Қавлаи таъолӣ : ва тлк наамма тмнҳои алии алоиаҳ . . . , Мӯсо ( ъ ) чун бФръўн расед ва ӯро бар тавҳид даъват карду лухтии оёт ва мӯъҷизот бирав зоҳир кард фиръавни сари возд аз тавҳид ва он гуҳ бар Мӯсои сипосу миннати ниҳод ки : туро на ман прўрдм ва аз кӯдакии ббзргии расонидам ? Мӯсо аз рӯй инкор ҷавоб дод ки бар ман сипос чаҳ наҳй бонкаҳ банӣ Исроилро бандагон гирифтӣ ва худ кро расад ки банда гирад ва худовандӣ кунад магари худои оламёни кирдигори ҷаҳону ҷаҳонён . Фиръавн гуфт : ва мо раби Алъоламин ин худоӣ оламён чист ва кист ? фиръавни ин савол беадаб вор карду Мӯсо дар таъзим шуд , гуфт : раби алсмоўоту алأрз ва мо бинҳмо эй фиръавн агар ту намайдонӣу бтўҳиди ваии роҳ наме барии ҳафт осмон ва ҳафт замин , ва ҳар чаҳ дар миёни он , нишонасту гувоҳ бар худовандӣу ягонагӣ ӯ , коиноту муҳаддисоти ҳамаи оёту ройоти қудрат ӯ .

قوله تعالی: وَ تِلْکَ نِعْمَةٌ تَمُنُّها عَلَیَّ الایة...، موسی (ع) چون بفرعون رسید و او را بر توحید دعوت کرد و لختی آیات و معجزات برو ظاهر کرد فرعون سر وازد از توحید و آن گه بر موسی سپاس و منّت نهاد که: ترا نه من پروردم و از کودکی ببزرگی رسانیدم؟ موسی از روی انکار جواب داد که بر من سپاس چه نهی بآنکه بنی اسرائیل را بندگان گرفتی و خود کرا رسد که بنده گیرد و خداوندی کند مگر خدای عالمیان کردگار جهان و جهانیان. فرعون گفت: وَ ما رَبُّ الْعالَمِینَ این خدای عالمیان چیست و کیست؟ فرعون این سؤال بی‌ادب‌وار کرد و موسی در تعظیم شد، گفت: رَبُّ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ ما بَیْنَهُمَا ای فرعون اگر تو نمیدانی و بتوحید وی راه نمی‌بری هفت آسمان و هفت زمین، و هر چه در میان آن، نشانست و گواه بر خداوندی و یگانگی او، کائنات و محدثات همه آیات و رایات قدرت او.

Таърихи азалу абад кам аз лҳзтӣ дар бдоити иқбол ӯ , неъмат ҳар ду сарой кам аз заррае дар шуъоъи офтоби аФзол ӯ , сохтагон хизматанд сӯхтагони муҳаббат ӯ , хастагон меҳнатанд азизони ҳазрат ӯ , худовандӣ ки ҳамаи саноҳоро сазовораст , дар зот беназир ва дар сифот бе ёраст , дар Комронӣ бо ихтиёр ва дар корсозӣ беахтборст , осӣонро омрзгор ва бо муфлисон некӯкораст , орандаи зулмот ва бароранда анвораст , бинандаи аҳволу донанда асрораст .

تاریخ ازل و ابد کم از لحظتی در بدایت اقبال او، نعمت هر دو سرای کم از ذره‌ای در شعاع آفتاب افضال او، ساختگان خدمتند سوختگان محبت او، خستگان محنتند عزیزان حضرت او، خداوندی که همه ثناها را سزاوارست، در ذات بی‌نظیر و در صفات بی‌یارست، در کامرانی با اختیار و در کارسازی بی‌اختبارست، عاصیان را آمرزگار و با مفلسان نیکوکار است، آرنده ظلمات و برآرنده انوار است، بیننده احوال و داننده اسرار است.

