Қавла : أу лами ирўои Киеви ибдии аллоҳи алхлқи сами иъидаҳи абдоءу аъодти халқ аз рӯй зоҳири ншأаҳи аввалӣу ншأаҳ ахрӣаст ва аз рӯй ботин ишоратаст фарои тағайюри авқоту такаррури аҳволи арбоби улқулуб , гуҳӣ дар қабз бошанду гуҳӣ дар баст , гуҳӣ дар ҳайбати гуҳӣ дар инс , соъатии ғайбат бар эшон ғолиб , соъатии ҳузур , соъатии скр , соъатии сҳў , соъатии бақо , соъатии фано , бандаи он соъат ки дар қабз бошад ва дар ҳайбати ҳади вай дар изҳори бандагӣ то тамаъи мағфират буду хавфи уқубат , чунонк раб алъзаҳ гуфт : идъўннои рғбоу рҳбо .

قوله: أَ وَ لَمْ یَرَوْا کَیْفَ یُبْدِئُ اللَّهُ الْخَلْقَ ثُمَّ یُعِیدُهُ ابداء و اعادت خلق از روی ظاهر نشأة اولی و نشأة اخری است و از روی باطن اشارت است فرا تغیّر اوقات و تکرّر احوال ارباب القلوب، گهی در قبض باشند و گهی در بسط، گهی در هیبت گهی در انس، ساعتی غیبت بر ایشان غالب، ساعتی حضور، ساعتی سکر، ساعتی صحو، ساعتی بقا، ساعتی فنا، بنده آن ساعت که در قبض باشد و در هیبت حدّ وی در اظهار بندگی تا طمع مغفرت بود و خوف عقوبت، چنانک رب العزّة گفت: یَدْعُونَنا رَغَباً وَ رَهَباً.

Боз чун қадам дар олами баст нааду шавоҳид инс бинад аз ҳавлу қӯти хеш муҳаррир шавад , аз иродату қасди хеш муҷаррад гардад бФтўҳи таҷред зиндагонӣ кунад , иридўни виҷҳаи мақсаду қиблаи ҳиммат вай гардад .

باز چون قدم در عالم بسط نهد و شواهد انس بیند از حول و قوت خویش محرر شود، از ارادت و قصد خویش مجرّد گردد بفتوح تجرید زندگانی کند، یُرِیدُونَ وَجْهَهُ مقصد و قبله همت وی گردد.

Нафаси ваии дарин ҳол чунон бошад ки шблӣ гуфт аз сармастӣу бихўдӣ ки : дар қиёмат ҳар касеро хасмӣ хоҳад буду хасми одами манам то чаро бар роҳи ман ақаба кард то дар гулзор ӯ бимонадам . Гоҳе ки дар баст буд чунин мегуфт ва гоҳе ки дар қабз буд мегуфт : злии ътли зли алиҳўд . Бози дигари бора ӯро бобаст ва инс доданд то мегуфт : « ин алсмоўоту алорзўн ҳатто аҳмлҳои алии шеъраи ҷФни Айнӣ » . Инаст маънӣ « такрори аҳвол » ки абдоءу аъодти буи ишоратасту мисдоқи ин аз иззат қуръонаст ки гуфт ҷли ҷалолаи лтркбни тбқои ани тибқ , эй ҳолои баъди ҳол ва аз сирату равиши Мустафо ( с ) онаст ки рӯзӣ мегуфт : « анои Сайиди валади одам »

نفس وی درین حال چنان باشد که شبلی گفت از سرمستی و بیخودی که: در قیامت هر کسی را خصمی خواهد بود و خصم آدم منم تا چرا بر راه من عقبه کرد تا در گلزار او بماندم. گاهی که در بسط بود چنین میگفت و گاهی که در قبض بود میگفت: ذلّی عطّل ذلّ الیهود. باز دیگر باره او را بابسط و انس دادند تا میگفت: «این السّماوات و الارضون حتی احملها علی شعرة جفن عینی». اینست معنی «تکرار احوال» که ابداء و اعادت بوی اشارت است و مصداق این از عزّت قرآن است که گفت جلّ جلاله لَتَرْکَبُنَّ طَبَقاً عَنْ طَبَقٍ، ای حالا بعد حال و از سیرت و روش مصطفی (ص) آنست که روزی میگفت: «انا سیّد ولد آدم»

Боз дар ҳол қабз мегуфт : « мо адрии мо иФъл беу лои бкми лӣати раби Муҳамади лами ихлқи мҳмдо »

باز در حال قبض میگفت: «ما ادری ما یفعل بی و لا بکم لیت ربّ محمّد لم یخلق محمّدا»

Боз дар ҳолат инс мегуфт : « лсти коҳдкм азл ъанд рабии итъмнӣу исқинӣ » .

