Қул ман ирзқкми ман алсмоўоту алأрзи қул аллоҳи куффори Қурайш ҳар чанд ки ширк овараданд ҳўолт офаридану рӯзӣ додан бо ҳеҷ кас накарданд ҷузи аллоҳи қоли аллоҳи таъолӣ :у лӣни сأлтҳми ман халқи алсмоўоту алأрзи лиқўлни аллоҳ . эй Муҳамади эшонро бигӯӣ : рӯзии гумори бандагону рӯзии расон аз осмони баборон ва аз замин ба набот кист ? ночор ки гӯйанд аллоҳ ? аммо ту бигӯӣ ки аллоҳ ки аз ту дўстр дорам ки шинавам . Акнӯн эшонро гӯй : чун майдонед ки ӯро дар халқ ва дар ризқ шарик нест , бидонед ки дар истеҳқоқи ибодату таъзим ӯро ҳам шарик нест .

قُلْ مَنْ یَرْزُقُکُمْ مِنَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ قُلِ اللَّهُ کفار قریش هر چند که شرک آوردند حوالت آفریدن و روزی دادن با هیچ کس نکردند جز اللَّه قال اللَّه تعالی: وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ لَیَقُولُنَّ اللَّهُ. ای محمد ایشان را بگوی: روزی گمار بندگان و روزی رسان از آسمان بباران و از زمین به نبات کیست؟ ناچار که گویند اللَّه؟ امّا تو بگوی که اللَّه که از تو دوستر دارم که شنوم. اکنون ایشان را گوی: چون میدانید که او را در خلق و در رزق شریک نیست، بدانید که در استحقاق عبادت و تعظیم او را هم شریک نیست.

Ва إнои أўи إёкми лаълии ҳудои أўи фии залоли мубини ин сухан чунонаст ки ду кас дар хусумат бошанд яке муҳиқ ва яке мбтл , муҳиқ гуяд : аҳднои козиб аз мо яке дурӯғ занаст ночор ,у мақсӯди ваии азин сухани такзиб мбтл бошаду тасдиқи хеш , ҳамонаст ки расӯли аллоҳ ( с ) гуфт мтлоънин ки : аллоҳи иълми ани аҳади комаи козиби Фҳли мнкмои тоӣб ?

وَ إِنَّا أَوْ إِیَّاکُمْ لَعَلی‌ هُدیً أَوْ فِی ضَلالٍ مُبِینٍ این سخن چنانست که دو کس در خصومت باشند یکی محقّ و یکی مبطل، محقّ گوید: احدنا کاذب از ما یکی دروغ زن است ناچار، و مقصود وی ازین سخن تکذیب مبطل باشد و تصدیق خویش، همانست که رسول اللَّه (ص) گفت متلاعنین که: اللَّه یعلم انّ احد کما کاذب فهل منکما تائب؟

Маънӣ оят онаст ки аз мо ду гуруҳи яке рост роҳаст ва яке гумроҳ , ва шак нест ки пайғомбар ва пас равон ӯ бар рост роҳӣанду мухолифи вай дар гумроҳӣу қил : ҳозои алии ҷҳаҳи алостҳзоءи баҳаму ҳўи ғайри шоки фии дайнау ҳдоаҳи кқўли абии алосўд :

معنی آیت آنست که از ما دو گروه یکی راست راهست و یکی گمراه، و شک نیست که پیغامبر و پس روان او بر راست راهی‌اند و مخالف وی در گمراهی و قیل: هذا علی جهة الاستهزاء بهم و هو غیر شاک فی دینه و هداه کقول ابی الاسود:

Ва раво бошад ки ӯ бмънӣ ва ӯ ниҳанд яъне : аноу аёкми лаълии ҳудоу фии залоли мубин эй анои лаълии ҳудоу анкми фии залоли мубин .

و روا باشد که او بمعنی و او نهند یعنی: انّا و ایّاکم لعلی هدی و فی ضلال مبین ای انّا لعلی هدی و انّکم فی ضلال مبین.