Бдонкаҳи ҳақи ҷли ҷалолау тақаддусати асмоӣаҳ дар ин оёти чаҳор ҷойгаҳи худро бхлқ азоФт кард , гуфт : раби Алъоламин , раби алсмоўоту алأрз ва мо бинҳмо , рбкму раби обоӣкми алأўлин , раби алмшрқу алмғрб ва мо бинҳмо : ва ин азоФт , аънии зоти албории ҷли ҷалолаи илои халқа дар қуръон бар ду ваҷҳ буд : яке азоФти ҷузвӣ , дигари азоФти куллӣ . Аммо азоФти ҷузвии ташрифи музофи илайҳ , чунон ки Мустафо ( с ) гуфт :у азкри рбк ,у аъбди рбк ,у إзи қоли рбк ,у лрбки Фосбр ,у рбки Фкбру рбки ихлқ , азин нмт дар қуръон бисёрасту ҳамаи ташрифу такрими Мустафо ( с )асту ҳақи ҷли ҷалолаи худованди ҳамаи махлуқот ва муҳаддисотаст . Аммо Мустафо ( с )ро бзкр махсӯс кард бузурги гардонӣдан ӯро бар дили бандагон , ҳам чунон ки ҳамаи бқътҳоро подшоҳасту худованди ҷли ҷалолаи он гуҳи Маккау каъбаро бзкр махсӯс кард , гуфт : إнмои أмрти أни أъбди раби ҳзаҳи алблдаҳ , лиъбдўои раби ҳозои албити бузурги гардонӣдани онро бар дили халқ . Аммо азоФт куллӣ онаст ки дарин оёт гуфт ,у амсоли ин дар қуръон фаровонаст ,у мақсӯд баён қудратасту изҳори ҳайбату иззат Каримаст . Ва бузургвори он худовандро ки дар ҳар ҷое сунъӣ хубӣ дорад ва дар ҳар амреи Лутфӣ хФӣ менамояд .

بدانکه حق جل جلاله و تقدست اسمائه در این آیات چهار جایگه خود را بخلق اضافت کرد، گفت: رَبُّ الْعالَمِینَ، رَبُّ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ ما بَیْنَهُمَا، رَبُّکُمْ وَ رَبُّ آبائِکُمُ الْأَوَّلِینَ، رَبُّ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ وَ ما بَیْنَهُما: و این اضافت، اعنی ذات البارئ جل جلاله الی خلقه در قرآن بر دو وجه بود: یکی اضافت جزوی، دیگر اضافت کلّی. اما اضافت جزوی تشریف مضاف الیه، چنان که مصطفی (ص) گفت: وَ اذْکُرْ رَبَّکَ، وَ اعْبُدْ رَبَّکَ، وَ إِذْ قالَ رَبُّکَ، وَ لِرَبِّکَ فَاصْبِرْ، وَ رَبَّکَ فَکَبِّرْ وَ رَبُّکَ یَخْلُقُ، ازین نمط در قرآن بسیارست و همه تشریف و تکریم مصطفی (ص) است و حق جل جلاله خداوند همه مخلوقات و محدثات است. اما مصطفی (ص) را بذکر مخصوص کرد بزرگ گردانیدن او را بر دل بندگان، هم چنان که همه بقعتها را پادشاهست و خداوند جل جلاله آن گه مکه و کعبه را بذکر مخصوص کرد، گفت: إِنَّما أُمِرْتُ أَنْ أَعْبُدَ رَبَّ هذِهِ الْبَلْدَةِ،لْیَعْبُدُوا رَبَّ هذَا الْبَیْتِ‌ بزرگ گردانیدن آن را بر دل خلق. اما اضافت کلّی آنست که درین آیات گفت، و امثال این در قرآن فراوانست، و مقصود بیان قدرتست و اظهار هیبت و عزت کریم است. و بزرگوار آن خداوند را که در هر جایی صنعی خبی دارد و در هر امری لطفی خفی مینماید.

Бингар ки сунъи хубӣ бо фиръавни душман чаҳ карду лутфи хФӣ Мӯсо кулемро чаҳ сохт .

بنگر که صنع خبی با فرعون دشمن چه کرد و لطف خفی موسی کلیم را چه ساخت.

Мӯсо аз душман бшб бигурехта ва рӯй сӯии дарёи ниҳодау фиръавн бо хайлу ҳашам бар паии ваии истода . Банӣ Исроил гуфтанд : ё Мӯсои албҳри амомноу алъдўи хлФно , Фмои олҳила ?

موسی از دشمن بشب بگریخته و روی سوی دریا نهاده و فرعون با خیل و حشم بر پی وی ایستاده. بنی اسرائیل گفتند: یا موسی البحر امامنا و العدو خلفنا، فما الحیلة؟

ё Мӯсо аз пеши дарё ва аз пас душман ҳиялат чисту роҳи гурези куҷо ? إнои лмдркўни моро дарёфтанд инак бмои расиданд . Мӯсо гуфт : куллан , إни маъаии рабии сиҳдин навмед мабошед ки лутфи хФии моро раҳбарасту сунъи хубии фиръавнро бар гузараст .

یا موسی از پیش دریا و از پس دشمن حیلت چیست و راه گریز کجا؟ إِنَّا لَمُدْرَکُونَ ما را دریافتند اینک بما رسیدند. موسی گفت: کَلَّا، إِنَّ مَعِی رَبِّی سَیَهْدِینِ نومید مباشید که لطف خفی ما را رهبرست و صنع خبی فرعون را بر گذرست.

