Қавлаи таъолӣ : ман алмؤмнини риҷоли сдқўои мо ъоҳдўои аллоҳи алайҳи мавзеи мо насбаст бсдқўо , комаи иқол : сдқтки алҳдису муоҳидаи аллоҳи мъоқдаҳи расӯлаи алайҳи алслоаҳу ассалом .
قوله تعالی: مِنَ الْمُؤْمِنِینَ رِجالٌ صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللَّهَ عَلَیْهِ موضع ما نصب است بصدقوا، کما یقال: صدقتک الحدیث و معاهدة اللَّه معاقدة رسوله علیه الصلاة و السلام.
Ва алмънии ман алмؤмнини риҷоли вФўои бмои ъоҳдўои аллоҳи алайҳ ,у ҳозои алъҳди мо боиъўо алрасул алайҳи ман алҷҳоди маъаа , « сдқўо » эй сбтўоу сбрўои алии мо боиъўои алайҳи ман алсботи фии алҳрб .
و المعنی من المؤمنین رجال وفوا بما عاهدوا اللَّه علیه، و هذا العهد ما بایعوا الرسول علیه من الجهاد معه، «صدقوا» ای ثبتوا و صبروا علی ما بایعوا علیه من الثبات فی الحرب.
Дар хабар саҳеҳаст аз инси молики разии аллоҳи анҳу , гуфт : ин оят дар шаън ъам ман фурӯ омад , инси бен алнзр ки дар ғзоаҳи бадар ҳозир набӯду тҳср ҳаме хӯрд , ки аввали машҳадӣ аз мшоҳди расӯл ( с ) вақъаи бадар буду расӯл дар он ҳозир буд ва ман набудам , агар қаттолии дигар пеш ояду аллоҳи маро дар он ҳозир кунад , аллоҳ донад ва бинад ки ман чаканами дигари соли ғзоаҳи аҳад пеш омад , силаҳ дар пӯшед ва дар маърака ҳозир шуд , саъди маозро дид , гуфт : ё саъду алзии нафасии бедаи ании лоҷди риҳи алҷнаҳи дуни аҳади бони худоӣ ки ҷони ман бед ӯст ки буии биҳишт аз ҷониби аҳади бмшом ман мерасад . Саъд гуфт : Фмои асттъти лрсўли аллоҳи мо сунъи ончӣ вай кард аз баҳри расӯл ман накардам ва тоқат надоштам , дар ҷанги пайваст ва ҳаме кушед то он гуҳ ки кушта шуд , баъд аз он ӯро дар миён куштагон ёфтанд ва ҳаштод ваанд ҷароҳат дар вай буд аз зарбати шамшеру захми найзау ҷарҳи тир , ва дар шаъни вай ин омад ки : сдқўои мо ъоҳдўои аллоҳи алайҳ .
در خبر صحیح است از انس مالک رضی اللَّه عنه، گفت: این آیت در شأن عم من فرو آمد، انس بن النضر که در غزاة بدر حاضر نبود و تحسر همی خورد، که اول مشهدی از مشاهد رسول (ص) وقعه بدر بود و رسول در آن حاضر بود و من نبودم، اگر قتالی دیگر پیش آید و اللَّه مرا در آن حاضر کند، اللَّه داند و بیند که من چکنم دیگر سال غزاة احد پیش آمد، سلاح در پوشید و در معرکه حاضر شد، سعد معاذ را دید، گفت: یا سعد و الذی نفسی بیده انّی لاجد ریح الجنة دون احد بآن خدایی که جان من بید اوست که بوی بهشت از جانب احد بمشام من میرسد. سعد گفت: فما استطعت لرسول اللَّه ما صنع آنچه وی کرد از بهر رسول من نکردم و طاقت نداشتم، در جنگ پیوست و همی کوشید تا آن گه که کشته شد، بعد از آن او را در میان کشتگان یافتند و هشتاد و اند جراحت در وی بود از ضربت شمشیر و زخم نیزه و جرح تیر، و در شأن وی این آمد که: صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللَّهَ عَلَیْهِ.
Фмнҳми ман қзии нҳбаҳи ҷобири бен абд аллоҳ гуфт : расӯли худо ( с ) талҳаи убайди аллоҳро дид ки буии бргзшт , гуфт : ман аҳби ани инзри илои раҷули имшии алии ваҷҳи аларзу қади қзии нҳбаҳи Флинзри илои ҳозо » .
فَمِنْهُمْ مَنْ قَضی نَحْبَهُ جابر بن عبد اللَّه گفت: رسول خدا (ص) طلحه عبید اللَّه را دید که بوی برگذشت، گفت: من احبّ ان ینظر الی رجل یمشی علی وجه الارض و قد قضی نحبه فلینظر الی هذا».
Фмнҳми ман қзии нҳбаҳ эйу фии бъҳдаҳу қазоаи бтмомаҳи кҳмзаҳу инси бен алнзру мсъби бен ъмир ва ғайриҳам .
فَمِنْهُمْ مَنْ قَضی نَحْبَهُ ای و فی بعهده و قضاه بتمامه کحمزة و انس بن النضر و مصعب بن عمیر و غیرهم.
Ва манеҳам ман интзри қазоа ва алФроғ манеҳ комаи қзии ман мзии алии алўФоءи бъҳдаҳи ктлҳаҳи бен убайди аллоҳи сабти маъаи расӯли аллоҳ ( с ) ҳатто асибти яда , Фқоли расӯли аллоҳ ( с ) : « авҷаби талҳаи алҷнаҳ » .
وَ مِنْهُمْ مَنْ یَنْتَظِرُ قضاه و الفراغ منه کما قضی من مضی علی الوفاء بعهده کطلحة بن عبید اللَّه ثبت مع رسول اللَّه (ص) حتی اصیبت یده، فقال رسول اللَّه (ص): «اوجب طلحة الجنة».
Қоли баъзи алсҳобаҳ : раъйати яди талҳаи шлоءи вқии баҳо алнабӣ ( с ) явми аҳади тқўли алъараб : қзии нҳбаҳ , эй мот ,у қзоءи алнҳби аламут . Ва асли алнҳби алнзр , кони аламути назри алии кули инсон . Ва қил : алнҳби алхтр яъне Фрғи ман хатари алҳёҳи лони алҳии алии хатари мо ъош ,у алнҳби уссайри алсриъ , иқол : наҳуб фии сираи явмаи аҷмъ , азои лами инзли явмау лайлатаа . Ва алнҳби алнФс , эй Фрғи ман анфоса ,у алнҳби алҷҳду алнсб , эй Фрғи ман насби алъишу ҷаҳда . Ва ҳозои каллаи иъўди илои маънии аламуту анқзоءи алҳёҳ . Қоли алшоър :
قال بعض الصحابة: رأیت ید طلحة شلّاء وقی بها النبی (ص) یوم احد تقول العرب: قضی نحبه، ای مات، و قضاء النّحب الموت. و اصل النّحب النّذر، کانّ الموت نذر علی کلّ انسان. و قیل: النّحب الخطر یعنی فرغ من خطر الحیاة لانّ الحیّ علی خطر ما عاش، و النّحب السیر السریع، یقال: نحب فی سیره یومه اجمع، اذا لم ینزل یومه و لیلته. و النّحب النّفس، ای فرغ من انفاسه، و النّحب الجهد و النصب، ای فرغ من نصب العیش و جهده. و هذا کلّه یعود الی معنی الموت و انقضاء الحیاة. قال الشاعر:
Қзити нҳбии Фсри қавм
قضیت نحبی فسرّ قوم
Ҳмқии баҳами ғФлаҳу навам
حمقی بهم غفلة و نوم
Кони явмии алии хатм
کانّ یومی علیّ ختم
Ва лӣси ллшомтини явм
و لیس للشامتین یوم
Ва мо бдлўои тбдило эй мо бдлўои мо ъоҳдўои аллоҳи алайҳи шиӣои ман алтбдили ло қлило манеҳу лои ксиро .
وَ ما بَدَّلُوا تَبْدِیلًا ای ما بدّلوا ما عاهدوا اللَّه علیه شیئا من التبدیل لا قلیلا منه و لا کثیرا.
Лиҷзии аллоҳи алсодқини бсдқҳму садақаами ҳўи алўФоءи болъҳд .
لِیَجْزِیَ اللَّهُ الصَّادِقِینَ بِصِدْقِهِمْ و صدقهم هو الوفاء بالعهد.
Ва иъзби алмноФқини إни шоءи ҳозои алостсноءи фӣаи қавлон : аҳдҳмо , ани ман тоб ман нафоқа Фостҳқи ани итўби алайҳ . Ва ассонӣ , иъзби алмноФқини бони лои иўФқҳми ллтўбаҳи ман нФоқҳми ани шоءи Фолостсноءи ман алтўФиқи лои ман алъзоб .
وَ یُعَذِّبَ الْمُنافِقِینَ إِنْ شاءَ هذا الاستثناء فیه قولان: احدهما، انّ من تاب من نفاقه فاستحقّ ان یتوب علیه. و الثّانی، یعذّب المنافقین بان لا یوفقهم للتّوبة من نفاقهم ان شاء فالاستثناء من التّوفیق لا من العذاب.
أўи итўби алайҳими ани тобўо , إни аллоҳи кони ғФўрои лмни тоб , рҳимои бъбодаҳ .
أَوْ یَتُوبَ عَلَیْهِمْ ان تابوا، إِنَّ اللَّهَ کانَ غَفُوراً لمن تاب، رَحِیماً بعباده.
Ради аллоҳи аллазӣнаи кФрўои бғизҳми лами инолўои хиро эй сарфи аллоҳи вуҷӯҳи алкоФрини ман алоҳзоби бғизҳму ҳсртҳми ман ғайри ани ноливои срўроу лои нсрои ммои конўои иأмлўнаҳу ирҷўнаҳу самоаи хирои лони злки кони ъндҳми хирои Фхўтбўои алии астъмолҳму зъмҳм ,у қил : лами инолўои хиро , эй молоу ғнимаҳи ман ҷҳаҳи алмуслимӣн .
رَدَّ اللَّهُ الَّذِینَ کَفَرُوا بِغَیْظِهِمْ لَمْ یَنالُوا خَیْراً ای صرف اللَّه وجوه الکافرین من الاحزاب بغیظهم و حسرتهم من غیر ان نالوا سرورا و لا نصرا ممّا کانوا یأملونه و یرجونه و سمّاه خَیْراً لانّ ذلک کان عندهم خیرا فخوطبوا علی استعمالهم و زعمهم، و قیل: لَمْ یَنالُوا خَیْراً، ای مالا و غنیمة من جهة المسلمین.
Ва кафии аллоҳи алмؤмнини алқтоли болриҳи алтии злзлтҳму болҷнўди ман алмлоӣкаҳи Фкбрти алмлоӣкаҳи фии ъскрҳм , Флмои смъўои алткбири қолўо : қади бдои Муҳамади болсҳри ФонсрФўои лои илўни алии шайъи ء . Ва рӯй ани ъоӣшаҳи қолат : харҷати явми алоҳзоби астрўҳи алохбори Фозои анои брҷли иқўл : лбси рўидои илҳқи алҳиҷои ҷамал , Фозои асиди бен хзиру азои амрأаҳи тсўқи бъирои Фқлт : мо алхбр ? Фқолт : ради аллоҳи аллазӣнаи кФрўои бғизҳми лами инолўои хиро ,у расӯли аллоҳи лами имти Фонзли аллоҳи таъолии алии лисонҳо алоиаҳ .
