Ин сӯраи алрўм ?маккейаст се ҳазор ва панҷсад ва сӣ ва чаҳор ҳарф . Ва ҳаштсаду нӯздаҳи клмт , ва шаст оят . Ҷумла бимика фурӯи омада , магари як оят : Фсбҳони аллоҳи ҳайни тмсўни илои охири алоиаҳ . Ва дарин сурат мансӯх нест магари як оят дар охири сурат : Фосбри إни въди аллоҳи ҳақи нсхтҳои ояи алсиФ . Ва гуфтаанд : Фосбри ин калима мансӯхаст ,у إни въди аллоҳи ҳақ муҳкамаст , боқии оят :у лои истхФнки аллазӣнаи лои иўқнўн мансӯхаст . Ва дар фазилати сурати абӣ каъб гуфт : қоли расӯли аллоҳ ( с ) ман қрأи сӯраи алрўми кони ?лаи ман алоҷри ъушри ҳасаноти баъдади кули малики сбҳи ллаҳи байни алсмоءу аларзу адрки мо зиъи фии явмау лайлатаа .

این سورة الروم مکّی است سه هزار و پانصد و سی و چهار حرف. و هشتصد و نوزده کلمت، و شصت آیت. جمله بمکه فرو آمده، مگر یک آیت: فَسُبْحانَ اللَّهِ حِینَ تُمْسُونَ الی آخر الآیة. و درین سورت منسوخ نیست مگر یک آیت در آخر سورت: فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ نسختها آیة السّیف. و گفته‌اند: فَاصْبِرْ این کلمه منسوخ است، و إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ محکم است، باقی آیت: وَ لا یَسْتَخِفَّنَّکَ الَّذِینَ لا یُوقِنُونَ منسوخ است. و در فضیلت سورت ابیّ کعب گفت: قال رسول اللَّه (ص) من قرأ سورة الروم کان له من الاجر عشر حسنات بعدد کل ملک سبّح للَّه بین السماء و الارض و ادرک ما ضیّع فی یومه و لیلته.

?илами қисму қади зкрнои Фимои сабақи шарҳа ,у ҷавоби алқсми лақади мзмри фӣа , тақдира : лақади ғлбти алрўму қади ммои измри комаи қол ӯ ҷоءўкми ҳасрати сдўрҳм ,у алғлбаҳи алостълоءи алии алқрни бмои ибтли муқовиматаи фии алҳрб ,у алғлби масдари тқўл : ғлбти ғлбо ,у талабати тлбо . Ва алғлбу алғлбаҳи воҳид , кқўлк : ҷлбоу ҷалбау қили ҳўи алғлбаҳи ФҳзФт алтоء манеҳ комаи ҳазфати ман қавла :у أқоми алслоаҳу анмои ҳўи иқомау алрўми ҷамъи рӯмии кФорсӣу фарс . Фии أднии алأрз яъне фии ақрби арз алҳҷоз манеҳаму ҳаии азръоту басарии Фҳии аднии алшоми илои арзи алъараб . Ва албзъи исми ллслосу алхмсу алсбъу алтсъ . Ва маънии алоиаҳи ғлбти Форси алрўми фии ақрби арзи ман арзи алшоми илои арзи алъараб . Ва қили илои арзи Форсу ҳаии арзи Алҷазӣрау қили ҳаии арзи алордну Фаластин , ва ҳам ман баъди ғалабаам эй алрўми ман баъди ғалабаи Форси аёҳм , сиғлбўни Форси Фимои дуни ъушри синӣн .

الم قسم و قد ذکرنا فیما سبق شرحه، و جواب القسم لقد مضمر فیه، تقدیره: لقد غلبت الروم و قد مما یضمر کما قال او جاءوکم حصرت صدورهم، و الغلبة الاستعلاء علی القرن بما یبطل مقاومته فی الحرب، و الغلب مصدر تقول: غلبت غلبا، و طلبت طلبا. و الغلب و الغلبة واحد، کقولک: جلبا و جلبة و قیل هو الغلبة فحذفت التّاء منه کما حذفت من قوله: وَ أَقامَ الصَّلاةَ و انما هو اقامة و الروم جمع رومی کفارسی و فرس. فِی أَدْنَی الْأَرْضِ یعنی فی اقرب ارض الحجاز منهم و هی اذرعات و بصری فهی ادنی الشام الی ارض العرب. و البضع اسم للثلاث و الخمس و السّبع و التسع. و معنی الایة غلبت فارس الروم فی اقرب ارض من ارض الشام الی ارض العرب. و قیل الی ارض فارس و هی ارض الجزیرة و قیل هی ارض الاردن و فلسطین، وَ هُمْ مِنْ بَعْدِ غَلَبِهِمْ ای الرّوم من بعد غلبة فارس ایّاهم، سَیَغْلِبُونَ فارس فیما دون عشر سنین.

Сабаби нузули ин оят бар қавли ҷумҳӯр муфассирон онаст ки миёни аҳли Форсу аҳли рӯм қаттолӣ рафту мушрикони Макка майл доштанд бъҷм ки аҳл порс буданд ва мехостанд ҳамеша ки эшонро бар рӯм ғалаба бошаду нусрат , аз баҳри он ки эшонро китоб набӯду аўсон параст буданд , ҳам чун эшон асноми параст ,у мусулмонони ғалабау нусрат рӯм мехостанд бар порс , аз баҳри он ки аҳли рӯми аҳл китоб буданд .

سبب نزول این آیت بر قول جمهور مفسران آنست که میان اهل فارس و اهل روم قتالی رفت و مشرکان مکه میل داشتند بعجم که اهل پارس بودند و میخواستند همیشه که ایشان را بر روم غلبه باشد و نصرت، از بهر آن که ایشان را کتاب نبود و اوثان‌پرست بودند، هم چون ایشان اصنام‌پرست، و مسلمانان غلبه و نصرت روم میخواستند بر پارس، از بهر آن که اهل روم اهل کتاب بودند.

