Қавла :у лақади отинои Довӯду сулаймони уламои алоиаҳ . . . Раби Алъоламин ҷли ҷалолау тақаддусати асмоؤаҳу тъолти сифотаи дарин ояти миннати ниҳод бар Довӯду сулаймон ки : эшонро аъмл дайн додам ,у дайн исмӣаст муҷмали муштамил бар ислому имону суннату ҷимоъау адоءи тоъату ибодату тарки куфру маъсият , инаст дайни Фриштгон ки худоиро ҷли ҷалолаи бон ҳаме парастанду тоъати ҳамеи оранд ,у дайни анбиёу русул аз одам то Муҳамади салавоти аллоҳи алайҳим аҷмъин инаст . Ва пайғомбарону расӯлони уммати худро бойен даъват карданд чунон ки раб Алъоламин гуфт : шаръи лаками ман аддӣни мо васӣ ба нўҳои алоиаҳ . Ва ин дайни сахт зоҳирасту макшуф бар аҳли саодату сахти пӯшида бар аҳли шақоват ,у ҳақи ҷли ҷалолаи басари дайни шиноси ҷузи боҳилли саодати надиҳаду ҷузи аҳли басар дайн нашносанд , лқўл алнабӣ ( с ) « Киеви антми азои кантами ман динкми фӣ мисли алқмри лайлаи албдри лои ибсраҳи мнкми алои албсир » .

قوله: وَ لَقَدْ آتَیْنا داوُدَ وَ سُلَیْمانَ عِلْماً الایة... ربّ العالمین جلّ جلاله و تقدّست اسماؤه و تعالت صفاته درین آیت منّت نهاد بر داود و سلیمان که: ایشان را اعمل دین دادم، و دین اسمی است مجمل مشتمل بر اسلام و ایمان و سنّت و جماعة و اداء طاعت و عبادت و ترک کفر و معصیت، اینست دین فریشتگان که خدای را جلّ جلاله بآن همی پرستند و طاعت همی‌آرند، و دین انبیا و رسل از آدم تا محمد صلوات اللَّه علیهم اجمعین اینست. و پیغامبران و رسولان امّت خود را باین دعوت کردند چنان که ربّ العالمین گفت: شَرَعَ لَکُمْ مِنَ الدِّینِ ما وَصَّی بِهِ نُوحاً الایة. و این دین سخت ظاهر است و مکشوف بر اهل سعادت و سخت پوشیده بر اهل شقاوت، و حقّ جلّ جلاله بصر دین‌شناس جز باهل سعادت ندهد و جز اهل بصر دین نشناسند، لقول النّبی (ص) «کیف انتم اذا کنتم من دینکم فی مثل القمر لیلة البدر لا یبصره منکم الّا البصیر».

Ва рӯй анаи қол ( с ) : « ҷӣткми баҳои бизоءи нақӣаи лайлҳо кнҳорҳо ва ман иъши мнкми Фсирии ахтлоФои ксирои алайкуми бснтӣу санаи алхлФоءи алрошдини алмаҳдӣин ман баъдии ъзўои алайҳои болнўоҷз »

و روی انّه قال (ص): «جئتکم بها بیضاء نقیّة لیلها کنهارها و من یعش منکم فسیری اختلافا کثیرا علیکم بسنّتی و سنّة الخلفاء الرّاشدین المهدیین من بعدی عضّوا علیها بالنّواجذ»

Ва маҷмӯи ин дайни банно бар ду чизаст : бар истимоъ ва бар атбоъ , истимоъ онаст ки ваҳйу танзил аз Мустафои бҷону дил қабул кунад ва бар мтобъти вай рост равад ,у злки қавлаи таъолӣ : мо отокм алрасул Фхзўаҳ .

و مجموع این دین بنا بر دو چیز است: بر استماع و بر اتّباع، استماع آنست که وحی و تنزیل از مصطفی بجان و دل قبول کند و بر متابعت وی راست رود، و ذلک قوله تعالی: ما آتاکُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ.

