Қавлаи таъолӣ :у лмои тавваҷуҳи тлқоءи мадин эй қасди наҳви мадин хорҷои ани султони фиръавн ,у тлқоءи тФъоли ман лақяту ҳўи масдари атсъи фӣа , Фостъмли зурафоу сўоءи алсбили қасди алсбили алмстўии илои мадин . Мақотил гуфт Мӯсо чун аз Миср биёмад тарсону ҳайрон аз бими фиръавн ҳеҷ надонист ки куҷо шаваду роҳ наме барад то Ҷабраил омаду Асо буи дод он Асо ки одам аз биҳишт оварда буд ва ӯро гуфт ки сӯии мадин шӯи бнздики Шуайб . Мӯсо аз он ки роҳ нмидонст гуфт : ъсии рабии أни иҳдинии сўоءи алсбил , кори худ тафвиз бо аллоҳ карду бароаи бурдани тавфиқи азуи хост то раби алъзаҳ Фриштаҳ фиристоду роҳ буи намӯд . Ва гуфтаанд касони фиръавн дар талаб ӯ бар пай вай истоданд ва се роҳ буд бмдин : ду дар тараф ва яке дар миён . Эшон гуфтанд бо якдигар то дар роҳ тараф рӯем ки марди тарсндау гурезанда дар шоҳроҳ миён наравад .

قوله تعالی: وَ لَمَّا تَوَجَّهَ تِلْقاءَ مَدْیَنَ ای قصد نحو مدین خارجا عن سلطان فرعون، و تلقاء تفعال من لقیت و هو مصدر اتّسع فیه، فاستعمل ظرفا و سَواءَ السَّبِیلِ قصد السّبیل المستوی الی مدین. مقاتل گفت موسی چون از مصر بیامد ترسان و حیران از بیم فرعون هیچ ندانست که کجا شود و راه نمی‌برد تا جبرئیل آمد و عصا بوی داد آن عصا که آدم از بهشت آورده بود و او را گفت که سوی مدین شو بنزدیک شعیب. موسی از آن که راه نمیدانست گفت: عَسی‌ رَبِّی أَنْ یَهْدِیَنِی سَواءَ السَّبِیلِ، کار خود تفویض با اللَّه کرد و براه بردن توفیق ازو خواست تا ربّ العزّة فریشته فرستاد و راه بوی نمود. و گفته‌اند کسان فرعون در طلب او بر پی وی ایستادند و سه راه بود بمدین: دو در طرف و یکی در میان. ایشان گفتند با یکدیگر تا در راه طرف رویم که مرد ترسنده و گریزنده در شاهراه میان نرود.

Эшон дар тараф бирафтанд ва наёфтанду Мӯсо дар шоҳроҳи ҳашт шбонрўз бимонад безод ва бетаом , пои бараҳнау шиками гурусна , ва дар он ҳашт рӯз намехӯрд магари барги дарахтон , то расед бмдин . Ва кони мадин ирзои искнҳои Шуайб . Кони атхзҳои мадёни бен озри лнФсаҳи мскно қабл злк , Фнсбти илайҳ . Ва байни мадину Мисри масираи смониаҳи айём .

ایشان در طرف برفتند و نیافتند و موسی در شاهراه هشت شبانروز بماند بی‌زاد و بی‌طعام، پای برهنه و شکم گرسنه، و در آن هشت روز نمی‌خورد مگر برگ درختان، تا رسید بمدین. و کان مدین ارضا یسکنها شعیب. کان اتّخذها مدیان بن آزر لنفسه مسکنا قبل ذلک، فنسبت الیه. و بین مدین و مصر مسیرة ثمانیة ایّام.

Ва лмои вирди моءи мадин алўрўди ?утёни алмоء ,у зиддиҳи алсдўру ҳўи алрҷўъи анҳу .

وَ لَمَّا وَرَدَ ماءَ مَدْیَنَ الورود اتیان الماء، و ضدّه الصّدور و هو الرجوع عنه.

Ва моءи мадин обори кони ишрби минҳои аҳлҳоу исқўни анъомҳму мўошиҳм . Ваҷди алайҳ эй алии ваҷҳи алмоءу ҳавлаи ҷимоъаи касӣраи ман анноси исқўни мўошиҳм . Ваҷди ман дўнҳми амрأтин эй ман вроӣҳм ва ман асФлҳми амрأтини тзўдон эй тдФъони ағномҳмо ҳатто лои тхтлти бғирҳо , ашори илои тнҳиҳмои ани алҷмоъаҳи ллўръу алсёнаҳу кроҳиаҳи алохтлоти болрҷол . Ва қили лзъФҳмо .

و ماء مدین آبار کان یشرب منها اهلها و یسقون انعامهم و مواشیهم. وَجَدَ عَلَیْهِ ای علی وجه الماء و حوله جماعة کثیرة من النّاس یسقون مواشیهم. وَجَدَ مِنْ دُونِهِمُ امْرَأَتَیْنِ ای من ورائهم و من اسفلهم امرأتین تَذُودانِ ای تدفعان اغنامهما حتّی لا تختلط بغیرها، اشار الی تنحیهما عن الجماعة للورع و الصّیانة و کراهیّة الاختلاط بالرّجال. و قیل لضعفهما.

Мӯсо бФрост бидонаст ки эшон аз заъфу аҷзи гӯсфандони худро об намедиҳанд . Гуфт : мо шأнкмо ва мо болкмои лои тсқёни мўошикмои маъаи алқўм ? қолто ло намакун ман алсқӣ ҳатто ирҷъи алръои ман алмоء , исдри бФтҳ ёу зми доли қироати ибни омиру абӯ Амраст , ҷълўои алФъли ллръоء , яъне ҳатто инсрФи алръоءи ани алсқӣ . Фихлўои алмўзъи Фнсқии ман фазли моӣҳм . Боқии исдри бзм ёу каср дол хонанд , эй ҳатто исрФи алръоءи мўошиҳми ани алмоء . Ва алръоءи ҷамъи алроъии комаи тқўли соҳибу сҳобу соӣму сиёму тоҷиру туҷҷор .

موسی بفراست بدانست که ایشان از ضعف و عجز گوسفندان خود را آب نمی دهند. گفت: ما شأنکما و ما بالکما لا تسقیان مواشیکما مع القوم؟ قالتا لا نمکن من السّقی حتّی یرجع الرّعا من الماء، یصدر بفتح یا و ضمّ دال قرائت ابن عامر و ابو عمرو است، جعلوا الفعل للرّعاء، یعنی حتّی ینصرف الرّعاء عن السقی. فیخلوا الموضع فنسقی من فضل مائهم. باقی یصدر بضمّ یا و کسر دال خوانند، ای حتّی یصرف الرّعاء مواشیهم عن الماء. و الرّعاء جمع الرّاعی کما تقول صاحب و صحاب و صائم و صیام و تاجر و تجار.

Ва гуфтаанд Мӯсо чун эшонро дид ки бе муҳаррами берун омада буданд бчрогоаҳ инкор кард бар эшон ва гуфт : мо хтбкмои ин чаҳ кор шумоаст ва чаҳ ҳоли шумо эшон узри худроу узри падарро гуфтанд : лои нсқӣ ҳатто исдри алръоءу أбўнои шайхи кабӣри падари мо мардии пер заъифаст , ръии мўошии натавонад ва молӣ нест ки муздур гирад , ва мо бзрўрти берун омадаему гӯшае гирифтаем то ин шубонон бираванду ҷой холӣ шавад он гуҳи мо гӯсфандони худро оби диҳем . Ва Абуҳам Шуайби бен нўиби бен мадин бен иброҳӣми Алхалӣл . Ва қоли вҳби ҳўи исрўни бен ахии Шуайб ,у кони Шуайби қади мот қабл злк , баъди мо кафи Басра . Ва қили қабраи байни алмқому алзмзм .

و گفته‌اند موسی چون ایشان را دید که بی‌محرم بیرون آمده بودند بچراگاه انکار کرد بر ایشان و گفت: ما خَطْبُکُما این چه کار شما است و چه حال شما ایشان عذر خود را و عذر پدر را گفتند: لا نَسْقِی حَتَّی یُصْدِرَ الرِّعاءُ وَ أَبُونا شَیْخٌ کَبِیرٌ پدر ما مردی پیر ضعیف است، رعی مواشی نتواند و مالی نیست که مزدور گیرد، و ما بضرورت بیرون آمده‌ایم و گوشه‌ای گرفته‌ایم تا این شبانان بروند و جای خالی شود آن گه ما گوسفندان خود را آب دهیم. و ابوهم شعیب بن نویب بن مدین بن ابراهیم الخلیل. و قال وهب هو یثرون بن اخی شعیب، و کان شعیب قد مات قبل ذلک، بعد ما کفّ بصره. و قیل قبره بین المقام و الزمزم.

Мӯсо чун эшонро бар ан сифат дид бар эшон ббхшўд ва шафқат кард .

موسی چون ایشان را بر ان صفت دید بر ایشان ببخشود و شفقت کرد.

Гӯсфандони эшон Фропиш гирифту басари чоҳи барад ва бар сари чоҳи сангии азим буд ки даҳ мард бо қӯти он санг наме тавонистанди бардошт . Мӯсои бетонҳо он санги бардошт ва бияфканаду далви бхўост ӯро далвӣ доданд ки даҳ марду брўоитии чиҳил марди он далв аз чоҳ бар мекашиданд . Мӯсо танҳо он далв аз чоҳ баркашид ,у гӯсфандони эшонро об дод .

گوسفندان ایشان فراپیش گرفت و بسر چاه برد و بر سر چاه سنگی عظیم بود که ده مرد با قوّت آن سنگ نمی‌توانستند برداشت. موسی بتنها آن سنگ برداشت و بیفکند و دلو بخواست او را دلوی دادند که ده مرد و بروایتی چهل مرد آن دلو از چاه بر می‌کشیدند. موسی تنها آن دلو از چاه برکشید، و گوسفندان ایشان را آب داد.

Ривоят кардаанд аз умр ки гуфт : лами истқи алои знўбои воҳдо ҳатто рӯяти алғнм .

روایت کرده‌اند از عمر که گفت: لم یستق الّا ذنوبا واحدا حتّی رویت الغنم.

Азинҷо гуфтаанд ки ҳар пайғомбариро бчҳли марди неруӣ буд . Ва пайғомбари моро ( с ) бчҳли пайғомбари неруӣ буд .

ازینجا گفته‌اند که هر پیغامبری را بچهل مرد نیروی بود. و پیغامبر ما را (ص) بچهل پیغامبر نیروی بود.