Ва қиссаи он қаттол ки миёни рӯм ва порс рафт он буд ки ксрои порси лашкарӣ анбӯҳ фиристод бираваму мардиро бар эшон солор ва меҳтар кард номи ваии шҳрброз ,у қили шери броз ,у қайсари рӯми лашкарӣ ном зад кард бқтоли эшону мардиро бар эшон амир кард , номи ваии бхнс , ҳар ду лашкар ба азръоти баҳами расиданд ё базмин ҷазира ё бтрФи шом , бар ихтилофи ақволи уламоу порсиён бар рӯмён дар он қаттол ғалаба карданд . Он хабар бимика расед мусулмононро нохуш омаду дили танги гаштанду кофарон шод шуданд ва шамотат карданд ва бо мусулмонон гуфтанд ба шамотат ки аҳли китоби шмооид ва эмин нишастагон дар хонимони мооим , бингаред ки бародарони мо аз аҷам бо рӯмён чаҳ карданд ? агар шумо бо мо қаттол кунед мо ҳамон кунем ва бар шумо ғалаба кунем , раби Алъоламин ин оят фиристод : ғлбти алрўми фии أднии алأрз ва ҳам ман баъди ғалабаами сиғлбўн , фии бзъ синӣн мегуяд : порсиён бар рӯмён ғалаба карданд ва то на пас рӯзгори рӯмён бар порсиён ғалаба кунанд . Абӯи бикр садиқ бархест ва дар анҷуман куффор гуфт : шодӣ чаҳ кунеду шамотат чаҳ нмоӣиди ан қариб байнед ки рӯмён бар порсиён ғалаба кунанд ва бар эшон нусрат ёбанд пайғомбари мо чунин гуфт аз ваҳии поку паёми рост . Абии бен халаф алҷмҳӣ гуфт : кизбати дурӯғ май гӯйӣ , ва ин натавонад буд . Бӯ бикр гуфт : анати акзб ё адуи аллоҳ , эй душмани худои дурӯғи ту гӯйӣ ва аз ҳар каси дурӯғи зантар туе . Он гуҳ гуфтанд то грўбндим бидиҳ шутур , ақд мроҳнт бибастанд то муддати се сол . Ва дар он вақти ақди мроҳнт бастану қимор бохтани ҳалол буд ,у ояти таҳрими қимор аз осмон наёмада буд , пас абӯи бикри садиқи он қисса бо расӯл худо бигуфт . Расӯл ( с ) гуфт маро чунин гуфтанд ки то бзъи синӣну бзъ аз се бошад то бунаи рӯ дар муддат беафзой ва дар мол беафзой . Бӯ бикр рафту шутурон бсд кард то бунаи сол , ва ин ақд бибастанд ва ҳар якеро кафилӣ фаро доштанд ва дар змон якдигар шуданд . Пас ғзоءи аҳад пеш омаду абии халафи бадасти расӯли худо кушта шуду баъд аз он рӯзи ҳудаибияи соли ҳафтум , аз вақти мроҳнт хабар расед бимика ки аҳли рӯм ғалаба карданд бар аҳли порсу диёру аўтони эшон бадаст фурӯ гирифтанд ,у шаҳристони рӯмӣаи он гуҳ банно карданду бӯи бикри садиқи он сад шутур аз варасаи абии бастаду пеш Мустафо оварад расӯл худо гуфт тсдқ ба . Абӯи бикри он ҳама бсдқаҳ дод бФрмони расӯли салавоти аллоҳи алайҳи бӯи Саид хидрӣ гуфт : рӯзи бадар буд ки рӯм бар порс зафар ёфтанд ва мо ки мусулмон будем бар мушрикон зафар ёфтем . Раби алъзаҳи он рӯзи аҳли китобро бар маҷус нусрат доду аҳли исломро бар мушрикон нусрат доду бӯи бикри садиқ дар он як рӯзи ҳам моли ғанимати бардошт аз мушрикон ва ҳам моли мроҳнт аз варасаи абии халаф .

و قصه آن قتال که میان روم و پارس رفت آن بود که کسرای پارس لشکری انبوه فرستاد بروم و مردی را بر ایشان سالار و مهتر کرد نام وی شهربراز، و قیل شیر براز، و قیصر روم لشکری نام زد کرد بقتال ایشان و مردی را بر ایشان امیر کرد، نام وی بخنّس، هر دو لشکر به اذرعات بهم رسیدند یا بزمین جزیره یا بطرف شام، بر اختلاف اقوال علما و پارسیان بر رومیان در آن قتال غلبه کردند. آن خبر بمکه رسید مسلمانان را ناخوش آمد و دل تنگ گشتند و کافران شاد شدند و شماتت کردند و با مسلمانان گفتند به شماتت که اهل کتاب شمااید و ایمن نشستگان در خانمان ماایم، بنگرید که برادران ما از عجم با رومیان چه کردند؟ اگر شما با ما قتال کنید ما همان کنیم و بر شما غلبه کنیم، رب العالمین این آیت فرستاد: غُلِبَتِ الرُّومُ فِی أَدْنَی الْأَرْضِ وَ هُمْ مِنْ بَعْدِ غَلَبِهِمْ سَیَغْلِبُونَ، فِی بِضْعِ سِنِینَ میگوید: پارسیان بر رومیان غلبه کردند و تا نه پس روزگار رومیان بر پارسیان غلبه کنند. ابو بکر صدیق برخاست و در انجمن کفار گفت: شادی چه کنید و شماتت چه نمائید عن قریب بینید که رومیان بر پارسیان غلبه کنند و بر ایشان نصرت یابند پیغامبر ما چنین گفت از وحی پاک و پیام راست. ابیّ بن خلف الجمحی گفت: کذبت دروغ می‌گویی، و این نتواند بود. بو بکر گفت: انت اکذب یا عدوّ اللَّه، ای دشمن خدای دروغ تو گویی و از هر کس دروغ‌زن‌تر تویی. آن گه گفتند تا گروبندیم بده شتر، عقد مراهنت ببستند تا مدت سه سال. و در آن وقت عقد مراهنت بستن و قمار باختن حلال بود، و آیت تحریم قمار از آسمان نیامده بود، پس ابو بکر صدیق آن قصه با رسول خدا بگفت. رسول (ص) گفت مرا چنین گفتند که تا بضع سنین و بضع از سه باشد تا بنه رو در مدت بیفزای و در مال بیفزای. بو بکر رفت و شتران بصد کرد تا بنه سال، و این عقد ببستند و هر یکی را کفیلی فرا داشتند و در ضمان یکدیگر شدند. پس غزاء احد پیش آمد و ابی خلف بدست رسول خدا کشته شد و بعد از آن روز حدیبیه سال هفتم، از وقت مراهنت خبر رسید بمکه که اهل روم غلبه کردند بر اهل پارس و دیار و اوطان ایشان بدست فرو گرفتند، و شهرستان رومیه آن گه بنا کردند و بو بکر صدیق آن صد شتر از ورثه ابیّ بستد و پیش مصطفی آورد رسول خدا گفت تصدّق به. ابو بکر آن همه بصدقه داد بفرمان رسول صلوات اللَّه علیه بو سعید خدری گفت: روز بدر بود که روم بر پارس ظفر یافتند و ما که مسلمان بودیم بر مشرکان ظفر یافتیم. رب العزّة آن روز اهل کتاب را بر مجوس نصرت داد و اهل اسلام را بر مشرکان نصرت داد و بو بکر صدیق در آن یک روز هم مال غنیمت برداشت از مشرکان و هم مال مراهنت از ورثه ابیّ خلف.

Аммо сабаби ғалабаи рӯмён бар порсиён бар қавли ъкрмаҳу ҷамоатии муфассирони он буд ки : шҳрбрози баъд аз он ки бар рӯм ғалаба кард пайваста дар диёру билоди рӯм харобӣ мекард ва эшонро мақҳур медошт . Фаррухони бародари шҳрброз рӯзӣ нишаста буд дар маҷлиси шароб ва бо ҳарифон хеш гуфт : лақади раъйати конии ҷолси алии сарири касрӣ ман бихоб чунон дидам ки бар сарир касрӣ нишаста будам ин сухан ба касрӣ расед , дар хашм шуду номаи набшат ба шҳрброз ки : чун номаи ман бтў расад фаррухонро сиёсат куну сари вай бмн фирист . Шҳрбрози ҷавоби касрии набшат ки фаррухон мардӣаст мубориз , лашкари шикану туро ҳар вақт бакор ояд , хосса дар ҷанги душман , агар дил бо вай хуш кунӣу қатл вай напасандӣ магар савоб бошад . Касрии ҷавоби ваии набшат ки дар лашкари ман амсоли вай бисёраст ту фармон бурдор бошу бтъҷили сари вай бмн фирист . Шҳрбрози бъбортии дигари ҳамон ҷавоби набшату фармони ваии бқтли фаррухон бакор надошт . Касриро хашм бар хашм зиёдат шуд ва буридӣ фиристод бар аҳли порс ки шҳрброзро маъзул кардаму фаррухонро биҷои ваии нишондам , ӯро волӣ худ донеду тоъат дор бошед . Ва млтФаҳ Эй дод ба он бурид ва гуфта буд ки чун фаррухон бар тахт малик нишинаду бародар ӯро мнқод шавад , ин млтФаҳи бдўдаҳ . Фаррухон бар тахт малик нишинаду бародар ӯро мнқод шавад , ин млтФаҳи бдўдаҳ . Фаррухон млтФаҳ бархонад , набишта буд ки : шҳрброзро вақте ҳалок кун ки млтФаҳ бар хуоне . Фаррухон , шҳрброзро ҳозир кард то ӯро сиёсат кунад бФрмони касрӣ шҳрброз гуфт як соъати марои замони даҳ то васияти нома Эй бинивисам . СФти бхўост ва се саҳифа берун оварад , дар маънии муроҷиати вай бо касрии бсбби қатли фаррухон , гуфт : се навбати бқтли фаррухони маро фармон омад ва ҳар бори муроҷиат вай мекардам ва ту бики млтФаҳи марои ҳалок хоҳӣ кард ? фаррухони он соъат аз тахт малик бархесту малик бо шҳрброз таслим кард , ва он ҳолу қиссаи бпўшиднд .

