Ҷумҳӯри муфассирон бар онанд ки ин сӯраи ҷумла ?маккейаст ва аз алӣ ( ъ ) ривоят кардаанд ки миёни Маккау Мадина фурӯ омад , ва гуфтаанд ҳама ?маккейаст магари ду оят :у всинои алإнсони бўолдиаҳу қавла : ва ман анноси ман иқўли омнои биллоҳ . Яҳёи бен салом гуфт ҳама ?маккейаст магари даҳ оят аз аввали сӯра . Ва дарин сӯраи ду оят мансӯхаст : якеу лои тҷодлўои أҳли алкитоби إлои болатии ҳаии أҳсни ин дар шаъни аҳли китоб фурӯ омад пас мансӯхи гашти бойени оят ки дар сӯра алтўбаҳаст : қотлўои аллазӣнаи лои иؤмнўни биллоҳу лои болиўми алохри илои қавла ва ҳам соғрўну ояти дигар :у қолўои луи лои أнзли алайҳи оёти ман рабаи қул إнмо алоёт ъанд аллоҳ , то ӣнҷо муҳкамаст ,у мансӯхи ин қадараст ки :у إнмои أнои нзири мубини боити сайфи мансӯхи гашт . Аммо адади оёту калимоту ҳуруфи ин сӯра гуфтаанд ҳафтод ва на оятаст ва ҳазор ва нуҳсад ва ҳаштод ва як калима , ва чаҳор ҳазор ва сад ва навад ва панҷ ҳарф ва дар фазилати сӯраи абӣ каъб гуяд : қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « ман қрأи сӯраи алънкбўти кони ?лаи ман алоҷри ъушри ҳасаноти баъдади кули алмؤмнину алмноФқин .

جمهور مفسران بر آنند که این سوره جمله مکّی است و از علی (ع) روایت کرده‌اند که میان مکّه و مدینه فرو آمد، و گفته‌اند همه مکّی است مگر دو آیت: وَ وَصَّیْنَا الْإِنْسانَ بِوالِدَیْهِ و قوله: وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ یَقُولُ آمَنَّا بِاللَّهِ. یحیی بن سلام گفت همه مکّی است مگر ده آیت از اوّل سوره. و درین سوره دو آیت منسوخ است: یکی وَ لا تُجادِلُوا أَهْلَ الْکِتابِ إِلَّا بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ این در شأن اهل کتاب فرو آمد پس منسوخ گشت باین آیت که در سورة التوبة است: قاتِلُوا الَّذِینَ لا یُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ لا بِالْیَوْمِ الْآخِرِ الی قوله وَ هُمْ صاغِرُونَ و آیت دیگر: وَ قالُوا لَوْ لا أُنْزِلَ عَلَیْهِ آیاتٌ مِنْ رَبِّهِ قُلْ إِنَّمَا الْآیاتُ عِنْدَ اللَّهِ، تا اینجا محکم است، و منسوخ این قدر است که: وَ إِنَّما أَنَا نَذِیرٌ مُبِینٌ بآیت سیف منسوخ گشت. امّا عدد آیات و کلمات و حروف این سوره گفته‌اند هفتاد و نه آیت است و هزار و نهصد و هشتاد و یک کلمه، و چهار هزار و صد و نود و پنج حرف و در فضیلت سوره ابیّ کعب گوید: قال رسول اللَّه (ص): «من قرأ سورة العنکبوت کان له من الاجر عشر حسنات بعدد کل المؤمنین و المنافقین.

?илами сабақи алкломи фӣау вуқуъи алостФҳоми баъдаи идли алии истиқлолҳо ва инқитоъҳо ъмои баъдҳо фии ҳзаҳи алсўраҳ вағайриҳо ман алсўр .

الم سبق الکلام فیه و وقوع الاستفهام بعده یدلّ علی استقلالها و انقطاعها عمّا بعدها فی هذه السورة و غیرها من السور.

أи ҳасби анноси أни итркўои ҳозои алкломи фии сувараи алостФҳоми локинаи тқриъу тавбих ,у анноси ҳоҳнои асҳоби расӯли аллоҳи аллазӣнаи ҷзъўои ман азии алмшркин ,у алмънии аҳсбўоу знўои ани иҳмлўо ва иқтср манеҳам алии ани иқўлўои омно , эй сдқнои бмои ахбртноу лои имтҳнўни бмои изҳри ҳқиқаҳи аимонҳми ман анвоъи алохтбору алобтлоء , лои исобўни бшдоӣди алднёу азии алмшркин ,у анмои Фтнўои лизҳри алмхлси ман алмноФқу алсодқи ман алкозб .

أَ حَسِبَ النَّاسُ أَنْ یُتْرَکُوا هذا الکلام فی صورة الاستفهام لکنّه تقریع و توبیخ، و الناس هاهنا اصحاب رسول اللَّه الذین جزعوا من اذی المشرکین، و المعنی احسبوا و ظنّوا ان یهملوا و یقتصر منهم علی ان یقولوا آمنّا، ای صدّقنا بما اخبرتنا و لا یمتحنون بما یظهر حقیقة ایمانهم من انواع الاختبار و الابتلاء، لا یصابون بشدائد الدنیا و اذی المشرکین، و انّما فتنوا لیظهر المخلص من المنافق و الصادق من الکاذب.

Ва қили маъноаи азни алмؤмнўни ани иҳмлўои Флои иؤмрўоу лои инҳўоу лои ихтбрўои бшдоӣди алшроӣъи колслоаҳу алсўму алҳҷу алҷҳод . Ва қили лои иФтнўн эй лои иъомлўни муомилаи алмхтбру злки ани аллоҳи таъолии анмои иҷозии ибодаи алии мо изҳр манеҳам лои алии мо иълм манеҳам , Фонҳми анмои истҳқўни алҷзоءи алии касабааму илми аллоҳи лӣси ман касабаам . Ва Фоӣдаҳи ахбори аллоҳи таъолии бҳзои ани иўтни алмклФ нафса алии злки алмҳн , Фозо назул ба аламри кони злки аисри алайҳ .

و قیل معناه اظن المؤمنون ان یهملوا فلا یؤمروا و لا ینهوا و لا یختبروا بشدائد الشرائع کالصّلاة و الصوم و الحج و الجهاد. و قیل لا یُفْتَنُونَ ای لا یعاملون معاملة المختبر و ذلک انّ اللَّه تعالی انّما یجازی عباده علی ما یظهر منهم لا علی ما یعلم منهم، فانّهم انّما یستحقون الجزاء علی کسبهم و علم اللَّه لیس من کسبهم. و فائدة اخبار اللَّه تعالی بهذا ان یوطّن المکلف نفسه علی ذلک المحن، فاذا نزل به الامر کان ذلک ایسر علیه.