Фисқии лҳмо эй сқии Мӯсои мўошиҳмои лоҷлҳмо . Сами тўлии إлии алзл эй аързу ҷаъли зуҳраи ялии мо кони илиаҳи виҷҳа . Ва алзли мо лами иқъи алайҳи шуъоъи алшмсу қили илои зилли шаҷарау канти ҳноки смраҳу қили илои зилли ҷидори лои сақфи ?ла . Фқоли раби إнии лмои أнзлти إлии ман хайри фақир . Қоли ибни аббоси мо сأлаҳи алои касраи ман хбз ,у лами икни маъаи Мӯсои шқи тмраҳи анмои қоли злку Хизраи албқли ттроءии фии батнаи ман алҳзоли Фҷоءтаҳи إҳдоҳмои тмшии алии астҳёء . Муфассирон гуфтанд он духтарони зӯдтар бахона бозгаштанд он рӯз . Ва падар гуфт чунаст ки имрӯз зӯдтар омадед ? гуфтанд вҷднои рҷлои солҳои рҳимои фисқии лнои ағномно , мардии порсои мушфиқи меҳрбон бмо раседу гӯсфандони моро об дод . Падар гуфт чаҳ сухан аз вай шунидед ? гуфтанд аз вай шунидем ки мегуфт : раби إнии лмои أнзлти إлии ман хайри фақир Шуайб гуфт нест ӯ магари мардии гуруснаи муҳтоҷи таом . Он гуҳи духтари киинро фиристод то ӯро бихонад номи ваии сФўрои ҳаии алтии тзўҷҳои Мӯсо . Инаст ки раб Алъоламин гуфт : Фҷоءтаҳи إҳдоҳмои тмшии алии астҳёء эй ҷоءтаҳи мошиаҳи мстҳииаҳи мсттраҳи бкми дръҳо . Қоли алҳсни Фўи аллоҳи мо канти влоҷаҳу лои хароҷа ва локинҳо канти ман алхФроти аллотии лои иҳсни алмшӣ байнедӣ алрҷол ,у алкломи мъҳм . Ва рӯй ани баъзи алқроءи алўқФи алии тмшии сами ибтидо , Фқол : алии астҳёءи қолат : إни أбии идъўку злки лони алҳёءи фии алклом аксар манеҳ фии алмшӣу аҳсан .

فَسَقی‌ لَهُما ای سقی موسی مواشیهما لاجلهما. ثُمَّ تَوَلَّی إِلَی الظِّلِّ ای اعرض و جعل ظهره یلی ما کان یلیه وجهه. و الظّل ما لم یقع علیه شعاع الشّمس و قیل الی ظلّ شجرة و کانت هناک سمرة و قیل الی ظلّ جدار لا سقف له. فَقالَ رَبِّ إِنِّی لِما أَنْزَلْتَ إِلَیَّ مِنْ خَیْرٍ فَقِیرٌ. قال ابن عباس ما سأله الّا کسرة من خبز، و لم یکن مع موسی شقّ تمرة انّما قال ذلک و خضرة البقل تتراءی فی بطنه من الهزال فَجاءَتْهُ إِحْداهُما تَمْشِی عَلَی اسْتِحْیاءٍ. مفسران گفتند آن دختران زودتر بخانه بازگشتند آن روز. و پدر گفت چونست که امروز زودتر آمدید؟ گفتند وجدنا رجلا صالحا رحیما فسقی لنا اغنامنا، مردی پارسای مشفق مهربان بما رسید و گوسفندان ما را آب داد. پدر گفت چه سخن از وی شنیدید؟ گفتند از وی شنیدیم که می‌گفت: رَبِّ إِنِّی لِما أَنْزَلْتَ إِلَیَّ مِنْ خَیْرٍ فَقِیرٌ شعیب گفت نیست او مگر مردی گرسنه محتاج طعام. آن گه دختر کهین را فرستاد تا او را بخواند نام وی صفورا هی الّتی تزوّجها موسی. اینست که ربّ العالمین گفت: فَجاءَتْهُ إِحْداهُما تَمْشِی عَلَی اسْتِحْیاءٍ ای جاءته ماشیة مستحییة مستترة بکم درعها. قال الحسن فو اللّه ما کانت ولاجة و لا خرّاجة و لکنّها کانت من الخفرات اللاتی لا یحسن المشی بین ایدی الرّجال، و الکلام معهم. و روی عن بعض القرّاء الوقف علی تَمْشِی ثمّ ابتدا، فقال: عَلَی اسْتِحْیاءٍ قالت: إِنَّ أَبِی یَدْعُوکَ و ذلک لانّ الحیاء فی الکلام اکثر منه فی المشی و احسن.

Қолати إни أбии идъўки лиҷзики أҷри мо сқити лнои Фқоми маъаҳо Фтқдмтаҳи Фҳбти алриҳу алзқти сўбҳои бҷсдҳо , фикра , Мӯсои ани ирии злки минҳо , Фқоли лҳои амшии вроӣӣу длинии алии алтриқи ани ахтأт , Фоно банӣ ёқӯб ло наназар илои эъҷози алнсоء . Мӯсо омад бсрои Шуайбу Шуайби таом дар пеши ниҳода , гуфт эй ҷавони ин таоми бакор бар ки аз баҳри ту сохтаам . Мӯсои занни барад ки он таоми ивази об додан гилааст . Гуфт аъўзи биллоҳи мо на аз он хонадонем ки дайни худ бадунё бифурӯшем . Шуайб гуфт на онаст ки ту пиндоштӣу аллоҳ , лекини одати ману одати падарон ман инаст ки мардумонро таоми диҳему меҳмонро гиромӣ кунем . Пас Мӯсои он таом бихӯраду қиссаи хеш бо Шуайб бигуфт ки чаҳ сабабро аз замини Миср берун омад . Шуайб гуфт матарс ки ту аз фиръавну қавми ваии рстӣ ки фиръавнро бар мадин даст нест .

قالَتْ إِنَّ أَبِی یَدْعُوکَ لِیَجْزِیَکَ أَجْرَ ما سَقَیْتَ لَنا فقام معها فتقدّمته فهبّت الرّیح و الزقت ثوبها بجسدها، فکره، موسی ان یری ذلک منها، فقال لها امشی ورائی و دلّینی علی الطّریق ان اخطأت، فانّا بنی یعقوب لا ننظر الی اعجاز النّساء. موسی آمد بسرای شعیب و شعیب طعام در پیش نهاده، گفت ای جوان این طعام بکار بر که از بهر تو ساخته‌ام. موسی ظنّ برد که آن طعام عوض آب دادن گلّه است. گفت اعوذ باللّه ما نه از آن خاندانیم که دین خود بدنیا بفروشیم. شعیب گفت نه آنست که تو پنداشتی و اللَّه، لیکن عادت من و عادت پدران من اینست که مردمان را طعام دهیم و مهمان را گرامی کنیم. پس موسی آن طعام بخورد و قصّه خویش با شعیب بگفت که چه سبب را از زمین مصر بیرون آمد. شعیب گفت مترس که تو از فرعون و قوم وی رستی که فرعون را بر مدین دست نیست.

Қолати إҳдоҳмоу ҳаии алсғрӣ ва исмҳо сФўро ё أбти астأҷраҳи лръии алғнми إни хайри ман астأҷрти алқўии алأмину қади ҷрбнои қӯтаи брФъаҳи алҳҷру нзҳаҳи алдлўу ҷрбти амонатаи ҳайси мнънии ман алмшии қдомаҳ ,у қили алқўии фии баданаи алأмини фии ифофа .

قالَتْ إِحْداهُما و هی الصّغری و اسمها صفورا یا أَبَتِ اسْتَأْجِرْهُ لرعی الغنم إِنَّ خَیْرَ مَنِ اسْتَأْجَرْتَ الْقَوِیُّ الْأَمِینُ و قد جرّبنا قوّته برفعه الحجر و نزحه الدّلو و جرّبت امانته حیث منعنی من المشی قدّامه، و قیل الْقَوِیُّ فی بدنه الْأَمِینُ فی عفافه.

Қоли Шуайби лмўсии إнии أриди أни أнкҳки إҳдии абнтии ҳотини алии أни тأҷрнии смонии ҳуҷаҷ эй тأҷрнии нФски мадаи смонии ҳуҷаҷ ,у алоҷри ҳоҳнои ҳўи алсдоқу қили маъноаи ткўни аҷирои лӣ , иқоли аҷрати алғломи Фҳўи мأҷўру оҷртаҳи Фҳўи муҷиру оҷртаҳи Фҳўи мؤоҷр , алии вазни Фоълтаҳу каллаи бмънии воҳид . Ва қили маъноаи ани тсибнии ман тазвиҷии аёки ръии мошитии смонии ҳуҷаҷи ман қўлҳми оҷрки аллоҳ эй асобку алҳҷаҳи алснаҳу алҳуҷаҷи ҷамъҳо , Фإни أтммти ъшро эй атммти алъқди ъшрои Фмни ъндки тФзлои мнк ва мо أриди أни أшқи алейк эй лои аклФки мо исъби алейк фии ҳзаҳи алмдаҳу қил мо аред ани ашқи алейк бони охзки ботамоми ъушри синӣну тҷднии ани шоءи аллоҳи ман аҳли алслоҳи фии мъомлтку мхолттк ,у алўФоءи бъҳдк . Ва қили ҳозои шарти ллобу лӣси бсдоқ . Ва қили ҳўи сдоқу алаввали азҳари лқўлаҳи тأҷрнӣ . Ва лами иқли тأҷрҳо .

قالَ شعیب لموسی إِنِّی أُرِیدُ أَنْ أُنْکِحَکَ إِحْدَی ابْنَتَیَّ هاتَیْنِ عَلی‌ أَنْ تَأْجُرَنِی ثَمانِیَ حِجَجٍ ای تأجرنی نفسک مدّة ثمانی حجج، و الاجر هاهنا هو الصّداق و قیل معناه تکون اجیرا لی، یقال اجرت الغلام فهو مأجور و آجرته فهو موجر و آجرته فهو مؤاجر، علی وزن فاعلته و کلّه بمعنی واحد. و قیل معناه ان تثیبنی من تزویجی ایّاک رعی ماشیتی ثمانی حجج من قولهم آجرک اللَّه ای اثابک و الحجة السّنة و الحجج جمعها، فَإِنْ أَتْمَمْتَ عَشْراً ای اتممت العقد عشرا فَمِنْ عِنْدِکَ تفضّلا منک وَ ما أُرِیدُ أَنْ أَشُقَّ عَلَیْکَ ای لا اکلفک ما یصعب علیک فی هذه المدّة و قیل ما ارید ان اشقّ علیک بان آخذک باتمام عشر سنین و تجدنی ان شاء اللَّه من اهل الصّلاح فی معاملتک و مخالطتک، و الوفاء بعهدک. و قیل هذا شرط للاب و لیس بصداق. و قیل هو صداق و الاوّل اظهر لقوله تأجرنی. و لم یقل تأجرها.

Қоли злки бинӣу бинк эй қоли Мӯсои злки алшрти бинӣу бинку ълинои алўФоء ба . Сами қол : أимои алأҷлини қзити мо зоидаи мؤкдаҳ ,у алмънӣ эй алаҷалин вае фии маънии алҷзоءи мансӯбаи бқзиту ҷавоби алҷзоء . Флои адуони алӣ яъне эй алаҷалин қзити Флои зулми алии бали акўни мнсФои фии аиҳмои қзиту алаҷалони смониаҳу ъушраи сами қолои клоҳмо :у аллоҳи алӣ мо нақавл вакил эй шоҳиди алии ақди бъзнои лбъз .