Ва лақади отинои Довӯду сулаймони уламо , бар лисони аҳли маърифату завқ арбоб маввоҷед ин илм фаҳмаст ,у илми фаҳми илм ҳақиқатаст . Ҷунайдро пурседанд ки илм ҳақиқат чист ? гуфт : он илмӣаст ладуннии раббонӣ сифат бишуда ҳақиқат бимонада . Ҳоли ориф ҳаминаст : сифат бишуда ва ҳақиқат бимонада . Оммаи халқ бар мқоминд ки эшонро сифати пайдо шудау ҳақиқат азишон рӯй бпўшидаҳ , бози аҳли хусӯсро сифот нест гашта ва ҳақиқат бимонада , некӯи суханӣ ки он ҷавонмард гуфта дар шеър

وَ لَقَدْ آتَیْنا داوُدَ وَ سُلَیْمانَ عِلْماً، بر لسان اهل معرفت و ذوق ارباب مواجید این علم فهم است، و علم فهم علم حقیقت است. جنید را پرسیدند که علم حقیقت چیست؟ گفت: آن علمی است لدنّی ربانی صفت بشده حقیقت بمانده. حال عارف همین است: صفت بشده و حقیقت بمانده. عامّه خلق بر مقامیند که ایشان را صفت پیدا شده و حقیقت ازیشان روی بپوشیده، باز اهل خصوص را صفات نیست گشته و حقیقت بمانده، نیکو سخنی که آن جوانمرد گفته در شعر

Аввали илм ҳақиқатасту бартар аз он айни ҳақиқату вроءи он ҳақи ҳақиқат : илми ҳақиқат маърифатаст , айни ҳақиқат вуҷӯдаст , ҳақ ҳақиқат фаност . Илми алҳқиқаҳи мо анат ?ла ъанд алҳақ , айни алҳқиқаҳи мо анат ба ман алҳақ , ҳақи алҳқиқаҳи азмҳлолки фӣ алҳақ .

اوّل علم حقیقت است و برتر از آن عین حقیقت و وراء آن حقّ حقیقت: علم حقیقت معرفت است، عین حقیقت وجود است، حقّ حقیقت فناست. علم الحقیقة ما انت له عند الحق، عین الحقیقة ما انت به من الحقّ، حقّ الحقیقة اضمحلالک فی الحقّ.

Маърифат шинохтаст ва вуҷӯд ёфтаст ва аз шинохт то бёФти ҳазор водӣ бешаст .

معرفت شناخت است و وجود یافت است و از شناخت تا بیافت هزار وادی بیش است.

Ҷунайд гуфт : ин тайифа аз мавло бишнохт фурӯ намеоянд ки ёфт май ҷӯянд эй мискин туро ёфт ӯ чун буд ки дар шинохти оҷизӣ . Ва ҳам аз ҷунайд пурседанд ки ёфт ӯ чун буд ? ҷавоби надод , ва аз мақом бархест , яъне ки ин ҷавоб бадал диҳанд на бзбон , ӯ ки дорад худ донад .

جنید گفت: این طایفه از مولی بشناخت فرو نمی‌آیند که یافت می‌جویند ای مسکین ترا یافت او چون بود که در شناخت عاجزی. و هم از جنید پرسیدند که یافت او چون بود؟ جواب نداد، و از مقام برخاست، یعنی که این جواب بدل دهند نه بزبان، او که دارد خود داند.

Пер тариқат гуфт : аз ёфт аллоҳи нур имон ояд на бнўр имон ёфт аллоҳ ояд .

پیر طریقت گفت: از یافت اللَّه نور ایمان آید نه بنور ایمان یافت اللَّه آید.

Ҳаллоҷ гуфт ӯ ки бнўри имони аллоҳро ҷӯяд ҳамчунонаст ки бнўри ситораи хуршедро ҷӯяд .

حلاج گفت او که بنور ایمان اللَّه را جوید همچنانست که بنور ستاره خورشید را جوید.

ӯ ҷли ҷалола бақадр худ қоимаст ва дар ъзи худ қиўм , бъзи худ баъӣди блтФи худ қариб , ъзи кбрёؤаҳу азми шаънау ҷлти аҳдитаҳу тақаддусати смдитаҳ .

او جلّ جلاله بقدر خود قائم است و در عزّ خود قیّوم، بعزّ خود بعید بلطف خود قریب، عزّ کبریاؤه و عظم شأنه و جلّت احدیّته و تقدّست صمدیّته.