اما سبب غلبه رومیان بر پارسیان بر قول عکرمه و جماعتی مفسّران آن بود که: شهربراز بعد از آن که بر روم غلبه کرد پیوسته در دیار و بلاد روم خرابی میکرد و ایشان را مقهور میداشت. فرّخان برادر شهربراز روزی نشسته بود در مجلس شراب و با حریفان خویش گفت: لقد رأیت کانّی جالس علی سریر کسری من بخواب چنان دیدم که بر سریر کسری نشسته بودم این سخن به کسری رسید، در خشم شد و نامه نبشت به شهربراز که: چون نامه من بتو رسد فرّخان را سیاست کن و سر وی بمن فرست. شهربراز جواب کسری نبشت که فرّخان مردی است مبارز، لشکر شکن و ترا هر وقت بکار آید، خاصّه در جنگ دشمن، اگر دل با وی خوش کنی و قتل وی نپسندی مگر صواب باشد. کسری جواب وی نبشت که در لشکر من امثال وی بسیار است تو فرمان بردار باش و بتعجیل سر وی بمن فرست. شهربراز بعبارتی دیگر همان جواب نبشت و فرمان وی بقتل فرخان بکار نداشت. کسری را خشم بر خشم زیادت شد و بریدی فرستاد بر اهل پارس که شهربراز را معزول کردم و فرّخان را بجای وی نشاندم، او را والی خود دانید و طاعت دار باشید. و ملطفه‌ای داد به آن برید و گفته بود که چون فرّخان بر تخت ملک نشیند و برادر او را منقاد شود، این ملطفه بدوده. فرّخان بر تخت ملک نشیند و برادر او را منقاد شود، این ملطفه بدوده. فرّخان ملطفه برخواند، نبشته بود که: شهربراز را وقتی هلاک کن که ملطفه بر خوانی. فرّخان، شهربراز را حاضر کرد تا او را سیاست کند بفرمان کسری شهربراز گفت یک ساعت مرا زمان ده تا وصیت نامه‌ای بنویسم. سفط بخواست و سه صحیفه بیرون آورد، در معنی مراجعت وی با کسری بسبب قتل فرّخان، گفت: سه نوبت بقتل فرّخان مرا فرمان آمد و هر بار مراجعت وی میکردم و تو بیک ملطفه مرا هلاک خواهی کرد؟ فرخان آن ساعت از تخت ملک برخاست و ملک با شهربراز تسلیم کرد، و آن حال و قصه بپوشیدند.

Ва шҳрбрози номаи набшати бқисри рӯм ки марои бтў ҳоҷатӣаст ки ба пайғому номаи рости нмиоид ва мехоҳам ки бнФси худ турои байнам , фалони рӯзи фалони ҷойгоҳи ҳозири шӯ , ту бо панҷоҳ марди рӯмӣ ва ман бо панҷоҳ марди порсии ҳам чунон карданд , ва бар ҳам расиданд ва ду тарҷумон дар миён доштанд ки сухани эшон бар якдигар баён мекарданд . Шҳрброз гуфт : ҳар чаҳ аз мо бшмо расед аз ғалабау нусрату тахриби диёру билоди ҳамаи сабаб ман будаму бародарами фаррухон ва он ҳама аз кеду ҳиялати мо ва аз шуҷоату қӯти мо бшмо рафту касрии бмои ҳасади бараду хост ки моро бадасти якдигар ҳалок кунад . Акнӯн мо аз вай баргаштем ва ӯро халъ кардем . Ва бо ту дасти яке хоҳем дошт то баҷанг ӯ рӯем ва ӯро мақҳур ва мхзўл кунем . Қайсари он ҳол ба писандид , ва бо ваии аҳди басти он гуҳ бо якдигар гуфтанд ки розӣ ки миёни ду тан равад то он гуҳ сар бошад ки аз ду шахс дар нагзарад , чун аз ду шахс даргузашт ночора ошкоро шавад , яъне ки ин ду тарҷумонро ҳалок бояд кард , ва эшонро ҳалок карданд . Ва аз онҷо бозгаштанду бқтоли аҳл порс шуданд . Ва раби Алъоламин эшонро бар порс нусрат дод ва бар эшон ғалаба карданд . Инаст ки раб алъзаҳ гуфт : ва ҳам ман баъди ғалабаами сиғлбўн , фии бзъи синӣн .

و شهربراز نامه نبشت بقیصر روم که مرا بتو حاجتی است که به پیغام و نامه راست نمیآید و میخواهم که بنفس خود ترا بینم، فلان روز فلان جایگاه حاضر شو، تو با پنجاه مرد رومی و من با پنجاه مرد پارسی هم چنان کردند، و بر هم رسیدند و دو ترجمان در میان داشتند که سخن ایشان بر یکدیگر بیان میکردند. شهربراز گفت: هر چه از ما بشما رسید از غلبه و نصرت و تخریب دیار و بلاد همه سبب من بودم و برادرم فرخان و آن همه از کید و حیلت ما و از شجاعت و قوّت ما بشما رفت و کسری بما حسد برد و خواست که ما را بدست یکدیگر هلاک کند. اکنون ما از وی برگشتیم و او را خلع کردیم. و با تو دست یکی خواهیم داشت تا بجنگ او رویم و او را مقهور و مخذول کنیم. قیصر آن حال به پسندید، و با وی عهد بست آن گه با یکدیگر گفتند که رازی که میان دو تن رود تا آن گه سرّ باشد که از دو شخص در نگذرد، چون از دو شخص درگذشت ناچاره آشکارا شود، یعنی که این دو ترجمان را هلاک باید کرد، و ایشان را هلاک کردند. و از آنجا بازگشتند و بقتال اهل پارس شدند. و رب العالمین ایشان را بر پارس نصرت داد و بر ایشان غلبه کردند. اینست که رب العزّة گفت: وَ هُمْ مِنْ بَعْدِ غَلَبِهِمْ سَیَغْلِبُونَ، فِی بِضْعِ سِنِینَ.

Ва фии ҳзаҳи алоиаҳи даллолаи алии саҳаи нбўаҳ алнабӣ ( с )у ани алқуръон ман ъанд аллоҳи ъзу ҷли лонаи ахбри ъмои сикўн , сами ваҷди алмхбри алии мо ахбр ба . Ллаҳи алأмри ман қабл ва ман баъди ҳумои мрФўъони алии алғоиаҳ ,у алмънии ман қабл ?дулаи алрўми алии Форс ва ман баъдҳо Фои алФриқини кони ?лаами алғлбаҳи Фҳўи бомари аллоҳу қзоӣаҳу қадара . Ва қили ллаҳи алмшиаҳи алтомаҳу алородаҳи алноФзаҳи ман қабл ҳзаҳи алўқоӣъ ва ман баъдҳо , Фирзқи алзФри ман шоءу иҷъли алдбраҳи алии ман шоء . Ва қили ллаҳи аламри ман қабл кули шайъи ء ва ман баъди кули шайъи ءу иўмӣзи иФрҳи алмؤмнўн яъне явми иғлби алрўми Форси иФрҳи алмؤмнўн . Бнсри аллоҳи лони злки вақъи явми бадару кони алмؤмнўни фии алғнимаҳу алзФри болоъдоءу алосру алФдоء . Яъне он рӯз ки рӯм бар порс ғалаба карданд рӯзи бадар буд ки муъминону мусулмонони бнсрти аллоҳ шод буданд ки ҳам ғанимат буд ва ҳам зафар бар душман , ва ҳам Фдоءи асирону қили фараҳи алмؤмнўни анмои кони бтҳқиқи аллоҳи мо ваъдааму тасдиқи расӯла ( с ) лонаи ахбрҳми бмои сикўни факони комаи ахбру кони злки муъҷизаи ллнбӣ ( с ) . Ва қил . ИФрҳи алмؤмнўни бнсри аллоҳи таъолӣ алнабӣ бқтли алкФору бъзҳм баъзан Фикўни Фрҳҳм воқеан бҳлоки баъзи алкФори лои бзҳўри алкФори комаи иФрҳи бқтли алзолмини бъзҳм баъзан . Ва қили иФрҳи алмؤмнўни бғлбаҳи аҳли алкитоби алмшркину хрўҷҳми ман байти алмуқаддасу кони аҳадӣ оёт набута . Ва қили теми алкломи алии қавлаи иФрҳи алмؤмнўни сами астأнФи Фқол : бнсри аллоҳи инсри ман ишоء яъне аўлёؤаҳ , Фикўни албоءи мтслои бинср ,у ҳўи алъзизи фии алонтқоми ман алкФори арраҳими фии алтмкину алнсри ллмؤмнин .