قالَ ذلِکَ بَیْنِی وَ بَیْنَکَ ای قال موسی ذلک الشّرط بینی و بینک و علینا الوفاء به. ثمّ قال: أَیَّمَا الْأَجَلَیْنِ قَضَیْتُ ما زائدة مؤکّدة، و المعنی ایّ الاجلین و ای فی معنی الجزاء منصوبة بقضیت و جواب الجزاء. فَلا عُدْوانَ عَلَیَّ یعنی ایّ الاجلین قضیت فلا ظلم علیّ بل اکون منصفا فی ایّهما قضیت و الاجلان ثمانیة و عشرة ثم قالا کلاهما: وَ اللَّهُ عَلی‌ ما نَقُولُ وَکِیلٌ ای شاهد علی عقد بعضنا لبعض.

Рӯй ани ибни аббоси ан алнабӣ ( с ) : қоли сأлти Ҷабраил ( ъ ) : эй алаҷалин қзии Мӯсо ? қоли атумҳо ва акмалҳо яъне алъшраҳ .

روی عن ابن عباس عن النّبی (ص): قال سألت جبرئیل (ع): ایّ الاجلین قضی موسی؟ قال اتمها و اکملها یعنی العشرة .

Ва ани абии Саиди алхдрии ани рҷлои сأлаҳ : эй алаҷалин қзии Мӯсо ? қоли лои адрӣ ҳатто асأли расӯли аллоҳ ( с ) Фсأли алхдрии расӯли аллоҳ ( с ) Фқоли лои адрӣ ҳатто асأли Ҷабраили Фсأл алнабӣ ( с ) Ҷабраили Фқоли лои адрӣ ҳатто асأли Микоили Фсоли Ҷабраили Микоили Фқоли лои адрӣ ҳатто асأли алрФиъи Фсأли алрФиъи Фқоли лои адрӣ ҳатто асأли исрофили Фсأли алрФиъи исрофили асأли Фқоли лои адрӣ ҳатто асأли зои алъзаҳ . Қоли Фнодии исрофили бсўтаҳи алошд ё зои алъзаҳ эй алаҷалин қзии Мӯсо ? Фқоли атуми алаҷалину атибҳмои ъушри синӣн .

و عن ابی سعید الخدری انّ رجلا سأله: ایّ الاجلین قضی موسی؟ قال لا ادری حتی اسأل رسول اللَّه (ص) فسأل الخدری رسول اللَّه (ص) فقال لا ادری حتّی اسأل جبرئیل فسأل النبی (ص) جبرئیل فقال لا ادری حتّی اسأل میکائیل فسال جبرئیل میکائیل فقال لا ادری حتّی اسأل الرفیع فسأل الرفیع فقال لا ادری حتّی اسأل اسرافیل فسأل الرفیع اسرافیل اسأل فقال لا ادری حتّی اسأل ذا العزّة. قال فنادی اسرافیل بصوته الاشدّ یا ذا العزّة ایّ الاجلین قضی موسی؟ فقال اتمّ الاجلین و اطیبهما عشر سنین.

Ва рӯй анҳу ( с ) қоли тзўҷи сғроҳмоу қзии аўФоҳмо .

و روی عنه (ص) قال تزوج صغراهما و قضی اوفاهما.

Муфассирон гуфтанд чун он ақди миён эшон бирафту духтари киин ки номи вай сФўро аст бизанӣ буи дод Шуайб ӯро фармуд то гӯсфандони бчрои барад ва он Асо ки одам аз биҳишт оварда буду пайғомбарони гузашта аз якдигари бмирос май бурданд то брўзгори Шуайб ба Шуайб расед , он Асо бмўсӣ дод .

مفسران گفتند چون آن عقد میان ایشان برفت و دختر کهین که نام وی صفورا است بزنی بوی داد شعیب او را فرمود تا گوسفندان بچرا برد و آن عصا که آدم از بهشت آورده بود و پیغامبران گذشته از یکدیگر بمیراث می‌بردند تا بروزگار شعیب به شعیب رسید، آن عصا بموسی داد.

Садӣ гуфт пеш аз он ки Мӯсо бшъиб расед Фриштаҳ Эй омад , басӯрат мардӣ ва он Асо бшъиб дод гуфт ин Асои бнздики ту вадиатаст то худованди ин Асои басар вай ояд . Шуайби он Асои миёни Асоҳои дигар дар андарунии ниҳод . Он рӯз ки Мӯсоро бглаҳ мефиристод духтари худро фармуд ки рӯи ъсоӣии беруни ору бмўсии даҳ духтар рафт ва он Асо берун оварад Шуайби чашми пӯшида буд он Асои бадаст май боСайид ва гуфт ин вадиатаст биҷои хеши боз бар ва дайгарӣ биор духтар рафт дайгарӣ оварад .

سدی گفت پیش از آن که موسی بشعیب رسید فریشته‌ای آمد، بصورت مردی و آن عصا بشعیب داد گفت این عصا بنزدیک تو ودیعت است تا خداوند این عصا بسر وی آید. شعیب آن عصا میان عصاهای دیگر در اندرونی نهاد. آن روز که موسی را بگلّه می‌فرستاد دختر خود را فرمود که رو عصائی بیرون آر و بموسی ده دختر رفت و آن عصا بیرون آورد شعیب چشم پوشیده بود آن عصا بدست می‌باسید و گفت این ودیعت است بجای خویش باز بر و دیگری بیار دختر رفت دیگری آورد.

Нигаҳ карданд ҳамон Асо буд дувуми бори бози пас бараду сиўми бори ҳамон буд . Пас Шуайб бмўсӣ дод . Мӯсо берун шуду Шуайби пушаймон гашт гуфт он Асоӣ вадиат аст набояд ки худованди он фаро расаду наёбад . Мӯсоро боз хонду Асоро бози хост . Мӯсо гуфт ин Асоӣ манаст . Шуайби дарави печид то боз сетанд Мӯсо бхсўмт оварад охир қарор доданд ки аввал касе ки моро бинад ин ҳукми буи тафвиз кунем . Раби Алъоламин Фриштаҳ Эй фиристод басӯрат одамии миёни эшон ҳукм кард , гуфт : Асо бар замин наед он кас ки бар тавонад дошт он ӯст . Шуайби хост ки бар дорад дасташ бидон нарасед ва натавонист Мӯсои даст фаро карду осони осони бардошт . Шуайб бидонаст ки онҷои таъбия ист гуфт магари худованди ин Асои худ туе . Пас Мӯсои гӯсфандони бчрои барад . Шуайб ӯро васият кард ки ду роҳ пешаст : яке сӯй рост мешавад ва яке сӯии чап чун онҷои рисӣ зинҳор ки сӯй рост нарӯй врчаҳи марғзори онҷои никўтрсту беҳтар , зеро ки тнинӣ азимаст , онҷои аждаҳое бузург набояд ки туроу гӯсфандонро ҳалок кунад .

نگه کردند همان عصا بود دوم بار باز پس برد و سیوم بار همان بود. پس شعیب بموسی داد. موسی بیرون شد و شعیب پشیمان گشت گفت آن عصای ودیعت است نباید که خداوند آن فرا رسد و نیابد. موسی را باز خواند و عصا را باز خواست. موسی گفت این عصای منست. شعیب درو پیچید تا باز ستاند موسی بخصومت آورد آخر قرار دادند که اوّل کسی که ما را بیند این حکم بوی تفویض کنیم. ربّ العالمین فریشته‌ای فرستاد بصورت آدمی میان ایشان حکم کرد، گفت: عصا بر زمین نهید آن کس که بر تواند داشت آن اوست. شعیب خواست که بر دارد دستش بدان نرسید و نتوانست موسی دست فرا کرد و آسان آسان برداشت. شعیب بدانست که آنجا تعبیه ایست گفت مگر خداوند این عصا خود تویی. پس موسی گوسفندان بچرا برد. شعیب او را وصیّت کرد که دو راه پیش است: یکی سوی راست می‌شود و یکی سوی چپ چون آنجا رسی زینهار که سوی راست نروی ورچه مرغزار آنجا نیکوترست و بهتر، زیرا که تنّینی عظیم است، آنجا اژدهایی بزرگ نباید که ترا و گوسفندان را هلاک کند.

Мӯсои гӯсфандонро фаро пеш кард чун басари он ду роҳ расед гӯсфандони сӯй рост барграфтанду Мӯсо ҳар чанд кушед ки боз гирданд натавонист ва тоқат надошт .

موسی گوسفندان را فرا پیش کرد چون بسر آن دو راه رسید گوسفندان سوی راست برگرفتند و موسی هر چند کوشید که باز گرداند نتوانست و طاقت نداشت.

Гӯсфандон дар он марғзор шуданду некӯ чаро карданд ки гиёҳ бисёр буду алафи нҳмор .

گوسفندان در آن مرغزار شدند و نیکو چرا کردند که گیاه بسیار بود و علف نهمار.

Ва танин пидонаҳ . Мӯсои ранҷа шуда буд хоб бар вай афтод , гӯсфандони бчрои бгзошт ва худ бихуфт . Он соъат ки Мӯсо дар хоб буд танин оҳанг эшон кард Асо аз ҷой худ бархест ва бо танин дар ҳарб шуд танинро ҳаме зад то ӯро бикушт ва омад бо ҷанби Мӯсоу биФтод хӯн олуд . Мӯсо аз хоб дар омад Асоро дид хӯн олуд ва танин куштаи шоди гашту худоиро ъзу ҷли сипос дорӣ кард донист ки дар он Асои таъбияҳост ва қудратҳо . Пеш Шуайб омаду қиссаи танин бо вай гуфт . Шуайби шоди гашт ва гуфт ин Мӯсоро ночори давлатӣ дар роҳаст ва дарин Асои таъбия эй ,у ани қариб пайдо шавад . Пас Шуайби хост ки бо Мӯсо икром кунад аз баҳри домодии вай ӯро слтӣ диҳад гуфт имсоли гӯсфандон ҳар чаҳ зойанд ,у бачаҳо на бар шабаҳ модарон бошанд ки брнгӣ дигар оянд , бтўи даҳуми Мӯсоро дар хоб ваҳй намуданд ки азрби бъсоки алмоءи алзии фии мстқии алоғном . Асо бар он оби зан ки гӯсфандони михўрнд . Мӯсои Асо бар об зад гӯсфандони ҳамаи бача чунон овараданд ки аз Мӯсои пазируфта буд бар он ранг ки гуфта буд . Феълами Шуайби ани злки ризқи соқаи аллоҳи илои Мӯсоу амрأтаҳи ФўФии ?лаи бшртаҳу силами илайҳи алоғном .