Ва ҳашари лслимони ҷунудаи алоиаҳ . . . Вҳб мнбаҳ гуфт сулаймон ( ъ ) бо мамлакати хеш бар мураккаби бод ҳаме рафт , мардии ҳроси бкшоўрзии машғӯли брнгрст ва он мамлакат дид бидон азимӣу бузургвории таъаҷҷуб ҳаме кард ва мегуфт : лақади аўтии оли Довӯди маликои ъзимо . Боди он сухан бигӯаш сулаймони расонид , сулаймон фурӯд омад ва бо он мард гуфт : ман сухан ту шунидам ва бидон омадам то он андеша аз дили ту берун кунам , лтсбиҳаҳи воҳидаи иқблҳои аллоҳи ъзу ҷли хайри ммои аўтии оли Довӯд : як тасбеҳ ки аллоҳи таъолии бипазирад аз мард муъмин бааст аз малику мамлакат ки оли Довӯдро додаанд . Он мард гуфт : азҳби аллоҳи ҳамки комаи азҳбти ҳаме . Ва бар акси ин ҳикоят кунанд ки : сулаймони салавоти аллоҳи алайҳ вақте фурӯ нигараст мардиро дид ба бел кор мекард ва ҳеҷ дар мамлакати сулаймон нигоҳ намекарду дидори чашми худ бо назора эшон намедод . Сулаймон гуфт инат аҷаби ҳеҷ кас набӯд ки мо бадви бргзштим ки на бнзораҳи мо машғӯли гашт ва дар мамлакати мо таъаҷҷуб кард магари ин мард ё сахт зиракасту доноу ориф ё сахти нодону ҷоҳил . Пас бодро фармуд то мамлакати бдошту бистод , сулаймон фурӯ омаду қасди он мард кард , гуфт : эй ҷавонмарди оламёнро шикваи мо дар диласт ва аз сиёсат мо тарсанд вонгаҳ ки мамлакати мо бенанд таъаҷҷуб кунанд . Ту ҳеҷ бмо нанигарӣ ва таъаҷҷуб намекунӣ ин монанди истихфофӣаст ки ту ҳаме кунӣ . Он мард гуфт : ё набии аллоҳи ҳошо ва куллан ки дар кори мамлакати ту дар дил касе истихфофӣ гузар кунад , локин эй сулаймони ман дар назораи ҷалоли ҳақу осори қудрат ӯ чунон мустағриқ гаштаам ки пурвои назора дигарон надорам . ё сулаймони умри ман ин як нафасаст ки мегузарад агар бнзораҳи халқ зойеъ кунам он гуҳи умри ман бар ман товон буд . Сулаймон гуфт акнӯн бории ҳоҷатӣ аз ман бихоҳ агар ҳеҷ ҳоҷат дар дили дорӣ . Гуфт балӣ ҳоҷат дорам ва дайраст то дарин орзӯем , маро аз дӯзах озод кун ва бар ман раҳмат куну ҳавли марг бар ман осон кун . Сулаймон гуфт ин на кор манаст ва на кори офаридагон . Гуфт пас ту ҳамчун ман оҷизӣ ва аз оҷизи ҳоҷат хостан чаҳ рӯй буд . Сулаймон бидонаст ки мард бедорасту ҳушёр , гуфт : акнӯн марои пандӣ даҳ гуфт : ё сулаймон дар вилоят вақте мангар , дар оқибати нигар , чаҳ роҳат бошад дар неъматӣ ки стўти ъзроӣилу ҳавли марги саранҷом он бошад . ё сулаймони чашми нигоҳи дор то набинӣ , ки ҳар чаҳ чашм на бинад дил нахоҳад .