باز در حالت انس میگفت: «لست کاحدکم اظلّ عند ربی یطعمنی و یسقینی».

Пери тариқати ин маънии брмзии аҷиб берун дода ва гуфта : « илоҳӣ бар ҳазорон ақабаи бгзронидӣ ва яке монад , дили ман хаҷал монад аз бас ки туро хонд , илоҳии бҳзорон об бишустӣ то ошно кардӣ бо дӯстӣ ва як шустанӣ монад , он ки маро аз ман бишӯй то аз пас худ бархезам ва ту Монӣ , илоҳии ҳаргизи бинмои рӯзӣ бе меҳнати хеш ? то чашми бозкнм ва худро набинам дар пеш .

پیر طریقت این معنی برمزی عجیب بیرون داده و گفته: «الهی بر هزاران عقبه بگذرانیدی و یکی ماند، دل من خجل ماند از بس که ترا خواند، الهی بهزاران آب بشستی تا آشنا کردی با دوستی و یک شستنی ماند، آن که مرا از من بشوی تا از پس خود برخیزم و تو مانی، الهی هرگز بینما روزی بی‌محنت خویش؟ تا چشم بازکنم و خود را نبینم در پیش.

Иъзби ман ишоءу ирҳми ман ишоءи онро ки хоҳад бо вай адл кунад ва аз бар хеш баранд ва онро ки хоҳад бо вай фазл кунаду блтФ хеш бихонад . Ҳама дар машйати азалии баста ва бе иллати он ҳукм бар ваии ронда , на он кас ки бо вай фазл кард баъиллати тоъат кард ва на ӯ ки бо вай адл кард аз баҳр маъсият кард , корӣаст дар азали сохтау ҳукмии рафтаи чунон ки аллоҳи хоста .

یُعَذِّبُ مَنْ یَشاءُ وَ یَرْحَمُ مَنْ یَشاءُ آن را که خواهد با وی عدل کند و از بر خویش براند و آن را که خواهد با وی فضل کند و بلطف خویش بخواند. همه در مشیّت ازلی بسته و بی‌علت آن حکم بر وی رانده، نه آن کس که با وی فضل کرد بعلت طاعت کرد و نه او که با وی عدل کرد از بهر معصیت کرد، کاری است در ازل ساخته و حکمی رفته چنان که اللَّه خواسته.

Пер тариқат гуфт : оҳ аз қисматии пеш аз ман рафта , фиғон аз гуфторӣ ки худ роӣӣ гуфта , чаҳ суд агар шод зем ё ошуфта , тарсон аз онам ки он қодир дар азал чаҳ гуфта : иъзби ман ишоءи болхзлону ирҳми ман ишоءи бтўФиқи алоҳсон . Иъзби ман ишоءи болкФрону ирҳми ман ишоءи болоямон . Иъзби ман ишоءи бтФрқаҳи алқлбу ирҳми ман ишоءи бҷмъи алҳмм , иъзби ман ишоءи болқоӣаҳи фии зулмаи алтдбиру ирҳми ман ишоءи бошҳоди ҷараёни алтқдир , иъзби ман ишоءи бҳби алднёу бмнъҳои анҳуу ирҳми ман ишоءи бзҳдаҳи фӣҳо ва бастҳо алайҳи иъзби ман ишоءи боърозаҳи анҳуу ирҳми ман ишоءи боқболаҳи алайҳ .

پیر طریقت گفت: آه از قسمتی پیش از من رفته، فغان از گفتاری که خود رائی گفته، چه سود اگر شاد زیم یا آشفته، ترسان از آنم که آن قادر در ازل چه گفته: یُعَذِّبُ مَنْ یَشاءُ بالخذلان وَ یَرْحَمُ مَنْ یَشاءُ بتوفیق الاحسان. یُعَذِّبُ مَنْ یَشاءُ بالکفران وَ یَرْحَمُ مَنْ یَشاءُ بالایمان. یُعَذِّبُ مَنْ یَشاءُ بتفرقة القلب وَ یَرْحَمُ مَنْ یَشاءُ بجمع الهمم، یُعَذِّبُ مَنْ یَشاءُ بالقائه فی ظلمة التدبیر وَ یَرْحَمُ مَنْ یَشاءُ باشهاد جریان التقدیر، یُعَذِّبُ مَنْ یَشاءُ بحبّ الدنیا و بمنعها عنه وَ یَرْحَمُ مَنْ یَشاءُ بزهده فیها و بسطها علیه یُعَذِّبُ مَنْ یَشاءُ باعراضه عنه و یَرْحَمُ مَنْ یَشاءُ باقباله علیه.