Дар сабаби нузули ин ҳар ду оят хилофаст миёни уламои тафсир : шуъабӣ гуфт : қавмӣ буданд дар Маккаи бзоҳр иқрор доданд босалом ва ҳиҷрат накарданд бмдинаҳ то асҳоби расӯл бо эшон навиштанд ки иқрори муҷаррад бо саломи шуморо бакор наёяд , ва напазиранд то он гуҳ ки ҳиҷрат кунеду брсўл худо пайвандед . Эшон бархестанду қасд Мадина карданд . Мушрикони Макка бар паии эшон рафтанд то бар ҳам расиданд ва ҷанг карданд . Қавмӣ аз эшон кушта шуданду қавмии брстнд . Ин ду оят дар шаъни эшон фурӯ омад , ва он оят ки дар сӯра алнҳласт : сами إни рбки ллзини ҳоҷрўои ман баъди мо Фтнўои сами ҷоҳдўоу сбрўои إни рбки ман баъдҳо лғФўри раҳим . Мақотил гуфт дар шаъни мҳҷъи бен абди аллоҳ фурӯ омад , мавлои умри хитоби аввали қтилӣ аз мусулмонони рӯзи бадар ӯ буд , рмоаҳи омири бен алҳзрмии бсҳми Фқтлаҳ . Расӯл худо гуфт он рӯз : « Сайиди алшҳдоءи мҳҷъу ҳўи аввали ман идъии илои боби алҷнаҳи ман ҳзаҳи аломаҳ »

در سبب نزول این هر دو آیت خلافست میان علماء تفسیر: شعبی گفت: قومی بودند در مکه بظاهر اقرار دادند باسلام و هجرت نکردند بمدینه تا اصحاب رسول با ایشان نوشتند که اقرار مجرد با سلام شما را بکار نیاید، و نپذیرند تا آن گه که هجرت کنید و برسول خدا پیوندید. ایشان برخاستند و قصد مدینه کردند. مشرکان مکه بر پی ایشان رفتند تا بر هم رسیدند و جنگ کردند. قومی از ایشان کشته شدند و قومی برستند. این دو آیت در شأن ایشان فرو آمد، و آن آیت که در سورة النحل است: ثُمَّ إِنَّ رَبَّکَ لِلَّذِینَ هاجَرُوا مِنْ بَعْدِ ما فُتِنُوا ثُمَّ جاهَدُوا وَ صَبَرُوا إِنَّ رَبَّکَ مِنْ بَعْدِها لَغَفُورٌ رَحِیمٌ‌. مقاتل گفت در شأن مهجع بن عبد اللَّه فرو آمد، مولی عمر خطاب اوّل قتیلی از مسلمانان روز بدر او بود، رماه عامر بن الحضرمی بسهم فقتله. رسول خدا گفت آن روز: «سید الشهداء مهجع و هو اوّل من یدعی الی باب الجنّة من هذه الامة»

Модару падару аёли вай зорӣ карданд чун хабар боишон расед раби Алъоламин дар шаъни эшон ин оят фиристод ва эшонро хабар кард ки : ночор бмؤмнон расад дар дунёи балоу машаққат дар зоти аллоҳи ҷли ҷалола ва дар кори дайн . Муҷоҳид гуфт дар шаъни аммори ёсир фурӯ омад ки мушрикон ӯро тъзиб мекарданду мирнҷониднд . Пас раби Алъоламин таъзияту таслияти эшонро оят фиристод :у лақади Фтнои аллазӣнаи ман қиблаам боз намӯд ва баён кард ки имтиҳони эшон на чизе бадеъаст , ки худ бо эшон меравад , балки пешинёнро ҳамин буд аз анбиёу муъминон , Фмнҳми ман нашри болмншор ва манеҳам ман қатл . Ва абтлии бнўи Исроили бФръўни факони исўмҳми сӯъи алъзоб . Флиълмни аллоҳи аллазӣнаи сдқўои фии аимонҳму лиълмни алкозбину аллоҳи таъолии олами баҳам қабл алохтбор . Мақотил гуфт : илми ӣнҷои бмънӣ руятасту назири ин дар қуръон фаровонасту қоли бъзҳми маъноаи лиҷозини алсодқини алии садақааму алкозбини алии кзбҳму қили лимизи аллоҳи алсодқини ман алкозбини кқўлаҳ : лимизи аллоҳи алхбиси ман алтиб . Ва қили нзлти алоиаҳи фии ҷимоъаи ман алмؤмнину ъдўои ани иҷоҳдўои маъа алнабӣ ( с ) , Фмнҳми ман анҷзи ваъда ва манеҳам ман ахлФ .

مادر و پدر و عیال وی زاری کردند چون خبر بایشان رسید ربّ العالمین در شأن ایشان این آیت فرستاد و ایشان را خبر کرد که: ناچار بمؤمنان رسد در دنیا بلا و مشقّت در ذات اللَّه جلّ جلاله و در کار دین. مجاهد گفت در شأن عمّار یاسر فرو آمد که مشرکان او را تعذیب میکردند و میرنجانیدند. پس ربّ العالمین تعزیت و تسلیت ایشان را آیت فرستاد: وَ لَقَدْ فَتَنَّا الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ باز نمود و بیان کرد که امتحان ایشان نه چیزی بدیع است، که خود با ایشان میرود، بلکه پیشینیان را همین بود از انبیا و مؤمنان، فمنهم من نشر بالمنشار و منهم من قتل. و ابتلی بنو اسرائیل بفرعون فکان یسومهم سوء العذاب. فَلَیَعْلَمَنَّ اللَّهُ الَّذِینَ صَدَقُوا فی ایمانهم وَ لَیَعْلَمَنَّ الْکاذِبِینَ و اللَّه تعالی عالم بهم قبل الاختبار. مقاتل گفت: علم اینجا بمعنی رؤیت است و نظیر این در قرآن فراوانست و قال بعضهم معناه لیجازیّن الصادقین علی صدقهم و الکاذبین علی کذبهم و قیل لیمیّز اللَّه الصادقین من الکاذبین کقوله: لِیَمِیزَ اللَّهُ الْخَبِیثَ مِنَ الطَّیِّبِ. و قیل نزلت الآیة فی جماعة من المؤمنین و عدوا ان یجاهدوا مع النبی (ص)، فمنهم من انجز وعده و منهم من اخلف.

أми ҳасби аллазӣнаи иъмлўни алсиӣот яъне алшрки أни исбқўно яъне иъҷзўноу иФўтўно Фло нақадар алӣ алонтқом манеҳам соءи мо иҳкмўни бӣси мо ҳкмўои ҳайни знўои злк ,у мавзеи мо насб , эй соءи ҳукамои ҳкмҳми комаи тқўли нъми рҷлои зайд .