وَ حُشِرَ لِسُلَیْمانَ جُنُودُهُ الآیة... وهب منبه گفت سلیمان (ع) با مملکت خویش بر مرکب باد همی‌رفت، مردی حرّاث بکشاورزی مشغول برنگرست و آن مملکت دید بدان عظیمی و بزرگواری تعجب همی‌کرد و میگفت: لقد اوتی آل داود ملکا عظیما. باد آن سخن بگوش سلیمان رسانید، سلیمان فرود آمد و با آن مرد گفت: من سخن تو شنیدم و بدان آمدم تا آن اندیشه از دل تو بیرون کنم، لتسبیحة واحدة یقبلها اللَّه عزّ و جلّ خیر ممّا اوتی آل داود: یک تسبیح که اللَّه تعالی بپذیرد از مرد مؤمن بهست از ملک و مملکت که آل داود را داده‌اند. آن مرد گفت: اذهب اللَّه همّک کما اذهبت همّی. و بر عکس این حکایت کنند که: سلیمان صلوات اللَّه علیه وقتی فرو نگرست مردی را دید به بیل کار میکرد و هیچ در مملکت سلیمان نگاه نمی کرد و دیدار چشم خود با نظاره ایشان نمی‌داد. سلیمان گفت اینت عجب هیچ کس نبود که ما بدو برگذشتیم که نه بنظاره ما مشغول گشت و در مملکت ما تعجّب کرد مگر این مرد یا سخت زیرک است و دانا و عارف یا سخت نادان و جاهل. پس باد را فرمود تا مملکت بداشت و بیستاد، سلیمان فرو آمد و قصد آن مرد کرد، گفت: ای جوانمرد عالمیان را شکوه ما در دل است و از سیاست ما ترسند وانگه که مملکت ما بینند تعجّب کنند. تو هیچ بما ننگری و تعجّب نمی‌کنی این مانند استخفافی است که تو همی کنی. آن مرد گفت: یا نبیّ اللَّه حاشا و کلّا که در کار مملکت تو در دل کسی استخفافی گذر کند، لکن ای سلیمان من در نظاره جلال حقّ و آثار قدرت او چنان مستغرق گشته‌ام که پروای نظاره دیگران ندارم. یا سلیمان عمر من این یک نفس است که می‌گذرد اگر بنظاره خلق ضایع کنم آن گه عمر من بر من تاوان بود. سلیمان گفت اکنون باری حاجتی از من بخواه اگر هیچ حاجت در دل داری. گفت بلی حاجت دارم و دیرست تا درین آرزویم، مرا از دوزخ آزاد کن و بر من رحمت کن و هول مرگ بر من آسان کن. سلیمان گفت این نه کار منست و نه کار آفریدگان. گفت پس تو همچون من عاجزی و از عاجز حاجت خواستن چه روی بود. سلیمان بدانست که مرد بیدار است و هشیار، گفت: اکنون مرا پندی ده گفت: یا سلیمان در ولایت وقتی منگر، در عاقبت نگر، چه راحت باشد در نعمتی که سطوت عزرائیل و هول مرگ سرانجام آن باشد. یا سلیمان چشم نگاه‌دار تا نبینی، که هر چه چشم نه‌بیند دل نخواهد.

Ботил машну ки ботили нури дили бабрад .

باطل مشنو که باطل نور دل ببرد.

Ҳатто إзои أтўои алии воади алнмли сулаймон ( ъ ) чун бўодӣ нмл раседу боди сухани мӯрча аз масофати се майл бигӯаш ваии расонид ки : ё أиҳои алнмли адхлўои мсокнкми сулаймонро хуш омад сухани он малики мӯрону ҳасани сиёсати вай бар раияти хешу шафқати бурдан бар эшон . Он гуҳ гуфт : биёред ин малики мӯронро , биовараданд .

حَتَّی إِذا أَتَوْا عَلی‌ وادِ النَّمْلِ سلیمان (ع) چون بوادی نمل رسید و باد سخن مورچه از مسافت سه میل بگوش وی رسانید که: یا أَیُّهَا النَّمْلُ ادْخُلُوا مَساکِنَکُمْ سلیمان را خوش آمد سخن آن ملک موران و حسن سیاست وی بر رعیّت خویش و شفقت بردن بر ایشان. آن گه گفت: بیارید این ملک موران را، بیاوردند.

ӯро дид бар либоси сиёҳ монанди зоҳидии камари бастаи басони чокарон . Сулаймон гуфт : он сухан аз куҷо гуфтӣ ? ки : лои иҳтмнкми сулаймону ҷунудаи ҳтми мо бшмо куҷо раседӣ ?

او را دید بر لباس سیاه مانند زاهدان کمر بسته بسان چاکران. سلیمان گفت: آن سخن از کجا گفتی؟ که: لا یَحْطِمَنَّکُمْ سُلَیْمانُ وَ جُنُودُهُ حطم ما بشما کجا رسیدی؟

Шумо дар саҳро ва мо дар ҳаво ва низ донистае ки ман пайғомбарам бо исмати набуввати адли Фрўнгзорм ва бар зуъафоу ғайри эшон зулм накунаму лашкарёнро нагузорам ки шуморо бикӯбанд .