Қавла : إни маъаии рабии сиҳдини Мӯсо ( ъ ) худро дарин ҳукм муфрад кард , гуфт : маъаии рабӣ ва нагуфт : маънои рбно зеро ки дар собиқаи ҳукми рафта буд ки қавмӣ аз банӣ Исроили баъд аз ҳалоки фиръавну қибтӣони гӯсола параст хоҳанд шуд , аз ин ҷиҳати худро дар ин ҳукм муфрад кард . Бози Мустафо ( с ) чун дар ғор буд , бо садиқи Акбар аз аҳволи садиқ , он ҳқоӣқи маъонии шинохт ки ӯро бо нафаси худ қарин кард ва дар ҳукм маъаят оварад , гуфт : إни аллоҳи маъно . Латифа : Мӯсо ( ъ ) « маъаӣ » фаро пеш дошт ки аз худ баҳақ нагирист , бози Мустафо ( с ) « аллоҳ » Фропиш дошт гуфт : « ани аллоҳи маъно »

قوله: إِنَّ مَعِی رَبِّی سَیَهْدِینِ موسی (ع) خود را درین حکم مفرد کرد، گفت: مَعِی رَبِّی و نگفت: معنا ربنا زیرا که در سابقه حکم رفته بود که قومی از بنی اسرائیل بعد از هلاک فرعون و قبطیان گوساله پرست خواهند شد، از این جهت خود را در این حکم مفرد کرد. باز مصطفی (ص) چون در غار بود، با صدیق اکبر از احوال صدیق، آن حقائق معانی شناخت که او را با نفس خود قرین کرد و در حکم معیّت آورد، گفت: إِنَّ اللَّهَ مَعَنا.لطیفة: موسی (ع) «معی» فرا پیش داشت که از خود بحق نگریست، باز مصطفی (ص) «اللَّه» فراپیش داشت گفت: «انّ اللَّه معنا»

Ки аз ҳақ бахуд нагирист . Ҳозои кқўлаҳи таъолӣ . أи ламтар إлии рбки Киеви мади алзлу лами иқл : илои алзли Киеви маи алрб .

که از حق بخود نگریست. هذا کقوله تعالی. أَ لَمْ تَرَ إِلی‌ رَبِّکَ کَیْفَ مَدَّ الظِّلَّ و لم یقل: الی الظل کیف مه الرب.

Он ҳол мурӣдаст ва ин ҳоли мурод , он роҳи рўндгонст ва ин сифати рабӯдагон . Гуфтаанд ки фиръавн чун бкнор дарё расед , ва дарё дид шикофта ва роҳҳо пайдо гашта , бо қавм хеш гуфт : « ин дарё аз бими ман шикофтаи гашту أнои рбкми алأълии он рӯз гуфт : Ҷабраили хост ки ӯро азоб кунад пари хеши бгстронид то ӯро базмин фурӯи барад фармон омад аз ҷаббори олам ки : ма ё Ҷабраили Фонмои иъҷли болъқўбаҳи ман ихоФи аламут . Ва гуфтаанд Мӯсои худро гуфт : إни маъаии рабии сиҳдину раби алъзаҳи уммати Аҳмадро гуфт : إни аллоҳи маъаи аллазӣнаи атқўо . Мӯсои ончии худро гуфт аллоҳ бирав рад накард , ӯро роҳ наҷот намӯд ва кед душман аз пеши бардошт . Чаҳ гӯйии ончии ҳақи ҷли ҷалолаи бахудии худ уммати Аҳмадро гуфт ,у ваъда ки дод аўлитр ки вафо кунад , аз ғам гуноҳ барраанду брҳмту мағфирати худ расонад .

آن حال مریدست و این حال مراد، آن راه روندگانست و این صفت ربودگان. گفته‌اند که فرعون چون بکنار دریا رسید، و دریا دید شکافته و راهها پیدا گشته، با قوم خویش گفت: «این دریا از بیم من شکافته گشت و أَنَا رَبُّکُمُ الْأَعْلی‌ آن روز گفت: جبرئیل خواست که او را عذاب کند پر خویش بگسترانید تا او را بزمین فرو برد فرمان آمد از جبّار عالم که: مه یا جبرئیل فانما یعجل بالعقوبة من یخاف الموت. و گفته‌اند موسی خود را گفت: إِنَّ مَعِی رَبِّی سَیَهْدِینِ و رب العزّة امّت احمد را گفت: إِنَّ اللَّهَ مَعَ الَّذِینَ اتَّقَوْا. موسی آنچه خود را گفت اللَّه برو رد نکرد، او را راه نجات نمود و کید دشمن از پیش برداشت. چه گویی آنچه حق جل جلاله بخودی خود امّت احمد را گفت، و وعده که داد اولیتر که وفا کند، از غم گناه برهاند و برحمت و مغفرت خود رساند.