أَمْ حَسِبَ الَّذِینَ یَعْمَلُونَ السَّیِّئاتِ یعنی الشرک أَنْ یَسْبِقُونا یعنی یعجزونا و یفوتونا فلا نقدر علی الانتقام منهم ساءَ ما یَحْکُمُونَ بئس ما حکموا حین ظنوا ذلک، و موضع ما نصب، ای ساء حکما حکمهم کما تقول نعم رجلا زید.

Ва иҷўзи ани икўни рФъои алии маънии соءи алҳкми ҳкмҳм .

و یجوز ان یکون رفعا علی معنی ساء الحکم حکمهم.

Ман кони ирҷўои лқоءи аллоҳ яъне ман кони ирҷўи аллоҳи фии явми лқоӣаҳу итмъи фии савобаи Фإни أҷли аллоҳи алзии аҷалаи лбъси халқаи ллҷзоءи ман алсўобу алъқоби лоти қрибо . Ва қили маънии ирҷўои ихоФ , эй ман кони ихоФи аламуту алмсири илои аллоҳу илои мавзеи алмҳосбаҳу алмҷозоаҳи Флитқдми фии ислоҳи аъмолаи болтўбаҳ , ?фони аҷали аллоҳу ҳўи аҷали аламути алзии кутубаи алии ҷамеъи ибодаи сиأтиаҳ . Ва талхиси алкломи ани ман ихшии аллоҳ ӯ иأмлаҳи Флистъди ?лау лиъмли лзлки алиўми комаи қоли таъолӣ : Фмни кони ирҷўои лқоءи рабаи Флиъмл амалан солҳо . Ва ҳўи алсмиъи лқўли ман қоли омнти алълими бсдқаҳи фӣау кизба . Ва аксари мотарӣ фии алқуръони ман зикри лқоءи аллоҳу кзлки фии алҳдис , ирод ба алсоъаҳи кқўлаҳ ( с ) : лқоؤки ҳақ

مَنْ کانَ یَرْجُوا لِقاءَ اللَّهِ یعنی من کان یرجو اللَّه فی یوم لقائه و یطمع فی ثوابه فَإِنَّ أَجَلَ اللَّهِ الذی اجّله لبعث خلقه للجزاء من الثواب و العقاب لَآتٍ قریبا. و قیل معنی یَرْجُوا یخاف، ای من کان یخاف الموت و المصیر الی اللَّه و الی موضع المحاسبة و المجازاة فلیتقدم فی اصلاح اعماله بالتوبة، فان اجل اللَّه و هو اجل الموت الذی کتبه علی جمیع عباده سیأتیه. و تلخیص الکلام انّ من یخشی اللَّه او یأمله فلیستعد له و لیعمل لذلک الیوم کما قال تعالی: فَمَنْ کانَ یَرْجُوا لِقاءَ رَبِّهِ فَلْیَعْمَلْ عَمَلًا صالِحاً. وَ هُوَ السَّمِیعُ لقول من قال آمنت الْعَلِیمُ بصدقه فیه و کذبه. و اکثر ما تری فی القرآن من ذکر لقاء اللَّه و کذلک فی الحدیث، یراد به الساعة کقوله (ص): لقاؤک حق‌

Ва кқўлаҳ : лақии аллоҳ ва мо алайҳи хтиӣаҳ ,у кқўлаҳ : мо мнкми ман аҳади алоу ҳўи илқии аллоҳи лӣси байнау байнаи тарҷумони ҳозоу амсола .

و کقوله: لقی اللَّه و ما علیه خطیئة، و کقوله: ما منکم من احد الا و هو یلقی اللَّه لیس بینه و بینه ترجمان هذا و امثاله.

Ва ман ҷоҳади Фإнмои иҷоҳди лнФсаҳ эй ман ҷоҳад нафса болсбри алии тоъаҳи аллоҳу ҷоҳади алкФори болсиФу ҷоҳади алшитони бдФъи всоўсаҳи Фонмои иҷоҳди лнФсаҳ , ?лаи савобау манфиата . إни аллоҳи лғнии ани Алъоламин лами иأмрҳми болтоъаҳ лҳоҷаҳ манеҳ илоҳо , сами байни ани алнФъи фӣҳо ирҷъи илои алмтиъ .

وَ مَنْ جاهَدَ فَإِنَّما یُجاهِدُ لِنَفْسِهِ ای من جاهد نفسه بالصبر علی طاعة اللَّه و جاهد الکفّار بالسیف و جاهد الشیطان بدفع وساوسه فانّما یجاهد لنفسه، له ثوابه و منفعته. إِنَّ اللَّهَ لَغَنِیٌّ عَنِ الْعالَمِینَ لم یأمرهم بالطاعة لحاجة منه الیها، ثم بیّن انّ النفع فیها یرجع الی المطیع.

Фқоли таъолӣ :у аллазӣнаи омнўоу ъмлўои алсолҳоти лнкФрни анҳуам сиӣотҳм , яъне ман омни биллоҳу русулау атоъи аллоҳи Фимои амра ба ?фони аллоҳи маъаи Ганааи анҳуу ани аъмолаи икоФиаҳи алии аъмолаи бткФири алсиӣот . Ва алткФири азҳоби алсиӣаҳ ва ибтолҳо болҳснаҳи сами итФзли алайҳи болсўоби Фзлки қавла :у лнҷзинҳми أҳсни алзии конўои иъмлўн , яъне боҳасани аъмолҳму ҳўи тоъаҳи аллоҳу адоءи алФроӣз . Ва қили маъноа :у лнътинҳми аксари мо ъмлўоу аҳсан , эй болўоҳди ъушр ӯ болўоҳди сабъин , комаи қоли таъолӣ : ман ҷоءи болҳснаҳи фалаи ъушри أмсолҳоу анмои қоли أҳсни лони алмбоҳоти ман алҳсноту лои исоби алайҳо .

فقال تعالی: وَ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَنُکَفِّرَنَّ عَنْهُمْ سَیِّئاتِهِمْ، یعنی من آمن باللّه و رسله و اطاع اللَّه فیما امره به فان اللَّه مع غناه عنه و عن اعماله یکافیه علی اعماله بتکفیر السیّئات. و التکفیر اذهاب السیئة و ابطالها بالحسنة ثم یتفضّل علیه بالثواب فذلک قوله: وَ لَنَجْزِیَنَّهُمْ أَحْسَنَ الَّذِی کانُوا یَعْمَلُونَ، یعنی باحسن اعمالهم و هو طاعة اللَّه و اداء الفرائض. و قیل معناه: و لنعطینّهم اکثر ما عملوا و احسن، ای بالواحد عشر او بالواحد سبعین، کما قال تعالی: مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثالِها و انّما قال أَحْسَنَ لانّ المباحات من الحسنات و لا یثاب علیها.