Қул лои тсӣлўни ъмои أҷрмноу лои нсӣли ъмои тъмлўни ҳозои ҷавоби нсбтҳми расӯли аллоҳу алмуслимӣни илои алкзбу алФриаҳу қтиъаҳи алрҳм . Ва қил : ҳўи мансӯхи боиаҳи алсиФ .

قُلْ لا تُسْئَلُونَ عَمَّا أَجْرَمْنا وَ لا نُسْئَلُ عَمَّا تَعْمَلُونَ هذا جواب نسبتهم رسول اللَّه و المسلمین الی الکذب و الفریة و قطیعة الرحم. و قیل: هو منسوخ بآیة السیف.

Қул иҷмъи биннои рбно яъне явми алқёмаҳи кқўлаҳ :у ҳшрноҳми Флм нғодр манеҳам أҳдо . Ва фии алхбр : иҳшри анноси явми алқёмаҳи ҳФоаҳи ъроаҳи ғрло , қолати ъоӣшаҳ : ё расӯли аллоҳи алнсоءу алрҷоли инзри бъзҳми илои баъз , Фқол : ё ъоӣшаҳи аламрашад ман ани инзри бъзҳми илои баъз .

قُلْ یَجْمَعُ بَیْنَنا رَبُّنا یعنی یوم القیامة کقوله: وَ حَشَرْناهُمْ فَلَمْ نُغادِرْ مِنْهُمْ أَحَداً. و فی الخبر: یحشر الناس یوم القیامة حفاة عراة غرلا، قالت عائشة: یا رسول اللَّه النساء و الرّجال ینظر بعضهم الی بعض، فقال: یا عائشة الامر اشدّ من ان ینظر بعضهم الی بعض.

Ва рӯй ани рҷлои қол : ё набии аллоҳи иҳшри алкоФри алии виҷҳаи явми алқёмаҳ ? қол : أи лӣси алзии амшоаҳи алии алрҷлини фии алднёи қодири алии ани имшиаҳи алии виҷҳаи явми алқёмаҳ ? !

و روی انّ رجلا قال: یا نبی اللَّه یحشر الکافر علی وجهه یوم القیامة؟ قال: أ لیس الذی امشاه علی الرجلین فی الدنیا قادر علی ان یمشیه علی وجهه یوم القیامة؟!

Сами иФтҳи бинно эй иқзӣу иҳкми бинно ,у ҳўи алФтоҳи алълим алФтоҳ ъанд алъараби ҳўи алқозӣ ва манеҳ қавла : рбнои аФтҳи бинноу байни қўмнои болҳқи ФоФтҳи бинӣу бинҳми Фтҳо ,у қоли аҳли алмъонӣ : алФтоҳи алзии бъноитаҳи инФтҳи кули мнғлқу бҳдоитаҳи инкшФи кули мушкили Фтораҳи иФтҳи алмамолики лأнбёӣаҳу ихрҷҳо манедӣ аъдоӣаҳу бқўл : إнои Фтҳнои лаки Фтҳои мубино ,у тораи ирФъи алҳҷоби ани қулӯби аўлёӣаҳу иФтҳи ?лаами алأбўоби илои малакӯти смоӣаҳу ҷамоли кбрёӣаҳу иқўл : мо иФтҳи аллоҳи ллноси ман раҳмаи Флои мумсики лҳо . Ва қил : алФтоҳи алзии бедаи мафотеҳи алғибу бедаи мафотеҳи алрзқи кқўлаҳи таъолӣ :у ъндаҳи мФотҳи алғиб .