وَ کَفَی اللَّهُ الْمُؤْمِنِینَ الْقِتالَ بالرّیح الّتی زلزلتهم و بالجنود من الملائکة فکبّرت الملائکة فی عسکرهم، فلمّا سمعوا التّکبیر قالوا: قد بدا محمد بالسحر فانصرفوا لا یلون علی شیء. و روی عن عائشة قالت: خرجت یوم الاحزاب استروح الاخبار فاذا انا برجل یقول: لبّث رویدا یلحق الهیجا جمل، فاذا اسید بن خضیر و اذا امرأة تسوق بعیرا فقلت: ما الخبر؟ فقالت: ردّ اللَّه الّذین کفروا بغیظهم لم ینالوا خیرا، و رسول اللَّه لم یمت فانزل اللَّه تعالی علی لسانها الایة.
Ва кони аллоҳ қавӣян ъзизои лои иъҷзаҳи мо ирид , фаъоли лмои ишоء , ғолиби лкли шайъи ءу أнзли аллазӣнаи зоҳрўҳми ман أҳли алкитоби сами ахбри аллоҳи ъзу ҷли болкФоиаҳи алأхрӣу ҳаии кифоятаи расӯлаи أмри алиҳўди ман банӣ қризаҳи аллазӣнаи нқзўои аҳди расӯли аллоҳу ъоўнўои алайҳи алоҳзоби Фҳосрҳми аёмо .
وَ کانَ اللَّهُ قَوِیًّا عَزِیزاً لا یعجزه ما یرید، فعّال لما یشاء، غالب لکلّ شیء وَ أَنْزَلَ الَّذِینَ ظاهَرُوهُمْ مِنْ أَهْلِ الْکِتابِ ثمّ اخبر اللَّه عزّ و جلّ بالکفایة الأخری و هی کفایته رسوله أمر الیهود من بنی قریظة الذین نقضوا عهد رسول اللَّه و عاونوا علیه الاحزاب فحاصرهم ایاما.
Ва қзФи фии қлўбҳми алръб ҳатто нзлўои ман ғайри қаттоли алии ҳукми саъди Фқтлўои ани охрҳми стмоӣаҳу қили сбъмоӣаҳ .
وَ قَذَفَ فِی قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ حتّی نزلوا من غیر قتال علی حکم سعد فقتلوا عن آخرهم ستمائة و قیل سبعمائة.
Чун расӯли худо ( с ) аз ҳарби аҳзоб фориғ шуд душманони худоу расӯл , Қурайшу ғтФон рӯй бҳзимт ниҳоданд , расӯл аз мъскри бозгашт ғанимат ёфта ,у душмани мақҳур шуда ,у саҳобаи Мансур шуда , расӯли бахонаи зайнаби бинт ҷҳш омад то аз ғубору гирд сар бишӯяд , зайнабро гуфт : нигар то дар масҷиди ҳеҷ кас ҳаст ?у вақти намози пешин буд .
چون رسول خدا (ص) از حرب احزاب فارغ شد دشمنان خدا و رسول، قریش و غطفان روی بهزیمت نهادند، رسول از معسکر بازگشت غنیمت یافته، و دشمن مقهور شده، و صحابه منصور شده، رسول بخانه زینب بنت جحش آمد تا از غبار و گرد سر بشوید، زینب را گفت: نگر تا در مسجد هیچ کس هست؟ و وقت نماز پیشین بود.
Зайнаб гуфт : дҳиаҳи алклбӣ . Расӯл донист ки Ҷабраиласт . Ҳануз як нимаи сари шаста буд ки бархест ва берун омад , Ҷабраилро дид бар сӯрати дҳиаҳи дасторӣ аз астбрқ бар сари баста бар шутурӣ сипед нишаста бар полонӣ аз авду ҷомаи полон аз дебо . Гуфт : ё расӯли аллоҳ силаҳ биниҳодӣ ? гуфт : оре биниҳодам . Гуфт : ъФои аллоҳи ънки мо вазъати алмлоӣкаҳи алслоҳи мнзи арбаъӣни лайлаи Фриштгони чиҳил шбонрўзаст то аз баҳри нусрати ту силаҳ пӯшеданд ва ҳануз ба наниҳоданд ва акнӯн дар қафоӣ душмананд , зилзила дар дили эшон афканда ва эшонро ҳаме ронанд ва ман азишон бозгаштаам , ва бар рӯй Ҷабраил ва бар роҳилаи ваии гирд роҳ нишаста буд . Расӯл ( с ) бадасти мубораки хеши он гирди ҳамеи стрд . Он гуҳ Ҷабраил гуфт : ё Муҳамад ! ҳазрати малики ҷли ҷалолаи миФрмоид ки : бҳрб банӣ қризаҳи шӯ . Расӯли мунодиро фармуд то Нидо кард : алои ман кони сомъои мтиъои Флои ислини алъсри алои фӣ банӣ қризаҳ
زینب گفت: دحیة الکلبی. رسول دانست که جبرئیل است. هنوز یک نیمه سر شسته بود که برخاست و بیرون آمد، جبرئیل را دید بر صورت دحیه دستاری از استبرق بر سر بسته بر شتری سپید نشسته بر پالانی از عود و جامه پالان از دیبا. گفت: یا رسول اللَّه سلاح بنهادی؟ گفت: آری بنهادم. گفت: عفا اللَّه عنک ما وضعت الملائکة السلاح منذ اربعین لیلة فریشتگان چهل شبانروز است تا از بهر نصرت تو سلاح پوشیدند و هنوز به ننهادند و اکنون در قفای دشمناند، زلزله در دل ایشان افکنده و ایشان را همی رانند و من ازیشان بازگشتهام، و بر روی جبرئیل و بر راحله وی گرد راه نشسته بود. رسول (ص) بدست مبارک خویش آن گرد همی سترد. آن گه جبرئیل گفت: یا محمد! حضرت ملک جلّ جلاله میفرماید که: بحرب بنی قریظه شو. رسول منادی را فرمود تا ندا کرد: الا من کان سامعا مطیعا فلا یصلّین العصر الّا فی بنی قریظه
Ҳар ки худоироу расӯлро фармон бурдораст то намози дигари нгзорди магар банӣ қризаҳ , ва Ҷабраил гуфт : ман бФрмони аллоҳ аз пеш май рӯм ба банӣ қризаҳ то зилзилау руъб дар дили эшон афканам . Расӯли худо ( с ) илми ислом ба алӣ дод ва ӯро аз пеш фиристод , алӣ чун бадари ҳисор эшон расед , азишон суханҳои носазо шунид дар ҳақи расӯл , бозгашту Мустафоро бароа дид , алӣ гуфт ё расӯли аллоҳ чаҳ бошад агар бнФси хеши фарои наздики он палидон нашӯй , гуфт ё алӣ ! магари сухан носазо шунидӣ азишон дар ҳақи ман ? гуфт : нъм ё расӯли аллоҳ . Фармуд ё алӣ ! агар марои бдидндии магари нгФтндӣ . Пас чун расӯли худо баришон расед , гуфт : ё ихвони алқрдаҳу алхнозири ҳилли ахзокми аллоҳу анзли бкми нқмтаҳ ?
هر که خدای را و رسول را فرمان بردار است تا نماز دیگر نگزارد مگر بنی قریظه، و جبرئیل گفت: من بفرمان اللَّه از پیش میروم به بنی قریظه تا زلزله و رعب در دل ایشان افکنم. رسول خدا (ص) علم اسلام به علی داد و او را از پیش فرستاد، علی چون بدر حصار ایشان رسید، ازیشان سخنهای ناسزا شنید در حقّ رسول، بازگشت و مصطفی را براه دید، علی گفت یا رسول اللَّه چه باشد اگر بنفس خویش فرا نزدیک آن پلیدان نشوی، گفت یا علی! مگر سخن ناسزا شنیدی ازیشان در حقّ من؟ گفت: نعم یا رسول اللَّه. فرمود یا علی! اگر مرا بدیدندی مگر نگفتندی.پس چون رسول خدا بریشان رسید، گفت: یا اخوان القردة و الخنازیر هل اخزاکم اللَّه و انزل بکم نقمته؟
Эшон гуфтанд : ё абои алқосми ту фаҳҳош набӯдӣу ҳаргиз носазо нагуфтӣ , чунаст ки имрӯзи моро май гӯйӣ ? ! ёрони расӯлу муъминони намоз хуфтани онҷои расиданд , намози дигари ногзордаҳ , ки расӯл гуфта буд мабодо ки ҳеҷ каси намоз дигар кунад магар ба банӣ қризаҳ , онҷои намози дигари бгзорднду яҳудро ҳисор медоданд бист ва панҷ рӯз , гуфтаанд понздаҳи рӯз то кор бар эшон сахт шуду руъб дар дил эшон афтоду бадал пароканда шуданд , пас бҳкми расӯл фурӯ омаданд .
ایشان گفتند: یا ابا القاسم تو فحاش نبودی و هرگز ناسزا نگفتی، چون است که امروز ما را میگویی؟! یاران رسول و مؤمنان نماز خفتن آنجا رسیدند، نماز دیگر ناگزارده،که رسول گفته بود مبادا که هیچ کس نماز دیگر کند مگر به بنی قریظه، آنجا نماز دیگر بگزاردند و یهود را حصار میدادند بیست و پنج روز، گفتهاند پانزده روز تا کار بر ایشان سخت شد و رعب در دل ایشان افتاد و بدل پراکنده شدند، پس بحکم رسول فرو آمدند.
Расӯл фармуд : чгўиид агар яке ҳам аз шумо ҳукм кунад ва мо ҷумла бар ҳукм вай биравем ? гуфтанд он кист ? гуфт : саъди маози пас эшон бнздик саъд шуданд ва гуфтанд бо мо фазл кун то ҳама озод кард ту бошем . Саъд гуфт ман ризоӣ аллоҳ ҷӯям ва аз маломати халқ бок надорам . Пас расӯл фармуд ё саъд ! миёни моу миёни эшон ҳукм кун , ва бо ваии аҳди бастанд ки ҳукми вайро розӣ бошанд , саъд гуфт ҳукми ман куштан мардонаст ,у асир гирифтани кӯдакону занон ,у қисмат кардани моли эшон . Расӯл фармуд : лақади ҳикмати бҳкми аллоҳи ман фавқи сабъаи арқъаҳ .
رسول فرمود: چگویید اگر یکی هم از شما حکم کند و ما جمله بر حکم وی برویم؟ گفتند آن کیست؟ گفت: سعد معاذ پس ایشان بنزدیک سعد شدند و گفتند با ما فضل کن تا همه آزاد کرد تو باشیم. سعد گفت من رضای اللَّه جویم و از ملامت خلق باک ندارم. پس رسول فرمود یا سعد! میان ما و میان ایشان حکم کن، و با وی عهد بستند که حکم وی را راضی باشند، سعد گفت حکم من کشتن مردان است، و اسیر گرفتن کودکان و زنان، و قسمت کردن مال ایشان. رسول فرمود: لقد حکمت بحکم اللَّه من فوق سبعة ارقعة.
Пас эшонро як як ҳаме овараданду гардан ҳаме заданд , то шашсад марди болиғро гардан заданду брўоитии дигари ҳафтсад , яке азишон каъби асидро гуфт бо мо чаҳ хоҳанд кард ? каъб гуфт магари ҳамаро бихоҳанд кишт ки якон якон ҳаме баранд ва ҳеҷ боз намеоянд . Ҳеи ахтбро биовараданд ҳалаи дебои пӯшида ва бар худ пора пора кардау дасташ вогрдн барбаста , расӯлро гуфт дар адовати ту худро маломати нмикнму бтўи ҳеҷ зории нмикнм ва бокӣ нест аз куштан , ки куштан банӣ Исроил беш азин буд . Пас ӯро фаро пеш овараданд ва гардан заданд . Перӣ дигар биовараданд то ӯро бикашанд яке аз ёрони расӯл ӯро бхўост , расӯли он мард буи бахшед , он мард гуфт ёронам куҷоанд ? меҳтари мо каъб асид куҷост ? гуфтанд ӯро бикуштанд , гуфт ҳеи ахтби бон рӯй чун моҳ куҷост ? гуфтанд ӯро бикуштанд , пер гуфт баъд азишон маро чаҳ айш бошад ва чун хуш буд ! ӯро низ гардан заданд , ва назул Ҷабраили алайҳи ассаломи бқўлаҳи таъолӣ :у أнзли аллазӣнаи зоҳрўҳми ман أҳли алкитоби ман сёсиҳм эй ҳсўнҳму мъоқлҳм , воҳидҳо сисиаҳ . Ва қзФи фии қлўбҳми алръби Фриқои тқтлўн яъне алрҷолу тأсрўни Фриқо яъне алнсоءу алзрорӣ .
