، اینست که رب العالمین گفت: فَانْفَلَقَ فَکانَ کُلُّ فِرْقٍ‌، ای کل مفروق من الماء کالجبل العظیم. از راست و چپ آن راهها آب ایستاده بود همچون کوه‌های عظیم، و در میان آن روزنها گشاده تا همه یکدیگر را میدیدند. موسی ایشان را گفت: ادخلوا البحر فی هذه الطرق در روید در دریا باین راهها ایشان گفتند راهها تر است ترسیم که پایهای ما بگل فرو شود، رب العالمین باد صبا فرو گشاد تا آن راهها خشک کردند، فذلک قوله: فَاضْرِبْ لَهُمْ طَرِیقاً فِی الْبَحْرِ یَبَساً. پس چون موسی و بنی اسرائیل همه از دریا بیرون آمدند موسی میخواست که دریا بحال خود باز شود از بیم آنکه فرعون و قبطیان بآن راهها درآیند و بایشان در رسند، فرمان آمد که: یا موسی اترک البحر رهوا صفوفا ساکنة فانّ فرعون و قومه جند مغرقون: گفته‌اند که فرعون چون آن راهها دید در میان دریا خواست که در شود دلیل وی گفت: مرو که این راه پرخطر است و ما هرگز در دریا این راه ندیده‌ایم اگر در خشک زمین برویم راه سه روزه است و هم بایشان رسیم.

Фиръавн гуфт : алои трўни ҳозои алдлили мо иқўл ?у ани албҳри анмои ибси Фрқои манӣу أнои рбкми алأълӣ . намебайнед ки ин далел чаҳ мегуяд магари нмидонид ки ин дарёи худ аз бими ман чунин шикофта шуду хушки гашт , ва ин калимаи он рӯз мегуфт ки : أнои рбкми алأълӣ , далели ҳамон сухани дигари бор боз гуфт ва ӯро битарсонед . Фиръавн ҳиммат кард ки бозгардад . Ҷабраил бар асби Модён дар пеши истод ва дар дарё ронаду асби фиръавн сар бикашеду қибтӣони ҳам чунон дршднду Микоил аз пас эшон ҳаме ронад эшонро то ҳама дар дарё шуданду дарёи бФрмони ҳақи баҳам боз афтод .

فرعون گفت: الا ترون هذا الدلیل ما یقول؟ و انّ البحر انما یبس فرقا منّی و أَنَا رَبُّکُمُ الْأَعْلی‌. نمی‌بینید که این دلیل چه میگوید مگر نمیدانید که این دریا خود از بیم من چنین شکافته شد و خشک گشت، و این کلمه آن روز میگفت که: أَنَا رَبُّکُمُ الْأَعْلی‌، دلیل همان سخن دیگر بار باز گفت و او را بترسانید. فرعون همت کرد که بازگردد. جبرئیل بر اسب مادیان در پیش ایستاد و در دریا راند و اسب فرعون سر بکشید و قبطیان هم چنان درشدند و میکائیل از پس ایشان همی‌راند ایشان را تا همه در دریا شدند و دریا بفرمان حق بهم باز افتاد.

Инаст ки раб Алъоламин гуфт :у أзлФнои сами алохрин , маънии азлФнои ҷмъно ва манеҳ лайлаи алмздлФаҳ эй алҷмъ . Ва қили азлФно , эй қрбноҳми илои алҳлоку қдмноҳми илои албҳр .

اینست که رب العالمین گفت: وَ أَزْلَفْنا ثَمَّ الْآخَرِینَ، معنی ازلفنا جمعنا و منه لیلة المزدلفة ای الجمع. و قیل ازلفنا، ای قربناهم الی الهلاک و قدّمناهم الی البحر.

Ва أнҷинои Мӯсо ва ман маъааи أҷмъини сами أғрқнои алохрин . Овардаанд ки он рӯз ки Мӯсо наҷот ёфту душмани ваии ғарқи гашти рӯзи душанбе буд даҳуми моҳи муҳарраму Мӯсои он рӯз рӯза дошт шукрони неъматро .

وَ أَنْجَیْنا مُوسی‌ وَ مَنْ مَعَهُ أَجْمَعِینَ ثُمَّ أَغْرَقْنَا الْآخَرِینَ. آورده‌اند که آن روز که موسی نجات یافت و دشمن وی غرق گشت روز دوشنبه بود دهم ماه محرّم و موسی آن روز روزه داشت شکران نعمت را.

إни фии злки лоиаҳ , эй ани Фимои феъли аллоҳи бмўсӣу қавмау анҷоӣаҳи аёҳми ман фиръавну қавмау фии анФроқи албҳри ?лааму имсоки аҷзоъи алмоءи фии алҳўоءу тғриқи фиръавну қавмаи лоиаҳи байнаи алии тавҳиди аллоҳу қудратаи алии мо ишоء . Ва мо кони أксрҳми муъминин , эй анноси маъаи ҳозои албрҳони аззоҳиру алслтони алқоҳру аламри алмъҷзи мо омни аксрҳм .

إِنَّ فِی ذلِکَ لَآیَةً، ای انّ فیما فعل اللَّه بموسی و قومه و انجائه ایّاهم من فرعون و قومه و فی انفراق البحر لهم و امساک اجزاء الماء فی الهواء و تغریق فرعون و قومه لَآیَةً بینة علی توحید اللَّه و قدرته علی ما یشاء. وَ ما کانَ أَکْثَرُهُمْ مُؤْمِنِینَ، ای الناس مع هذا البرهان الظاهر و السلطان القاهر و الامر المعجز ما آمن اکثرهم.

Ва қили фии собиқи илмии лами икни аксрҳми муъминин . Қоли мақотил : лами иؤмни ман аҳли Мисри ғайри осияи амрأаҳи фиръавну ҷзбили алмؤмну Марями бинти номўшои алтии дилати алии изоми Юсуф .

و قیل فی سابق علمی لم یکن اکثرهم مؤمنین. قال مقاتل: لم یؤمن من اهل مصر غیر آسیة امرأة فرعون و جزبیل المؤمن و مریم بنت ناموشا التی دلّت علی عظام یوسف.

Ва إни рбки лаҳви алъзизи лои имтнъи алайҳи ман ?ераад алонтқом манеҳ , арраҳими лмни тоби илайҳи ани иъоқбаҳи алии мо салаф қабл тўбтаҳ . Рӯй ани мақотили бен сулаймони қоли кони Мӯсо ( ъ ) фии Мисри слосини санаи Флмои қатли алнФси харҷи илои мадин ҳорбои алии рҷлиаҳи фии алсиФи бғири зод , факони роъёи фии мадин ъушри синӣн , сами баъсаи аллоҳи рсўлоу ҳўи ибни арбаъӣни сана , сами дуои қавмаи слосини сана , сами қатъи албҳри Фъоши хумсин сана , Фмоту ҳўи ибни ъушрину моӣаҳи сана .

وَ إِنَّ رَبَّکَ لَهُوَ الْعَزِیزُ لا یمتنع علیه من اراد الانتقام منه، الرَّحِیمُ لمن تاب الیه ان یعاقبه علی ما سلف قبل توبته. روی عن مقاتل بن سلیمان قال کان موسی (ع) فی مصر ثلاثین سنة فلما قتل النفس خرج الی مدین هاربا علی رجلیه فی الصیف بغیر زاد، فکان راعیا فی مدین عشر سنین، ثمّ بعثه اللَّه رسولا و هو ابن اربعین سنة، ثمّ دعا قومه ثلاثین سنة، ثم قطع البحر فعاش خمسین سنة، فمات و هو ابن عشرین و مائة سنة.