ثُمَّ یَفْتَحُ بَیْنَنا ای یقضی و یحکم بیننا، وَ هُوَ الْفَتَّاحُ الْعَلِیمُ الفتّاح عند العرب هو القاضی و منه قوله: رَبَّنَا افْتَحْ بَیْنَنا وَ بَیْنَ قَوْمِنا بِالْحَقِّ فَافْتَحْ بَیْنِی وَ بَیْنَهُمْ فَتْحاً، و قال اهل المعانی: الفتّاح الذی بعنایته ینفتح کلّ منغلق و بهدایته ینکشف کل مشکل فتارة یفتح الممالک لأنبیائه و یخرجها من ایدی اعدائه و بقول: إِنَّا فَتَحْنا لَکَ فَتْحاً مُبِیناً، و تارة یرفع الحجاب عن قلوب اولیائه و یفتح لهم الأبواب الی ملکوت سمائه و جمال کبریائه و یقول: ما یَفْتَحِ اللَّهُ لِلنَّاسِ مِنْ رَحْمَةٍ فَلا مُمْسِکَ لَها. و قیل: الفتّاح الذی بیده مفاتیح الغیب و بیده مفاتیح الرزق کقوله تعالی: وَ عِنْدَهُ مَفاتِحُ الْغَیْبِ.

Қул أрўнии аллазӣнаи أлҳқтм ба шурако яъне алмлоӣкаҳ ,у қил : яъне алосном . Маънӣ онаст ки эй Муҳамади ин анбози гиронро гӯй ки батонро бонабозӣ дар мо бастаанд бмни нмоӣид ки ин батон ҳичиз офариданд дар замин ё дар осмон , ҳамонаст ки ҷой дигар фармуд : мо зои хлқўои ман алأрзи أми ?лаами ширки фии алсмоўот ? он гуҳ гуфт : куллан нест анбозӣу даъвӣ ки мекунанд ботиласту дурӯғ , бали ҳўи аллоҳи алъзизи алмнтқми ммни куфр бау холоваи алҳкими фии тадбираи лхлқаҳи фонии икўни ?лаи шарики фии малака ?

قُلْ أَرُونِیَ الَّذِینَ أَلْحَقْتُمْ بِهِ شُرَکاءَ یعنی الملائکة، و قیل: یعنی الاصنام. معنی آنست که ای محمد این انباز گیران را گوی که بتان را بانبازی در ما بسته‌اند بمن نمائید که این بتان هیچیز آفریدند در زمین یا در آسمان، همانست که جای دیگر فرمود: ما ذا خَلَقُوا مِنَ الْأَرْضِ أَمْ لَهُمْ شِرْکٌ فِی السَّماواتِ؟ آن گه گفت: کَلَّا نیست انبازی و دعوی که میکنند باطل است و دروغ، بَلْ هُوَ اللَّهُ الْعَزِیزُ المنتقم ممّن کفر به و خالفه الْحَکِیمُ فی تدبیره لخلقه فانّی یکون له شریک فی ملکه؟

Ва мо أрслноки إлои кафеи ҳаии алҷомъаҳи ллшии ءи алмонъаҳи ани алтФрқи ?ла ва манеҳ алкФоФи ман алъишу қўлк : кафи ядак , эй аҷмъҳои алик ,у алмънӣ : ва мо арслноки алои оммаи ллноси каллаами алъарабу алъҷму алоҳмру алосўду алҷну алонсу тақдира : ва мо арслноки алои ллноси кафе , кқўл алнабӣ ( с ) : хатм беалнбиўну арслти илои анноси кафеи ани ибни аббоси ан алнабӣ ( с ) қол : « аътити хмсоу лои ақўли фахро : беъсати илои алоҳмру алосўду ҷаълати лии аларзи тҳўроу мсҷдоу аҳли лии алмғнму лами иҳли лоҳди кони қаблӣу нусрати болръби Фҳўи исири ман имомии масираи шаҳру аътити алшФоъаҳи Фодхртҳои ломтии явми алқёмаҳу ҳаии ани шоءи аллоҳи ноилаи ман лои ишрки биллоҳи шиӣо » .