پس ایشان را یک یک همی آوردند و گردن همی زدند، تا ششصد مرد بالغ را گردن زدند و بروایتی دیگر هفتصد، یکی ازیشان کعب اسید را گفت با ما چه خواهند کرد؟ کعب گفت مگر همه را بخواهند کشت که یکان یکان همی برند و هیچ باز نمیآیند. حیی اخطب را بیاوردند حلّه دیبا پوشیده و بر خود پاره پاره کرده و دستش واگردن بربسته، رسول را گفت در عداوت تو خود را ملامت نمیکنم و بتو هیچ زاری نمیکنم و باکی نیست از کشتن، که کشتن بنی اسرائیل بیش ازین بود. پس او را فرا پیش آوردند و گردن زدند. پیری دیگر بیاوردند تا او را بکشند یکی از یاران رسول او را بخواست، رسول آن مرد بوی بخشید، آن مرد گفت یارانم کجااند؟ مهتر ما کعب اسید کجاست؟ گفتند او را بکشتند، گفت حیی اخطب بآن روی چون ماه کجاست؟ گفتند او را بکشتند، پیر گفت بعد ازیشان مرا چه عیش باشد و چون خوش بود! او را نیز گردن زدند، و نزل جبرئیل علیه السلام بقوله تعالی: وَ أَنْزَلَ الَّذِینَ ظاهَرُوهُمْ مِنْ أَهْلِ الْکِتابِ مِنْ صَیاصِیهِمْ ای حصونهم و معاقلهم، واحدها صیصیة.وَ قَذَفَ فِی قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ فَرِیقاً تَقْتُلُونَ یعنی الرّجال وَ تَأْسِرُونَ فَرِیقاً یعنی النّساء و الذّراریّ.
Ва أўрскми أрзҳми мзоръҳму дёрҳм эй блодҳму ҳсўнҳму أмўолҳм яъне алмўошӣу алзҳбу алФзаҳу алосос ,у أрзои лами ттؤҳо эй лами тқотлўои алайҳо , қили ҳаии хайбару қили Маккау қили Форсу алрўму қили ҷамеъи мо изҳри алайҳи алмслмўни илои явми алқимаҳ .
وَ أَوْرَثَکُمْ أَرْضَهُمْ مزارعهم وَ دِیارَهُمْ ای بلادهم و حصونهم وَ أَمْوالَهُمْ یعنی المواشی و الذّهب و الفضّة و الاثاث، وَ أَرْضاً لَمْ تَطَؤُها ای لم تقاتلوا علیها، قیل هی خیبر و قیل مکة و قیل فارس و الروم و قیل جمیع ما یظهر علیه المسلمون الی یوم القیمة.
Ва кони аллоҳи алии кули шайъи ءи қдиро эй алзии анъми алайкуми ҳзаҳи алнъмаҳу кФокми ҳзаҳи алҳодсаҳи бқдртаҳи Фҳўи алии кули шайъи ءи қадир .
وَ کانَ اللَّهُ عَلی کُلِّ شَیْءٍ قَدِیراً ای الّذی انعم علیکم هذه النّعمة و کفاکم هذه الحادثة بقدرته فهو علی کلّ شیء قدیر.
ё أиҳо алнабӣ қул лأзўоҷки إни кнтни трдни алҳёҳи алднё ва зинатҳо сабаби нузули ин ояти он буд ки : баъзе занони расӯл аз вай чизе хостанд аз зинати дунёи берун аз нафақаи лои бад ,у зиёдтар аз блғаҳи айш , ва баъзе расӯлро ранҷа доштанд бсбби ғайрати чунон ки одати занони зроӣр буд , расӯли алайҳи ассалом азишон дар хашм шуду савганд ёд кард ки як моҳи эшонро маҳҷӯр кунаду гирд эшон нагардад . Ёрон пиндоштанд ки расӯли эшонро талоқ доду сухан дар он ҳаме гуфтанд , умр хитоб гуфт ҳақиқати ин кори ман боз донам , гуфто дар пеш Мустафо шудам , гуфтам : ё расӯли аллоҳи занонро талоқ додӣ ? гуфт на , гуфтам , мардумон дар масҷиди чунин мигўинд , дастурӣ ҳаст ки эшонро хабар кунам ки ту занони талоқи надодӣ ? гуфт хабар кун эшонро ки мехоҳӣ . Умр гуфт . Беруни омадами бадари масҷиди боўоз баланд гуфтам : лами итлқи расӯли аллоҳ ( с ) нсоءаҳи он гуҳ Ҷабраил омаду оят тхиир оварад , ва дар он вақт на зан дар никоҳ расӯл буданд , панҷ аз Қурайш : ъоӣшаҳи бинти абӯи бикру ҳФсаҳи бинти умр ваам ҳабибаи бинти абии Сафён ваам слмаҳи бинти абии Умияу судаи бинти змъаҳ ,у берун аз эшон чаҳор зан буданд : зайнаби бинти ҷҳши алосдиаҳу маймунаи бинти алҳорси алҳлолиаҳу сафӣаи бинти ҳеи бен ахтби алхибриаҳу ҷўириаҳи бинти алҳорси алмстлқиаҳ . Чун ояти тхиир фурӯ омад , расӯли худои алайҳи ассаломи ибтидо ба Оиша кард гуфт ё Оиша ! бо ту суханӣ хоҳам гуфту ҳукмӣ бар ту арз хоҳам кард , нигар то бтъҷил ҷавоб надиҳӣ пеш аз он ки бо падару модар машварат кунӣ . Оиша гуфт чист он ҳукм ва он фармон ? расӯли ояти тхиир бар вай хонд . Оиша гуфт : ё расӯли аллоҳу марои дарин маънӣ бо падару модари машварат бояд кард ? ҳоҷати бмшўрт эшон нест , ахтарати аллоҳу расӯлау ?илдори алохраҳ . Расӯлро он сухан аз вай аҷаб омад ва бидон шод шуду асари шодӣ бар башараи мубораки вай пайдо омад , он гуҳ гуфт ё расӯли аллоҳи занони дигарро магӯӣ ки ман чаҳ ихтиёр кардам . Расӯли худо бо ҳар зан ки ояти тхиир бар вай мехонд мегуфт Оишаи чунин ихтиёр кард шумо чаҳ ихтиёр мекунед ? он занони ҳамаи иқтидо ба Оиша карданд ва ҳамон гуфтанд ки вай гуфт . Қоли қтодаҳ : Флмои осрнаҳи алайҳи алслоаҳу ассалому ?илдори алохраҳи шкрҳни аллоҳи алии злку ҳарами алӣ алнабӣ алтзўҷи бғирҳн , Фқоли таъолӣ : лои иҳли лаки алнсоءи ман баъд .
یا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِأَزْواجِکَ إِنْ کُنْتُنَّ تُرِدْنَ الْحَیاةَ الدُّنْیا وَ زِینَتَها سبب نزول این آیت آن بود که: بعضی زنان رسول از وی چیزی خواستند از زینت دنیا بیرون از نفقه لا بدّ، و زیادتر از بلغه عیش، و بعضی رسول را رنجه داشتند بسبب غیرت چنان که عادت زنان ضرائر بود، رسول علیه السلام ازیشان در خشم شد و سوگند یاد کرد که یک ماه ایشان را مهجور کند و گرد ایشان نگردد. یاران پنداشتند که رسول ایشان را طلاق داد و سخن در آن همی گفتند، عمر خطاب گفت حقیقت این کار من باز دانم، گفتا در پیش مصطفی شدم، گفتم: یا رسول اللَّه زنان را طلاق دادی؟ گفت نه، گفتم، مردمان در مسجد چنین میگویند، دستوری هست که ایشان را خبر کنم که تو زنان طلاق ندادی؟ گفت خبر کن ایشان را که میخواهی. عمر گفت. بیرون آمدم بدر مسجد بآواز بلند گفتم: لم یطلق رسول اللَّه (ص) نساءه آن گه جبرئیل آمد و آیت تخییر آورد، و در آن وقت نه زن در نکاح رسول بودند، پنج از قریش: عائشة بنت ابو بکر و حفصة بنت عمر و امّ حبیبة بنت ابی سفیان و امّ سلمة بنت ابی امیة و سودة بنت زمعة، و بیرون از ایشان چهار زن بودند: زینب بنت جحش الاسدیه و میمونة بنت الحارث الهلالیه و صفیه بنت حیی بن اخطب الخیبریه و جویریة بنت الحارث المصطلقیه. چون آیت تخییر فرو آمد، رسول خدا علیه السلام ابتدا به عایشه کرد گفت یا عایشه! با تو سخنی خواهم گفت و حکمی بر تو عرض خواهم کرد، نگر تا بتعجیل جواب ندهی پیش از آن که با پدر و مادر مشورت کنی. عایشه گفت چیست آن حکم و آن فرمان؟ رسول آیت تخییر بر وی خواند. عایشه گفت: یا رسول اللَّه و مرا درین معنی با پدر و مادر مشورت باید کرد؟ حاجت بمشورت ایشان نیست، اخترت اللَّه و رسوله و الدّار الآخرة. رسول را آن سخن از وی عجب آمد و بدان شاد شد و اثر شادی بر بشره مبارک وی پیدا آمد، آن گه گفت یا رسول اللَّه زنان دیگر را مگوی که من چه اختیار کردم. رسول خدا با هر زن که آیت تخییر بر وی میخواند میگفت عایشه چنین اختیار کرد شما چه اختیار میکنید؟ آن زنان همه اقتدا به عایشه کردند و همان گفتند که وی گفت. قال قتاده: فلمّا آثرنه علیه الصلاة و السلام و الدّار الآخرة شکرهنّ اللَّه علی ذلک و حرّم علی النبی التزوّج بغیرهنّ، فقال تعالی: لا یَحِلُّ لَکَ النِّساءُ مِنْ بَعْدُ.
Қавлаи таъолӣ : Фтъолини أмтъкни фӣаи қавлон : қоли бъзҳм : анмои қоли амтъкни лонҳни лу қлн наред алҳёҳи алднё ва зинатҳо кони тлоқои Фикўни баъдаи алмтъаҳи сами алтсриҳи лон ҳозо манеҳ алайҳи ассалом , кқўли алрҷли ломрأтаҳ : ахторӣ , Фқолт : ахтарати лнФсӣ , вақъи алтлоқ ,у қоли бъзҳми ҳозои тхиири байни алднё ва зинатҳо ,у байни алохраҳ ва Наимҳо , ?фони ахтрни алднёи тлқҳни ҳинӣз , феълии ҳозои тақдири алоиаҳ : Фтъолини атлқкну амтъкну асрҳкни сроҳои ҷмилои лои зрори фӣау лои мушоҷира .
قوله تعالی: فَتَعالَیْنَ أُمَتِّعْکُنَّ فیه قولان: قال بعضهم: انما قال امتّعکنّ لانهنّ لو قلن نرید الحیاة الدّنیا و زینتها کان طلاقا فیکون بعده المتعة ثمّ التّسریح لانّ هذا منه علیه السلام، کقول الرّجل لامرأته: اختاری، فقالت: اخترت لنفسی، وقع الطّلاق، و قال بعضهم هذا تخییر بین الدّنیا و زینتها، و بین الآخرة و نعیمها، فان اخترن الدّنیا طلّقهن حینئذ، فعلی هذا تقدیر الایة: فتعالین اطلّقکنّ و امتّعکنّ و اسرّحکنّ سراحا جمیلا لا ضرار فیه و لا مشاجرة.