Ва мо أнтми бмъҷзини фии алأрзу лои фии алсмоءи бали тақаллуби алҷмлаҳи фии алқбзаҳу иҷрии алайҳими аҳкоми алтқдир , ҷҳдўоам вҳдўо , ақблўоам аързўо .

وَ ما أَنْتُمْ بِمُعْجِزِینَ فِی الْأَرْضِ وَ لا فِی السَّماءِ بل تقلّب الجملة فی القبضة و یجری علیهم احکام التقدیر، جحدوا ام وحّدوا، اقبلوا ام اعرضوا.

Ва аллазӣнаи кФрўои боёти аллоҳу лқоӣаҳи أўлӣки иӣсўои ман раҳматии кофаронро дар дунёи ин уқубат тамомаст ки аз раҳмати аллоҳ нав медонаду муъминонро мегуяд ҳар чанд газоф корон будед ва гуноҳ кардед аз раҳмати аллоҳ навмед мабошед : лои тқнтўои ман раҳма аллоҳ бидон ки таъсири раҳмати аллоҳ дар ҳақи бандагон беш аз таъсир ғазабаст ва дар қуръони зикри сифоти раҳмат беш аз зикри сифот ғазабаст . Ва дар хабараст ки : сабқати раҳматии ғазабии ин раҳмату ғазаб ҳар ду сифат ҳақаст ҷли ҷалола ва раво набошад ки гӯйии яке пешаст ва яке пас ё яке бешаст ва яке кам зеро ки агар яке беш гӯйии дигарро нуқсон лозим ояд ва агар яке пеши гӯйии дигарро ҳудус лозим ояд . Пас муроди азин таъсир раҳматаст яъне пеш кард таъсири раҳмати ман бар таъсири ғазаби ман , таъсир ғазаб ӯст навмидии кофарон аз раҳмат ӯ то мегуяд ҷли ҷалола : أўлӣки иӣсўои ман раҳматӣу таъсир раҳмат ӯст умеди муъминони бмғФрт ӯ ,у дил ниҳодан бар раҳмат ӯ то мегуяд : أўлӣки ирҷўни раҳмати аллоҳ .

وَ الَّذِینَ کَفَرُوا بِآیاتِ اللَّهِ وَ لِقائِهِ أُولئِکَ یَئِسُوا مِنْ رَحْمَتِی کافران را در دنیا این عقوبت تمام است که از رحمت اللَّه نو میداند و مؤمنان را میگوید هر چند گزاف کاران بودید و گناه کردید از رحمت اللَّه نومید مباشید: لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ بدان که تأثیر رحمت اللَّه در حق بندگان بیش از تأثیر غضب است و در قرآن ذکر صفات رحمت بیش از ذکر صفات غضب است. و در خبر است که: سبقت رحمتی غضبی‌ این رحمت و غضب هر دو صفت حق است جل جلاله و روا نباشد که گویی یکی پیش است و یکی پس یا یکی بیش است و یکی کم زیرا که اگر یکی بیش گویی دیگر را نقصان لازم آید و اگر یکی پیش گویی دیگر را حدوث لازم آید. پس مراد ازین تأثیر رحمت است یعنی پیش کرد تأثیر رحمت من بر تأثیر غضب من، تأثیر غضب اوست نومیدی کافران از رحمت او تا میگوید جل جلاله: أُولئِکَ یَئِسُوا مِنْ رَحْمَتِی و تأثیر رحمت اوست امید مؤمنان بمغفرت او، و دل نهادن بر رحمت او تا میگوید: أُولئِکَ یَرْجُونَ رَحْمَتَ اللَّهِ.