و فی هذه الآیة دلالة علی صحة نبوّة النبی (ص) و انّ القرآن من عند اللَّه عز و جل لانّه اخبر عمّا سیکون، ثم وجد المخبر علی ما اخبر به. لِلَّهِ الْأَمْرُ مِنْ قَبْلُ وَ مِنْ بَعْدُ هما مرفوعان علی الغایة، و المعنی من قبل دولة الروم علی فارس و من بعدها فایّ الفریقین کان لهم الغلبة فهو بامر اللَّه و قضائه و قدره. و قیل للَّه المشیّة التّامة و الارادة النافذة من قبل هذه الوقائع و من بعدها، فیرزق الظفر من شاء و یجعل الدّبرة علی من شاء. و قیل للَّه الامر من قبل کل شی‌ء و من بعد کل شی‌ء وَ یَوْمَئِذٍ یَفْرَحُ الْمُؤْمِنُونَ یعنی یوم یغلب الروم فارس یَفْرَحُ الْمُؤْمِنُونَ. بِنَصْرِ اللَّهِ لانّ ذلک وقع یوم بدر و کان المؤمنون فی الغنیمة و الظفر بالاعداء و الاسر و الفداء. یعنی آن روز که روم بر پارس غلبه کردند روز بدر بود که مؤمنان و مسلمانان بنصرت اللَّه شاد بودند که هم غنیمت بود و هم ظفر بر دشمن، و هم فداء اسیران و قیل فرح المؤمنون انّما کان بتحقیق اللَّه ما وعدهم و تصدیق رسوله (ص) لانّه اخبرهم بما سیکون فکان کما اخبر و کان ذلک معجزة للنبی (ص). و قیل. یفرح المؤمنون بنصر اللَّه تعالی النّبی بقتل الکفار و بعضهم بعضا فیکون فرحهم واقعا بهلاک بعض الکفار لا بظهور الکفار کما یفرح بقتل الظالمین بعضهم بعضا. و قیل یفرح المؤمنون بغلبة اهل الکتاب المشرکین و خروجهم من بیت المقدس و کان احدی آیات نبوّته. و قیل تمّ الکلام علی قوله یَفْرَحُ الْمُؤْمِنُونَ ثم استأنف فقال: بنصر اللَّه ینصر من یشاء یعنی اولیاؤه، فیکون الباء متصلا بینصر، وَ هُوَ الْعَزِیزُ فی الانتقام من الکفّار الرّحیم فی التمکین و النصر للمؤمنین.

Қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « Форси нтҳаҳ ӯ нтҳтони сами лои Форси баъдҳо абадану алрўми зоти қуруни клмои зҳби қарни халафи қарни ҳайҳоти илои охири алобд » .

قال رسول اللَّه (ص): «فارس نطحة او نطحتان ثم لا فارس بعدها ابدا و الروم ذات قرون کلّما ذهب قرن خلف قرن هیهات الی آخر الابد».

Въди аллоҳи насби алии алмсдр эй въди ваъда , Флои ихлФаҳ ,у ҳўи роҷеъи илои қавла : сиғлбўн , яъне ҳозои алзии ахбртк ба аиҳо алнабӣ ман насраи алрўми алии аҳли Форс , ҳўи въди въди аллоҳи злки ҳқо ,у ҳўи инҷзаҳи ?лаам . Ва иҷўзи ани икўни роҷъои илои қавлаи иФрҳи алмؤмнўни бнсри аллоҳи лонаи въди алмؤмнини алнсри алии алкоФрину локини أксри анноси лои иълмўни саҳаи ваъда ва ҳам алкФори аллазӣнаи лои исдқўни бони ҳозои алхбр ман ъанд аллоҳ .

وَعْدَ اللَّهِ نصب علی المصدر ای وعد وعده، فلا یخلفه، و هو راجع الی قوله: سَیَغْلِبُونَ، یعنی هذا الذی اخبرتک به ایها النبیّ من نصرة الروم علی اهل فارس، هو وعد وعد اللَّه ذلک حقا، و هو ینجزه لهم. و یجوز ان یکون راجعا الی قوله یَفْرَحُ الْمُؤْمِنُونَ بِنَصْرِ اللَّهِ لانّه وعد المؤمنین النصر علی الکافرین وَ لکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لا یَعْلَمُونَ صحة وعده و هم الکفار الذین لا یصدّقون بانّ هذا الخبر من عند اللَّه.

Иълмўн зоҳиран ман алҳёҳи алднё эй иълмўни мо ишоҳдўнаҳи феъли алҳиўонот , ва ҳам ани алохраҳи ҳам ғоФлўн , лои истдлўни бмои ишоҳдўнаҳи алии мо ғоби анҳуам феъли алъоқли алммиз ,у қили иълмўни амри мъошҳму зроъотҳму тҷоротҳму вуҷӯҳи актсобҳм ва ҳам ани амри охртҳм ва мо ?лаами фӣҳо ман алнҷоаҳи ман уқоби аллоҳи ғоФлўни лои итФкрўни фӣҳо . ФғФлаҳи алмؤмнини бтрки алостъдоди лҳоу ғФлаҳи алкоФрини болҷҳўди баҳо . Қоли алҳсн : блғу аллоҳи ман илми аҳдҳми анаи инқри алдрҳми бедаи Фихбрки бўзнаҳу лои иҳсни ислӣ .

یَعْلَمُونَ ظاهِراً مِنَ الْحَیاةِ الدُّنْیا ای یعلمون ما یشاهدونه فعل الحیوانات، وَ هُمْ عَنِ الْآخِرَةِ هُمْ غافِلُونَ، لا یستدلون بما یشاهدونه علی ما غاب عنهم فعل العاقل الممیّز، و قیل یَعْلَمُونَ امر معاشهم و زراعاتهم و تجاراتهم و وجوه اکتسابهم وَ هُمْ عَنِ امر آخرتهم و ما لهم فیها من النّجاة من عقاب اللَّه غافِلُونَ لا یتفکرون فیها. فغفلة المؤمنین بترک الاستعداد لها و غفلة الکافرین بالجحود بها. قال الحسن: بلغ و اللَّه من علم احدهم انه ینقر الدرهم بیده فیخبرک بوزنه و لا یحسن یصلّی.

أу лами итФкрўои фии أнФсҳми ҳозои ман басти алқуръони ?фони алтФкри лои икўни алои фии алнФс . Ва қили маъноаи أу лами итФкрўои фии халқи أнФсҳми лихрҷўои ани алғФлаҳ .