إни кнтни трдни аллоҳу расӯлау ?илдори алохраҳи кнтни Муҳсинот , Фإни аллоҳи أъди ллмҳсноти алмхтороти алохраҳи أҷрои ъзимо яъне алҷнаҳ .
إِنْ کُنْتُنَّ تُرِدْنَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ الدَّارَ الْآخِرَةَ کنتنّ محسنات، فَإِنَّ اللَّهَ أَعَدَّ لِلْمُحْسِناتِ المختارات الآخرة أَجْراً عَظِیماً یعنی الجنّة.
ё нсоء алнабӣ ман иأти мнкни бФоҳшаҳи мубинае бмъсиаҳи зоҳира , қили ҳозои кқўлаҳи ъзу ҷл : лӣни أшркти лиҳбтни ъмлки лои ани мнҳни ман ?утати бФоҳшаҳ . Ва қоли ибни аббос : алмроди болФоҳшаҳи алншўзу сӯъи алхлқ .
یا نِساءَ النَّبِیِّ مَنْ یَأْتِ مِنْکُنَّ بِفاحِشَةٍ مُبَیِّنَةٍ ای بمعصیة ظاهرة، قیل هذا کقوله عزّ و جلّ: لَئِنْ أَشْرَکْتَ لَیَحْبَطَنَّ عَمَلُکَ لا ان منهنّ من اتت بفاحشة. و قال ابن عباس: المراد بالفاحشة النّشوز و سوء الخلق.
ИзоъФи лҳои алъзоби қрأи ибни касӣру ибни омир « тзъФ » болнўну касри алъайни мшддо , алъзоби насб ,у қрأи алохрўн « изоъФ » бололФу фатҳи алъайну рафъи алъзоб , ва шудад алъайни аҳли албсраҳ , қоли абӯи Амр : алтзъиФи аксари ман алмзоъФаҳу тазъифи ъқўбтҳни алии алмъсиаҳи лшрФҳни ктзъиФи ъқўбаҳи алҳраҳи алии аломаҳу тазъифи сўобҳни лрФъи мнзлтҳну фӣаи ишораи илои анҳни ашрафи нсоءи Алъоламин .
یُضاعَفْ لَهَا الْعَذابُ قرأ ابن کثیر و ابن عامر «تضعّف» بالنّون و کسر العین مشدّدا، العذاب نصب، و قرأ الآخرون «یضاعف» بالالف و فتح العین و رفع العذاب، و شدد العین اهل البصرة، قال ابو عمرو: التّضعیف اکثر من المضاعفة و تضعیف عقوبتهنّ علی المعصیة لشرفهنّ کتضعیف عقوبة الحرّة علی الامة و تضعیف ثوابهنّ لرفع منزلتهنّ و فیه اشارة الی انهنّ اشرف نساء العالمین.
Ва ман иқнти мнкн эй ман итъи мнкни ллаҳу расӯлаи қрأи ёқӯб : ман тأти мнкн ва ман тқнти болтоءи Фиҳмо ,у қроءаҳи алъомаҳи болёӣ , лон « ман » адоаи иқўми мақоми алосми иъбр ба ани алвоҳаду алҷмъу алмзкру алмؤнс .
وَ مَنْ یَقْنُتْ مِنْکُنَّ ای من یطع منکنّ لِلَّهِ وَ رَسُولِهِ قرأ یعقوب: من تأت منکن و من تقنت بالتاء فیهما، و قراءة العامّة بالیای، لانّ «من» اداة یقوم مقام الاسم یعبّر به عن الواحد و الجمع و المذکر و المؤنث.
Ва тъмли солҳои нؤтҳои أҷрҳои мртин эй мислии аҷрғайриҳо . Қоли мақотил : кони кули ҳасанаи ъушрин ҳасана . Қрأи Ҳамзау алксоӣӣ : иъмл , иؤтҳо , болёии Фиҳмо , насаққо алии қавла : ман иأт , ва ман иқнт . Ва қрأи алохрўни болтоء .
وَ تَعْمَلْ صالِحاً نُؤْتِها أَجْرَها مَرَّتَیْنِ ای مثلی اجر غیرها. قال مقاتل: کان کلّ حسنة عشرین حسنة. قرأ حمزة و الکسائی: یعمل، یؤتها، بالیای فیهما، نسقا علی قوله: من یأت، و من یقنت. و قرأ الآخرون بالتاء.
Ва أътднои лҳои рзқои кримои ҳусно яъне алҷнаҳ .
وَ أَعْتَدْنا لَها رِزْقاً کَرِیماً حسنا یعنی الجنّة.
ё нсоء алнабӣ лстни кأҳди ман алнсоءи қоли ибни аббос : эй қадар кун ъндии лӣс мисли қадар ғайр кун ман алнсоءи алсолҳот . Антни акрами алӣу сўобкни аъзаму злки ллтқўии Фолзмнҳо , Фҷъли алтқўии шртои лхиритҳни комаи ҷаъли аламри болмърўФу алнҳии ани алмнкри шртои лхириаҳи ҳзаҳи аломаҳи фии қавла : кантами хайри أмаҳи أхрҷти ллноси тأмрўни болмърўФу тнҳўни ани алмнкру лами иқли кўоҳдаҳи ман алнсоءи лони алоҳди оми ислҳи ллўоҳду алоснину алҷмъу алмзкру алмؤнс , қоли аллоҳи таъолӣ : байни أҳди ман русулау қоли таъолӣ : Фмои мнкми ман أҳди анҳу ҳоҷзин ,у яҳтамили ани икўни алкломи томои алии аҳади ман алнсоءи сами астأнФ .
یا نِساءَ النَّبِیِّ لَسْتُنَّ کَأَحَدٍ مِنَ النِّساءِ قال ابن عباس: ای قدر کنّ عندی لیس مثل قدر غیر کنّ من النّساء الصالحات. انتنّ اکرم علیّ و ثوابکن اعظم و ذلک للتّقوی فالزمنها، فجعل التقوی شرطا لخیریّتهنّ کما جعل الامر بالمعروف و النهی عن المنکر شرطا لخیریّة هذه الامّة فی قوله: کُنْتُمْ خَیْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ تَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ و لم یقل کواحدة من النساء لانّ الاحد عامّ یصلح للواحد و الاثنین و الجمع و المذکّر و المؤنّث، قال اللَّه تعالی: بَیْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ و قال تعالی: فَما مِنْکُمْ مِنْ أَحَدٍ عَنْهُ حاجِزِینَ، و یحتمل ان یکون الکلام تامّا علی احد من النّساء ثمّ استأنف.
Фқол : إни атқитни Флои тхзъни болқўл яъне фии мухотабаи алоҳодис .
فقال: إِنِ اتَّقَیْتُنَّ فَلا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ یعنی فی مخاطبة الاحادیث.
Фитмъи алзии фии қалбаи мараз эй фуҷуру шҳўаҳи алнсоء ,у қили шаку нифоқ . Ва қлни қўлои мърўФои иўҷбаҳи аддӣну алисломи бтсриҳу баёни ман ғайри хузўъу лин , эй маъаи алоҷонб , Фолмрأаҳи мндўбаҳи илои алғлзаҳи фии алмқолаҳи азои хотбти алоҷонби лқтъи алотмоъ .
فَیَطْمَعَ الَّذِی فِی قَلْبِهِ مَرَضٌ ای فجور و شهوة النّساء، و قیل شک و نفاق.وَ قُلْنَ قَوْلًا مَعْرُوفاً یوجبه الدّین و الاسلام بتصریح و بیان من غیر خضوع و لین، ای مع الاجانب، فالمرأة مندوبة الی الغلظة فی المقالة اذا خاطبت الاجانب لقطع الاطماع.
Ва қарни фии биўткни қрأи нофеъу ъосми бФтҳи алқоФу ҳўи ман алқрор , иқол : қррти болмкон , ақри қроро , эй ақррн яъне алзмни биўткн , Фнқлти ҳркаҳи алъайни илои алқоФи Фонтҳту сиқти алроءи алаввалии лолтқоءи алсокнин , кқўлаҳ : Фзлтми тФкҳўн яъне зллтм ,у қрأи албоқўни бксри алқоФи ман алўқор , Эй кун аҳли виқору сукӯн , тқўл : вқри фалони фии манзала , иқр , вқўро , азои скну атмأни фӣа ,у лами еви бҳзои алои судаи бинти змъаҳи мо хатати боби ҳҷртҳои лслоаҳу лои лҳҷи лои лъмраҳ ҳатто ахрҷти ҷнозтҳои ман байтҳо фии змни умри бен улхитоб ,у қили лҳо : лами лои тҳҷину лои тътмрин ? Фқолт : қили лно :у қарни фии биўткн . Ва фии алхбр : хайри масоҷиди алнсоءи қаъри биўтҳн ,у ҳаии аввали ман ҳамли алии алнъши ман алнсоءу алтобўти бдъаҳу канти амрأаҳи ҷсимаҳи Флмои раъии умри алнъши қол : нъми хбоءи алзъинаҳ .
وَ قَرْنَ فِی بُیُوتِکُنَّ قرأ نافع و عاصم بفتح القاف و هو من القرار، یقال: قررت بالمکان، اقرّ قرارا، ای اقررن یعنی الزمن بیوتکنّ، فنقلت حرکة العین الی القاف فانتحت و سقط الرّاء الاولی لالتقاء الساکنین، کقوله: فَظَلْتُمْ تَفَکَّهُونَ یعنی ظللتم، و قرأ الباقون بکسر القاف من الوقار، ای کنّ اهل وقار و سکون، تقول: وقر فلان فی منزله، یقر، وقورا، اذا سکن و اطمأنّ فیه، و لم یف بهذا الا سودة بنت زمعة ما خطت باب حجرتها لصلاة و لا لحجّ لا لعمرة حتّی اخرجت جنازتها من بیتها فی زمن عمر بن الخطاب، و قیل لها: لم لا تحجّین و لا تعتمرین؟ فقالت: قیل لنا: وَ قَرْنَ فِی بُیُوتِکُنَّ. و فی الخبر: خیر مساجد النساء قعر بیوتهن، و هی اوّل من حمل علی النّعش من النساء و التّابوت بدعة و کانت امرأة جسیمة فلمّا رأی عمر النّعش قال: نعم خباء الظعینة.
Ва лои тбрҷни тбрҷи алҷоҳлиаҳи алأўлии алтбрҷ , изҳори алзинаҳ ва мо истдъӣ ба шҳўаҳи алрҷл , иқол : тбрҷти алмрأаҳ ва бурҷҳоғайриҳо ,у албрҷи алҳсни иқол : бурҷи брўҷо эй ҳасан ,у иқол : фии айнаи бурҷ эй саъа ,у қил : алтбрҷи алтбхтри фии алмшӣ . Ва ахтлФўои фии алҷоҳлиаҳи алأўлӣ , Фқоли ибни аббос : ҳаии мо байни Идрӣсу Нӯҳу кони алифи санау кони анноси змонӣзи фарқин : фарқи искнўни алҷбли фии рҷолҳми сабоҳа ,у фии нсоӣҳми димома ,у фарқи искнўни алсҳли фии нсоӣҳми сабоҳа ,у фии рҷолҳми димома , Фоҳтоли Иблиси лоҳли алҷбли Фонзлҳми илои алсҳли Фохтлтўои Фзҳри Фиҳми алзнои баъди Идрӣс , иқол : мушт амрأаҳ манеҳам алии нодаии қавми лӣси алайҳои алои қмиси ман лؤлؤлҳои ҷамоли азими Фҳии аввали ман ҳоҷи алрҷоли алии алзно . Ва иқол : алҷоҳлиаҳи алаввалӣ , мо байни Нӯҳу муваллиди абрҳиму ҳаии сабъи моӣаҳи сана ,у қоли аш-Шаабӣ : ҳаии мо байни исоу Муҳамади ъалиҳумо ассалом . Ва қоли абӯи алъолӣа : ҳаии змни Довӯди алайҳи ассаломи канти алмрأаҳи тлбси дръои ман аллؤлؤи мФрҷи алҷонбин , лои сўби алайҳоғайриҳоу таъаррузи нафасҳо алии алрҷол . Ва қил : алҷоҳлиаҳи алаввалӣ , мо зкрно ,у алҷоҳлиаҳи алأхрии қавми иФълўн мисли фаълаами фии охир алзмон . Ва қил : алҷоҳлиаҳи алаввалии бмънии алқдимаҳу лӣси лҳои ахрии кқўлаҳи таъолӣ :у أнаҳи أҳлки ъодои алأўлӣ .