Ва всинои алإнсони бўолдиаҳи ҳусно эй барои бҳмоу ътФои ъалиҳумо ,у алмънии аўсиноаҳи Фимои анзлноаҳи ман алктби алии рслнои ани иФъли бўолдиаҳи мо иҳсн . Ва қили всинои алзмноу насби ҳуснои алии алмсдр , тақдираи бони иҳсни ҳусно .

وَ وَصَّیْنَا الْإِنْسانَ بِوالِدَیْهِ حُسْناً ای برّا بهما و عطفا علیهما، و المعنی اوصیناه فیما انزلناه من الکتب علی رسلنا ان یفعل بوالدیه ما یحسن. و قیل وصینا الزمنا و نصب حُسْناً علی المصدر، تقدیره بان یحسن حسنا.

Ва إни ҷоҳдоки лтшрк бе мо лӣси лак ба илм эй мо лӣси лак ба ҳаҷа , лони алҳҷаҳи тариқи алълм , Флои ттъҳмо . Ва ҷоءи фии алҳдис : лои тоъаҳи лмхлўқи фии мъсиаҳи алхолқ .

وَ إِنْ جاهَداکَ لِتُشْرِکَ بِی ما لَیْسَ لَکَ بِهِ عِلْمٌ ای ما لیس لک به حجّة، لانّ الحجة طریق العلم، فَلا تُطِعْهُما. و جاء فی الحدیث: لا طاعة لمخلوق فی معصیة الخالق.

Сами аўъди болмсири илайҳи Фқол : إлии мрҷъкми Фأнбӣкми бмои кантами тъмлўни ахбркми бсолҳи аъмолкму сиӣҳои Фоҷозикми алайҳо . Ин оят дар шаъни саъди бен абии вқос фурӯ омаду модари вай : ҳмнаҳи бинти абии Сафёни бен Умияи бен абди шамси бен абди мноФ , чун саъд мусулмон шуд модари ваии савганд ёд кард ки таом ва шароб нахурд ва аз офтоб бо соя нашавад то анга ки саъд аз дайни Муҳамад боз гардад . Пас се рӯз боФтоб нишасту таом ва шароб нахурд то саъд гуфт : ё аммоа агар туро ҳафтод ҷонаст , якон якон байнам ки берун ҳаме ояд аз гуруснагӣу тишнагӣ , ман аз дайн Муҳамад бознагардам . Саъди ин қисса бо расӯл худо бигуфт . Ҷабраил омад ва ин оят оварад . Расӯл худо гуфт аллоҳи таъолии чунин миФрмоид ки нафъи дунё аз эшон бозмгирид аммо бшрки эшонро фармон мабаред .

ثم اوعد بالمصیر الیه فقال: إِلَیَّ مَرْجِعُکُمْ فَأُنَبِّئُکُمْ بِما کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ اخبرکم بصالح اعمالکم و سیئها فاجازیکم علیها. این آیت در شأن سعد بن ابی وقّاص فرو آمد و مادر وی: حمنة بنت ابی سفیان بن امیة بن عبد شمس بن عبد مناف، چون سعد مسلمان شد مادر وی سوگند یاد کرد که طعام و شراب نخورد و از آفتاب با سایه نشود تا انگه که سعد از دین محمد باز گردد. پس سه روز بآفتاب نشست و طعام و شراب نخورد تا سعد گفت: یا امّاه اگر ترا هفتاد جانست، یکان یکان بینم که بیرون همی‌آید از گرسنگی و تشنگی، من از دین محمد بازنگردم. سعد این قصه با رسول خدا بگفت. جبرئیل آمد و این آیت آورد. رسول خدا گفت اللَّه تعالی چنین میفرماید که نفع دنیا از ایشان بازمگیرید امّا بشرک ایشان را فرمان مبرید.

Инаст ки раб Алъоламин гуфт : Флои ттъҳмои إлии мрҷъкм , маънӣ онаст ки дар ширки модару падарро фармон мабаред ки шуморо бо эшон бнхўоҳнд гузошт , шуморо бози ман бояд гашт .

اینست که ربّ العالمین گفت: فَلا تُطِعْهُما إِلَیَّ مَرْجِعُکُمْ، معنی آنست که در شرک مادر و پدر را فرمان مبرید که شما را با ایشان بنخواهند گذاشت، شما را باز من باید گشت.

Ани бҳзи бен ҳакими ани абӣаи ани ҷадда , қоли қиллат : ё расӯли аллоҳи ман абр ? қол : эмеки қиллат : сами ман ? қол : сами эмек . Қиллат : сами ман ? қол : сами эмек . Қиллат : сами ман ? қол : сами абоки сами алоқрби Фолоқрб .

عن بهز بن حکیم عن ابیه عن جده، قال قلت: یا رسول اللَّه من ابرّ؟ قال: امّک قلت: ثم من؟ قال: ثم امّک. قلت: ثم من؟ قال: ثم امک. قلت: ثم من؟ قال: ثم اباک ثم الاقرب فالاقرب.

Ва ани инси бен молики қол : қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « алҷнаҳи таҳти иқдоми аломҳот » .

و عن انس بن مالک قال: قال رسول اللَّه (ص): «الجنّة تحت اقدام الامّهات».

Ва аллазӣнаи омнўоу ъмлўои алсолҳоти лндхлнҳми фии алсолҳин эй фии змртҳму ҷмлтҳм ,у қили фии мадхали алсолҳин ,у ҳўи алҷнаҳ . Ва гуфтаанд фии ӣнҷои бмънӣ маъааст ва солеҳин анбёءонд . Ва қади мадҳи аллоҳи ъзу ҷли тоӣФаҳи ман алрсли фии алқуръони болслоҳ ,у ҳўи ман ғояи мо имдҳ ба алъбод . Ва назири алоиаҳи қавла : ва ман итъи аллоҳ ва алрасул Фأўлӣки маъаи аллазӣнаи أнъми аллоҳи алайҳими ман алнабӣин алоиаҳ .

وَ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَنُدْخِلَنَّهُمْ فِی الصَّالِحِینَ ای فی زمرتهم و جملتهم، و قیل فی مدخل الصالحین، و هو الجنّة. و گفته‌اند فِی اینجا بمعنی مع است و صالحین انبیاءاند. و قد مدح اللَّه عزّ و جلّ طائفة من الرسل فی القرآن بالصلاح، و هو من غایة ما یمدح به العباد. و نظیر الآیة قوله: وَ مَنْ یُطِعِ اللَّهَ وَ الرَّسُولَ فَأُولئِکَ مَعَ الَّذِینَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ مِنَ النَّبِیِّینَ الآیة.