أَ وَ لَمْ یَتَفَکَّرُوا فِی أَنْفُسِهِمْ هذا من بسط القرآن فانّ التفکر لا یکون الّا فی النفس. و قیل معناه أَ وَ لَمْ یَتَفَکَّرُوا فِی خلق أَنْفُسِهِمْ لیخرجوا عن الغفلة.

Ва қили أу лами итФкрўои лиълмўои анҳми иълмўн зоҳиран ман алҳёҳи алднё ва ҳам ани алохраҳи ҳам ғоФлўн .

و قیل أَ وَ لَمْ یَتَفَکَّرُوا لیعلموا انّهم یَعْلَمُونَ ظاهِراً مِنَ الْحَیاةِ الدُّنْیا وَ هُمْ عَنِ الْآخِرَةِ هُمْ غافِلُونَ.

Ва қили أу лами итФкрўои фии أнФсҳми ФиърФўои бадоеъи сунъи аллоҳи фӣҳо Фиълмўои ман злки ани аллоҳи ъзу ҷли лами ихлқи алсмоўоту аларз ва мо Фиҳмои ман алъҷоӣби ъбсо ,у анмои халқҳо бқўлаҳ алҳақу лоқомаҳ алҳақ яъне лоқомаҳи алсўобу алъқоби алии алъамал . Ва қили болҳқ яъне болҳкмаҳи лиътбри баҳои ибодау истдлўои алии ваҳдониятау қудратау أҷли мсмӣ яъне илои аҷали мсмии азои блғи злки алаҷали аФноҳмои ллҷзоءи фоилами аллоҳи таъолии ани алзии хлқҳму лами икўнўои шиӣои сами сарфаами аҳўолоу сорот ҳатто сорўои рҷоло , қодири ани иъидҳми баъди Фноӣҳми хлқои ҷдидо , сами иҷозӣ алмҳсн манеҳам боҳсонаҳу алмсии ءи босоءтаҳ , лонаи алъдли лои ҳайфи фии ҳукмау лои ҷавр ,у إни ксирои ман аннос яъне алкФор , блқоءи рбҳми лкоФрўн , эй болбъси баъди аламути лҷоҳдўн .

و قیل أَ وَ لَمْ یَتَفَکَّرُوا فِی أَنْفُسِهِمْ فیعرفوا بدایع صنع اللَّه فیها فیعلموا من ذلک انّ اللَّه عزّ و جل لم یخلق السماوات و الارض و ما فیهما من العجائب عبثا، و انّما خلقها بقوله الحق و لاقامة الحق یعنی لاقامة الثواب و العقاب علی العمل. و قیل بالحق یعنی بالحکمة لیعتبر بها عباده و یستدلوا علی وحدانیّته و قدرته وَ أَجَلٍ مُسَمًّی یعنی الی اجل مسمی اذا بلغ ذلک الاجل افناهما للجزاء فاعلم اللَّه تعالی انّ الذی خلقهم و لم یکونوا شیئا ثم صرفهم احوالا و ثارات حتی صاروا رجالا، قادر ان یعیدهم بعد فنائهم خلقا جدیدا، ثم یجازی المحسن منهم باحسانه و المسی‌ء باساءته، لانّه العدل لا حیف فی حکمه و لا جور، وَ إِنَّ کَثِیراً مِنَ النَّاسِ یعنی الکفار، بِلِقاءِ رَبِّهِمْ لَکافِرُونَ، ای بالبعث بعد الموت لجاحدون.

أу лами исирўои фии алأрз ӯ лами исоФрўои ҳؤлоءи алкФори фии арзи аллоҳи Финзрўои илои осори ман қиблаами ман аломм , Фиътбрўо . Ва қили маънии инзрўои итърФўо , кқўлаҳ : Флинзри أиҳои أзкии тъомо . Ва қили маъноаи Фиълмўои кқўлаҳ : ваам инзри алмрءи мо қидмати идоаҳу анмои амрҳми болмсири фии аларзи лмшоҳдаҳи осори алмҳлкини қиблаами лмои ъсўои лизўли анҳуам алшк , ани сидқи мо ихбри анҳуам , ва алклом ъанд қавлаи ман қиблаами томи сами астأнФи алхбри ани сФотҳми Фқол : конўо أшд манеҳам қуввае аломми алмозиаҳи конўоашад қувваи ман Қурайшу أсорўои алأрз , эй қлбўои ваҷҳи аларзи лостнботи алмёҳу истихроҷи алмъодну илқоъи албзўри фӣҳо ллзроъаҳ ,у алосораҳи таҳрики алшии ء ҳатто иртФъи туро ба ва Амрҳо أксри ммои Амрҳо фӣаи салосаи авҷа : аҳадҳо ман улумр , эй иқўоҳми фӣҳо аксари ман бқоءи ҳؤлоء ,у алтқдир : ъмрўои фӣҳоу ассонии ман улумрӣ , эй скнўои фӣҳо , кқўлаҳ :у астъмркми фӣҳо , эй астскнкму алсолси ман алъмораҳ , эй ъмрўои аларзин болғросу алзроъаҳ . Ва анмои қоли злки лонаи лами икни лоҳли Маккаи ҳрсу заръ . Ва ҷоءтҳми рслҳми болбиноти Флми иؤмнўои Фоҳлкҳми аллоҳ , Фмои кони аллоҳи лизлмҳм , ллзлми салосаи авҷа : вазъи алшии ءи фии ғайри мавзеа ,у ахзи алшии ء қабл вақта ,у алнқсон . Ва қавла : Фмои кони аллоҳи лизлмҳми аҷтмъи фӣаи алмъонии алслосаҳ , эй лами иأхзҳм қабл вақти ахзҳму лои инқси анҳуам шиӣои ммои қадари ман арзоқҳму лои вазъи алъзоби фии ғайри мавзеа ,у локини конўои أнФсҳми излмўни боиродҳои мавориди алҳлок . Сами кони маътӯфи алии хабари матрӯк , эй ҷоءтҳми рслҳми Фкзбўҳму амҳлўо .

أَ وَ لَمْ یَسِیرُوا فِی الْأَرْضِ او لم یسافروا هؤلاء الکفار فی ارض اللَّه فَیَنْظُرُوا الی آثار من قبلهم من الامم، فیعتبروا. و قیل معنی ینظروا یتعرفوا، کقوله: فَلْیَنْظُرْ أَیُّها أَزْکی‌ طَعاماً. و قیل معناه فیعلموا کقوله:وْمَ یَنْظُرُ الْمَرْءُ ما قَدَّمَتْ یَداهُ‌ و انّما امرهم بالمسیر فی الارض لمشاهدة آثار المهلکین قبلهم لمّا عصوا لیزول عنهم الشکّ، عن صدق ما یخبر عنهم، و الکلام عند قوله مِنْ قَبْلِهِمْ تامّ ثم استأنف الخبر عن صفاتهم فقال: کانُوا أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً ای الامم الماضیة کانوا اشدّ قوة من قریش وَ أَثارُوا الْأَرْضَ، ای قلبوا وجه الارض لاستنباط المیاه و استخراج المعادن و القاء البذور فیها للزّراعة، و الاثارة تحریک الشی‌ء حتی یرتفع ترا به وَ عَمَرُوها أَکْثَرَ مِمَّا عَمَرُوها فیه ثلاثة اوجه: احدها من العمر، ای یقواهم فیها اکثر من بقاء هؤلاء، و التقدیر: عمروا فیها و الثانی من العمری، ای سکنوا فیها، کقوله: وَ اسْتَعْمَرَکُمْ فِیها، ای استسکنکم و الثالث من العمارة، ای عمروا الارضین بالغراس و الزّراعة. و انّما قال ذلک لانّه لم یکن لاهل مکة حرث و زرع. وَ جاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَیِّناتِ فلم یؤمنوا فاهلکهم اللَّه، فَما کانَ اللَّهُ لِیَظْلِمَهُمْ، للظلم ثلاثة اوجه: وضع الشّی‌ء فی غیر موضعه، و اخذ الشی‌ء قبل وقته، و النقصان. و قوله: فَما کانَ اللَّهُ لِیَظْلِمَهُمْ اجتمع فیه المعانی الثلاثة، ای لم یأخذهم قبل وقت اخذهم و لا ینقص عنهم شیئا ممّا قدّر من ارزاقهم و لا وضع العذاب فی غیر موضعه، وَ لکِنْ کانُوا أَنْفُسَهُمْ یَظْلِمُونَ بایرادها موارد الهلاک. ثم کان معطوف علی خبر متروک، ای جاءتهم رسلهم فکذّبوهم و امهلوا.