وَ لا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجاهِلِیَّةِ الْأُولی التبرّج، اظهار الزّینة و ما یستدعی به شهوة الرّجل، یقال: تبرّجت المرأة و برّجها غیرها، و البرج الحسن یقال: برج بروجا ای حسن، و یقال: فی عینه برج ای سعة، و قیل: التبرّج التبختر فی المشی. و اختلفوا فی الْجاهِلِیَّةِ الْأُولی، فقال ابن عباس: هی ما بین ادریس و نوح و کان الف سنة و کان النّاس زمانئذ فرقین: فرق یسکنون الجبل فی رجالهم صباحة، و فی نسائهم دمامة، و فرق یسکنون السهل فی نسائهم صباحة، و فی رجالهم دمامة، فاحتال ابلیس لاهل الجبل فانزلهم الی السهل فاختلطوا فظهر فیهم الزّنا بعد ادریس، یقال: مشت امرأة منهم علی نادی قوم لیس علیها الا قمیص من لؤلؤلها جمال عظیم فهی اوّل من هاج الرّجال علی الزّنا. و یقال: الجاهلیّة الاولی، ما بین نوح و مولد ابرهیم و هی سبع مائة سنة، و قال الشعبی: هی ما بین عیسی و محمد علیهما السلام. و قال ابو العالیة: هی زمن داود علیه السلام کانت المرأة تلبس درعا من اللؤلؤ مفرج الجانبین، لا ثوب علیها غیرها و تعرض نفسها علی الرّجال. و قیل: الجاهلیّة الاولی، ما ذکرنا، و الجاهلیّة الأخری قوم یفعلون مثل فعلهم فی آخر الزّمان. و قیل: الجاهلیة الاولی بمعنی القدیمة و لیس لها اخری کقوله تعالی: وَ أَنَّهُ أَهْلَکَ عاداً الْأُولی.
Ва أқмни алслоаҳи алмФрўзаҳу отини алзкоаҳи алўоҷбаҳу أтъни аллоҳу расӯлаи Фимои иأмру инҳӣ .
وَ أَقِمْنَ الصَّلاةَ المفروضة وَ آتِینَ الزَّکاةَ الواجبة وَ أَطِعْنَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ فیما یأمر و ینهی.
إнмои ириди аллоҳи лизҳби ънкми алрҷс яъне алосм алзӣ наҳй аллоҳи алнсоءи анҳу ,у қил : алрҷси исми лкли макрӯҳи мстқзр , қоли аллоҳи таъолии фии сафаи алмноФқин : إнҳми рҷсу алрҷси наъти ллўоҳду алҷмъу алмзкру алмؤнс . Ва фии алхбр : аъўзи бки ман алрҷси алнҷси алхбиси алмхбс , алшитони алрҷим , иқол злк ъанд духули алхлоء .
إِنَّما یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ یعنی الاثم الّذی نهی اللَّه النّساء عنه، و قیل: الرّجس اسم لکلّ مکروه مستقذر، قال اللَّه تعالی فی صفة المنافقین: إِنَّهُمْ رِجْسٌ و الرّجس نعت للواحد و الجمع و المذکّر و المؤنث. و فی الخبر: اعوذ بک من الرجس النجس الخبیث المخبث، الشیطان الرجیم، یقال ذلک عند دخول الخلاء.
Қавла : « أҳли албит » насби алии алмдҳ ,у қили насби алии алндоءу ?ераади боҳилли албити нсоء алнабӣ ( с ) лонҳни фии байтау ҳўи рўоиаҳи Саиди бен ҷбири ани ибни аббос ,у смоҳн : аҳли албити фии қиссаи иброҳӣм ( ъ )у злки фии қавлаи ъзу ҷл : раҳмати аллоҳу баракотаи алайкуми أҳли албиту зҳби абӯи Саиди алхдрӣу ҷимоъаи ман алтобъин манеҳам муҷоҳиду қтодаҳи илои ани аҳли албити алӣу Фотимау алҳсн ва алҳусайн алайҳими ассалом ,у алдлили алайҳ
قوله: «أَهْلَ الْبَیْتِ» نصب علی المدح، و قیل نصب علی النّداء و اراد باهل البیت نساء النّبی (ص) لانّهنّ فی بیته و هو روایة سعید بن جبیر عن ابن عباس، و سماهنّ: اهل البیت فی قصة ابراهیم (ع) و ذلک فی قوله عز و جل: رَحْمَتُ اللَّهِ وَ بَرَکاتُهُ عَلَیْکُمْ أَهْلَ الْبَیْتِ و ذهب ابو سعید الخدری و جماعة من التّابعین منهم مجاهد و قتاده الی انّ اهل البیت علیّ و فاطمة و الحسن و الحسین علیهم السلام، و الدّلیل علیه
Мо рӯати ъоӣшаҳи разии аллоҳи анҳо , қолат : харҷи расӯли аллоҳ ( с ) зоти ғдоаҳу алайҳи мрти мрҷли ман шеъри асвади Фҷлси Фأтти Фотимаи Фодхлҳои фӣаи сами ҷоءи алии Фодхлаҳи фӣаи сами ҷоءи ҳасани Фодхлаҳи фӣаи сами ҷоءи ҳусайни Фодхлаҳи фӣаи сами қол : إнмои ириди аллоҳи лизҳби ънкми алрҷси أҳли албиту итҳркми ттҳиро .
ما روت عائشة رضی اللَّه عنها، قالت: خرج رسول اللَّه (ص) ذات غداة و علیه مرط مرجل من شعر اسود فجلس فأتت فاطمة فادخلها فیه ثمّ جاء علیّ فادخله فیه ثمّ جاء حسن فادخله فیه ثم جاء حسین فادخله فیه ثمّ قال: إِنَّما یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیراً.
Ва анам слмаҳи қолат : фии байтии анзлти إнмои ириди аллоҳи лизҳби ънкми алрҷси أҳли албит , қолати Форсли расӯли аллоҳ ( с ) илои Фотимау алӣу алҳсн ва алҳусайн Фқол : « ҳؤлоءи аҳли байтӣ » , қолати Фқлт : ё расӯли аллоҳи мо анои ман аҳли албит ? қоли балии ани шоءи аллоҳ .
و عن ام سلمه قالت: فی بیتی انزلت إِنَّما یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ، قالت فارسل رسول اللَّه (ص) الی فاطمة و علی و الحسن و الحسین فقال: «هؤلاء اهل بیتی»، قالت فقلت: یا رسول اللَّه ما انا من اهل البیت؟ قال بلی ان شاء اللَّه.
Ва рӯй анҳо қолат :у анои мъкм ё расӯли аллоҳ , қол : « анки алии хайри анки алии хайр » .
و روی انها قالت: و انا معکم یا رسول اللَّه، قال: «انک علی خیر انک علی خیر».
Ва қоли зайди бен арқм : аҳли байтаи ман ҳарами алайҳими алсдқаҳ : оли алӣу оли Ақилу оли ҷаъфару оли аббосу алсҳиҳи ани алмроди боҳилли албити азўоҷ алнабӣ ( с )у итратаи аллазӣнаи ҳам ?алаи ман банӣ ҳошим .
و قال زید بن ارقم: اهل بیته من حرم علیهم الصدقة: آل علی و آل عقیل و آل جعفر و آل عباس و الصحیح انّ المراد باهل البیت ازواج النّبی (ص) و عترته الّذین هم آله من بنی هاشم.
Ва азкрни мо итлии фии биўткни ман оёти аллоҳу алҳкмаҳи ман аллоҳи таъолии ълиҳни бони ҷълҳни аҳли байти алнбўаҳу маъдани нузули алўҳӣу азўоҷи расӯлаи алайҳи ассалом , Фқол : азкрни неъматии фии злки ъликну ашкрни лии злки Фотъннии расӯлӣ ,у алмроди болҳкмаҳи мо аўҳии аллоҳи илои расӯлаи ман аҳкоми дайнаи фии китоба ,у қил : ании баҳои сунан алрасул алайҳи алслоаҳу ассалому алтлоўаҳи лои тстъмли алои фии қроءаҳи китоби аллоҳ , феълии ҳозои ҳўи ман боби қавла : мтқлдои сиФоу рмҳо .
وَ اذْکُرْنَ ما یُتْلی فِی بُیُوتِکُنَّ مِنْ آیاتِ اللَّهِ وَ الْحِکْمَةِ من اللَّه تعالی علیهنّ بان جعلهنّ اهل بیت النّبوة و معدن نزول الوحی و ازواج رسوله علیه السلام، فقال: اذکرن نعمتی فی ذلک علیکنّ و اشکرن لی ذلک فاطعننی رسولی، و المراد بالحکمة ما اوحی اللَّه الی رسوله من احکام دینه فی کتابه، و قیل: عنی بها سنن الرّسول علیه الصلاة و السلام و التلاوة لا تستعمل الا فی قراءة کتاب اللَّه، فعلی هذا هو من باب قوله: متقلدا سیفا و رمحا.
إни аллоҳи кони лтиФои боўлёӣаҳи хбирои бҷмиъи халқа .
إِنَّ اللَّهَ کانَ لَطِیفاً باولیائه خَبِیراً بجمیع خلقه.
إни алмуслимӣну алмслмоти қоли қтодаҳ : лмои зикри аллоҳи ъзу ҷли азўоҷ алнабӣ дахлати нсоءи ман алмслмоти ълиҳну қлни зкртн ва лам назикру луи кони Финои хайри зкрно , Фонзли аллоҳи таъолии ҳзаҳи алоиаҳ . Ва қоли мақотили бен ҳён : блғнии ани أсмоءи бинти ъмиси лмои раҷъати ман алҳбшаҳи маъаи завҷҳо ҷаъфари бен абии толиби дахлати алии нсоء алнабӣ Фқолт : ҳилл назул Финои шайъи ءи ман алқуръон ? қлн : ло , Фотти расӯли аллоҳ ( с ) : Фқолт : ё расӯли аллоҳи ани алнсоءи лФии хибаҳу хсор , қолу мами зок ? қолати лонҳни лои изкрни бихири комаи изкри алрҷол , Фонзли аллоҳи таъолии ҳзаҳи алоиаҳ .
إِنَّ الْمُسْلِمِینَ وَ الْمُسْلِماتِ قال قتاده: لمّا ذکر اللَّه عزّ و جلّ ازواج النّبی دخلت نساء من المسلمات علیهنّ و قلن ذکرتنّ و لم نذکر و لو کان فینا خیر ذکرنا، فانزل اللَّه تعالی هذه الایة. و قال مقاتل بن حیان: بلغنی انّ أسماء بنت عمیس لمّا رجعت من الحبشة مع زوجها جعفر بن ابی طالب دخلت علی نساء النّبی فقالت: هل نزل فینا شیء من القرآن؟ قلن: لا، فاتت رسول اللَّه (ص): فقالت: یا رسول اللَّه انّ النساء لفی خیبة و خسار، قال و ممّ ذاک؟ قالت لانّهنّ لا یذکرن بخیر کما یذکر الرّجال، فانزل اللَّه تعالی هذه الایة.
