Қавлаи таъолӣ : қул إнмои أъзкми бўоҳдаҳ яъне омркму аўсикми бклмаҳи воҳидау ҳаии қавли лои илоҳи алои аллоҳ , қол :у ҳилли ҷзоءи лои илоҳи алои аллоҳи алои алҷнаҳ ? Фзлки қавла : ҳилли ҷзоءи алإҳсони إлои алإҳсон

قوله تعالی: قُلْ إِنَّما أَعِظُکُمْ بِواحِدَةٍ یعنی آمرکم و اوصیکم بکلمة واحدة و هی قول لا اله الا اللَّه، قال: و هل جزاء لا اله الّا اللَّه الا الجنّة؟ فذلک قوله: هَلْ جَزاءُ الْإِحْسانِ إِلَّا الْإِحْسانُ‌

Ва ани абди арраҳмони алқршии ани ъёзи алонсории ани расӯли аллоҳ ( с ) қол : ани лои илоҳи алои аллоҳ калима ъанд аллоҳи Кирима ва лҳо ъанд аллоҳи макони ман қолҳо содқои баҳои адхлаҳи аллоҳи баҳои алҷнаҳ ва ман қолҳо козбои ҳқнти дамау аҳрзти молау лақии аллоҳи ғдои Фҳосбаҳ .

و عن عبد الرحمن القرشی عن عیاض الانصاری انّ رسول اللَّه (ص) قال: ان لا اله الا اللَّه کلمة عند اللَّه کریمة و لها عند اللَّه مکان من قالها صادقا بها ادخله اللَّه بها الجنة و من قالها کاذبا حقنت دمه و احرزت ماله و لقی اللَّه غدا فحاسبه.

Ва қили маъноа : аъзкми бхслаҳи воҳидау ҳаии أни тқўмўои ллаҳ эй лои ҷли аллоҳ , лӣси алмроди ман алқёми алзии ҳўи зиди алҷлўсу анмои ҳўи алқёми боломри алзии ҳўи талаб алҳақ , кқўлаҳ :у أни тқўмўои ллитомии болқсти мусанно яъне аснини аснини мутанозирин ,у Фродӣ яъне воҳдои воҳдои мутафаккирин .

و قیل معناه: اعظکم بخصلة واحدة و هی أَنْ تَقُومُوا لِلَّهِ ای لا جل اللَّه، لیس المراد من القیام الذی هو ضدّ الجلوس و انّما هو القیام بالامر الذی هو طلب الحق، کقوله: وَ أَنْ تَقُومُوا لِلْیَتامی‌ بِالْقِسْطِ مَثْنی‌ یعنی اثنین اثنین متناظرین، وَ فُرادی‌ یعنی واحدا واحدا متفکّرین.

АлтФкри талаби алмънии болқлби тафаккури ҷусту ҷӯй диласт дар талаби маънӣ , ва он се қисмаст : яке ҳароми яке мустаҳаби яке воҷиб , тафаккур дар сифоти ҳақи ҷли ҷалола ва дар чароӣ кори вай ҳаромаст ки аз ани тухми ҳайрат ва нқмт зояд ва ҳамчунин тафаккур дар асрори халқ ҳаромаст ки аз он тухм хусумат зояд , ва он тафаккур ки мустаҳабаст тафаккур дар сунъ сонеъаст ва дар олоу нъмоء ӯ . Абди аллоҳ аббос гуфт : тФкрўои фии олоءи аллоҳу лои тФкрўои фии зоти аллоҳ . Ва тафаккур ки воҷибаст тафаккур дар кирдор хешаст ва дар ҷустани айби хешу арзи номаи ҷурми хеш . Ва фарқи миёни тафаккур ва тазаккур онаст ки тафаккур ҷустанаст ва тазаккур ёфтан .

التفکّر طلب المعنی بالقلب تفکّر جست و جوی دل است در طلب معنی، و آن سه قسم است: یکی حرام یکی مستحبّ یکی واجب، تفکّر در صفات حق جلّ جلاله و در چرای کار وی حرام است که از ان تخم حیرت و نقمت زاید و همچنین تفکّر در اسرار خلق حرام است که از آن تخم خصومت زاید، و آن تفکّر که مستحبّ است تفکّر در صنع صانع است و در آلا و نعماء او. عبد اللَّه عباس گفت: تفکّروا فی آلاء اللَّه و لا تفکّروا فی ذات اللَّه. و تفکّر که واجب است تفکّر در کردار خویش است و در جستن عیب خویش و عرض نامه جرم خویش. و فرق میان تفکّر و تذکّر آنست که تفکّر جستن است و تذکّر یافتن.

Сами ттФкрўои мо бсоҳбкми ман ҷинаи алсоҳбҳо ҳнои ҳў алрасулу алҷнаҳи алҷнўн ва мо , нафйу ҷҳди إни ҳўи إлои нзир эй мо ҳўи алои нзири лаками байни ядии азоби шадиди алъзоби ҳоҳнои ҳўи алсоъаҳ .