و تنّین پیدانه. موسی رنجه شده بود خواب بر وی افتاد، گوسفندان بچرا بگذاشت و خود بخفت. آن ساعت که موسی در خواب بود تنّین آهنگ ایشان کرد عصا از جای خود برخاست و با تنّین در حرب شد تنّین را همی زد تا او را بکشت و آمد با جنب موسی و بیفتاد خون آلود. موسی از خواب در آمد عصا را دید خون آلود و تنّین کشته شاد گشت و خدای را عزّ و جلّ سپاس داری کرد دانست که در آن عصا تعبیه‌هاست و قدرتها. پیش شعیب آمد و قصه تنّین با وی گفت. شعیب شاد گشت و گفت این موسی را ناچار دولتی در راه است و درین عصا تعبیه‌ای، و عن قریب پیدا شود. پس شعیب خواست که با موسی اکرام کند از بهر دامادی وی او را صلتی دهد گفت امسال گوسفندان هر چه زایند، و بچه‌ها نه بر شبه مادران باشند که برنگی دیگر آیند، بتو دهم موسی را در خواب وحی نمودند که اضرب بعصاک الماء الّذی فی مستقی الاغنام. عصا بر آن آب زن که گوسفندان میخورند. موسی عصا بر آب زد گوسفندان همه بچه چنان آوردند که از موسی پذیرفته بود بر آن رنگ که گفته بود. فعلم شعیب انّ ذلک رزق ساقه اللَّه الی موسی و امرأته فوفی له بشرطه و سلّم الیه الاغنام.

Флмои қзии Мӯсои алأҷл эй атума ва Фрғ манеҳ , қзии ӣнҷои бмънӣ атумаст чунон ки дар сӯра алонъом гуфт : лиқзии أҷли мсмӣ эй литми аҷали мсмӣ ва дар сӯраи тоҳо :у лои тъҷли болқрони ман қабл أни иқзии إлики ваҳйае ман қабл ани итми алики Ҷабраили алўҳӣ ва дар сӯраи алоҳзоби Фмнҳми ман қзии нҳбаҳ эй атуми аҷала .

فَلَمَّا قَضی‌ مُوسَی الْأَجَلَ ای اتمّه و فرغ منه، قضی اینجا بمعنی اتمّ است چنان که در سورة الانعام گفت: لِیُقْضی‌ أَجَلٌ مُسَمًّی ای لیتمّ اجل مسمّی و در سوره طه: وَ لا تَعْجَلْ بِالْقُرْآنِ مِنْ قَبْلِ أَنْ یُقْضی‌ إِلَیْکَ وَحْیُهُ ای من قبل ان یتم الیک جبرئیل الوحی و در سورة الاحزاب فَمِنْهُمْ مَنْ قَضی‌ نَحْبَهُ ای اتمّ اجله.

Муҷоҳид гуфт : Мӯсои муздурии Шуайб бар ковин духтари даҳ сол тамом кард . Ангаи ду соли дигари бнздики вай мақом кард ва аз духтари Шуайб ӯро кӯдак омаду баъд аз бист сол ки бнздики вай мақом карда буд аз ваии дастурии хост то бо Миср шавад , бзёрти модару бародару хоҳар . Чун аз Шуайб дастурӣ ёфт аҳлу аёлу гӯсфандони фаро пеш кард ва рафт . Инаст ки раб Алъоламин гуфт : васор бأҳлаҳу рӯзгори зимистон буд Мӯсо бо аҳлу аёл бар роҳи истоду аҳли вай бор дошт ва зодани наздик буд Мӯсои роҳи нмидонсти ҳамеи сар дар ниҳод дар биёбон то бҷонби тавр сино афтод аз роҳи Мисри бгштаҳи шаби торик пеш омаду боду борону соъиқау сармои сахт , гӯсфандон дар биёбони пароканда шудау аҳли вайро дарди зиҳи хостаҳу Мӯсо дар миёни мутаҳайири мондаи талаб оташ карду оташи занаи оташи надоди охири бҷонби тавр нигаҳ кард ва оташ дид инаст ки раб Алъоламин гуфт онси ман ҷониби алтўр норо аз сӯии кӯҳ оташӣ дид афрӯхта , чунон пиндошт ки шабонеаст ё корвонӣ ки онҷо оташ карда . Бо аҳлу қавм хеш гуфт : амксўо إнӣ онаст норо лаълии отикми минҳои бхбри шумо соъатӣ диранг кунед ва ором гиред то ман биравам ва агар онҷо касеро байнами хабари роҳи Мисри азуи пурсам то моро бар роҳ Миср дорад أўи ҷзўаҳи ман алнор ё порае оташи орм то шумо гарм шавед أўи ҷзўаҳи ъосми бФтҳ ҷим хонду Ҳамзаи бзми ҷиму боқии қроءи бксри ҷиму маънӣ ҳама яксонасту назираи алрбўаҳу алрбўаҳу алрбўаҳ .

مجاهد گفت: موسی مزدوری شعیب بر کاوین دختر ده سال تمام کرد. انگه دو سال دیگر بنزدیک وی مقام کرد و از دختر شعیب او را کودک آمد و بعد از بیست سال که بنزدیک وی مقام کرده بود از وی دستوری خواست تا با مصر شود، بزیارت مادر و برادر و خواهر. چون از شعیب دستوری یافت اهل و عیال و گوسفندان فرا پیش کرد و رفت. اینست که ربّ العالمین گفت: وَ سارَ بِأَهْلِهِ و روزگار زمستان بود موسی با اهل و عیال بر راه ایستاد و اهل وی بار داشت و زادن نزدیک بود موسی راه نمیدانست همی سر در نهاد در بیابان تا بجانب طور سینا افتاد از راه مصر بگشته شب تاریک پیش آمد و باد و باران و صاعقه و سرمای سخت، گوسفندان در بیابان پراکنده شده و اهل وی را درد زه خاسته و موسی در میان متحیّر مانده طلب آتش کرد و آتش‌زنه آتش نداد آخر بجانب طور نگه کرد و آتش دید اینست که ربّ العالمین گفت آنَسَ مِنْ جانِبِ الطُّورِ ناراً از سوی کوه آتشی دید افروخته، چنان پنداشت که شبانی است یا کاروانی که آنجا آتش کرده. با اهل و قوم خویش گفت: امْکُثُوا إِنِّی آنَسْتُ ناراً لَعَلِّی آتِیکُمْ مِنْها بِخَبَرٍ شما ساعتی درنگ کنید و آرام گیرید تا من بروم و اگر آنجا کسی را بینم خبر راه مصر ازو پرسم تا ما را بر راه مصر دارد أَوْ جَذْوَةٍ مِنَ النَّارِ یا پاره‌ای آتش آرم تا شما گرم شوید أَوْ جَذْوَةٍ عاصم بفتح جیم خواند و حمزه بضم جیم و باقی قرّاء بکسر جیم و معنی همه یکسانست و نظیره الرّبوة و الرّبوة و الرّبوة.

Қоли алмбрди алҷзўаҳи алқтъаҳи алъзимаҳи ман алҳтби алмҳтрқу баъзаи мо лами иштъли Фозои аштъли Фҳии шаҳобу қбсу алостлоءи алтдФؤи болслоу ҳўи алнор яксар алсоду иФтҳ , ФолФтҳи болқсру азои касрати муддату асли алклмаҳи аллзўм .

قال المبرد الجذوة القطعة العظیمة من الحطب المحترق و بعضه ما لم یشتعل فاذا اشتعل فهی شهاب و قبس و الاصطلاء التدفّؤ بالصّلا و هو النّار یکسر الصّاد و یفتح، فالفتح بالقصر و اذا کسرت مدّت و اصل الکلمة اللزوم.

Флмои أтоҳои навадӣ ман шотии алўоди алأимн , алшотии алшту ҳўи шФири алўодӣ ,у алоимни азои рддтаҳи илои алшотии Фҳўи ман алимин яъне ани ямини Мӯсоу азои рддтаҳи илои алўодии Фҳўи ман алимни фии албқъаҳи алмборкаҳи албқъаҳи алқтъаҳи ман алмкон ва баракатҳо ани аллоҳи ъзу ҷли кулами фӣҳо Мӯсоу баъса минҳо набиё ман алшҷраҳ яъне ман тлқоءи алшҷраҳи ман ноҳитҳо ,у алшҷраҳи алзитўну қили алъўсҷ ,у қили алсдраҳ ,у қили алъноб ,у канти бақиятаи илои аҳди ҳзаҳи аломаҳи أн ё Мӯсо яъне навадӣ бон ё Мӯсои إнии أнои аллоҳи алзии нодитку дъўтки босмку анои раби алхлоӣқи аҷмъин . Ва ҳозои аввали каломаи лмўсӣ .

فَلَمَّا أَتاها نُودِیَ مِنْ شاطِئِ الْوادِ الْأَیْمَنِ، الشاطئ الشط و هو شفیر الوادی، و الایمن اذا رددته الی الشاطی فهو من الیمین یعنی عن یمین موسی و اذا رددته الی الوادی فهو من الیمن فِی الْبُقْعَةِ الْمُبارَکَةِ البقعة القطعة من المکان و برکتها انّ اللَّه عزّ و جلّ کلّم فیها موسی و بعثه منها نبیّا من الشجرة یعنی من تلقاء الشّجرة من ناحیتها، و الشجرة الزیتون و قیل العوسج، و قیل السّدرة، و قیل العنّاب، و کانت بقیت الی عهد هذه الامّة أَنْ یا مُوسی‌ یعنی نودی بان یا موسی إِنِّی أَنَا اللَّهُ الّذی نادیتک و دعوتک باسمک و انا ربّ الخلائق اجمعین. و هذا اوّل کلامه لموسی.

Ва أни أлқи ъсок яъне навадӣ бони алқи ъсоки Флмои рои алъсои тҳтз эй ттҳрки ҳркаҳи шадида ,у алҷони сғори алҳаёти локинаи асраъи ҳркаҳи ман алсъбону аўҳии аҳтзозо .

وَ أَنْ أَلْقِ عَصاکَ یعنی نودی بان الق عصاک فلما رای العصا تهتزّ ای تتحرک حرکة شدیدة، و الجانّ صغار الحیّات لکنّه اسرع حرکة من الثّعبان و اوحی اهتزازا.

Ва кони ҳиаҳи Мӯсои събонои ъзимои фии ҳркаҳи алҷони Фоқблти наҳви Мӯсои Фўлии Мӯсои ҳорбои хўФои минҳоу лами иъқб эй лами ирҷъу лами илтФт . Қоли Алхалӣли ақаб эй рҷъи алии ақабау ҳўи мؤхри алқдми Фқоли аллоҳи лмўсии арҷъи илои мконку асбти إнки ман аломнин . Ман ани инолки зарар ӯ макрӯҳу қили маъноаи анки ман алмрслини лқўлаҳ : лои ихоФи лдии алмрслўн .