Қоли ътоءи бен абии рбоҳ : ман Фўзи амраи илои аллоҳи Фҳўи дохили фии қавлаи إни алмуслимӣну алмслмот , ва ман ақри бони аллоҳи рабау мҳмдои расӯлау лами ихолФи қалбаи лисонаи Фҳўи дохили фии қавла :у алмؤмнину алмؤмнот , ва ман атоъи аллоҳи фии алФрз ва алрасул фии алснаҳи Фҳўи дохили фии қавла :у алқонтину алқонтот , ва ман сони қавлаи ани алкзби Фҳўи дохили фии қавла :у алсодқину алсодқот , ва ман сабри алии алтоъаҳу ани алмъсиаҳу алии алрзиаҳи Фҳўи дохили фии қавла :у алсобрину алсоброт , ва ман слии Флми иърФи ман ани имниаҳу ани ясораи Фҳўи дохили фии қавла :у алхошъину алхошъот , ва ман тсдқи фии кули асбўъи бдрҳми Фҳўи дохили фии қавла :у алмтсдқину алмтсдқот , ва ман соми ман кули шаҳри айёми албизи алсолси ъушру алробъи ъушру алхомси ъушри Фҳўи дохили фии қавла :у алсоӣмину алсоӣмот , ва ман ҳифзи фараҷаи ъмои лои иҳли Фҳўи дохили фии қавла :у алҳоФзини Фрўҷҳму алҳоФзот , ва ман слии алслўоти алхмси бҳқўқҳои Фҳўи дохили фии қавла :у алзокрини аллоҳи ксироу алзокрот . Ва қил : алзокрини аллоҳи ксироу алзокроти болтсбиҳу алтҳмиду алтҳлил ,у қил : алтолини ллқрон .
قال عطاء بن ابی رباح: من فوّض امره الی اللَّه فهو داخل فی قوله إِنَّ الْمُسْلِمِینَ وَ الْمُسْلِماتِ، و من اقرّ بانّ اللَّه ربه و محمدا رسوله و لم یخالف قلبه لسانه فهو داخل فی قوله: وَ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمُؤْمِناتِ، و من اطاع اللَّه فی الفرض و الرّسول فی السنّة فهو داخل فی قوله: وَ الْقانِتِینَ وَ الْقانِتاتِ، و من صان قوله عن الکذب فهو داخل فی قوله: وَ الصَّادِقِینَ وَ الصَّادِقاتِ، و من صبر علی الطّاعة و عن المعصیه و علی الرّزیّة فهو داخل فی قوله: وَ الصَّابِرِینَ وَ الصَّابِراتِ، و من صلّی فلم یعرف من عن یمنیه و عن یساره فهو داخل فی قوله: وَ الْخاشِعِینَ وَ الْخاشِعاتِ، و من تصدّق فی کل اسبوع بدرهم فهو داخل فی قوله: وَ الْمُتَصَدِّقِینَ وَ الْمُتَصَدِّقاتِ، و من صام من کلّ شهر ایّام البیض الثالث عشر و الرّابع عشر و الخامس عشر فهو داخل فی قوله: وَ الصَّائِمِینَ وَ الصَّائِماتِ، و من حفظ فرجه عمّا لا یحلّ فهو داخل فی قوله: وَ الْحافِظِینَ فُرُوجَهُمْ وَ الْحافِظاتِ، و من صلّی الصلوات الخمس بحقوقها فهو داخل فی قوله: وَ الذَّاکِرِینَ اللَّهَ کَثِیراً وَ الذَّاکِراتِ. و قیل: الذَّاکِرِینَ اللَّهَ کَثِیراً وَ الذَّاکِراتِ بالتّسبیح و التّحمید و التّهلیل، و قیل: التّالین للقرآن.
أъди аллоҳи ?лаами мғФраҳу أҷрои ъзимо ва мо кони лмؤмну лои муъминаи нзлти фии зайнаби бинти ҷҳши рубоби алосдиаҳу ахиҳои убайди аллоҳи бен ҷҳшу амҳмои амимаҳи бинти абди алмтлби аммаи расӯли аллоҳ ( с ) .
أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ مَغْفِرَةً وَ أَجْراً عَظِیماً وَ ما کانَ لِمُؤْمِنٍ وَ لا مُؤْمِنَةٍ نزلت فی زینب بنت جحش رباب الاسدیة و اخیها عبید اللَّه بن جحش و امّهما امیمة بنت عبد المطلب عمّة رسول اللَّه (ص).
Хтби расӯли аллоҳ ( с ) зайнаби алии мавлоаи зайди бен ҳорисау кони зайди мавлои расӯли аллоҳи аштроаҳи ман сӯқ ъукоз бимол хадиҷа , Фоътқаҳу тбноаҳу кони шадиди алҳби ?лау лобнаҳи Усома ҳатто анаи ахри алозозаҳи ани Арафоти лоҷлаҳу кони зҳби иқзии алҳоҷаҳу кони зайди асвад , аФтс , Флмои рҷъи қоли раҷули ман аҳли алимни лрсўли аллоҳ ( с ) аҳтбснои лоҷли ҳозо ! Фдъои расӯли аллоҳи алайҳим .
خطب رسول اللَّه (ص) زینب علی مولاه زید بن حارثة و کان زید مولی رسول اللَّه اشتراه من سوق عکاظ بمال خدیجه، فاعتقه و تبنّاه و کان شدید الحبّ له و لابنه اسامة حتّی انّه اخّر الاضاضة عن عرفات لاجله و کان ذهب یقضی الحاجة و کان زید اسود، افطس، فلمّا رجع قال رجل من اهل الیمن لرسول اللَّه (ص) احتبسنا لاجل هذا! فدعا رسول اللَّه علیهم.
Қоли алзҳрӣ :у канти радаи аҳли алимни баъди расӯли аллоҳи ман аҷали тлки алқсаҳ яъне абди аллоҳи алосўди алъбсии алмтнбии алзии қатлаи фирӯзи алрҷли алсолҳи соҳиби расӯли аллоҳ ( с ) дахли алайҳи Фохзи брأсаҳи Фксри ънқаҳ , Флмои хтбҳои расӯли аллоҳи алии зайди қолат ё расӯли аллоҳи أи тхтбнии алии мавло ва аноем Қурайшу бинти ъмтк ? Фқоли расӯли аллоҳ : « анои ирзоаи лак »
قال الزهری: و کانت ردّة اهل الیمن بعد رسول اللَّه من اجل تلک القصة یعنی عبد اللَّه الاسود العبسی المتنبی الّذی قتله فیروز الرّجل الصالح صاحب رسول اللَّه (ص) دخل علیه فاخذ برأسه فکسر عنقه، فلمّا خطبها رسول اللَّه علی زید قالت یا رسول اللَّه أ تخطبنی علی مولی و انا ایّم قریش و بنت عمّتک؟ فقال رسول اللَّه: «انا ارضاه لک»
, қолати локинии лои ирзоаи лнФсӣу канти зайнаби бизоءи ҷмлиаҳи фӣҳо ҳадау кзлки караи ахўҳои убайди аллоҳи злки Фнзлти ҳзаҳи алоиаҳ , Флмои самъати итоату разӣату кзлки разии ахўҳо ,у ҷаълати амрҳо беди расӯли аллоҳ ,у кзлки ахўҳои Фзўҷҳои расӯли аллоҳ ( с ) манеҳ Фдхли баҳоу соқи расӯли аллоҳ ( с ) илоҳо ъушраи днонир ва сетин дрҳмоу хмороу дръоу азороу малҳафа ва хумсин мдои ман таом ва сулсин соъои ман тмр .
، قالت لکنّی لا ارضاه لنفسی و کانت زینب بیضاء جملیة فیها حدّة و کذلک کره اخوها عبید اللَّه ذلک فنزلت هذه الایة، فلمّا سمعت اطاعت و رضیت و کذلک رضی اخوها، و جعلت امرها بید رسول اللَّه، و کذلک اخوها فزوّجها رسول اللَّه (ص) منه فدخل بها و ساق رسول اللَّه (ص) الیها عشرة دنانیر و ستین درهما و خمارا و درعا و ازارا و ملحفة و خمسین مدّا من طعام و ثلثین صاعا من تمر.
Ва мо кони лмؤмн яъне убайди аллоҳи бен ҷҳшу лои муъмина яъне зайнаби бинти ҷҳш .
وَ ما کانَ لِمُؤْمِنٍ یعنی عبید اللَّه بن جحش وَ لا مُؤْمِنَةٍ یعنی زینب بنت جحش.
إзои қзии аллоҳу расӯлаи أмро эй ?ераади аллоҳу расӯлаи умароу ҳўи никоҳи зайди лзинб .
إِذا قَضَی اللَّهُ وَ رَسُولُهُ أَمْراً ای اراد اللَّه و رسوله امرا و هو نکاح زید لزینب.
Ани икўни ?лаами алхираҳи ман амрҳм яъне ани ихтору ириди ғайри мо ?ераади аллоҳ ӯ имтнъи ммои амри аллоҳу расӯла ба .
ان یکون لهم الخیرة من امرهم یعنی ان یختار و یرید غیر ما اراد اللَّه او یمتنع ممّا امر اللَّه و رسوله به.
Ва ман иъси аллоҳи ФхолФи алкитобу расӯлаи ФхолФи алснаҳи Фқди зли злолои мубинои қрأи ъосму Ҳамзау алксоӣии أни икўни болёии ллҳоӣли байни алтأнису алФъл ,у қрأи алохрўни болтоءи алтأниси алхираҳу алхираҳи алохтёр .
وَ مَنْ یَعْصِ اللَّهَ فخالف الکتاب وَ رَسُولُهُ فخالف السنّة فَقَدْ ضَلَّ ضَلالًا مُبِیناً قرأ عاصم و حمزة و الکسائی أَنْ یَکُونَ بالیای للحائل بین التّأنیث و الفعل، و قرأ الآخرون بالتّاء التأنیث الخیرة و الخیرة الاختیار.
Ва إзи тқўли ллзии أнъми аллоҳи алайҳи сабаби нузули ин ояи он буд ки расӯли худои рӯзӣ дар хона зайд шуд ҳоҷатиро , зайнабро дид истодау зайнаби занӣ буд бо ҷамоли тамоми қади некӯи хилқати сипеди ранг , ҷомаи некӯи чунон ки занон доранд пӯшида , бичишам расӯл некӯ омад , гуфт : « субҳони аллоҳи мқлби улқулуб » , ин бигуфту бозгашту зайди он соъат бахона набӯд , чун боз омад зайнаб ӯро хабар дод аз ончӣ расӯл гуфт , зайд бидонаст ки чизе дар дил расӯл афтоду бон ки дар ҳукму қзити аллоҳ буд ки зайнаби зан расӯл бошад , аллоҳи таъолии муҳаббати зайнаб дар дили расӯли афканду нафрату кароҳат дар дили зайди афканд , зайд бархест дар он ҳолу пеш Мустафо шуд , гуфт ё расӯли аллоҳи зайнаби занӣ мутакаббираст ва бар ман татовул меҷӯяду сари бмни фурӯ наме ораду марои бсхн дурушт мебиринҷанд ва мехоҳам ки ӯро талоқи даҳум , расӯл худо гуфт : « أмски алейк зўҷку атқи аллоҳ » фии амрҳо зани хешро нигаҳи дор ва аз худо битарс ва ӯро талоқи мада .