Он кофар ки аз раҳмати аллоҳ навмедасту бут ӯро дар пешаст мисли ваии рост мисли анкабутаст ки хона месозад хонае суст беҳосил , на онро бунёдӣ ки бар ҷой бидорад , на деворӣ ки буи паноҳ гирад , на сақфӣ ки бипушад , на дар сармо бакор ояд на дар гармо , вонгаҳи чунон сусту заъиф буд ки бондки бодии зер ва зибр гардад ва хароб шавад . Инаст мисли бути параст , май пиндорад ки дар корӣаст ё дар паноҳӣ ва ҳам иҳсбўни أнҳми иҳснўни Санъоу иҳсбўни أнҳми алии шайъи ء ва ман амли алсроби шробои лами илбси алои қлило ҳатто иълми анаи кони тхиило .

آن کافر که از رحمت اللَّه نومید است و بت او را در پیش است مثل وی راست مثل عنکبوت است که خانه میسازد خانه‌ای سست بی‌حاصل، نه آن را بنیادی که بر جای بدارد، نه دیواری که بوی پناه گیرد، نه سقفی که بپوشد، نه در سرما بکار آید نه در گرما، وانگه چنان سست و ضعیف بود که باندک بادی زیر و زبر گردد و خراب شود. اینست مثل بت‌پرست، می‌پندارد که در کاریست یا در پناهی وَ هُمْ یَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ یُحْسِنُونَ صُنْعاً وَ یَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ عَلی‌ شَیْ‌ءٍ و من امل السراب شرابا لم یلبث الّا قلیلا حتی یعلم انه کان تخییلا.

Қавлаи إни алслоаҳи танаии ани алФҳшоءу алмнкр яъне ман шаъни алмؤмни ани интҳии ани алФҳшоءу алмнкр , комаи қол :у алии аллоҳи Фтўклўои إни кантами муъминин яъне инбғии ллмؤмни ани итўкли алии аллоҳ , сами луи раъйат воҳдо манеҳам лои итўкли лои ихрҷ ба ани алоямон , кзлки ман лами интаҳи ани алФҳшоءу алмнкри лӣси ихрҷи слўтаҳи ани кунҳо салоа . Ва қили маъноаи алслоаҳи алҳқиқаҳи мо танаии соҳибҳо ани алФҳшоءу алмнкр . ?фони канту алои Фсўраҳи алслоаҳи лои ҳақиқатҳо . Ва қили алФҳшоءи алднёу алмнкри алнФсу қили алФҳшоءи алмъосӣу алмнкри алҳзўз . Ва қили алФҳшоءи рؤиаҳи алоъмол ,у алмнкри талаби алъўзи алайҳои сами қол :у лзкри аллоҳи أкбр яъне Акбари ман ани ибқии маъааи ллФҳшоءу алмнкри султон , бали лҳрмаҳи зикраи зулоти алзокри мағфурау уюбаи мастура .

قوله إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهی‌ عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْکَرِ یعنی من شأن المؤمن ان ینتهی عن الفحشاء و المنکر، کما قال: وَ عَلَی اللَّهِ فَتَوَکَّلُوا إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ یعنی ینبغی للمؤمن ان یتوکل علی اللَّه، ثم لو رأیت واحدا منهم لا یتوکل لا یخرج به عن الایمان،کذلک من لم ینته عن الفحشاء و المنکر لیس یخرج صلوته عن کونها صلاة. و قیل معناه الصلاة الحقیقة ما تنهی صاحبها عن الفحشاء و المنکر. فان کانت و الّا فصورة الصلاة لا حقیقتها. و قیل الفحشاء الدنیا و المنکر النفس و قیل الفحشاء المعاصی و المنکر الحظوظ . و قیل الفحشاء رؤیة الاعمال ، و المنکر طلب العوض علیها ثم قال: وَ لَذِکْرُ اللَّهِ أَکْبَرُ یعنی اکبر من ان یبقی معه للفحشاء و المنکر سلطان، بل لحرمة ذکره زلّات الذاکر مغفورة و عیوبه مستورة.

Назираи қавлаи таъолӣу аллазӣнаи إзои Фълўои фоҳишаи أўи злмўои أнФсҳми зкрўои аллоҳи ФостғФрўои лзнўбҳм ва ман иғФри алзнўби إлои аллоҳ .

نظیره قوله تعالی وَ الَّذِینَ إِذا فَعَلُوا فاحِشَةً أَوْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ ذَکَرُوا اللَّهَ فَاسْتَغْفَرُوا لِذُنُوبِهِمْ وَ مَنْ یَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا اللَّهُ.