و کان حیّة موسی ثعبانا عظیما فی حرکة الجانّ فاقبلت نحو موسی فولّی موسی هاربا خوفا منها و لم یعقّب ای لم یرجع و لم یلتفت. قال الخلیل عقّب ای رجع علی عقبه و هو مؤخّر القدم فقال اللَّه لموسی ارجع الی مکانک و اثبت إِنَّکَ مِنَ الْآمِنِینَ. من ان ینالک ضرر او مکروه و قیل معناه انّک من المرسلین لقوله: لا یَخافُ لَدَیَّ الْمُرْسَلُونَ.

Аслки ядаки фии ҷибк эй адхли ядаки фии ҷибки ман ҷониби алсдр ва манеҳ қавла : мо слккми фии сқри тхрҷи бизоءи машриқаи мзиӣаҳи колшии ءи алأбизи лҳои шуъоъи кшъоъи алшмс . Ва қади ҷаъли аллоҳи фии ядаи ман алнўр мисли мо фии алшмсу алқмри ман ғайри сӯъ эй ман ғайри айб ӯ брс . Ва азмми إлики ҷноҳки ман алрҳби бФтҳи алроءу алҳоءи ҳиҷозӣу басарӣу воФқҳми ҳФси алии фатҳи алроءи вҳдҳои албоқўни бзми алроءу искони алҳоء ва кулҳо луғоти бмънии алхўФу алФрқ .

اسْلُکْ یَدَکَ فِی جَیْبِکَ ای ادخل یدک فی جیبک من جانب الصّدر و منه قوله: ما سَلَکَکُمْ فِی سَقَرَ تَخْرُجْ بَیْضاءَ مشرقة مضیئة کالشّی‌ء الأبیض لها شعاع کشعاع الشّمس. و قد جعل اللَّه فی یده من النّور مثل ما فی الشمس و القمر مِنْ غَیْرِ سُوءٍ ای من غیر عیب او برص. وَ اضْمُمْ إِلَیْکَ جَناحَکَ مِنَ الرَّهْبِ بفتح الرّاء و الهاء حجازی و بصری و وافقهم حفص علی فتح الرّاء وحدها الباقون بضمّ الرّاء و اسکان الهاء و کلّها لغات بمعنی الخوف و الفرق.

Қоли алзҷоҷ : алҷноҳи ҳоҳнои алъзду фии алкломи тақдиму таъхири таъвила :у азмми алики ҷноҳк эй ъздки Фодхли ядаки фии ҷибки клмои рҳбти ҷборои фии ъмрк ,у қили лмои алқии Асоаи хоФи Фбсти ҷиноҳа яъне ядаи колмтқии баҳоу ҳўи мавҷӯди фии одоти аннос . Фқили ?лаи зми мо бсттаҳи ман ядаки хўФои алии нФск ва ?илед азои бастати сорти колҷноҳи алмбсўтаҳ ,у идои алонсони ҷноҳоаҳ ,у ҷноҳои алтири идоаҳ . Ва қили алрҳби алкми блғаҳи ҳмир , эй азмми алики ядаку ахрҷаҳи ман алкм , лонаи тановули алъсоу ядаи фӣ кама . Ва қили маъноаи азои ҳолки амри ядак ва мотарӣ ман шуъоъҳо Фодхлҳои фии ҷибки тъди илои ҳолатҳо алаввалӣ .

قال الزّجاج: الجناح هاهنا العضد و فی الکلام تقدیم و تأخیر تأویله: و اضمم الیک جناحک ای عضدک فادخل یدک فی جیبک کلّما رهبت جبارا فی عمرک، و قیل لمّا القی عصاه خاف فبسط جناحه یعنی یده کالمتّقی بها و هو موجود فی عادات النّاس. فقیل له ضمّ ما بسطته من یدک خوفا علی نفسک و الید اذا بسطت صارت کالجناح المبسوطة، و یدا الانسان جناحاه، و جناحا الطیر یداه. و قیل الرّهب الکم بلغة حمیر، ای اضمم الیک یدک و اخرجه من الکم، لانّه تناول العصا و یده فی کمّه. و قیل معناه اذا هالک امر یدک و ما تری من شعاعها فادخلها فی جیبک تعد الی حالتها الاولی.

Қоли ибни аббоси мо ман аҳади идхлаҳи руъби баъди Мӯсои сами идхли ядаи Физъҳои алии садраи алои зҳби анҳу алръб , Фзонки қрأи ибни касӣру абӯи Амри бтшдиди алнўну ҳўи тсниаҳи злку қрأи албоқўни болтхФиФу ҳўи тсниаҳи зок ,у алнўни алмшддаҳи бадали алломи фии злку маънии алоиаҳ : Фзонки аллзони ариткҳмо ман ?иледу алъсои ҳаҷатони ман рбки тдлони алхлқи алии саҳаи нбўтки Фомзи бҳмои илои фиръавну алошроФи ман ҷунудау адъҳми илои тавҳиди аллоҳу тоъатаи إнҳми конўои қўмои фосиқин кофарин .

قال ابن عباس ما من احد یدخله رعب بعد موسی ثمّ یدخل یده فیضعها علی صدره الّا ذهب عنه الرّعب، فَذانِکَ قرأ ابن کثیر و ابو عمرو بتشدید النّون و هو تثنیة ذلک و قرأ الباقون بالتخفیف و هو تثنیة ذاک، و النّون المشدّدة بدل اللام فی ذلک و معنی الایة: فذانّک اللّذان اریتکهما من الید و العصا حجتان من ربّک تدلان الخلق علی صحة نبوّتک فامض بهما الی فرعون و الاشراف من جنوده و ادعهم الی توحید اللَّه و طاعته إِنَّهُمْ کانُوا قَوْماً فاسِقِینَ کافرین.

Қоли раби إнӣ қатлат манеҳам наФасо яъне алқбтии ФأхоФи أни иқтлўн ба қўдо , ?ераади ани иърФи моли амраи маъаи фиръавн .

قالَ رَبِّ إِنِّی قَتَلْتُ مِنْهُمْ نَفْساً یعنی القبطی فَأَخافُ أَنْ یَقْتُلُونِ به قودا، اراد ان یعرف مآل امره مع فرعون.

Ва أхии ҳорӯни ҳўи أФсҳи манӣ лсоно эй атлқи лсонои болбёну злки ллҳбсаҳи алтии канти фии лисонаи алтии тмнъаҳи ани аътоءи албёни ҳуққаи Фأрслаҳи маъаии рдءои қрأи нофеъи радои тарки ҳамзаи тлбои ллхФаҳ ,у алрдءи алмъини иқоли рдأтаҳи алии амри кзо эй аънтаҳи исдқнии қроءаҳи алъомаҳи болҷзми алии ҷавоби аламру рафъаи ъосму Ҳамзаи алии ани икўн мавзеа насабо алии улҳол , эй арслаҳи маъаии рдءои мсдқои лии шоҳдои лии алии ҳқиқаҳи амре . إнии أхоФи أни икзбўн эй ахшии ани ирдўои каломӣу лои иқблўои манӣ даъватӣ .

وَ أَخِی هارُونُ هُوَ أَفْصَحُ مِنِّی لِساناً ای اطلق لسانا بالبیان و ذلک للحبسة الّتی کانت فی لسانه الّتی تمنعه عن اعطاء البیان حقّه فَأَرْسِلْهُ مَعِی رِدْءاً قرأ نافع ردا ترک همزه طلبا للخفّة، و الرّدء المعین یقال ردأته علی امر کذا ای اعنته یُصَدِّقُنِی قراءة العامّة بالجزم علی جواب الامر و رفعه عاصم و حمزة علی ان یکون موضعه نصبا علی الحال، ای ارسله معی ردءا مصدّقا لی شاهدا لی علی حقیقة امری. إِنِّی أَخافُ أَنْ یُکَذِّبُونِ ای اخشی ان یردّوا کلامی و لا یقبلوا منّی دعوتی.

Қоли синнашади ъздки бأхики ҳозои ҷавоби қавла : ашдд ба أзрӣу алъзди алқўаҳ , иқол : ъздаҳу ъоздаҳи азои аъонау қувоау тқўли фалони ъздӣу ядӣ ва манеҳ қавли расӯл ( с ) ва ҳам яди алии ман сўоҳм , ва наҷаъл лкмои слтонои алслтони алҳҷаҳи самят ба лонаи истнир ба алҳақ ман алботл ,у саммии алзити слитои лшдаҳи зўءи Сироҷа . Ва қили алслтони ҳоҳнои руъби фии қалби фиръавни имнъаҳи ани илоҳами бқтлҳмо ӯ азоҳмои Флои ислўни إликмои ин ҷавоб онаст ки гуфтанд : إннои нхоФи أни иФрти ълинои أўи أни итғии сухани ӣнҷои тамоми гашти он гуҳ ибтидо кунад гуяд : боётнои أнтмо ва ман атбъкмои алғолбўни ӣнҷои тақдим ва таъхираст . Яъне антмо ва ман атбъкмои боётнои алғолбўн ва раво бошад ки боётнои муттасил буд ба наҷаъл алии тақдир : ва наҷаъл лкмои боётнои слтонои Флои ислўни аликмо . эй ва наҷаъл лкмои ҳаҷаи долаи алии алнбўаҳи боётно эй болъсо ва ?иледу соири алоёт . Сами қоли мбтдءои أнтмо ва ман атбъкмои алғолбўн . Мӯсои он шаб ки аз давр оташ дид аёлро гуфт : амксўо إнӣ онаст норо эшонро бгзошт ва рӯй бар сӯии оташи ниҳод . Водии муқаддас буд номи он тўӣу баробари он кӯҳи зубайр буд он кӯҳ ки тавр сино гӯйанд . Ва қавмӣ гӯйанд зубайри дигар буду таври синои дигар , зубайри он кӯҳ буд ки онро таҷаллӣ афтоду пораи пораи гашту таври синои он кӯҳ буд ки Мӯсо бар он бо ҳақи субҳонау таъолӣ муноҷот кард Мӯсо чун бнздики он дарахт расед нур дид бар дарахт аммо бичишам Мӯсо оташ менамӯд Мӯсои бшкўҳид аз он дарахти дили танги гашт ва мутаҳайир монад пушти бсоқи дарахти бози ниҳод , Нидо шунид ки ё Мӯсо ё Мӯсо . Мӯсо гуфт : ман алзии иклмнӣ ? кист ки бо ман сухан мегуяд ва маро мехонд Нидо омад ки : إнии أнои аллоҳи раб Алъоламин ҳамонаст ки онҷо гуфт : إнии أнои рбк Фохлъ наалейк гуфтаанд ки раби алъзаҳ ӯро аз баҳр адаб фармуд ки наълин берун кун ки на раво бошад пеши меҳтарон рафтан бо наълин азинҷост ки пеши подшоҳон бо наълин нараванд . Ҳамон шаб буд ки раб Алъоламин гуфт : ва мо тлки биминк ё Мӯсои аллоҳ таъолӣ донист ки Мӯсо ҳаме донад ки он Асоаст локин аз баҳр он пурсед то Мӯсои бзбон хеш бигӯед ки ин Асоӣ манаст ва аз он чаҳ чиз ояд то агар Мӯсо аз он Асои чизе дигар бинад донад ки он қудрат худовандаст ҷли ҷалола . Пас дигари бора Нидо омад ки أлқи ъсок Асо бияфкан , Мӯсо Асо бияфканад . Мори гашт Мӯсо битарседу роҳ гурез гирифт . Раб Алъоламин гуфт : ё Мӯсои أқблу лои тхФи إнки ман аломнин ҳамонаст ки онҷо гуфт : хзҳоу лои тхФи снъидҳои сиратҳо алأўлии пас дигари бора Нидо омад ки аслки ядаки фии ҷибки тхрҷи бизоء ё Мӯсои дасти бҷиби пероҳан андар кун ва бар синаи хеш на то сипеду равшан берун ояд . Мӯсои дасти бҷиби пероҳан андар кард берун оварад ҳам чун офтоби нури азу ҳаме тофт . Мӯсоро яқин шуд он гуҳ ки он набувватасту пайғомбарӣ ки ӯро дуруст ҳаме шавад . Пас раби Алъоламин ӯро пайғом дод гуфт сӯии фиръавни шӯу пайғоми мо бова гузори чунон ки гуфт : азҳби إлии фиръавни إнаҳи тғӣ ва ин Асоу яди Байзо ҳар ду туро ҳуҷҷатаст бар дурустии набуввату пайғоми расонӣдани мо , инаст ки раб Алъоламин гуфт : Фзонки бурҳонони ман рбки إлии фиръавну млоӣаҳ . Мӯсо чун бидонаст ки ӯ пайғомбараст ва бар фиръавн мебояд шуд ҳоҷати хост , гуфт : раби ашрҳи лии садрӣу исри лии أмрии раби Алъоламин ҳоҷати ваии чунон ки хост то охири ояти ҳама раво карду Мӯсои порае тунд буд ва низ он тундӣу тезӣ аз ваии бардошт ва ӯро гиромӣ карду брсолти сӯй фиръавн фиристод . Мӯсои ҳоҷатии дигар хост гуфт : раби إнӣ қатлат манеҳам наФасо ФأхоФи أни иқтлўну أхии ҳорӯни ҳўи أФсҳи манӣ лсонои Фأрслаҳи маъаии рдءои исдқнӣ .