Ва ман анноси ман иқўли омнои биллоҳи Фإзои أўзии фии аллоҳ эй азои асиби бмкрўаҳи фии сабаби изҳори дайни аллоҳи ҷаъли фитнаи анноси къзоби аллоҳ , эй тарки алоямони хўФои ман азоби анноси комаи инбғии ани итрки алкФри хўФои ман азоби аллоҳ , Фъдли азоби алднё , алзии ҳўи соъаҳ , бъзоби аллоҳи алзии ҳўи боқу лои инқтъ . Қоли алзҷоҷ : ҷазаъи ман азоби анносу лами исбри алайҳи Фотоъи анноси комаи итиъи аллоҳи ман ихоФи азоба . Маънӣ онаст ки аз мардумон қавмӣанд ки бзбони мигўинд : омнои биллоҳ , изҳори имон бзбон мекунанд аммо имон дар дили эшон росих нагаштау собит нашуда ва эшон мунофиқонанд ки аз азоби мардум чунон тарсанд ки аз азоби аллоҳ бояд тарсид . Чун блоӣӣу ранҷӣ аз мардум боишон расад бсбби изҳори имон , эшон аз имони боз пас оянд ва бо куфр шаванд ва ндонанд ки азоби аллоҳ на чун азоб мардумонаст : азоби мардумони як соъат буду охир басар ояду азоби аллоҳи ҷовид буд ки басар наёяд . Ва ангаи ин мунофиқон чун во муъминон расанду муъминонро фатҳӣу давлатӣу ғаниматӣ буд гӯйанд : إнои кнои мъкми алии ъдўкму кнои мусалламину анмои акрҳнои алии мо қлнои Фоътўнои нсибои ман алғнимаҳ . Гӯйанд насиби ғанимат бмо диҳед ки мо ҳам чун шумо грўидгоним ва агар бхлоФи имон чизе гуфтаем бокроаҳ гуфтаем . Раби Алъоламин эшонро дурӯғ зан кард , гуфт : أу лӣси аллоҳи бأълми бмои фии судӯри Алъоламин ман алоямону алнФоқ .

وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ یَقُولُ آمَنَّا بِاللَّهِ فَإِذا أُوذِیَ فِی اللَّهِ ای اذا اصیب بمکروه فی سبب اظهار دین اللَّه جَعَلَ فِتْنَةَ النَّاسِ کعذاب اللَّه، ای ترک الایمان خوفا من عذاب الناس کما ینبغی ان یترک الکفر خوفا من عذاب اللَّه، فعدل عذاب الدنیا، الذی هو ساعة، بعذاب اللَّه الذی هو باق و لا ینقطع. قال الزجاج: جزع من عذاب الناس و لم یصبر علیه فاطاع الناس کما یطیع اللَّه من یخاف عذابه. معنی آنست که از مردمان قومی‌اند که بزبان میگویند: آمَنَّا بِاللَّهِ، اظهار ایمان بزبان می‌کنند امّا ایمان در دل ایشان راسخ نگشته و ثابت نشده و ایشان منافقان‌اند که از عذاب مردم چنان ترسند که از عذاب اللَّه باید ترسید. چون بلائی و رنجی از مردم بایشان رسد بسبب اظهار ایمان، ایشان از ایمان باز پس آیند و با کفر شوند و ندانند که عذاب اللَّه نه چون عذاب مردمان است: عذاب مردمان یک ساعت بود و آخر بسر آید و عذاب اللَّه جاوید بود که بسر نیاید. و انگه این منافقان چون وا مؤمنان رسند و مؤمنان را فتحی و دولتی و غنیمتی بود گویند: إِنَّا کُنَّا مَعَکُمْ علی عدوکم و کنّا مسلمین و انّما اکرهنا علی ما قلنا فاعطونا نصیبا من الغنیمة. گویند نصیب غنیمت بما دهید که ما هم چون شما گرویدگانیم و اگر بخلاف ایمان چیزی گفته‌ایم باکراه گفته‌ایم. ربّ العالمین ایشان را دروغ‌زن کرد، گفت: أَ وَ لَیْسَ اللَّهُ بِأَعْلَمَ بِما فِی صُدُورِ الْعالَمِینَ من الایمان و النفاق.

Ва лиълмни аллоҳи аллазӣнаи омнўои сдқўои Фсбтўои алӣ алислом ъанд алблоء ,у лиълмни алмноФқини бтрк алислом ъанд алблоءу қоли ибни аббоси нзлти фии алмؤмнини алзии ахрҷҳми алмшркўни мъҳми илои бадари Фортдўо ва ҳам аллазӣнаи нзлти Фиҳм : аллазӣнаи ттўФоҳми алмлоӣкаҳи золимии أнФсҳму қили нзлти фии айёши бен абии рабеъаи алмхзўмии ҳайни аслми ФхоФи алӣ нафсау харҷи фардаи ахўоаҳи ломаҳи абӯи ҷаҳлу алҳорси абнои Њишому лами изолои иъзбонаҳ ҳатто рҷъи илои алкФр Флмо назул қавла : ҷаъли фитнаи анноси къзоби аллоҳи ҳоҷари маъаи рҳти конўои иъзбўни Фослму ҳасани ислома ва ҳам аллазӣнаи кони расӯли аллоҳ ( с ) идъўи ?лаами азои қнту иқўл : « илоҳам наҷ алмстзъФин бимика » Фонҷоҳми аллоҳ . Ва қоли баъз алълмоء насахт ҳзаҳи алоиаҳи қавлаи ъзу ҷл : ман куфри биллоҳи ман баъди إимонаҳи إлои ман أкраҳи алоиаҳ .

وَ لَیَعْلَمَنَّ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا صدقوا فثبتوا علی الاسلام عند البلاء، و لیعلمنّ المنافقین بترک الاسلام عند البلاء و قال ابن عباس نزلت فی المؤمنین الذی اخرجهم المشرکون معهم الی بدر فارتدوا و هم الذین نزلت فیهم: الَّذِینَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلائِکَةُ ظالِمِی أَنْفُسِهِمْ و قیل نزلت فی عیاش بن ابی ربیعة المخزومی حین اسلم فخاف علی نفسه و خرج فردّه اخواه لامّه ابو جهل و الحارث ابنا هشام و لم یزالا یعذّبانه حتی رجع الی الکفر فلمّا نزل قوله: جَعَلَ فِتْنَةَ النَّاسِ کَعَذابِ اللَّهِ هاجر مع رهط کانوا یعذّبون فاسلم و حسن اسلامه و هم الذین کان رسول اللَّه (ص) یدعو لهم اذا قنت و یقول: «الهم نجّ المستضعفین بمکة» فانجاهم اللَّه. و قال بعض العلماء نسخت هذه الایة قوله عزّ و جلّ: مَنْ کَفَرَ بِاللَّهِ مِنْ بَعْدِ إِیمانِهِ إِلَّا مَنْ أُکْرِهَ الایة.