ثُمَّ تَتَفَکَّرُوا ما بِصاحِبِکُمْ مِنْ جِنَّةٍ الصاحب ها هنا هو الرسول و الجنّة الجنون و ما، نفی و جحد إِنْ هُوَ إِلَّا نَذِیرٌ ای ما هو الّا نذیر لَکُمْ بَیْنَ یَدَیْ عَذابٍ شَدِیدٍ العذاب هاهنا هو الساعة.

Қул мо сأлткми ман أҷри Фҳўи лаками кони расӯли аллоҳ ( с ) қоли лмшркии Макка : лои тؤзўнии фии қаробатӣ , Фқолўои лақади сأли ғайри штти Флои тؤзўаҳи фии қаробата , Флмои сби олҳтҳми қолўои лои инсФнои исأлнои ани лои нؤзиаҳи фии қаробатау ҳўи иؤзинои фии олҳтно , Фнзлт : қул мо сأлткми ман أҷри Фҳўи лакам .

قُلْ ما سَأَلْتُکُمْ مِنْ أَجْرٍ فَهُوَ لَکُمْ کان رسول اللَّه (ص) قال لمشرکی مکة: لا تؤذونی فی قرابتی، فقالوا لقد سأل غیر شطط فلا تؤذوه فی قرابته، فلمّا سبّ آلهتهم قالوا لا ینصفنا یسألنا ان لا نؤذیه فی قرابته و هو یؤذینا فی آلهتنا، فنزلت: قُلْ ما سَأَلْتُکُمْ مِنْ أَجْرٍ فَهُوَ لَکُمْ.

Ва қил : мо сأлткми фии таблиғи алрсолаҳу алнсиҳаҳи ман ҷаъли Фҳўи лакам , إни أҷрӣ эй мо савобии إлои алии аллоҳу ҳўи алии кули шайъи ءи ман аъмолкми шаҳиди алӣами алшҳиду алхбиру алълими мутақорибаи алмънии ғайри ани алълми азои азиФи илои алхФоёи алботнаҳи исмии соҳибаи хбироу азои азиФи илои аломўри аззоҳираи исмии соҳибаи шҳидоу азои азиФи илои алкули исмии соҳибаи ълимо . Ва қил : алшҳиди ҳўи алзии ишҳди алии алхлқи явми алқёмаҳ . Бмои илм ва шоҳид манеҳам .

و قیل: ما سألتکم فی تبلیغ الرّسالة و النصیحة من جعل فهو لکم، إِنْ أَجْرِیَ ای ما ثوابی إِلَّا عَلَی اللَّهِ وَ هُوَ عَلی‌ کُلِّ شَیْ‌ءٍ من اعمالکم شَهِیدٌ علیم الشّهید و الخبیر و العلیم متقاربة المعنی غیر انّ العلم اذا اضیف الی الخفایا الباطنة یسمّی صاحبه خبیرا و اذا اضیف الی الامور الظاهرة یسمّی صاحبه شهیدا و اذا اضیف الی الکلّ یسمّی صاحبه علیما. و قیل: الشهید هو الذی یشهد علی الخلق یوم القیامة. بما علم و شاهد منهم.

Қул إни рабии иқзФи болҳқи ъломи алғиўб , фӣаи тақдиму таъхир , тақдира : қул ани рабии ъломи алғиўби иқзФи болҳқ , эй инзли алўҳии ман алсмоءи ФиқзФаҳи илои хайри алонбёء , ҳозои кқўлаҳ : ва мо канти трҷўои أни илқии إлики алкитоб .

قُلْ إِنَّ رَبِّی یَقْذِفُ بِالْحَقِّ عَلَّامُ الْغُیُوبِ، فیه تقدیم و تأخیر، تقدیره: قل انّ ربّی علام الغیوب یقذف بالحقّ، ای ینزل الوحی من السماء فیقذفه الی خیر الانبیاء، هذا کقوله: وَ ما کُنْتَ تَرْجُوا أَنْ یُلْقی‌ إِلَیْکَ الْکِتابُ.

Қул ҷоء алҳақ эй алқуръону алислом . Ва қоли албоқр : яъне алсиФ , ва мо ибдии алботл ва мо иъид эй зҳби алботлу зҳқи Флми ибқи ?лаи бақияи ибдии баҳоу лои иъид , ҳозои кқўлаҳ : бали нқзФи болҳқи алии алботли Фидмғаҳи Фإзои ҳўи зоҳқ . Қоли қтодаҳ : алботли ҳоҳнои Иблис , эй мо ихлқи Иблис ва мо ибъсу ани ибни масъӯди қол : дахли расӯли аллоҳ ( с ) Маккау ҳавли алкъбаҳи слосмоӣаҳу сутуни снмои Фҷъли итънҳои бъўди маъаау иқўл : ҷоء алҳақу зҳқи алботли إни алботли кони зҳўқо , ҷоء алҳақ ва мо ибдии алботл ва мо иъид .