قالَ سَنَشُدُّ عَضُدَکَ بِأَخِیکَ هذا جواب قوله: اشْدُدْ بِهِ أَزْرِی و العضد القوة، یقال: عضده و عاضده اذا اعانه و قوّاه و تقول فلان عضدی و یدی و منه‌ قول رسول (ص) و هم ید علی من سواهم‌، وَ نَجْعَلُ لَکُما سُلْطاناً السّلطان الحجة سمّیت به لانّه یستنیر به الحق من الباطل، و سمّی الزّیت سلیطا لشدّة ضوء سراجه. و قیل السّلطان هاهنا رعب فی قلب فرعون یمنعه عن الهمّ بقتلهما او اذاهما فَلا یَصِلُونَ إِلَیْکُما این جواب آنست که گفتند: إِنَّنا نَخافُ أَنْ یَفْرُطَ عَلَیْنا أَوْ أَنْ یَطْغی‌ سخن اینجا تمام گشت آن گه ابتدا کند گوید: بِآیاتِنا أَنْتُما وَ مَنِ اتَّبَعَکُمَا الْغالِبُونَ اینجا تقدیم و تأخیر است. یعنی انتما و من اتّبعکما بآیاتنا الغالبون و روا باشد که بآیاتنا متّصل بود به نجعل علی تقدیر: و نجعل لکما بآیاتنا سلطانا فلا یصلون الیکما. ای و نجعل لکما حجة دالّة علی النّبوّة بآیاتنا ای بالعصا و الید و سائر الآیات. ثمّ قال مبتدءا أَنْتُما وَ مَنِ اتَّبَعَکُمَا الْغالِبُونَ‌. موسی آن شب که از دور آتش دید عیال را گفت: امْکُثُوا إِنِّی آنَسْتُ ناراً ایشان را بگذاشت و روی بر سوی آتش نهاد. وادی مقدّس بود نام آن طوی و برابر آن کوه زبیر بود آن کوه که طور سینا گویند. و قومی گویند زبیر دیگر بود و طور سینا دیگر، زبیر آن کوه بود که آن را تجلّی افتاد و پاره پاره گشت و طور سینا آن کوه بود که موسی بر آن با حق سبحانه و تعالی مناجات کرد موسی چون بنزدیک آن درخت رسید نور دید بر درخت امّا بچشم موسی آتش مینمود موسی بشکوهید از آن درخت دل تنگ گشت و متحیّر ماند پشت بساق درخت باز نهاد، ندا شنید که یا موسی یا موسی. موسی گفت: من الّذی یکلّمنی؟ کیست که با من سخن میگوید و مرا میخواند ندا آمد که: إِنِّی أَنَا اللَّهُ رَبُّ الْعالَمِینَ همانست که آنجا گفت: إِنِّی أَنَا رَبُّکَ فَاخْلَعْ نَعْلَیْکَ گفته‌اند که ربّ العزه او را از بهر ادب فرمود که نعلین بیرون کن که نه روا باشد پیش مهتران رفتن با نعلین ازینجاست که پیش پادشاهان با نعلین نروند. همان شب بود که ربّ العالمین گفت: وَ ما تِلْکَ بِیَمِینِکَ یا مُوسی‌ اللَّه تعالی دانست که موسی همی داند که آن عصا است لکن از بهر آن پرسید تا موسی بزبان خویش بگوید که این عصای منست و از آن چه چیز آید تا اگر موسی از آن عصا چیزی دیگر بیند داند که آن قدرت خداوند است جلّ جلاله. پس دیگر باره ندا آمد که أَلْقِ عَصاکَ عصا بیفکن، موسی عصا بیفکند. مار گشت موسی بترسید و راه گریز گرفت. ربّ العالمین گفت: یا مُوسی‌ أَقْبِلْ وَ لا تَخَفْ إِنَّکَ مِنَ الْآمِنِینَ همانست که آنجا گفت: خُذْها وَ لا تَخَفْ سَنُعِیدُها سِیرَتَهَا الْأُولی‌ پس دیگر باره ندا آمد که اسْلُکْ یَدَکَ فِی جَیْبِکَ تَخْرُجْ بَیْضاءَ یا موسی دست بجیب پیراهن اندر کن و بر سینه خویش نه تا سپید و روشن بیرون آید. موسی دست بجیب پیراهن اندر کرد بیرون آورد هم چون آفتاب نور ازو همی تافت. موسی را یقین شد آن گه که آن نبوّت است و پیغامبری که او را درست همی شود. پس ربّ العالمین او را پیغام داد گفت سوی فرعون شو و پیغام ما باو گزار چنان که گفت: اذْهَبْ إِلی‌ فِرْعَوْنَ إِنَّهُ طَغی‌ و این عصا و ید بیضا هر دو ترا حجّت است بر درستی نبوّت و پیغام رسانیدن ما، اینست که ربّ العالمین گفت: فَذانِکَ بُرْهانانِ مِنْ رَبِّکَ إِلی‌ فِرْعَوْنَ وَ مَلَائِهِ. موسی چون بدانست که او پیغامبر است و بر فرعون می‌باید شد حاجت خواست، گفت: رَبِّ اشْرَحْ لِی صَدْرِی وَ یَسِّرْ لِی أَمْرِی رب العالمین حاجت وی چنان که خواست تا آخر آیت همه روا کرد و موسی پاره‌ای تند بود و نیز آن تندی و تیزی از وی برداشت و او را گرامی کرد و برسالت سوی فرعون فرستاد. موسی حاجتی دیگر خواست گفت: رَبِّ إِنِّی قَتَلْتُ مِنْهُمْ نَفْساً فَأَخافُ أَنْ یَقْتُلُونِ وَ أَخِی هارُونُ هُوَ أَفْصَحُ مِنِّی لِساناً فَأَرْسِلْهُ مَعِی رِدْءاً یُصَدِّقُنِی.

Раби Алъоламин ҳоҷати вай раво карду ҳорӯнро пайғомбарӣ дод ва бо ӯ ёр кард чунон ки гуфт : синнашади ъздки бأхик ва наҷаъл лкмои слтонои Флои ислўни إликмо . Чун ин муноҷот тамом шуд раби Алъоламин ӯро бозгардонед .

رب العالمین حاجت وی روا کرد و هارون را پیغامبری داد و با او یار کرد چنان که گفت: سَنَشُدُّ عَضُدَکَ بِأَخِیکَ وَ نَجْعَلُ لَکُما سُلْطاناً فَلا یَصِلُونَ إِلَیْکُما. چون این مناجات تمام شد ربّ العالمین او را بازگردانید.

Хилофаст миёни уламо ки Мӯсои он гуҳи пеши аёл боз шуд ё ҳам аз онҷо бмср рафт сӯии фиръавн ? қавмӣ гуфтанд ҳам аз онҷои сӯй Миср шуду аҳлу аёлро дар он биёбони бгзошт . Сӣ рӯз дар он биёбони миёни мадин ва Миср бимонаданд , танҳо духтари Шуайб буд ва ду фарзанди Мӯсо ва он гӯсфандон . Охири баъд аз сӣ рӯзи шабоне боишон бигузашту духтари Шуайбро дид ва ӯро шинохти дилтанг ва андўҳгн нишаста ва мегиряд . Он шубони эшонро дар пеш кард ва бо мадин баради пеши Шуайб . Ва қавмӣ гуфтанд Мӯсо чун аз муноҷот фориғ шуд ҳамон шаби бнздики аҳлу аёл боз рафт , аёли вай ӯро гуфт оташ оварадӣ ?

خلافست میان علما که موسی آن گه پیش عیال باز شد یا هم از آنجا بمصر رفت سوی فرعون؟ قومی گفتند هم از آنجا سوی مصر شد و اهل و عیال را در آن بیابان بگذاشت. سی روز در آن بیابان میان مدین و مصر بماندند، تنها دختر شعیب بود و دو فرزند موسی و آن گوسفندان. آخر بعد از سی روز شبانی بایشان بگذشت و دختر شعیب را دید و او را شناخت دلتنگ و اندوهگن نشسته و میگرید. آن شبان ایشان را در پیش کرد و با مدین برد پیش شعیب. و قومی گفتند موسی چون از مناجات فارغ شد همان شب بنزدیک اهل و عیال باز رفت، عیال وی او را گفت آتش آوردی؟

Мӯсо гуфт ман баталаб оташ шудам нур оварадаму пайғомбарӣу каромати худованди ҷли ҷалола . Он гуҳи бархестанд ва рӯй бмср ниҳоданд чун бадари шаҳри Мисри расиданди вақти шабонгоҳ буд Мӯсои фарзандону аёлу гӯсфандони бадари Миср ҷое фурӯ оварад ва худ танҳо дар Миср рафт бар мисоли шабоне то бахонаи модар . Вонгаҳи модараши зинда буду бародару хоҳар аммо падараши рафта буд аз дунё . Мӯсои бадар сарой расед намози шом буд ва эшон таом дар пеши ниҳода ва мехӯрданд . Мӯсо овоз дод ки ман яке ғарибами марои имшаб сипанҷ диҳед бғрбти андар .