Ва қоли аллазӣнаи кФрўои ман Қурайши ллзин омнўо манеҳам атбъўои сбилно эй кўнўои алӣ мисли мо нҳни алайҳи ман алткзиби болбъси баъди алммоту ҷҳўди алсўобу алъқоби алии алоъмоли Фонкми ани атбътми сбилнои фии злки Фбъстму ҷўзитми алӣ алоъмол натаҳаммул осоми хтоёкми ънкми ҳинӣзи қавла :у лнҳмли хтоёкми лафзаи амру маъноаи ҷзоء ,у алмънии ани атбътми сбилнои ҳмлнои хтоёкм . Ва қили ҳўи ҷузами боломри конҳми амрўои анФсҳми бзлки Фокзбҳми аллоҳи ъзу ҷл , Фқол ва мо ҳам бҳомлини ман хтоёҳми ман шайъи ءи إнҳми лкозбўни Фимои қолўои ман ҳамли хтоёҳм .

وَ قالَ الَّذِینَ کَفَرُوا من قریش لِلَّذِینَ آمَنُوا منهم اتَّبِعُوا سَبِیلَنا ای کونوا علی مثل ما نحن علیه من التکذیب بالبعث بعد الممات و جحود الثواب و العقاب علی الاعمال فانکم ان اتبعتم سبیلنا فی ذلک فبعثتم و جوزیتم علی الاعمال نتحمّل آثام خَطایاکُمْ عنکم حینئذ قوله: وَ لْنَحْمِلْ خَطایاکُمْ لفظه امر و معناه جزاء، و المعنی ان اتبعتم سبیلنا حملنا خطایاکم. و قیل هو جزم بالامر کانّهم امروا انفسهم بذلک فاکذبهم اللَّه عزّ و جلّ، فقال و ما هم بحاملین من خطایاهم مِنْ شَیْ‌ءٍ إِنَّهُمْ لَکاذِبُونَ فیما قالوا من حمل خطایاهم.

Гуфтаанд ин сухани абӯ Сафён гуфту Умияи бен халаф бо умри бен улхитоб гуфтанд ӯро ки агар дар дайни абоу аҷдоди худ бӯдан ва бар он поӣидни табаъа Эй хоҳад буд мо он табаъа аз ту бар худ гирем то ту аз ани барии шӯй . Раби Алъоламин эшонро бар ани сухани дурӯғ зан кард , гуфт : эшон дурӯғи мигўинд ва аз гуноҳону табаъоти ҳечкас ҳеҷ чиз бар надоранд .

گفته‌اند این سخن ابو سفیان گفت و امیة بن خلف با عمر بن الخطاب گفتند او را که اگر در دین ابا و اجداد خود بودن و بر آن پائیدن تبعه‌ای خواهد بود ما آن تبعه از تو بر خود گیریم تا تو از ان بری شوی. ربّ العالمین ایشان را بر ان سخن دروغ زن کرد، گفت: ایشان دروغ میگویند و از گناهان و تبعات هیچکس هیچ چیز بر ندارند.

Он гуҳ гуфт :у лиҳмлни أсқолҳму أсқолои маъаи أсқолҳм яъне лиҳмлни асқоли анФсҳму асқоли ман азлўҳму лои инқсўни ман асқоли алмҳмўлини анҳуам шиӣоу злки анҳми иъоқбўни алии кФрҳму изодўни ъзобои лдъоءи ғайриҳам илои алкФри лони алдъоءи илои алкФри куфр , лони аҳдои лои иъзби лзнби ғайра . Фтأўили алоитин : ани алкоФри лои иҳмли асқоли алмриди ҳмлои ихФФи зҳўрҳми минҳоу ибрии рқобҳму локини иҳмли алкоФр мисли асқоли ман азлаҳу лои инқси ман асқолау ҳўи қавлаи ъзу ҷл : лиҳмлўои أўзорҳми комилаи явми алқимаҳ ва ман аўзори аллазӣнаи излўнҳми бғири илм . Ва рӯй алҳсни албсрии мрслои ани расӯли аллоҳ ( с ) қол : ?имаи доъи дуои илои ҳудои Фотбъи алайҳу амал ба фалаи аҷўри аллазӣнаи атбъўаҳу лои инқси злки ман аҷўрҳми шиӣоу ?имаи доъи дуои илои залолаи Фотбъи алайҳоу амали баҳои феълӣа мисли аўзори аллазӣнаи атбъўаҳи лои инқси злки ман аўзорҳми шиӣои сами қрأи алҳсн :у лиҳмлни أсқолҳму أсқолои маъаи أсқолҳм . Ва қол ( с ) : « ман сини санаи ҳасанаи фалаи аҷрҳоу аҷри ман амали баҳои лои инқси злки ман аҷўрҳм , ва ман сини санаи сиӣаҳи феълӣаи визрҳоу визри ман амали баҳои лои инқси злки ман аўзорҳми шиӣо » .

آن گه گفت: وَ لَیَحْمِلُنَّ أَثْقالَهُمْ وَ أَثْقالًا مَعَ أَثْقالِهِمْ یعنی لیحملنّ اثقال انفسهم و اثقال من اضلّوهم و لا ینقصون من اثقال المحمولین عنهم شیئا و ذلک انهم یعاقبون علی کفرهم و یزادون عذابا لدعاء غیرهم الی الکفر لانّ الدعاء الی الکفر کفر، لانّ احدا لا یعذّب لذنب غیره. فتأویل الآیتین: انّ الکافر لا یحمل اثقال المرید حملا یخفّف ظهورهم منها و یبرّئ رقابهم و لکن یحمل الکافر مثل اثقال من اضلّه و لا ینقص من اثقاله و هو قوله عزّ و جلّ: لِیَحْمِلُوا أَوْزارَهُمْ کاملة یوم القیمة و من اوزار الذین یضلّونهم بغیر علم. و روی الحسن البصری مرسلا عن رسول اللَّه (ص) قال: ایّما داع دعا الی هدی فاتبع علیه و عمل به فله اجور الذین اتبعوه و لا ینقص ذلک من اجورهم شیئا و ایّما داع دعا الی ضلالة فاتبع علیها و عمل بها فعلیه مثل اوزار الذین اتبعوه لا ینقص ذلک من اوزارهم شیئا ثم قرأ الحسن: وَ لَیَحْمِلُنَّ أَثْقالَهُمْ وَ أَثْقالًا مَعَ أَثْقالِهِمْ. و قال (ص): «من سنّ سنّة حسنة فله اجرها و اجر من عمل بها لا ینقص ذلک من اجورهم، و من سنّ سنّة سیّئة فعلیه وزرها و وزر من عمل بها لا ینقص ذلک من اوزارهم شیئا».