Сами кони ъоқбтҳми алҳлок . Ва алсўоӣ . Масдар , колрҷъӣу албшрӣ . Ва ҳаии тأниси алосўоءи колокбру алкбрӣ . Ва ҳаии алхлаҳи алтии тсўء соҳибҳо ъанд идрокаи Аёҳоу ҳаии алнор . Ва қили алсўأии исми лҷҳнм , комаи ани алҳснии исми ллҷнаҳ . Қрأи аҳли алҳҷозу албсраҳ » оқиба » болрФъ , эй сами кони охири амри ҳам алсўأӣ ,у қрأи алохрўни болнсб , алии хабари кону тақдира : сами кони алсўأии оқибаи аллазӣнаи أсоؤо . Ва маънии асоؤо эй ашркўо ,у маънии ани кзбўо , лони кзбўо ӯ бони кзбўои боёти аллоҳ . Ва қили тафсири алсўأии баъда ,у ҳўи қавла , أни кзбўо яъне сами кони оқибаи алмсиӣин . Алткзиби ҳамлаами тлки алсиӣоти алии أни кзбўои боёти аллоҳу конўои баҳои истҳзؤн .

ثُمَّ کانَ عاقبتهم الهلاک. و السُّوای‌. مصدر، کالرجعی و البشری. و هی تأنیث الاسواء کالاکبر و الکبری. و هی الخلّة التی تسوء صاحبها عند ادراکه ایّاها و هی النّار. و قیل السّوأی اسم لجهنّم، کما انّ الحسنی اسم للجنّة. قرأ اهل الحجاز و البصرة» عاقبة» بالرفع، ای ثم کان آخر امر هم السوأی، و قرأ الآخرون بالنصب، علی خبر کان و تقدیره: ثم کان السوأی عاقِبَةَ الَّذِینَ أَساؤُا. و معنی اساؤا ای اشرکوا، و معنی ان کذّبوا، لان کذّبوا او بان کذّبوا بآیات اللَّه. و قیل تفسیر السّوأی بعده، و هو قوله، أَنْ کَذَّبُوا یعنی ثم کان عاقبة المسیئین. التکذیب حملهم تلک السیّئات علی أَنْ کَذَّبُوا بِآیاتِ اللَّهِ وَ کانُوا بِها یَسْتَهْزِؤُنَ.

Аллоҳи ибдؤои алхлқи фии алднёи сами иъидаҳи фии алохраҳ . Тқўли бдأи ибдأи бдأу абтдоءи ибтдии ибтидоу алобтдоءи нақизи алонтҳоءу албдؤи нақизи алъўди сами إлиаҳи трҷъўни лФсли алқзоءи бинҳми лиҷзии аллазӣнаи أсоؤои бмои ъмлўоу иҷзии аллазӣнаи أҳснўои болҳснии қрأи абӯи бикру абӯи Амри ирҷъўни болёءу охрўни болтоء .

اللَّهُ یَبْدَؤُا الْخَلْقَ فی الدنیا ثُمَّ یُعِیدُهُ فی الآخرة. تقول بدأ یبدأ بدأ و ابتداء یبتدی ابتدا و الابتداء نقیض الانتهاء و البدؤ نقیض العود ثُمَّ إِلَیْهِ تُرْجَعُونَ لفصل القضاء بینهم لِیَجْزِیَ الَّذِینَ أَساؤُا بِما عَمِلُوا وَ یَجْزِیَ الَّذِینَ أَحْسَنُوا بِالْحُسْنَی قرأ ابو بکر و ابو عمرو یرجعون بالیاء و آخرون بالتّاء.

Ва явми тқўми алсоъаҳи иблси алмҷрмўни ииأси алмшркўн , ман ҷамеъи алхирот ва ман шФоъаҳи алшоФъин :у қили инқтъи кломҳму ҳҷтҳму иФтзҳўн .

وَ یَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ یُبْلِسُ الْمُجْرِمُونَ ییأس المشرکون، من جمیع الخیرات و من شفاعة الشافعین: و قیل ینقطع کلامهم و حجتهم و یفتضحون.

Ва лами икни ?лаами ман шркоӣҳми азоФи алшркоءи илайҳами алии маънии анҳми конўои иҷълўни лҳои қстои ман амўолҳм ,у ирўни бзлки лҳои ҳқои Фимои имлкўн , Фнсбҳои илои анҳми шркоؤҳми фии амўолҳму алмънии лами икни ?лаами ман асномҳми алтии ъбдўҳои лишФъўои шФъоء ,у конўо яъне икўнўн . Ва ҷоءи блФзи алмозии коксри алфози алқёмаҳ , бшркоӣҳми кофарин эй ҷоҳдини мтбрини итбрءўни минҳо мтбро манеҳам кқўлаҳ : إзи тбрأи аллазӣнаи атбъўои ман аллазӣнаи атбъўо .

وَ لَمْ یَکُنْ لَهُمْ مِنْ شُرَکائِهِمْ اضاف الشّرکاء الیهم علی معنی انّهم کانوا یجعلون لها قسطا من اموالهم، و یرون بذلک لها حقا فیما یملکون، فنسبها الی انّهم شرکاؤهم فی اموالهم و المعنی لم یکن لهم من اصنامهم التی عبدوها لیشفعوا شفعاء، وَ کانُوا یعنی یکونون. و جاء بلفظ الماضی کاکثر الفاظ القیامة، بِشُرَکائِهِمْ کافِرِینَ ای جاحدین متبرین یتبرّءون منها متبرّا منهم کقوله: إِذْ تَبَرَّأَ الَّذِینَ اتُّبِعُوا مِنَ الَّذِینَ اتَّبَعُوا.

Ва явми тқўми алсоъаҳи иўмӣзи итФрқўн , ҳозои алтФрқи муфассири фии қавла , Фриқи фии алҷнаҳу Фриқи фии алсъиру ҳўи тафсири қавла : исдъўну ҷълнои бинҳми мўбқоу амтозўои алиўм . Қоли мақотил : итФрқўни баъди алҳсоби илои алҷнаҳу алнор , Флои иҷтмъўн абадан , сами байни алӣ эй ваҷҳи итФрқўн .

وَ یَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ یَوْمَئِذٍ یَتَفَرَّقُونَ، هذا التفرّق مفسّر فی قوله، فَرِیقٌ فِی الْجَنَّةِ وَ فَرِیقٌ فِی السَّعِیرِ و هو تفسیر قوله: یَصَّدَّعُونَ وَ جَعَلْنا بَیْنَهُمْ مَوْبِقاً وَ امْتازُوا الْیَوْمَ. قال مقاتل: یتفرّقون بعد الحساب الی الجنّة و النار، فلا یجتمعون ابدا، ثم بیّن علی ایّ وجه یتفرقون.