وَ ما أَرْسَلْناکَ إِلَّا کَافَّةً هی الجامعة للشی‌ء المانعة عن التفرّق له و منه الکفاف من العیش و قولک: کف یدک، ای اجمعها الیک، و المعنی: و ما ارسلناک الا عامة للنّاس کلّهم العرب و العجم و الاحمر و الاسود و الجنّ و الانس و تقدیره: و ما ارسلناک الّا للنّاس کافّة،کقول النبی (ص): ختم بی النبیون و ارسلت الی الناس کافة عن ابن عباس عن النبی (ص) قال: «اعطیت خمسا و لا اقول فخرا: بعثت الی الاحمر و الاسود و جعلت لی الارض طهورا و مسجدا و احلّ لی المغنم و لم یحلّ لاحد کان قبلی و نصرت بالرّعب فهو یسیر من امامی مسیرة شهر و اعطیت الشّفاعة فادّخرتها لامّتی یوم القیامة و هی ان شاء اللَّه نائلة من لا یشرک باللّه شیئا».

Ва қил : маъноаи коФои ллноси ткФҳми ъмои алайҳи ман алкФру тдъўҳми илои алислому алҳоءи фӣаи ллмболғаҳ , бширои болҷнаҳи лмни омн , «у нзирои ман алнори лмни куфр ,у локини أксри аннос яъне аҳли Маккаи лои иълмўни лои исдқўн .

و قیل: معناه کافّا للنّاس تکفّهم عمّا علیه من الکفر و تدعوهم الی الاسلام و الهاء فیه للمبالغة، بَشِیراً بالجنّة لمن آمن، «و نذیرا من النار لمن کفر، وَ لکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ یعنی اهل مکة لا یَعْلَمُونَ لا یصدّقون.

Ва иқўлўни маттии ҳозои алўъди إни кантами содиқин ҳозои ҳикояи ани мункирии албъсу маънии алўъди алқёмаҳ , қул лаками меоди явми лои тстأхрўни анҳу соъаҳу лои тстқдмўни алўъду алмиъоду алмўъдаҳи воҳид .

وَ یَقُولُونَ مَتی‌ هذَا الْوَعْدُ إِنْ کُنْتُمْ صادِقِینَ هذا حکایة عن منکری البعث و معنی الْوَعْدُ القیامة، قُلْ لَکُمْ مِیعادُ یَوْمٍ لا تَسْتَأْخِرُونَ عَنْهُ ساعَةً وَ لا تَسْتَقْدِمُونَ الوعد و المیعاد و الموعدة واحد.

Қоли аллазӣнаи кФрўо яъне куффори Макка : лни нؤмни бҳзои алқуръону лои болзии байни идиаҳи ман алктби сами ахбри ани ҳолҳми фии молҳми Фқоли таъолӣ :у лутарӣ ё Муҳамади إзи алзолмўн эй алкоФрўни мўқўФўн мҳбўсўн ъанд рбҳми ҷавоб « лу » мҳзўФ , алтأўил .

قالَ الَّذِینَ کَفَرُوا یعنی کفّار مکة: لَنْ نُؤْمِنَ بِهذَا الْقُرْآنِ وَ لا بِالَّذِی بَیْنَ یَدَیْهِ‌ من الکتب ثمّ اخبر عن حالهم فی مآلهم فقال تعالی: وَ لَوْ تَری‌ یا محمد إِذِ الظَّالِمُونَ ای الکافرون مَوْقُوفُونَ محبوسون عِنْدَ رَبِّهِمْ جواب «لو» محذوف، التأویل.

Лутарӣ лтрии умарои Фзиъои ҳоӣло , « ирҷъи бъзҳми илои баъзи алқўл » эй иҷиби бъзҳм баъзану ирди бъзҳм баъзан иқўли аллазӣнаи астзъФўо эй қҳрўо ва ҳам алсФлаҳ , ллзини асткбрўо яъне тъзмўои ани алоямон ва ҳам алқодаҳ : луи лои أнтми лкнои муъминин бмҳмду алқуръон .