قُلْ جاءَ الْحَقُّ ای القرآن و الاسلام. و قال الباقر: یعنی السیف‌، وَ ما یُبْدِئُ الْباطِلُ وَ ما یُعِیدُ ای ذهب الباطل و زهق فلم یبق له بقیّة یبدی بها و لا یعید، هذا کقوله: بَلْ نَقْذِفُ بِالْحَقِّ عَلَی الْباطِلِ فَیَدْمَغُهُ فَإِذا هُوَ زاهِقٌ. قال قتادة: الباطل هاهنا ابلیس، ای ما یخلق ابلیس و ما یبعث و عن ابن مسعود قال: دخل رسول اللَّه (ص) مکة و حول الکعبة ثلاثمائة و ستّون صنما فجعل یطعنها بعود معه و یقول: جاءَ الْحَقُّ وَ زَهَقَ الْباطِلُ إِنَّ الْباطِلَ کانَ زَهُوقاً، جاءَ الْحَقُّ وَ ما یُبْدِئُ الْباطِلُ وَ ما یُعِیدُ.

Қул إни зллти ан алҳақу алҳдӣ , Фإнмои أзли алии нафасӣ эй ъқўбаҳи злки алии нафасӣу аўхзи бҷноитӣ ,у إни аҳтдити ило алҳақу алҳдӣ , Фбмои иўҳии إлии рабии аҳтдит , إнаҳи самиъи лмни дуоаи қариби болоҷобаҳи лмни вҳдаҳи исмъи ҳамди алҳомдини Фиҷозиҳму дъоءи алдоъини Фистҷиби ?лаам . Ва лутарӣ ҷавоби луи мҳзўФ , إзи Фзъўои ҳозо алФзъ ъанд аламути ҳайни ирўни алмлоӣкаҳ , Флои фӯти ҳозои кқўлаҳ :у лоати ҳайни мнос . Ва أхзўои ман макони қариб яъне ман таҳти ақдомҳм . Ва қил : ҳўи явми бадари ирўии ани фии ҳзаҳи аломаҳи мсхоу хсФоу қзФо . Ва рӯй ани рҷлои ман ҳзаҳи аломаҳи имсхи Фиҳдқ ба анноси Фирҷмўнаҳи болҳҷораҳ ҳатто иқтлўаҳ .

قُلْ إِنْ ضَلَلْتُ عن الحقّ و الهدی، فَإِنَّما أَضِلُّ عَلی‌ نَفْسِی ای عقوبة ذلک علی نفسی و اوخذ بجنایتی، وَ إِنِ اهْتَدَیْتُ الی الحقّ و الهدی، فَبِما یُوحِی إِلَیَّ رَبِّی اهتدیت، إِنَّهُ سَمِیعٌ لمن دعاه قَرِیبٌ بالاجابة لمن وحّده یسمع حمد الحامدین فیجازیهم و دعاء الداعین فیستجیب لهم.وَ لَوْ تَری‌ جواب لو محذوف، إِذْ فَزِعُوا هذا الفزع عند الموت حین یرون الملائکة، فَلا فَوْتَ هذا کقوله: وَ لاتَ حِینَ مَناصٍ. وَ أُخِذُوا مِنْ مَکانٍ قَرِیبٍ یعنی من تحت اقدامهم. و قیل: هو یوم بدر یروی ان فی هذه الامّة مسخا و خسفا و قذفا. و روی انّ رجلا من هذه الامّة یمسخ فیحدق به الناس فیرجمونه بالحجارة حتی یقتلوه.

Ва қил : ҳам хсФи болбидоء ,у злки фии алхбри ани ҷишои иғзўни алкъбаҳи лихрбўҳои смонўни алФои Фбинои ҳам ббидоءи ман аларзи ази хсФи баҳами Фло инҷўо манеҳам алои алшриди алзии ихбри анҳуаму ҳўи ман ҷҳинаҳи Флзлки қил : ва ъанд ҷҳинаҳи алхбри алиқин . Ва қоли қтодаҳи злки ҳайни ихрҷўни ман қбўрҳму анмои қоли أхзўои ман макони қариби лонаами ҳайси конўои фаҳми ман аллоҳи қариби лои ибъдўни анҳуу лои иФўтўнаҳ .