موسی گفت من بطلب آتش شدم نور آوردم و پیغامبری و کرامت خداوند جلّ جلاله. آن گه برخاستند و روی بمصر نهادند چون بدر شهر مصر رسیدند وقت شبانگاه بود موسی فرزندان و عیال و گوسفندان بدر مصر جایی فرو آورد و خود تنها در مصر رفت بر مثال شبانی تا بخانه مادر. وانگه مادرش زنده بود و برادر و خواهر اما پدرش رفته بود از دنیا. موسی بدر سرای رسید نماز شام بود و ایشان طعام در پیش نهاده و می خوردند. موسی آواز داد که من یکی غریبم مرا امشب سپنج دهید بغربت اندر.

Модараш гуфт мари ҳорӯнро ки ин ғарибро сипанҷ бояд дод то магар касе бғрбти андари писари моро сипанҷ диҳад . Мӯсоро бахона андар овараданду таоми пеш вай ниҳоданд ва ӯро менашнохтанд . Чун Мӯсои фаро сухан омад модар ӯро бишнохт ва ӯро дар канор гирифт ва бисёр бигирист . Пас Мӯсо гуфт мари ҳорӯнро ки худои ъзу ҷли моро пайғомбарӣ дод ва ҳар дуро фармӯда ки пеш фиръавн рӯем ва ӯро биллоҳи ҷли ҷалола даъват кунем .

مادرش گفت مر هارون را که این غریب را سپنج باید داد تا مگر کسی بغربت اندر پسر ما را سپنج دهد. موسی را بخانه اندر آوردند و طعام پیش وی نهادند و او را می نشناختند. چون موسی فرا سخن آمد مادر او را بشناخت و او را در کنار گرفت و بسیار بگریست. پس موسی گفت مر هارون را که خدای عزّ و جلّ ما را پیغامبری داد و هر دو را فرموده که پیش فرعون رویم و او را باللّه جلّ جلاله دعوت کنیم.

Ҳорӯн гуфт смъоу тоъаҳи ллаҳи ъзу ҷл . Модар гуфт май тарсам ки ӯ шуморо ҳар ду бикашад ки ӯ ҷабборӣ тоғӣаст . Эшон гуфтанд аллоҳи таъолии моро фармӯда ва ӯ худ моро нигаҳ дорад ва эмин гирданд . Пас Мӯсоу ҳорӯни дигар рӯз бирафтанд бадари сарои фиръавн . Гуруҳе гӯйанд ки ҳамон соъат бор ёфтанд ва пайғом гузорданад ва гуруҳе гуфтанд ки то як сол бор наёфтанду тамомии ин қиссаи ҷойҳо пароканда гуфтаему шарҳ он додау аллоҳи аълам .

هارون گفت سمعا و طاعة للَّه عزّ و جلّ. مادر گفت می‌ترسم که او شما را هر دو بکشد که او جبّاری طاغی است. ایشان گفتند اللَّه تعالی ما را فرموده و او خود ما را نگه دارد و ایمن گرداند. پس موسی و هارون دیگر روز برفتند بدر سرای فرعون. گروهی گویند که همان ساعت بار یافتند و پیغام گزاردند و گروهی گفتند که تا یک سال بار نیافتند و تمامی این قصّه جایها پراکنده گفته‌ایم و شرح آن داده و اللَّه اعلم.

Флмои ҷоءҳми Мӯсои боётно яъне ?иледу алъсоу соири алоёти алтсъи байнот эй возеҳоти долаи алии саҳаи амрҳмои бтўҳиди аллоҳу халъи алкФру алдхўли фии тоъатау кони ҷавобау ҷавоби қавмаи ани қолўои мо ҳозои إлои саҳари мФтрии аФтритаҳи ман тлқоءи нФск ва мо смънои бҳзо эй ано лам насамъ бмсли мо тдъўнои илайҳи ман алтўҳиду алрсолаҳу алнбўаҳи фии мазоҳиби обоӣнои алаввалин аллазӣнаи дрҷўои қблно . Ва қили маъноаи мо блғнои ани аҳади ман обоӣнои анҳми аҷобўои алрсл . Ва қили анмои қолўои ҳозои алқўли лтўли алФтраҳу нисёни алъҳд . Ва қили анмои қолўои злки ҷҳўдои комаи қоли аллоҳи таъолӣ :у ҷҳдўои баҳоу астиқнтҳои أнФсҳми злмоу ълўо .

فَلَمَّا جاءَهُمْ مُوسی‌ بِآیاتِنا یعنی الید و العصا و سایر الآیات التسع بَیِّناتٍ ای واضحات دالّة علی صحّة امرهما بتوحید اللَّه و خلع الکفر و الدّخول فی طاعته و کان جوابه و جواب قومه ان قالُوا ما هذا إِلَّا سِحْرٌ مُفْتَریً افتریته من تلقاء نفسک وَ ما سَمِعْنا بِهذا ای انّا لم نسمع بمثل ما تدعونا الیه من التّوحید و الرّسالة و النبوّة فی مذاهب آبائنا الاوّلین الّذین درجوا قبلنا. و قیل معناه ما بلغنا عن احد من آبائنا انّهم اجابوا الرّسل. و قیل انّما قالوا هذا القول لطول الفترة و نسیان العهد. و قیل انّما قالوا ذلک جحودا کما قال اللَّه تعالی: وَ جَحَدُوا بِها وَ اسْتَیْقَنَتْها أَنْفُسُهُمْ ظُلْماً وَ عُلُوًّا.

Ва қоли Мӯсои қрأи ?маккеии бғир ваову кзлки ҳўи фии мсоҳФҳм , эй қоли Мӯсои ҷўобои ?лаами ани қўлҳм : мо смънои бҳзои фии обоӣнои алأўлин , эй рабии аълами болонбёءи қблно . Ва қили маъноаи рабии أълм бе ани алзии ҷӣт ба ман ъндаҳу бомраҳ , эй ҳўи аълами бзлки мнкми ҳайси нсбтмўнии илои алкзбу алсҳр , ва ман ткўни ?лаи оқибаи ?илдор .

وَ قالَ مُوسی‌ قرأ مکی بغیر واو و کذلک هو فی مصاحفهم، ای قال موسی جوابا لهم عن قولهم: ما سَمِعْنا بِهذا فِی آبائِنَا الْأَوَّلِینَ، ای ربّی اعلم بالانبیاء قبلنا. و قیل معناه رَبِّی أَعْلَمُ بی انّ الّذی جئت به من عنده و بامره، ای هو اعلم بذلک منکم حیث نسبتمونی الی الکذب و السّحر، وَ مَنْ تَکُونُ لَهُ عاقِبَةُ الدَّارِ.

Қрأи Ҳамзау алксоӣӣ ва ман икўни болёء , эйу ҳўи аълами бмни тсири ?лаи алҷнаҳи дороу мстқрои фии оқибаи амра , إнаҳи лои иФлҳи алзолмўн эй лои йенҷуи ман уқобаи фии алохраҳу лои иФўзи бсўобаҳи фӣҳо алкоФрўн , золмўни лонФсҳми боҳлокҳои фии алкФру алткзиб .

قرأ حمزة و الکسائی و من یکون بالیاء، ای و هو اعلم بمن تصیر له الجنّة دارا و مستقرّا فی عاقبة امره، إِنَّهُ لا یُفْلِحُ الظَّالِمُونَ ای لا ینجو من عقابه فی الآخرة و لا یفوز بثوابه فیها الکافرون، ظالمون لانفسهم باهلاکها فی الکفر و التّکذیب.

Ва қол фиръавн ъанд злки лошроФи ҷунудау қавмаи ман алқбти лсти аълами лаками рибои сўоӣу лои ?илҳо ғайриӣ Флои тғтрўои бмўсӣу саҳарау лои тқблўои дайна . Ва ёҳомон аўқди лии алии алтин норо тҷълаҳи мтбўхо . Қили ани фиръавни ҳўи алзии амри авлои ботхози алоҷри Фоҷъли лии срҳо эй қсрои ъолёи фии алҳўоءи лаълии أтлъи إлии إлаҳи Мӯсоу إнии лأзнаҳ эй лои ҳасби Мӯсои ман алкозбини бмои иқўли ани фии алсмоءи ?илҳо . Қили ?ераади бзлки аиҳоам заъфаи қавмаи ани алзии идъўи илайҳи Мӯсои мавсули илайҳи мақдӯри алайҳи қоли алҳсни кизби адуи аллоҳи фии қавлаи фии Мӯсои азнаҳи козбои лонаи кони иълми анаи расӯли аллоҳи қоли аллоҳи субҳонау таъолӣ :у ҷҳдўои баҳоу астиқнтҳои أнФсҳми злмоу ълўо . Ва қили ани байни қавла : أнои рбкми алأълӣу байни қавла : мо илмати лаками ман إлаҳ ғайриӣ арбъўни сана .

وَ قالَ فِرْعَوْنُ عند ذلک لاشراف جنوده و قومه من القبط لست اعلم لکم ربّا سوای و لا الها غیری فلا تغتروا بموسی و سحره و لا تقبلوا دینه. و یا هامان اوقد لی علی الطین نارا تجعله مطبوخا. قیل انّ فرعون هو الّذی امر اوّلا باتخاذ الآجر فَاجْعَلْ لِی صَرْحاً ای قصرا عالیا فی الهواء لَعَلِّی أَطَّلِعُ إِلی‌ إِلهِ مُوسی‌ وَ إِنِّی لَأَظُنُّهُ ای لا حسب موسی مِنَ الْکاذِبِینَ بما یقول انّ فی السّماء الها. قیل اراد بذلک ایهام ضعفة قومه انّ الّذی یدعو الیه موسی موصول الیه مقدور علیه قال الحسن کذب عدوّ اللَّه فی قوله فی موسی اظنّه کاذبا لانّه کان یعلم انّه رسول اللَّه قال اللَّه سبحانه و تعالی: وَ جَحَدُوا بِها وَ اسْتَیْقَنَتْها أَنْفُسُهُمْ ظُلْماً وَ عُلُوًّا. و قیل انّ بین قوله: أَنَا رَبُّکُمُ الْأَعْلی‌ و بین قوله: ما عَلِمْتُ لَکُمْ مِنْ إِلهٍ غَیْرِی اربعون سنة.