Ва лисӣлни явми алқёмаҳи ъмои конўои иФтрўни ман дъоӣҳми илои алкФр эй исأлўни саволи тавбиху тқриъи лами Фълўаҳу бои ҳаҷаи арткбўаҳ , комаи қоли таъолӣу қФўҳми إнҳми мсؤлўн .

وَ لَیُسْئَلُنَّ یَوْمَ الْقِیامَةِ عَمَّا کانُوا یَفْتَرُونَ من دعائهم الی الکفر ای یسألون سؤال توبیخ و تقریع لم فعلوه و بایّ حجة ارتکبوه، کما قال تعالی وَ قِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُونَ.

Ва лақади أрслнои нўҳои إлии қавмаи Флбси Фиҳми أлФи санаи إлои хумсин ъомо аз ибни аббос ривоят кардаанд ки Нӯҳ ( ъ ) чун набуввату беъсати буии пайвасти чиҳил сола буд ва ҳазор сол кам панҷоҳ соли муддати балоғу даъват буду баъд аз тӯфони шаст сол бизӣаст то аз нажоди ваии мардум бисёр шуданд ҷумлаи умри ваии ҳазор сол ва панҷоҳ сол буд . Ва ирўии ани ибни аббоси аизои мўқўФоу мрФўъои ани нўҳои арсли илои қавмау ҳўи ибни мотин ва хумсин санау ъоши баъди алтўФони моӣтин ва хумсин сана .

وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا نُوحاً إِلی‌ قَوْمِهِ فَلَبِثَ فِیهِمْ أَلْفَ سَنَةٍ إِلَّا خَمْسِینَ عاماً از ابن عباس روایت کرده‌اند که نوح (ع) چون نبوّت و بعثت بوی پیوست چهل ساله بود و هزار سال کم پنجاه سال مدت بلاغ و دعوت بود و بعد از طوفان شصت سال بزیست تا از نژاد وی مردم بسیار شدند جمله عمر وی هزار سال و پنجاه سال بود. و یروی عن ابن عباس ایضا موقوفا و مرفوعا انّ نوحا ارسل الی قومه و هو ابن ماتین و خمسین سنة و عاش بعد الطوفان مائتین و خمسین سنة.

Бойени қавли умри ваии ҳазор ва чаҳорсад ва панҷоҳ сол буду бқўли ъкрмаҳи ҳазор ва ҳафтсад соли умри вай буд , ва ин оят таҳқиқ онаст ки раб алъзаҳ гуфту лақади Фтнои аллазӣнаи ман қиблаам яънеу лақади бъснои нўҳои ман қабл бъстнои аёк , Фأқоми фии қавмаи ҳзаҳи алмдаҳи алмдидаҳи идъўҳми илои дайни аллоҳ . Флм иқбл манеҳ злки алои алқлили аллазӣнаи зкрҳми аллоҳи фии қавла : ва мо омни маъааи إлои қалил . Фأхзҳми алтўФон ва ҳам золмўни алтўФони кули шари оми итиФи болноси ман мтри доим ӯ мӯати ҷорФ ӯ тоъӯн ӯ ҷдрӣ ӯ ҳасба ӯ мҷоъаҳ ,у ҳўи фии ҳзаҳи алоиаҳи алғрқ ,у қили самоаи тўФонои лони алмоءи фии злки алиўми тоФи фии ҷамеъи аларз .

باین قول عمر وی هزار و چهارصد و پنجاه سال بود و بقول عکرمه هزار و هفتصد سال عمر وی بود، و این آیت تحقیق آنست که ربّ العزّة گفت و لقد فتنا الذین من قبلهم یعنی و لقد بعثنا نوحا من قبل بعثتنا ایاک، فأقام فی قومه هذه المدة المدیدة یدعوهم الی دین اللَّه. فلم یقبل منه ذلک الّا القلیل الذین ذکرهم اللَّه فی قوله: وَ ما آمَنَ مَعَهُ إِلَّا قَلِیلٌ. فَأَخَذَهُمُ الطُّوفانُ وَ هُمْ ظالِمُونَ الطوفان کل شرّ عام یطیف بالناس من مطر دائم او موت جارف او طاعون او جدری او حصبة او مجاعة، و هو فی هذه الایة الغرق، و قیل سماه طوفانا لانّ الماء فی ذلک الیوم طاف فی جمیع الارض.

Фأнҷиноаҳу أсҳоби алсФинаҳи ман алғрқу ҷълноҳо яъне алсФинаҳи ояи ллъолмини сафинаи Нӯҳи канти аввали сафинаи фии алднёи Фобқити алсФни ояу ибраи ллхлқу алломаи ман сафинаи Нӯҳ . Ва ҳўи қавлаи ъзу ҷл :у лақади тркноҳои ояу қили маъноа ҷълно наҷоҳ ман фии алсФинаҳи ман алғрқи даллолаи истдли баҳои алии сидқи Нӯҳу қили ҷълнои алъқўбаҳи оя эй ъзаҳи ллъолмини иъзўни баҳо .

فَأَنْجَیْناهُ وَ أَصْحابَ السَّفِینَةِ من الغرق وَ جَعَلْناها یعنی السفینة آیَةً لِلْعالَمِینَ‌ سفینة نوح کانت اوّل سفینة فی الدنیا فابقیت السفن آیة و عبرة للخلق و علامة من سفینة نوح. و هو قوله عز و جلّ: وَ لَقَدْ تَرَکْناها آیَةً و قیل معناه جعلنا نجاة من فی السفینة من الغرق دلالة یستدل بها علی صدق نوح و قیل جعلنا العقوبة آیة ای عظة للعالمین یعظون بها.

Ва إброҳим яънеу азкри иброҳӣми إзи қоли лқўмаҳ , аъбдўои аллоҳи вҳдаҳ , вҳдўаҳу лои тъбдўои ғайрау атқўаҳ эй атқўои азобаи фии мухолифаи амреи злкми хайри лакам эй мо амрткм ба хайри лаками إни кантами тълмўни алхиру алшр .

وَ إِبْراهِیمَ یعنی و اذکر ابراهیم إِذْ قالَ لِقَوْمِهِ، اعْبُدُوا اللَّهَ وحده، وحدّوه و لا تعبدوا غیره وَ اتَّقُوهُ ای اتقوا عذابه فی مخالفة امری ذلِکُمْ خَیْرٌ لَکُمْ ای ما امرتکم به خیر لکم إِنْ کُنْتُمْ تَعْلَمُونَ الخیر و الشر.