و قیل: هم خسف بالبیداء، و ذلک فی الخبر انّ جیشا یغزون الکعبة لیخرّبوها ثمانون الفا فبینا هم ببیداء من الارض اذ خسف بهم فلا ینجوا منهم الّا الشرید الذی یخبر عنهم و هو من جهینة فلذلک قیل: و عند جهینة الخبر الیقین. و قال قتادة ذلک حین یخرجون من قبورهم و انّما قال أُخِذُوا مِنْ مَکانٍ قَرِیبٍ لانّهم حیث کانوا فهم من اللَّه قریب لا یبعدون عنه و لا یفوتونه.

Ва қолўои омно ба яъне ҳайни ъоинўои алъзоби фии алднё ӯ фии алохраҳи вақти албأси кқўлаҳ : ҳатто إзои أдркаҳи алғрқи қоли омнту кқўлаҳ : Флмои рأўои бأснои қолўои омнои биллоҳи вҳдаҳ . Ва أнии ?лаами алтноўш яъне ман ин ?лаами тановули алтўбаҳу нили мо итмнўн ?

وَ قالُوا آمَنَّا بِهِ یعنی حین عاینوا العذاب فی الدّنیا او فی الآخرة وقت البأس کقوله: حَتَّی إِذا أَدْرَکَهُ الْغَرَقُ قالَ آمَنْتُ و کقوله: فَلَمَّا رَأَوْا بَأْسَنا قالُوا آمَنَّا بِاللَّهِ وَحْدَهُ. وَ أَنَّی لَهُمُ التَّناوُشُ یعنی من این لهم تناول التّوبة و نیل ما یتمنّون؟

Қоли ибни аббос : исӣлўни алрду лӣси бҳини алрд . Алтноўши алтноўли ман алнўш , тқўл : ноаш , инўш , нўшои азо тановул мегуяд : чун тавонад буд эшонро дастраси бчизии давр ? ва агар Бамаду ҳамзи хуоне бар қроءти абӯи Амру Ҳамзау ксоиӣ маънӣ онаст ки : чун тавонад буд эшонро фарои чизе ёзидан аз ҷое давр , ман алнӣишу ҳўи алҳркаҳи албтиӣаҳ , иқол : тноши азои таҳарруки лтлби шайъи ءи баъди фӯта ,у алмънӣ : ании ?лаами маноли алтўбаҳу алоямони баъди мо ъоинўои алохраҳ .

قال ابن عباس: یسئلون الرّدّ و لیس بحین الردّ. التّناوش التّناول من النّوش، تقول: ناش، ینوش، نوشا اذا تناول میگوید: چون تواند بود ایشان را دسترس بچیزی دور؟ و اگر بمدّ و همز خوانی بر قراءت ابو عمرو و حمزه و کسایی معنی آنست که: چون تواند بود ایشان را فرا چیزی یازیدن از جایی دور، من النئیش و هو الحرکة البطیئة، یقال: تناش اذا تحرّک لطلب شی‌ء بعد فوته، و المعنی: انّی لهم منال التوبة و الایمان بعد ما عاینوا الآخرة.

Ва қади кФрўо бае бмҳмду алқуръони ман қабл нузули алъзоб ,у иқзФўни болғиби ман макони баъӣди алғиби ҳоҳнои алзн , яъне ирмўни мҳмдо ( с ) болзни лои болиқину ҳўи қўлҳми ?ла : соҳири бали коҳини бали шоир . Ва қоли қтодаҳ : иқўлўни болзни ани лои баъсу лои ҷинау лои нор .

وَ قَدْ کَفَرُوا بِهِ ای بمحمد و القرآن مِنْ قَبْلُ نزول العذاب، وَ یَقْذِفُونَ بِالْغَیْبِ مِنْ مَکانٍ بَعِیدٍ الغیب هاهنا الظّنّ، یعنی یرمون محمدا (ص) بالظّنّ لا بالیقین و هو قولهم له: ساحر بل کاهن بل شاعر. و قال قتاده: یقولون بالظّنّ ان لا بعث و لا جنة و لا نار.

Ва ҳияли бинҳму байни мо иштҳўн , қоли алҳсни албсрӣ : ҳияли бинҳму байни алоямону алтўбаҳу алрҷўъи илои алднё , комаи феъли бأшёъҳм эй аҳли динҳму мўоФқиҳми ман аломми алмозиаҳи ҳайни лам иқбл манеҳам алоямону алтўбаҳ . Фии вақти албأс , إнҳми конўои фии шаки мриби зоҳири алшрк .

وَ حِیلَ بَیْنَهُمْ وَ بَیْنَ ما یَشْتَهُونَ، قال الحسن البصریّ: حیل بینهم و بین الایمان و التّوبة و الرّجوع الی الدّنیا، کَما فُعِلَ بِأَشْیاعِهِمْ ای اهل دینهم و موافقیهم من الامم الماضیة حین لم یقبل منهم الایمان و التّوبة. فی وقت البأس، إِنَّهُمْ کانُوا فِی شَکٍّ مُرِیبٍ ظاهر الشرک.