Асҳоб сайр гуфтанд чун фиръавни вазири худро фармудҳомон ки аз баҳри ман ин қаср бисозҳомон ҷамъ кард устодону коргарон бисёр , гӯйанд ки панҷоҳ ҳазор устод гилгир буданд берун аз коргарону оҷрброну олоту сози он аз чӯбу оҳани ҳамаи бсохтнду бноӣӣ азим бароварданд боҷру гач ,у иртифоъи он чандон бидоданд ки дар ҳамаи дунё монанди он ҳаргиз кас надид ва нишинаду марди қавӣ тоқат надошт ки бар сари он боистодӣ аз бими он ки бод ӯро бабрад аз дарозӣ ки буд бар ҳаво . Раби Алъоламин эшонро фаро он гузошт ки мехост ки эшонро дар он бФтнаҳи афканд чун аз он фориғи гаштанди фиръавн бар сар он шуду тирандозиро фармуд . То бар ҳавои тири андохти он тир боз омад хӯн олуд . Фиръавн гуфт : қади қатлати илоҳи Мӯсо . Пас раби Алъоламин Ҷабраилро фармуд то парии бузад бар он қасри басаи пораи гашти порае блшкр фиръавн афтод ҳазор ҳазор мард дар зери он паст шуд ,у порае бдрё афтоду порае сӯй мағриб афтод .

اصحاب سیر گفتند چون فرعون وزیر خود را فرمود هامان که از بهر من این قصر بساز هامان جمع کرد استادان و کارگران بسیار، گویند که پنجاه هزار استاد گلگیر بودند بیرون از کارگران و آجربران و آلات و ساز آن از چوب و آهن همه بساختند و بنائی عظیم برآوردند بآجر و گچ، و ارتفاع آن چندان بدادند که در همه دنیا مانند آن هرگز کس ندید و نشیند و مرد قوی طاقت نداشت که بر سر آن بایستادی از بیم آن که باد او را ببرد از درازی که بود بر هوا. ربّ العالمین ایشان را فرا آن گذاشت که میخواست که ایشان را در آن بفتنه افکند چون از آن فارغ گشتند فرعون بر سر آن شد و تیراندازی را فرمود. تا بر هوا تیر انداخت آن تیر باز آمد خون آلود. فرعون گفت: قد قتلت اله موسی. پس ربّ العالمین جبرئیل را فرمود تا پرّی بزد بر آن قصر بسه پاره گشت پاره‌ای بلشکر فرعون افتاد هزار هزار مرد در زیر آن پست شد، و پاره‌ای بدریا افتاد و پاره‌ای سوی مغرب افتاد.

Ва асткбри ҳўу ҷунудаи фии алأрз эй тъзми фии арзи Миср ва мо илиҳои бдъўии алолҳиаҳу аломтноъи ман атбоъи алрслу алоямони баҳами бғир алҳақ , яъне бғири ҳақи авҷаби злки болботл . Ва қили албоءи ллҳол эй ғайри муҳиқин ,у знўои أнҳми إлинои лои ирҷъўни ллбъсу алншўр , қрأи нофеъу Ҳамзау алксоӣӣу ёқӯби лои ирҷъўни бФтҳи алёء .

وَ اسْتَکْبَرَ هُوَ وَ جُنُودُهُ فِی الْأَرْضِ ای تعظّم فی ارض مصر و ما یلیها بدعوی الالهیّة و الامتناع من اتّباع الرّسل و الایمان بهم بغیر الحق، یعنی بغیر حقّ اوجب ذلک بالباطل. و قیل الباء للحال ای غیر محقّین، وَ ظَنُّوا أَنَّهُمْ إِلَیْنا لا یُرْجَعُونَ للبعث و النّشور، قرأ نافع و حمزة و الکسائی و یعقوب لا یرجعون بفتح الیاء.

Фأхзноаҳу ҷунудаи Фнбзноҳми алқиноҳми фии албҳр . Қили баҳри қулзум ,у қили ҳўи баҳри ман вроءи Мисри иқоли ?лаи асоФу қили алнил . Фонзр ё Муҳамади бъини қлбку тадаббураи бъқлки тааллуми ани ман куфри биллоҳу кизби русулаи Фмсираҳи илои алҳлоку алнор ,у ҳазари қўмки Фонки Мансури алайҳим .

فَأَخَذْناهُ وَ جُنُودَهُ فَنَبَذْناهُمْ القیناهم فی البحر. قیل بحر قلزم، و قیل هو بحر من وراء مصر یقال له اساف و قیل النیل. فَانْظُرْ یا محمد بعین قلبک و تدبّره بعقلک تعلم انّ من کفر باللّه و کذّب رسله فمصیره الی الهلاک و النّار، و حذّر قومک فانّک منصور علیهم.

Ва ҷълноҳми أӣмаҳ эй ҷълнои фиръавну қавмаи аъиммаи фии алшру алзлоли иқтдии баҳами Фиҳмои Фикўни алайҳими взрҳму визри ман атбъҳми идъўни إлии алнор эй идъўни ман иҷибҳми илои алкФри биллоҳи Фиўрдўнаҳи алнори комаи қоли иқдми қавмаи явми алқёмаҳи Фоўрдҳми алнор . Ва маънии ҷълноҳм эй ҳкмнои бкФрҳми комаи иқоли ҷаъли алқозии Флонои мҷрўҳо , эй ҳукми бҷрҳаҳ .

وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً ای جعلنا فرعون و قومه ائمّة فی الشّر و الضّلال یقتدی بهم فیهما فیکون علیهم وزرهم و وزر من اتّبعهم یَدْعُونَ إِلَی النَّارِ ای یدعون من یجیبهم الی الکفر باللّه فیوردونه النّار کما قال یقدم قومه یوم القیامة فاوردهم النّار. و معنی جَعَلْناهُمْ ای حکمنا بکفرهم کما یقال جعل القاضی فلانا مجروحا، ای حکم بجرحه.

Ва қили маъноаи аълмнокми анҳми أӣмаҳи идъўни إлии алнору явми алқёмаҳи лои инсрўни лои аҳади инсрҳми алии аллоҳи Фирди азобаи анҳуам .

و قیل معناه اعلمناکم انّهم أَئِمَّةً یَدْعُونَ إِلَی النَّارِ وَ یَوْمَ الْقِیامَةِ لا یُنْصَرُونَ لا احد ینصرهم علی اللَّه فیردّ عذابه عنهم.

Ва أтбъноҳми фии ҳзаҳи алднёи лаънае лъноҳми фии алднёи бқўлаҳ : алои лаънаи аллоҳи алии алзолмину бмои амри алмؤмнини бони илънўҳм . Қоли алҳсни ириди боллънаҳи алъзоби алзии ъзбўо ба фии алднёу ҳўи алғрқу злки анҳми лмои аҳлкўои алънўои фаҳми иързўни алии алнори ғдўоу ъшёу явми алқёмаҳи ҳам ман алмқбўҳин . Маъаи аллънаҳ эй ммни иқбҳи аллоҳи хилқатаи бсўоди алўҷўаҳу зарқаи алъиўни кқўлаҳ : ва ҳам фӣҳо колҳўн .

وَ أَتْبَعْناهُمْ فِی هذِهِ الدُّنْیا لَعْنَةً ای لعنّاهم فی الدّنیا بقوله: الا لعنه اللَّه علی‌ الظالمین و بما امر المؤمنین بان یلعنوهم. قال الحسن یرید باللّعنة العذاب الّذی عذّبوا به فی الدّنیا و هو الغرق و ذلک انّهم لمّا اهلکوا العنوا فهم یعرضون علی النّار غدوّا و عشیّا وَ یَوْمَ الْقِیامَةِ هُمْ مِنَ الْمَقْبُوحِینَ. مع اللّعنة ای ممّن یقبح اللَّه خلقته بسواد الوجوه و زرقة العیون کقوله: وَ هُمْ فِیها کالِحُونَ.

Ва лақади отинои Мӯсои алкитоби аўтии Мӯсои алтўроаҳи ман баъди ғарқи фиръавни ҳайни тФрғўои илои алўҳӣу алотбоъу алостъмоли ман баъди мо أҳлкнои алқрўни алأўлии лони фиръавни умри арбаъаи қуруну қили ман баъди мо аҳлкнои фии алднёи болъзоби алқрўни алаввалии қавми Нӯҳу оду самуду қавми иброҳӣму қавми луту қавми Шуайб ва ғайриҳам конўо қабл Мӯсо . Сами қоли бсоӣри ллнос эй фии ҳалоки аломми алхолиаҳи басираи лабании Исроил ва ғайриҳам . Ва қили ҷълнои алтўриаҳ ва мо фӣҳо бсоӣри ллноси истбсрўни баҳои умӯри динҳм .

وَ لَقَدْ آتَیْنا مُوسَی الْکِتابَ اوتی موسی التوراة من بعد غرق فرعون حین تفرّغوا الی الوحی و الاتّباع و الاستعمال مِنْ بَعْدِ ما أَهْلَکْنَا الْقُرُونَ الْأُولی‌ لانّ فرعون عمّر اربعة قرون و قیل من بعد ما اهلکنا فی الدّنیا بالعذاب القرون الاولی قوم نوح و عاد و ثمود و قوم ابراهیم و قوم لوط و قوم شعیب و غیرهم کانوا قبل موسی. ثمّ قال بَصائِرَ لِلنَّاسِ ای فی هلاک الامم الخالیة بصیرة لبنی اسرائیل و غیرهم. و قیل جعلنا التوریة و ما فیها بصائر للناس یستبصرون بها امور دینهم.

Ва албсоӣри алдлоӣлу ҳудо яъне алтўриаҳи ҳудои ман алзлолаҳи лмни амал бау раҳмаи лмни омн ба ман алъзоб . Ва қили раҳма Эй наамма мнои алии ман омни баҳоу амали бмои фӣҳо лълҳми итзкрўни лакии итъзўоу иътбрўо .

و البصائر الدّلائل وَ هُدیً یعنی التوریة هدی من الضّلالة لمن عمل به وَ رَحْمَةً لمن آمن به من العذاب. و قیل رحمة ای نعمة منّا علی من آمن بها و عمل بما فیها لَعَلَّهُمْ یَتَذَکَّرُونَ لکی یتّعظوا و یعتبروا.

Ва ани абии Саиди алхдрии ан алнабӣ ( с ) қол : мо аҳлки аллоҳи ъзу ҷли қўмоу лои қрноу лои ИМАу лои аҳли қарияи бъзоби ман алсмоءи мнзи анзли аллоҳи ъзу ҷли алтўриаҳи ғайри алқриаҳи алтии мсхўои қрдаҳи аи ламтар ани аллоҳи ъзу ҷли қол :у лақади отинои Мӯсои алкитоби ман баъди мо أҳлкнои алқрўни алأўлӣ .

و عن ابی سعید الخدری عن النّبی (ص) قال: ما اهلک اللَّه عز و جل قوما و لا قرنا و لا امة و لا اهل قریة بعذاب من السماء منذ انزل اللَّه عز و جل التوریة غیر القریة التی مسخوا قردة ا لم تر انّ اللَّه عزّ و جلّ قال: وَ لَقَدْ آتَیْنا مُوسَی الْکِتابَ مِنْ بَعْدِ ما أَهْلَکْنَا الْقُرُونَ الْأُولی‌.

Ва қили ани алтўриаҳи аввали китоби нзлти фӣаи алФроӣзу алоҳком .

و قیل انّ التوریة اوّل کتاب نزلت فیه الفرائض و الاحکام.