إнмои тъбдўни ман дуни аллоҳи أўсонои إнмои фии қавла : إнмои кафе ,у листи бмънии алзӣ ,у алўсни мо кони ман алҳҷораҳ ва мо лои сувараи ?ла ,у алснми мо кони ?лаи суварау тхлқўни إФкои алоФки асўءи алкзб ,у алхлқи икўни боллсони ман қавли алкзб ӯ алснъаҳ болид . Иқоли халқу ахтлқ эй аФтрӣ . Халқи ҳам бар дурӯғ забон уфтад ҳам бар феъли даст . Ва тхлқўни إФко ҳар ду маънӣ эҳтимол кунад : бар дурӯғи забон маънӣ анаст ки шумо бар аллоҳ дурӯғ мегуед ки мегуед аўсон шурако худоанд , ва бар маънии феъли дасти қавл муҷоҳидаст ки : тснъўни асномои боидикми Фтсмўнҳои ?алаау злки аФк .

إِنَّما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَوْثاناً إِنَّما فی قوله: إِنَّما کافة، و لیست بمعنی الذی، و الوثن ما کان من الحجارة و ما لا صورة له، و الصنم ما کان له صورة وَ تَخْلُقُونَ إِفْکاً الافک اسوء الکذب، و الخلق یکون باللسان من قول الکذب او الصنعة بالید. یقال خلق و اختلق ای افتری. خلق هم بر دروغ زبان افتد هم بر فعل دست. وَ تَخْلُقُونَ إِفْکاً هر دو معنی احتمال کند: بر دروغ زبان معنی انست که شما بر اللَّه دروغ می‌گویید که می‌گویید اوثان شرکاء خدااند، و بر معنی فعل دست قول مجاهد است که: تصنعون اصناما بایدیکم فتسمّونها آلهة و ذلک افک.

Ва барин қавл маънӣ онаст ки إнмои тъбдўни ман дуни аллоҳи أўсоноу антми тснъўнҳоу тнҳтўнҳо . Хабар медиҳад раби алъзаҳ аз иброҳӣми халил ки қавми худро гуфт шумо фурӯд аз аллоҳи бутонеро мепарастед ки худ сохтаед ва тарошидаед ҳамонаст ки ҷое дигар гуфт : أи тъбдўни мо тнҳтўн .

و برین قول معنی آنست که إِنَّما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَوْثاناً و انتم تصنعونها و تنحتونها. خبر میدهد ربّ العزة از ابراهیم خلیل که قوم خود را گفت شما فرود از اللَّه بتانی را می‌پرستید که خود ساخته‌اید و تراشیده‌اید همان است که جایی دیگر گفت: أَ تَعْبُدُونَ ما تَنْحِتُونَ.

Сами қол : إни аллазӣнаи тъбдўни ман дуни аллоҳи лои имлкўни лаками рзқо эй лои иқдрўни алии ани ирзқўкм . Иқоли маликати алшии ءи азои қудрати алайҳ . Ва манеҳ қавли Мӯсо : лои أмлки إлои нафасӣу أхӣ эй лои ақдри алои алии нафасӣу ахӣ ва манеҳ қавл банӣ Исроил : мо أхлФнои мўъдки бмлкно , эй бқдртно Фобтғўо ъанд аллоҳи алрзқ эй слўои аллоҳи ҳўоӣҷкму аъбдўаҳи вҳдўаҳу ашкрўои ?лаи алии мо анъми алайкуму ҳўи алмстҳқи ллшкру аълмўои анкми илайҳу илои ҳукмаи соӣрўни фии авоқиби амўркм .

ثم قال: إِنَّ الَّذِینَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ لا یَمْلِکُونَ لَکُمْ رِزْقاً ای لا یقدرون علی ان یرزقوکم. یقال ملکت الشی‌ء اذا قدرت علیه. و منه قول موسی: لا أَمْلِکُ إِلَّا نَفْسِی وَ أَخِی ای لا اقدر الّا علی نفسی و اخی و منه قول بنی اسرائیل: ما أَخْلَفْنا مَوْعِدَکَ بِمَلْکِنا، ای بقدرتنا فَابْتَغُوا عِنْدَ اللَّهِ الرِّزْقَ ای سلوا اللَّه حوائجکم وَ اعْبُدُوهُ وحدوه وَ اشْکُرُوا لَهُ علی ما انعم علیکم و هو المستحق للشکر و اعلموا انکم الیه و الی حکمه صائرون فی عواقب امورکم.

Ва إни ткзбўои Фқди кизби أмми ман қблкми ҳозои тасаллӣаи ллрсўл ( с )у дъоءи ?лаи илои алсбру заҷри лмхолФиаҳи Фимои Фълўаҳи ман алткзибу алҷҳўд . Фқол ,у إни ткзбўо ё мъшри алмшркини рсўлнои мҳмдои Фимои дъокми илайҳи Фқди кизбати ҷимоъоти ман қблкми русулҳо Фимои дътҳми илайҳи ман алҳақ Фсбилкми фии истеҳқоқи алъзоби сбилҳм . Ва мо алӣ алрасул إлои алблоғи улмубин , эй ани тркҳми аимонҳми лӣси бнқси лаку лои занби лонаи лӣси алейк алои таблиғи мо аўҳии алики блоғои мФҳўмои бино . Сами ани лами иؤмнўои ?фони ғоилаи кФрҳми ъоӣдаҳи илайҳам , лои алик . Ва алблоғи улмубини алзии ибини лмни самъаи мо ирод ба .

وَ إِنْ تُکَذِّبُوا فَقَدْ کَذَّبَ أُمَمٌ مِنْ قَبْلِکُمْ هذا تسلیة للرسول (ص) و دعاء له الی الصبر و زجر لمخالفیه فیما فعلوه من التکذیب و الجحود. فقال، وَ إِنْ تُکَذِّبُوا یا معشر المشرکین رسولنا محمدا فیما دعاکم الیه فقد کذبت جماعات من قبلکم رسلها فیما دعتهم الیه من الحق فسبیلکم فی استحقاق العذاب سبیلهم. وَ ما عَلَی الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلاغُ الْمُبِینُ، ای ان ترکهم ایمانهم لیس بنقص لک و لا ذنب لانّه لیس علیک الا تبلیغ ما اوحی الیک بلاغا مفهوما بیّنا. ثم ان لم یؤمنوا فانّ غائلة کفرهم عائدة الیهم، لا الیک. و الْبَلاغُ الْمُبِینُ الذی یبیّن لمن سمعه ما یراد به.