لَوْ تَری‌ لتری امرا فظیعا هائلا، «یرجع بعضهم الی بعض القول» ای یجیب بعضهم بعضا و یردّ بعضهم بعضا یَقُولُ الَّذِینَ اسْتُضْعِفُوا ای قهروا و هم السفلة، لِلَّذِینَ اسْتَکْبَرُوا یعنی تعظّموا عن الایمان و هم القادة: لَوْ لا أَنْتُمْ لَکُنَّا مُؤْمِنِینَ بمحمد و القرآن.

Қоли аллазӣнаи асткбрўои ллзини астзъФўои أи нҳни сдднокми ани алҳдӣ эй ани алоямон , баъди إзи ҷоءкми Муҳамади бали кантами муҷримин мушрикин қабл мҷии ءи Муҳамад .

قالَ الَّذِینَ اسْتَکْبَرُوا لِلَّذِینَ اسْتُضْعِفُوا أَ نَحْنُ صَدَدْناکُمْ عَنِ الْهُدی‌ ای عن الایمان، بَعْدَ إِذْ جاءَکُمْ محمد بَلْ کُنْتُمْ مُجْرِمِینَ مشرکین قبل مجی‌ء محمد.

Ва қоли аллазӣнаи астзъФўои ллзини асткбрўои бали макри аллили маъноа : бали мкркми боллилу алнҳори ази тأмрўнно ан накуфр биллоҳ ва наҷаъл ?лаи андодо « муфассирон гуфтанд : маънӣ оят онаст ки сифла ва пас равон гуфтанд : меҳтарони хешроу сарварони куфрро ки : сози бади шумо буду кӯшиши кажи шумо ки моро бкФру ширки миФрмўдид . Қавмӣ гуфтанд ки : ин суханӣаст ки эшон бар одат дунё гӯйанд чунонк мардум аз рӯзгори бад шикоят кунаду зм даҳр гуяд ва барин қавл маънӣ онаст ки : бадсозӣ ҷаҳон буд бо моу бадниҳодии шбонрўзи моро ва дар шўоз хондаанд : бали макри аллилу алнҳори ман алкрўр балки рӯзгор мегузашту шбонрўз май пайваст бар фармудан шумо моро ки то биллоҳ кофар шавем ва ӯро ҳамтоёни гўӣим .

وَ قالَ الَّذِینَ اسْتُضْعِفُوا لِلَّذِینَ اسْتَکْبَرُوا بَلْ مَکْرُ اللَّیْلِ معناه: بل مکرکم باللیل و النهار اذ تأمروننا ان نکفر باللّه و نجعل له اندادا « مفسران گفتند: معنی آیت آنست که سفله و پس روان گفتند: مهتران خویش را و سروران کفر را که: ساز بد شما بود و کوشش کژ شما که ما را بکفر و شرک میفرمودید. قومی گفتند که: این سخنی است که ایشان بر عادت دنیا گویند چنانک مردم از روزگار بد شکایت کند و ذمّ دهر گوید و برین قول معنی آنست که: بد سازی جهان بود با ما و بدنهادی شبانروز ما را و در شواذّ خوانده‌اند: بَلْ مَکْرُ اللَّیْلِ وَ النَّهارِ من الکرور بلکه روزگار میگذشت و شبانروز می‌پیوست بر فرمودن شما ما را که تا باللّه کافر شویم و او را همتایان گوئیم.