شما در صحرا و ما در هوا و نیز دانسته‌ای که من پیغامبرم با عصمت نبوت عدل فرونگذارم و بر ضعفا و غیر ایشان ظلم نکنم و لشکریان را نگذارم که شما را بکوبند.

Он малики мӯрон ҷавоб дод ки : ман худ адли ту донистааму шинохтау узр ту ангехта ки гуфтам : ва ҳам лои ишърўн . Аммо ончӣ мегӯйӣ ки ҳтми мо бшмо чун расад ва шумо дар саҳро ва мо дар ҳавои бдонкаҳ ман бидон сухани ҳтми дили михўостм . Тарсидам ки эшон неъмату мамлакати ту бенанду орзӯии дунёу неъмат дунё хоҳанд ва аз сари вақту зуҳд хеш беафтанду дарвешро он некӯтар буд ки ҷоҳу манзил ағниё набинаду иқрби ман ҳозои қавлаи таъолӣ :у лои тамаддуни ъиники إлии мо мтъно ба أзўоҷо манеҳам Зуҳраи алҳёҳи алднёи лнФтнҳми фӣа ,у кзлк

آن ملک موران جواب داد که: من خود عدل تو دانسته‌ام و شناخته و عذر تو انگیخته که گفتم: وَ هُمْ لا یَشْعُرُونَ. امّا آنچه میگویی که حطم ما بشما چون رسد و شما در صحرا و ما در هوا بدانکه من بدان سخن حطم دل میخواستم. ترسیدم که ایشان نعمت و مملکت تو بینند و آرزوی دنیا و نعمت دنیا خواهند و از سر وقت و زهد خویش بیفتند و درویش را آن نیکوتر بود که جاه و منزل اغنیا نبیند و یقرب من هذا قوله تعالی: وَ لا تَمُدَّنَّ عَیْنَیْکَ إِلی‌ ما مَتَّعْنا بِهِ أَزْواجاً مِنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَیاةِ الدُّنْیا لِنَفْتِنَهُمْ فِیهِ، و کذلک‌

Қавл алнабӣ ( с ) : « аёкму алзиъаҳи Фтрғбўои фии алднё » .

قول النّبی (ص): «ایّاکم و الضّیعة فترغبوا فی الدّنیا».

Он гуҳ сулаймон гуфт : туро лашкар чандаст ? гуфтои ман малики эшонам ва чиҳил ҳазор сарҳанг дораму зердаст ҳар сарҳангии чиҳил ҳазор ъриФ ҳар ъриФиро ҳазор мӯр . Гуфт : чаро берун наёрӣ эшонро ва бар рӯй замин наравед ? гуфт ё сулаймони моро мамлакат рӯй замин медоданд аммо нахостему зери замин ихтиёр кардем то биҷузи аллоҳ касе ҳол мо надонад . Он гуҳ гуфт : ё сулаймон аз атоҳо ки аллоҳ туро дода яке бигӯӣ . Гуфт боди мураккаби мо сохта , « ғдўҳои шаҳру рўоҳҳои шаҳр » . Гуфт ё сулаймони доне ки ин чаҳ маънӣ дорад яъне ки ҳар чаҳ туро додам азин мамлакати дунё ҳамчун бо даст : даройад ва напояд ва баравад . Ин он мисласт ки гуфтаанд : қади инбаҳи алкбири алии лисони алсғир .

آن گه سلیمان گفت: ترا لشکر چندست؟ گفتا من ملک ایشانم و چهل هزار سرهنگ دارم و زیردست هر سرهنگی چهل هزار عریف هر عریفی را هزار مور. گفت: چرا بیرون نیاری ایشان را و بر روی زمین نروید؟ گفت یا سلیمان ما را مملکت روی زمین میدادند امّا نخواستیم و زیر زمین اختیار کردیم تا بجز اللَّه کسی حال ما نداند. آن گه گفت: یا سلیمان از عطاها که اللَّه ترا داده یکی بگوی. گفت باد مرکب ما ساخته، «غُدُوُّها شَهْرٌ وَ رَواحُها شَهْرٌ». گفت یا سلیمان دانی که این چه معنی دارد یعنی که هر چه ترا دادم ازین مملکت دنیا همچون بادست: درآید و نپاید و برود. این آن مثل است که گفته‌اند: قد ینبّه الکبیر علی لسان الصغیر.