وَ إِذْ تَقُولُ لِلَّذِی أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَیْهِ سبب نزول این آیة آن بود که رسول خدا روزی در خانه زید شد حاجتی را، زینب را دید ایستاده و زینب زنی بود با جمال تمام قد نیکو خلقت سپید رنگ، جامه نیکو چنان که زنان دارند پوشیده، بچشم رسول نیکو آمد، گفت: «سبحان اللَّه مقلّب القلوب»، این بگفت و بازگشت و زید آن ساعت بخانه نبود، چون باز آمد زینب او را خبر داد از آنچه رسول گفت، زید بدانست که چیزی در دل رسول افتاد و بآن که در حکم و قضیّت اللَّه بود که زینب زن رسول باشد، اللَّه تعالی محبّت زینب در دل رسول افکند و نفرت و کراهت در دل زید افکند، زید برخاست در آن حال و پیش مصطفی شد، گفت یا رسول اللَّه زینب زنی متکبّر است و بر من تطاول میجوید و سر بمن فرو نمیآرد و مرا بسخن درشت میبرنجاند و میخواهم که او را طلاق دهم، رسول خدا گفت: «أَمْسِکْ عَلَیْکَ زَوْجَکَ وَ اتَّقِ اللَّهَ» فی امرها زن خویش را نگه دار و از خدا بترس و او را طلاق مده.
Ва тхФии фии нФски мо аллоҳи мбдиаҳ эй тхФии фии нФски никоҳҳо ани талқҳо зайду қоли ибни аббос :у тхФии фии нФски ҳубҳо . Ва қоли қтодаҳ : ваад анаи талқҳо .
وَ تُخْفِی فِی نَفْسِکَ مَا اللَّهُ مُبْدِیهِ ای تخفی فی نفسک نکاحها ان طلّقها زید و قال ابن عبّاس: و تخفی فی نفسک حبها. و قال قتاده: ودّ انّه طلّقها.
Ва тхшии анноси фии злк « эй тстҳиӣ манеҳам :у қил : тхоФи лоӣмаҳи анноси ани тқўлўои амри рҷлои бтлоқи амрأтаҳи сами нкҳҳо .
وَ تَخْشَی النَّاسَ فی ذلک «ای تستحیی منهم: و قیل: تخاف لائمة النّاس ان تقولوا امر رجلا بطلاق امرأته ثمّ نکحها.
Ва аллоҳи أҳқи أни тхшоаҳи қоли Амри бен масъӯду ъоӣшаҳ : мо назул алии расӯли аллоҳи алайҳи алслоаҳу ассаломи ояашад алайҳи ман ҳзаҳи алоиаҳ . Ва қолати ъоӣшаҳ : луи ктм алнабӣ ( с ) шиӣои ммои аўҳии илайҳи лктми ҳзаҳи алоиаҳ .
وَ اللَّهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشاهُ قال عمرو بن مسعود و عائشة: ما نزل علی رسول اللَّه علیه الصلاة و السلام آیة اشدّ علیه من هذه الایة. و قالت عائشة: لو کتم النّبی (ص) شیئا ممّا اوحی الیه لکتم هذه الایة.
Ҳосили ин қавл онаст ки расӯли худои он соъат ки зайнабро дид як назараи мФоҷоаҳ бетакрор ва он назар мубоҳаст , дар дили ваии муҳаббат зайнаб афтод беихтиёр ,у злки лои иқдҳи фии ҳола ( с ) лони алъбди ғайри млўми алии мо иқъи фии қалбаи ман алўди мо лами иқсди фӣаи алмосми лони алўду майли алнФси ман табъи албшр . Ва расӯли худо дар дил кард ки агар зайд ӯро талоқ диҳад ман ӯро бизанӣ кунам аз онкии ваҳии омада буд аз пеш ки : « ани зайнаби ман нсоӣк » ва ин маънии расӯл дар дил пинҳон медошт ва аз мардум шарм медошт ки изҳор кунад ва метарсид ки айб кунанд ва гӯйанд мардиро талоқ зан фармуд ва худ ӯро бизанӣ кард , ё гӯйанд зани писари хондаи худро бизанӣ кард ,у қавли дурусту тоўил писандида онаст ки зин алъобдин гуфт эмоми алии бен алҳусайн бен алии алайҳими ассалом ,у кзлк рӯй ани алҳусайн бен абии алҳсни албсрии қол : кони аллоҳи ъзу ҷли қади аълами набӣа ( с ) ани зайнаби сткўни ман азўоҷаҳу ани зидои ситлқҳо , Флмои ҷоءи зайду қол : анӣ аред ани атлқҳо , қоли ?ла : « амски алейк зўҷк » , Фъотбаҳи аллоҳу қол : « лами қиллати амски алейк зўҷку ахФит ? ании аълмтки анҳо сткўни ман азўоҷк » ,у ҳозои ҳўи алаввалӣу алолиқи баҳоли алонбёءу ҳўи мутобиқи ллтлоўаҳ , лони аллоҳи таъолии аълами анаи ибдӣу изҳри мо ахФоаҳу лами изҳри ғайр тазвиҷҳо манеҳ Фқол : зўҷнокҳои Флўи кони алзии азмраҳи расӯли аллоҳи муҳаббатҳо ӯ иродаи талоқҳо ?лаккони изҳри злки лонаи лои иҷўзи ани ихбри анаи изҳраҳи сами иктмаҳи Флои изҳраҳи Фдли анаи анмои ъўтби алии ахФоءи мо аъламаи аллоҳи анҳо сткўни завҷаи ?лау анмои ахФоаҳи астҳёءи ани иқўли лзид : ани алтии тҳтки сткўни амрأтӣ ,у ҳозои қавли ҳасани маразӣу аллоҳи аълам . Ва қавла :у аллоҳи أҳқи أни тхшоаҳи лами ирди анаи лами икни ихшии аллоҳи Фимои сабақи ?фонаи алайҳи ассаломи қади қол : ании ахсокми ллаҳу атқокми ?лау локинаи лмои зикри алхшиаҳи ман анноси зикри ани аллоҳи таъолии аҳқи болхшиаҳи фии умуми алаҳволу фии ҷамеъи алошёء .
حاصل این قول آنست که رسول خدا آن ساعت که زینب را دید یک نظرة مفاجاة بیتکرار و آن نظر مباح است، در دل وی محبت زینب افتاد بیاختیار، و ذلک لا یقدح فی حاله (ص) لانّ العبد غیر ملوم علی ما یقع فی قلبه من الودّ ما لم یقصد فیه المآثم لانّ الودّ و میل النفس من طبع البشر. و رسول خدا در دل کرد که اگر زید او را طلاق دهد من او را بزنی کنم از آنکه وحی آمده بود از پیش که: «انّ زینب من نسائک» و این معنی رسول در دل پنهان میداشت و از مردم شرم میداشت که اظهار کند و میترسید که عیب کنند و گویند مردی را طلاق زن فرمود و خود او را بزنی کرد، یا گویند زن پسر خوانده خود را بزنی کرد، و قول درست و تاویل پسندیده آنست که زین العابدین گفت امام علی بن الحسین بن علی علیهم السلام، و کذلک روی عن الحسین بن ابی الحسن البصریّ قال: کان اللَّه عز و جل قد اعلم نبیّه (ص) انّ زینب ستکون من ازواجه و انّ زیدا سیطلّقها، فلمّا جاء زید و قال: انّی ارید ان اطلّقها، قال له: «امسک علیک زوجک»، فعاتبه اللَّه و قال: «لم قلت امسک علیک زوجک و اخفیت؟ انّی اعلمتک انّها ستکون من ازواجک»، و هذا هو الاولی و الالیق بحال الانبیاء و هو مطابق للتّلاوة، لانّ اللَّه تعالی اعلم انّه یبدئ و یظهر ما اخفاه و لم یظهر غیر تزویجها منه فقال: زَوَّجْناکَها فلو کان الذی اضمره رسول اللَّه محبّتها او ارادة طلاقها لکان یظهر ذلک لانّه لا یجوز ان یخبر انّه یظهره ثمّ یکتمه فلا یظهره فدلّ انّه انّما عوتب علی اخفاء ما اعلمه اللَّه انّها ستکون زوجة له و انّما اخفاه استحیاء ان یقول لزید: انّ الّتی تحتک ستکون امرأتی، و هذا قول حسن مرضیّ و اللَّه اعلم. و قوله: وَ اللَّهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشاهُ لم یرد انّه لم یکن یخشی اللَّه فیما سبق فانه علیه السلام قد قال: انی اخساکم للَّه و اتقاکم له و لکنّه لمّا ذکر الخشیة من الناس ذکر انّ اللَّه تعالی احقّ بالخشیة فی عموم الاحوال و فی جمیع الاشیاء.
Қавла : Флмои қзии зайди минҳои втро эй ҳоҷатаи ман никоҳҳо зўҷнокҳоу зикри қзоءи алўтри лиълми ани завҷаи алмтбнии тҳли ллмтбнии баъди алдхўли баҳо . Қоли инс : канти зайнаби тФхри алии азўоҷ алнабӣ ( с )у тқўл : зўҷкни аҳоликну зўҷнии аллоҳи ман фавқи сабъи самовоту ани алсФири лҷбрӣили алайҳи ассалом . Ва ани инси разии аллоҳи анҳу қол : أўлми расӯли аллоҳ ( с ) ҳайни абтнии бзинби бинти ҷҳши Фошбъи алмуслимӣни хбзоу лҳмо .
قوله: فَلَمَّا قَضی زَیْدٌ مِنْها وَطَراً ای حاجته من نکاحها زَوَّجْناکَها و ذکر قضاء الوطر لیعلم انّ زوجة المتبنّی تحلّ للمتبنّی بعد الدّخول بها. قال انس: کانت زینب تفخر علی ازواج النّبی (ص) و تقول: زوّجکنّ اهالیکنّ و زوّجنی اللَّه من فوق سبع سماوات و انّ السفیر لجبرئیل علیه السلام. و عن انس رضی اللَّه عنه قال: أولم رسول اللَّه (ص) حین ابتنی بزینب بنت جحش فاشبع المسلمین خبزا و لحما.
Ривоят кунанд аз инс , гуфт : чун иддаи зайнаб басар омад , расӯли худои бхтбаҳи зайнаб , зайд фиристод , чун омад бадари сарои вай ва дар шуданро дастурии хост , зайнаб гуфт : фӣ эй шайъи ءи анои ман зайд ? ӯро дастурии надод , гуфт ман аз зайд чаҳ бошам ? зайд гуфт : ман фиристодаи расӯл худоам , зайнаб гуфт : марҳабои брсўли аллоҳ ва ӯро дастурӣ дод , зайд чун ӯро дид санои вай дар гирифт ва ӯро бхслтҳои некӯи бстўд , он гуҳ гуфт : абшрии ани расӯли аллоҳи ихтбки бишоратати бод эй зайнаб ки расӯли худо туро бизанӣ мехоҳаду марои бхтбт ту фиристод зайнаби бсҷўд дар афтоду худоиро ъзу ҷл шукр кард ва сано гуфт . Пас чун расӯли алайҳи алслоаҳу ассалом буи расед , вай фахр оварадӣ бар занони дигар ва гуфтӣ : никоҳҳои шумо падарони шумо баст бо расӯлу никоҳи ман раби алърши алъзими баст аз вроءи ҳафт осмон . Ва аввали занӣ ки баъд аз расӯли худо аз дунё берун шуд зайнаб буд , ва аз бас ки дарвеши навозу меҳмони дор ва бахшанда буд ӯроам алмсокин мегуфтанд .
روایت کنند از انس، گفت: چون عدّة زینب بسر آمد، رسول خدا بخطبة زینب، زید فرستاد، چون آمد بدر سرای وی و در شدن را دستوری خواست، زینب گفت: فی ایّ شیء انا من زید؟ او را دستوری نداد، گفت من از زید چه باشم؟ زید گفت: من فرستاده رسول خدا ام، زینب گفت: مرحبا برسول اللَّه و او را دستوری داد، زید چون او را دید ثنای وی در گرفت و او را بخصلتهای نیکو بستود، آن گه گفت: ابشری انّ رسول اللَّه یخطبک بشارتت باد ای زینب که رسول خدا ترا بزنی میخواهد و مرا بخطبت تو فرستاد زینب بسجود در افتاد و خدای را عز و جل شکر کرد و ثنا گفت. پس چون رسول علیه الصلاة و السلام بوی رسید، وی فخر آوردی بر زنان دیگر و گفتی: نکاحهای شما پدران شما بست با رسول و نکاح من ربّ العرش العظیم بست از وراء هفت آسمان. و اوّل زنی که بعد از رسول خدا از دنیا بیرون شد زینب بود، و از بس که درویشنواز و مهماندار و بخشنده بود او را ام المساکین میگفتند.