Фқоли таъолӣ : Фأмои аллазӣнаи омнўоу ъмлўои алсолҳоти фаҳми фии равзау ҳаии албстони алзии фии ғояи алнзораҳ ,у алхзраҳ . Иҳбрўни исрўн ,у алҳбраҳи алсрўру қоли ибни аббос : икрмўн , тқўли ҳбраҳ эй акрама . Ва қили инъмўн . Ва алҳбраҳи фии аллғаҳ кул наамма ҳасанау алтҳбири алтҳсини алзии иср ба , ва манеҳ қили ллмдоди ҳбри лонаи иҳсн ба алоўроқ ,у ллъолми ҳбри лонаи итхлқи болохлоқи алҳасана . Ва қили ҳўи алсмоъи фии алҷнаҳ яъне итнъмўну итлззўни бсмоъи алғноء . Қоли алоўзоъӣ : азои ахзи фии алсмоъи лами тбқи фии алҷнаҳи шаҷараи алои вирдат . Ва қоли лӣси аҳади ман халқи аллоҳи аҳсани сўтои ман исрофили Фозои ахзи фии алсмоъи қатъи алии аҳли сабъи самовоти слўтҳму тсбиҳҳм . Ва анмои қоли фии равзаи болтнкири лони алмроди кул воҳид манеҳам бмнзлаҳи раҷули фии равзаи мўнқаҳи лтиби мо фӣа ,у ҳасанау хси алрўзаҳи болзкри лона лӣс ъанд алъараби шайъи ءи аҳсани мнзроу лои атиби ншрои ман алрёз .

فقال تعالی: فَأَمَّا الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ فَهُمْ فِی رَوْضَةٍ و هی البستان الذی فی غایة النضارة، و الخضرة. یُحْبَرُونَ یسرّون، و الحبرة السرور و قال ابن عباس: یکرمون، تقول حبره ای اکرمه. و قیل ینعمون. و الحبرة فی اللغة کل نعمة حسنة و التحبیر التحسین الذی یسّر به، و منه قیل للمداد حبر لانّه یحسن به الاوراق، و للعالم حبر لانّه یتخلّق بالاخلاق الحسنة. و قیل هو السماع فی الجنّة یعنی یتنعّمون و یتلذّذون بسماع الغناء. قال الاوزاعیّ: اذا اخذ فی السّماع لم تبق فی الجنّة شجرة الّا وردت. و قال لیس احد من خلق اللَّه احسن صوتا من اسرافیل فاذا اخذ فی السّماع قطع علی اهل سبع سماوات صلوتهم و تسبیحهم. و انّما قال فِی رَوْضَةٍ بالتنکیر لانّ المراد کل واحد منهم بمنزلة رجل فی روضة مونقة لطیب ما فیه، و حسنه و خصّ الرّوضة بالذکر لانّه لیس عند العرب شی‌ء احسن منظرا و لا اطیب نشرا من الرّیاض.

Рӯй абӯи ҳрираҳи қол : қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « алҷнаҳи моӣаҳи дараҷа , мо байни кули дрҷтини минҳои комаи байни алсмоءу аларз ,у алФрдўси аълоҳо смўо ,у аўстҳои мҳлоу минҳои итФҷри анҳори алҷнаҳ ,у алайҳои иўзъи алърши явми алқёмаҳ , Фқоми илайҳи раҷули Фқол ё расӯли аллоҳи ании раҷули ҳбби илои алсўти Фҳли фии алҷнаҳи савти ҳасан ? қол : « эйу алзии нафасии бедаи ани аллоҳи субҳонаи лиўҳии илои шаҷараи фии алҷнаҳи ани асмъии ибодии аллазӣнаи аштғлўои бъбодтӣу зикрии ани ъзФи албробту алмзомир , ФтрФъи сўтои лами тсмъи алхлоӣқ мислаи қти ман тасбеҳи алрбу тақдиса » .

روی ابو هریرة قال: قال رسول اللَّه (ص): «الجنّة مائة درجة، ما بین کلّ درجتین منها کما بین السّماء و الارض، و الفردوس اعلاها سمّوا، و اوسطها محلا و منها یتفجّر انهار الجنّة، و علیها یوضع العرش یوم القیامة، فقام الیه رجل فقال یا رسول اللَّه انّی رجل حبّب الیّ الصوت فهل فی الجنّة صوت حسن؟ قال: «ای و الذی نفسی بیده انّ اللَّه سبحانه لیوحی الی شجرة فی الجنّة ان اسمعی عبادی الذین اشتغلوا بعبادتی و ذکری عن عزف البرابط و المزامیر، فترفع صوتا لم تسمع الخلائق مثله قط من تسبیح الرّب و تقدیسه».

Ва рӯй ани аъробёи қол ё расӯли аллоҳи ҳилли фии алҷнаҳи ман самоъ ? қол : нъм ё аъробии ани фии алҷнаҳи лнҳрои ҳоФтоаҳи алأбкори ман кули бизоءи хўсониаҳи итғнини босўоти лами тсмъи алхлоӣқи бмслҳои қт , Фзлки афзали Наими аҳли алҷнаҳ .

و روی انّ اعرابیّا قال یا رسول اللَّه هل فی الجنّة من سماع؟ قال: نعم یا اعرابی انّ فی الجنّة لنهرا حافتاه الأبکار من کلّ بیضاء خوصانیّة یتغنین باصوات لم تسمع الخلائق بمثلها قط، فذلک افضل نعیم اهل الجنّة.

Ва сӣли абӯи ҳрираҳи ҳилли лоҳли алҷнаҳи ман самоъ ? қоли нъми шаҷараи аслҳо ман зҳбу ағсонҳои Фзаҳу смртҳои аллؤлؤу алзбрҷду алёқўт , ибъси аллоҳи субҳонау таъолии риҳои Фтҳки баъзҳо баъзан Фмои самъи аҳади шиӣо аҳсан манеҳ .

و سئل ابو هریرة هل لاهل الجنّة من سماع؟ قال نعم شجرة اصلها من ذهب و اغصانها فضّة و ثمرتها اللؤلؤ و الزبرجد و الیاقوت، یبعث اللَّه سبحانه و تعالی ریحا فتحکّ بعضها بعضا فما سمع احد شیئا احسن منه.

Қавлаи таъолӣ :у أмои аллазӣнаи кФрўоу кзбўои боётноу лқоءи алохраҳ яъне боёти алқуръону албъси баъди аламут , Фأўлӣки фии алъзоби мҳзрўни алоҳзори анмои икўни алии икроҳи Фиҷобаҳи алии караа . эй иҳзрўни алъзоби фии алўқти алзии иҳбри фӣаи алмؤмнўни фии алрўзоти ман алҷанон .

قوله تعالی: وَ أَمَّا الَّذِینَ کَفَرُوا وَ کَذَّبُوا بِآیاتِنا وَ لِقاءِ الْآخِرَةِ یعنی بآیات القرآن و البعث بعد الموت، فَأُولئِکَ فِی الْعَذابِ مُحْضَرُونَ الاحضار انما یکون علی اکراه فیجابه علی کرهه. ای یحضرون العذاب فی الوقت الذی یحبر فیه المؤمنون فی الرّوضات من الجنان.

Фсбҳони аллоҳ эй сбҳўои аллоҳ ,у маъноаи слўи аллоҳи Фҳўи масдари мавзӯи мавзеи аламри кқўлаҳ : Фзрби алрқобу алсбҳаҳи алслоаҳ ва манеҳ сбҳаҳи алзҳӣ , Фсбҳони аллоҳи ҳайни тмсўн , эй слўи аллоҳи ҳайни тдхлўни фии алмсоء ,у ҳўи салоаи алмғрбу алъшоءу ҳайни тсбҳўн эй ҳайни тдхлўни фии алсбоҳу ҳўи салоаи алсбҳ .

فَسُبْحانَ اللَّهِ ای سبّحوا اللَّه، و معناه صلّو اللَّه فهو مصدر موضوع موضع الامر کقوله: فَضَرْبَ الرِّقابِ و السبحة الصلاة و منه سبحة الضحی، فَسُبْحانَ اللَّهِ حِینَ تُمْسُونَ، ای صلّو اللَّه حین تدخلون فی المساء، و هو صلاة المغرب و العشاء وَ حِینَ تُصْبِحُونَ ای حین تدخلون فی الصباح و هو صلاة الصبح.