Флмои қзии зайди минҳои втрои алўтр , кули ҳоҷаи лак фӣҳо наҳамау кзлки алорб ,у қил : қзоءи алўтрҳо ҳнои алтлоқ , саммии алтлоқи втрои лонаи астиФоءи алўтри минҳои ҳозои кқўлаҳи ъзу ҷл :у ҳамлау Фсолаҳи слосўни шҳрои Фсмии алрзоъи Фтомои лонаи астиФоءи алрзоъ .
فَلَمَّا قَضی زَیْدٌ مِنْها وَطَراً الوطر، کل حاجة لک فیها نهمة و کذلک الارب، و قیل: قضاء الوطر ها هنا الطّلاق، سمّی الطّلاق وطرا لانّه استیفاء الوطر منها هذا کقوله عزّ و جل: وَ حَمْلُهُ وَ فِصالُهُ ثَلاثُونَ شَهْراً فسمّی الرّضاع فطاما لانّه استیفاء الرّضاع.
Зўҷнокҳои лакии лои икўни алии алмؤмнини ҳараҷ эй асм , фии أзўоҷи أдъёӣҳми ҷамъи алдъӣу ҳўи исми лмни идъии лғири абӣаи Фидъии лмни идъиаҳ , иқўли таъолӣ : зўҷнокҳои зайнабу ҳаии амрأаҳи зайди алзии тбнитаҳи лиълми ани завҷаи алмтбнии ҳалоли ллмтбнӣу ани кони қади дахли баҳои алмтбнии бхлоФи амрأаҳи ибни алслби лои тҳли ллоб .
زَوَّجْناکَها لِکَیْ لا یَکُونَ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ حَرَجٌ ای اثم، فِی أَزْواجِ أَدْعِیائِهِمْ جمع الدّعی و هو اسم لمن یدعی لغیر ابیه فیدعی لمن یدعیه، یقول تعالی: زَوَّجْناکَها زینب و هی امرأة زید الّذی تبنّیته لیعلم انّ زوجة المتبنّی حلال للمتبنّی و ان کان قد دخل بها المتبنّی بخلاف امرأة ابن الصلب لا تحلّ للاب.
Ва кони أмри аллоҳи мФъўлои ?лаи маънӣон , эйу кони шаъни аллоҳу муродаи фии қиссаи расӯли аллоҳ ( с )у зайду зайнаби мқзёи кони аллоҳи қазоҳо ФФълҳо ,у алмънии ассонии ани амри аллоҳи ъзу ҷли бостҳлоли алтзўҷи бозўоҷи алодъиоءи ммои всқ бау иФъл .
وَ کانَ أَمْرُ اللَّهِ مَفْعُولًا له معنیان، ای و کان شأن اللَّه و مراده فی قصة رسول اللَّه (ص) و زید و زینب مقضیّا کان اللَّه قضاها ففعلها، و المعنی الثّانی انّ امر اللَّه عز و جل باستحلال التزوّج بازواج الادعیآء ممّا وثق به و یفعل.
Мо кони алӣ алнабӣ ман ҳараҷи Фимои фарзи аллоҳи ?лае қадари ?лау шаръу абоҳи хосса .
ما کانَ عَلَی النَّبِیِّ مِنْ حَرَجٍ فِیما فَرَضَ اللَّهُ لَهُ ای قدّر له و شرع و اباح خاصة.
Санаи аллоҳ эй кснаҳи аллоҳ , насби бнзъи алхоФз ,у қили насби алии алоғроء , эй алзмўои санаи аллоҳ .
سُنَّةَ اللَّهِ ای کسنّة اللَّه، نصب بنزع الخافض، و قیل نصب علی الاغراء، ای الزموا سنّة اللَّه.
Фии аллазӣнаи хлўои ман қабл эй фии алонбёءи алмозини ани лои иؤохзҳми бмои абоҳи ?лаам .
فِی الَّذِینَ خَلَوْا مِنْ قَبْلُ ای فی الانبیاء الماضین ان لا یؤاخذهم بما اباح لهم.
Мегуяд бар пайғомбар танагӣ нест дар он ки аллоҳ ӯро мубоҳ кардау ҳалол аз зан хостан беш аз чаҳор зан ва ин хосият расӯласту суннати пайғамбарони гузашта , Довӯди салавоти аллоҳи алайҳи сад зан дошту сулаймони ҳафтсад зан ва сесад сиррӣа , ва дар хабараст ки расӯли моро салавоти аллоҳу саломаи алайҳи қӯти сӣ мард буд дар никоҳ ,у кони тоФи лайлаи алии аҳадии ъушраи амрأаҳи бғсли воҳид . Ва ӯро салавоти аллоҳу саломаи алайҳ чанд хосият буд : дар никоҳ беш аз чаҳор зан ӯро мубоҳ буду луи кони илои алиф ,у зан хостан бе вале ва бешуҳуд ва бемеҳр ,у зан хостани блФзи ҳиба ,у азои вақъи Басраи алии амрأаҳу рғби фӣҳо ваҷаби алии алзўҷи талоқҳо сами кони ?лаи ани инкҳҳои ман ғайри қзоءи алъдаҳ . Инаст хосияти расӯлу касро бо вай дар он мушорикат нест .
میگوید بر پیغامبر تنگی نیست در آن که اللَّه او را مباح کرده و حلال از زن خواستن بیش از چهار زن و این خاصیت رسول است و سنّت پیغمبران گذشته، داود صلوات اللَّه علیه صد زن داشت و سلیمان هفتصد زن و سیصد سریّة، و در خبر است که رسول ما را صلوات اللَّه و سلامه علیه قوّت سی مرد بود در نکاح، و کان طاف لیلة علی احدی عشرة امرأة بغسل واحد. و او را صلوات اللَّه و سلامه علیه چند خاصیّت بود: در نکاح بیش از چهار زن او را مباح بود و لو کان الی الف، و زن خواستن بیولی و بیشهود و بیمهر، و زن خواستن بلفظ هبة، و اذا وقع بصره علی امرأة و رغب فیها وجب علی الزّوج طلاقها ثمّ کان له ان ینکحها من غیر قضاء العدّة. اینست خاصیّت رسول و کس را با وی در آن مشارکت نیست.
Ва кони أмри аллоҳи қдрои мқдўро эй қадари лкли инсони ман амраи мо ислҳаҳу илиқ бау инбғии ?лаи ҳдои мҳдўдо .
وَ کانَ أَمْرُ اللَّهِ قَدَراً مَقْدُوراً ای قدّر لکلّ انسان من امره ما یصلحه و یلیق به و ینبغی له حدّا محدودا.
Аллазӣнаи иблғўни рисолоти аллоҳу ихшўнаҳу лои ихшўни أҳдои إло аллоҳ гуфтаанд ин оят аз рӯй маънӣ маътӯфасту мнсўқ бар ончӣ гуфт :у тхшии аннос , маънӣ онаст ки ту аз мардуми митрсӣ дар ҳавои зайнаб ва дар никоҳи вай , чаро иқтидо накунӣ ба пайғомбарони гузашта ки ихшўнаҳу лои ихшўни أҳдои ғайра , аз ҳеҷ кас аз мардумони эшонро тарс набӯд ки тарси эшон ҳама аз аллоҳ буд . Ҷое дигари сифат мунофиқон кард ки ихшўни анноси кхшиаҳи аллоҳи أўи أшди хшиаҳ мунофиқонанд ки аз мардум тарсанд . Чунон ки аз аллоҳ бояд тарсид , балки мунофиқон аз гуфт мардумон беш аз он тарсанд ки аз аллоҳ тарсанд , гуфтаанд ки хашят аз аллоҳи хашят азмаст Фҳўи ?лаи маҳдӯд ,у хашят аз махлуқи хашят заннасту ҳўи фӣаи маъзӯр , зеро ки аллоҳ қодираст ки бар он газанди расонад , пас бҳқиқти азу бояд тарсид ва бар хашят бояд зист ,у махлуқ бар ҳеҷ газанд қодир нест ва дар дасти вай чиз нест , ӯ ки аз махлуқ май тарсад заннӣ мебараду андешае май буд ки дар он андешаи вай маъзӯраст ,у лиҳозои ҳакии ани баъзи алонбёءи хўФҳми ман алмхлўқини ҳакии ани абрҳими Фқоли таъолӣ : أўҷс манеҳам хиФаҳи қолўои лои тхФ ,у ҳакии ани Мӯсо : Фأўҷси фӣ нафса хиФаҳи Мӯсо ,у ҳакии ани Довӯд : ФФзъ манеҳаму қоли лнбино ( с ) :у إмои тхоФн , Фъзрҳми фии алхўФи лони злки хавфи занни маъзӯри қавла :у лои ихшўни أҳдои إлои аллоҳ эй лои ихшўни қолаи анносу лоӣмтҳми Фимои аҳли аллоҳи ?лааму фарзи алайҳим .
الَّذِینَ یُبَلِّغُونَ رِسالاتِ اللَّهِ وَ یَخْشَوْنَهُ وَ لا یَخْشَوْنَ أَحَداً إِلَّا اللَّهَ گفتهاند این آیت از روی معنی معطوف است و منسوق بر آنچه گفت: وَ تَخْشَی النَّاسَ، معنی آنست که تو از مردم میترسی در هوای زینب و در نکاح وی، چرا اقتدا نکنی به پیغامبران گذشته که یَخْشَوْنَهُ وَ لا یَخْشَوْنَ أَحَداً غیره، از هیچ کس از مردمان ایشان را ترس نبود که ترس ایشان همه از اللَّه بود. جایی دیگر صفت منافقان کرد که یَخْشَوْنَ النَّاسَ کَخَشْیَةِ اللَّهِ أَوْ أَشَدَّ خَشْیَةً منافقاناند که از مردم ترسند. چنان که از اللَّه باید ترسید، بلکه منافقان از گفت مردمان بیش از آن ترسند که از اللَّه ترسند، گفتهاند که خشیت از اللَّه خشیت عزم است فهو له محدود، و خشیت از مخلوق خشیت ظنّ است و هو فیه معذور، زیرا که اللَّه قادر است که بر آن گزند رساند، پس بحقیقت ازو باید ترسید و بر خشیت باید زیست، و مخلوق بر هیچ گزند قادر نیست و در دست وی چیز نیست، او که از مخلوق میترسد ظنّی میبرد و اندیشهای میبود که در آن اندیشه وی معذور است، و لهذا حکی عن بعض الانبیاء خوفهم من المخلوقین حکی عن ابرهیم فقال تعالی: أَوْجَسَ مِنْهُمْ خِیفَةً قالُوا لا تَخَفْ، و حکی عن موسی: فَأَوْجَسَ فِی نَفْسِهِ خِیفَةً مُوسی، و حکی عن داود: فَفَزِعَ مِنْهُمْ و قال لنبیّنا (ص): وَ إِمَّا تَخافَنَّ، فعذرهم فی الخوف لانّ ذلک خوف ظنّ معذور قوله: وَ لا یَخْشَوْنَ أَحَداً إِلَّا اللَّهَ ای لا یخشون قالة الناس و لائمتهم فیما احل اللَّه لهم و فرض علیهم.
Ва кафии биллоҳи ҳсибои ҳоФзои лоъмоли халқау муҳосибаам .
وَ کَفی بِاللَّهِ حَسِیباً حافظا لاعمال خلقه و محاسبهم.