Ва ?лаи алҳмди фии алсмоўоту алأрзи қоли ибни аббос : иҳмдаҳи аҳли алсмоўоту аларзу ислўн ,у ъшё эй слўои аллоҳи ъшё , яъне салоаи алъсру ҳайни тзҳрўни тдхлўни фии алзҳираҳ ,у ҳўи салоаи алзҳр . Қоли нофеъи бен алозрқи лобни аббос : ҳилли тҷди алслўоти алхмси фии алқуръони қоли нъм ,у қрأи ҳотини алоитину қоли ҷамъати алоиаҳи алслўоти алхмсу мўоқитҳо ,у ҳамли баъзи алмФсрини алии алтсбиҳи алқўлӣ , Фқолўои тафсири алоиаҳ : қўлўои субҳони аллоҳи фии слўоткми алмФрўзаҳи фии ҳзаҳи алоўқот .

وَ لَهُ الْحَمْدُ فِی السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ قال ابن عباس: یحمده اهل السماوات و الارض و یصلّون، وَ عَشِیًّا ای صلّوا اللَّه عشیّا، یعنی صلاة العصر وَ حِینَ تُظْهِرُونَ تدخلون فی الظهیرة، و هو صلاة الظهر. قال نافع بن الازرق لابن عباس: هل تجد الصلوات الخمس فی القرآن قال نعم، و قرأ هاتین الآیتین و قال جمعت الایة الصلوات الخمس و مواقیتها، و حمل بعض المفسرین علی التسبیح القولی، فقالوا تفسیر الایة: قولوا سبحان اللَّه فی صلواتکم المفروضة فی هذه الاوقات.

Рӯй абӯи ҳрираҳи қол : қоли расӯли аллоҳ ( с ) : ман қоли ҳайни исбҳу ҳайни имсӣ : субҳони аллоҳу бҳмдаҳи моӣаҳи мара , лами иأти аҳади явми алқимаҳ бо фазли ммои ҷоء ба алои аҳади қол ӯ зоди алайҳ

روی ابو هریرة قال: قال رسول اللَّه (ص): من قال حین یصبح و حین یمسی: سبحان اللَّه و بحمده مائة مرّة، لم یأت احد یوم القیمة با فضل ممّا جاء به الّا احد قال او زاد علیه‌

Ва қол ( с ) : ман қоли субҳони аллоҳу бҳмдаҳи фии явми моӣаҳи мараи ҳтти хатоёау ани кант мисли збди албҳр .

و قال (ص): من قال سبحان اللَّه و بحمده فی یوم مائة مرّة حطّت خطایاه و ان کانت مثل زبد البحر.

Ва қол ( с ) : « клмтони хафифатони алии аллсони сақилатони фии алмизони ҳабибатони илои арраҳмон : субҳони аллоҳу бҳмдаҳ , субҳони аллоҳи алъзиму ани ибни аббоси ан алнабӣ ( с ) қол : ман қоли ҳайни исбҳ : Фсбҳони аллоҳи ҳайни тмсўну ҳайни тсбҳўни илои қавлау кзлки тхрҷўни адрки мо Фотаҳи фии явма ва ман қолҳо ҳайни имсии идроки мо Фотаҳи фии лайлатаа .

و قال (ص): «کلمتان خفیفتان علی اللسان ثقیلتان فی المیزان حبیبتان الی الرحمن: سبحان اللَّه و بحمده، سبحان اللَّه العظیم‌ و عن ابن عباس عن النبیّ (ص) قال: من قال حین یصبح: فَسُبْحانَ اللَّهِ حِینَ تُمْسُونَ وَ حِینَ تُصْبِحُونَ الی قوله وَ کَذلِکَ تُخْرَجُونَ ادرک ما فاته فی یومه و من قالها حین یمسی ادراک ما فاته فی لیلته.

Ва ани инси бен молики қол : қоли расӯли аллоҳ : « ман сираи ани иколи ?лаи болқФизи алоўФии Флиқл : Фсбҳони аллоҳи ҳайни тмсўну ҳайни тсбҳўни илои қавла :у кзлки тхрҷўн , субҳони рбки раби алъзаҳи ъмои исФўну саломи алии алмрслин ,у алҳмди ллаҳи раби Алъоламину ани ибни аббоси қол : қоли расӯли аллоҳ ( с ) : ман қол : Фсбҳони аллоҳи ҳайни тмсўну ҳайни тсбҳўни ҳзаҳи алоёти алслоси ман сӯраи алрўму охири сӯраи алсоФоти дбри кули салоаи ислиҳои кутуби ?лаи ман алҳсноти адади нуҷуми алсмоءу Қатари алмтру ададу рқи алшҷру адади туроби аларз , Фозои моти аҷрии ?лаи бакули ҳасанаи ъушри ҳасаноти фии қабрау кони абрҳими халили аллоҳи иқўлҳои фии кули явму лайлаи сети марот .

و عن انس بن مالک قال: قال رسول اللَّه: «من سرّه ان یکال له بالقفیز الاوفی فلیقل: فَسُبْحانَ اللَّهِ حِینَ تُمْسُونَ وَ حِینَ تُصْبِحُونَ‌ الی قوله: وَ کَذلِکَ تُخْرَجُونَ، سُبْحانَ رَبِّکَ رَبِّ الْعِزَّةِ عَمَّا یَصِفُونَ وَ سَلامٌ عَلَی الْمُرْسَلِینَ، وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ و عن ابن عباس قال: قال رسول اللَّه (ص): من قال: فَسُبْحانَ اللَّهِ حِینَ تُمْسُونَ وَ حِینَ تُصْبِحُونَ هذه الآیات الثلاث من سورة الروم و آخر سورة الصافات دبر کل صلاة یصلّیها کتب له من الحسنات عدد نجوم السّماء و قطر المطر و عدد و رق الشجر و عدد تراب الارض، فاذا مات اجری له بکل حسنة عشر حسنات فی قبره و کان ابرهیم خلیل اللَّه یقولها فی کل یوم و لیلة ست مرّات.

Ихрҷи алҳии ман алмит эй ихрҷи албшри алҳии ман алнтФаҳи алмитаҳу ихрҷи алнтФаҳи алмитаҳи ман албшри алҳӣ . Ва қили ихрҷи алкоФри ман алмؤмну алмؤмни ман алкоФр .

یُخْرِجُ الْحَیَّ مِنَ الْمَیِّتِ ای یخرج البشر الحیّ من النطفة المیتة و یخرج النطفة المیتة من البشر الحیّ. و قیل یخرج الکافر من المؤمن و المؤمن من الکافر.

Ва фии баъзи алохбори ихрҷи алнхлаҳи ман алнўоаҳу алнўоаҳи ман алнхлаҳу алҳбаҳи ман алснблаҳу алснблаҳи ман алҳбаҳ ,у иҳии алأрзи баъди мўтҳои Фихрҷи наботҳоу зрўъҳоу сморҳо ва ашҷорҳо баъди харобҳоу ҷдўбҳои кзлки иҳиикми баъди ммоткми Фихрҷкми аҳёءи ман қбўркми илои мавқифи алҳсоб ,у кзлки тхрҷўни қрأи Ҳамзау алксоӣии тхрҷўни бФтҳи алтоءу зми алроءу қрأи албоқўни бзми алтоءу фатҳи алроء .

و فی بعض الاخبار یخرج النخلة من النّواة و النّواة من النخلة و الحبّة من السنبلة و السنبلة من الحبّة، وَ یُحْیِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها فیخرج نباتها و زروعها و ثمارها و اشجارها بعد خرابها و جدوبها کذلک یحییکم بعد مماتکم فیخرجکم احیاء من قبورکم الی موقف الحساب، وَ کَذلِکَ تُخْرَجُونَ قرأ حمزة و الکسائی تُخْرَجُونَ بفتح التّاء و ضم الرّاء و قرأ الباقون بضمّ التّاء و فتح الرّاء.