?иланду алндиди алмисл . Ва أсрўои алндомаҳи алосрори ман алоздоди икўни бмънии алохФоءу икўни бмънии алозҳор , яъне :у азҳрўои алндомаҳи лмои рأўои алъзоби кофарони он рӯз ки азоби бенанди ҳам тобеъ ва ҳам матбӯъи ҳам сифла ва ҳам қодаҳи пушаймонии намоянд чаҳ ошкоро ва чаҳ ниҳон бончаҳ карданд ва гуфтанд , локин суд надорад пушаймонии он рӯз , ин ҳам чунонаст ки бгноаҳи хеш мӯътариф оянд кқўлаҳ : ФоътрФўои бзнбҳми локини эътирофи он рӯз суд надорад ва эшонро ҷавоб диҳанд ки : Фсҳқои лأсҳоби алсъир ,у ҷълнои алأғлоли фии أъноқи аллазӣнаи кФрўо ҷое дигар гуфт : إнои ҷълнои фии أъноқҳми أғлоло эй ҷълнои фии аидиҳми ағлолои илои аъноқҳми лони лои икўни фии алънқ дун ?илед , ҳилли иҷзўни إлои мо конўои иъмлўн ?

الندّ و النّدید المثل. وَ أَسَرُّوا النَّدامَةَ الاسرار من الاضداد یکون بمعنی الاخفاء و یکون بمعنی الاظهار، یعنی: و اظهروا الندامة لَمَّا رَأَوُا الْعَذابَ کافران آن روز که عذاب بینند هم تابع و هم متبوع هم سفله و هم قاده پشیمانی نمایند چه آشکارا و چه نهان بآنچه کردند و گفتند، لکن سود ندارد پشیمانی آن روز، این هم چنان است که بگناه خویش معترف آیند کقوله: فَاعْتَرَفُوا بِذَنْبِهِمْ لکن اعتراف آن روز سود ندارد و ایشان را جواب دهند که: فَسُحْقاً لِأَصْحابِ السَّعِیرِ، وَ جَعَلْنَا الْأَغْلالَ فِی أَعْناقِ الَّذِینَ کَفَرُوا جایی دیگر گفت: إِنَّا جَعَلْنا فِی أَعْناقِهِمْ أَغْلالًا ای جعلنا فی ایدیهم اغلالا الی اعناقهم لان لا یکون فی العنق دون الید، هَلْ یُجْزَوْنَ إِلَّا ما کانُوا یَعْمَلُونَ؟

Ва мо أрслнои фии қарияи ман нзири алқриаҳи алмсри тқрии аҳлҳоу тҷмъҳми إлои қоли мтрФўҳои рؤсоؤҳоу ағнёؤҳо , алтрФи алсроءу алнъмаҳу фалони лои изоли фии трФаҳи ман алъиш эй фии рғду срўаҳ . Ва қил : алмтрФи алмўсъи алайҳи айшаи алқлили фӣаи ҳамау ҳўи фии злки бтр , إнои бмои أрслтм ба коФрўни ҷоҳдўн .

وَ ما أَرْسَلْنا فِی قَرْیَةٍ مِنْ نَذِیرٍ القریة المصر تقری اهلها و تجمعهم إِلَّا قالَ مُتْرَفُوها رؤساؤها و اغنیاؤها، التّرف الثراء و النعمة و فلان لا یزال فی ترفه من العیش ای فی رغد و ثروة. و قیل: المترف الموسع علیه عیشه القلیل فیه همّه و هو فی ذلک بطر، إِنَّا بِما أُرْسِلْتُمْ بِهِ کافِرُونَ جاهدون.

Ва қолўои лрслҳм : нҳни أксри أмўолоу أўлодои мнкму луи лами икни розёи бмои нҳни алайҳи ман алдбну алъамали лами ихўлнои аломўолу алоўлод кофарон пиндоштанду бботли гумони бурданд ки молу неъмати фаровон ки эшонро доданду фарзандон бисёр далел ризоӣ худосту нишони писанди вай , мегуфтанд агар аз мо хушнӯд набӯдӣу дайну амали мо нпсндидии моро дар дунёи молу фарзанди надодӣ ва он гуҳ қиёс карданд ки фардои мо дар уқбо ҳамчун имрӯз буд на моро азоб кунанд на неъмат аз мо боз гиранд ва мо нҳни бмъзбини фии алохраҳи бзнбно , ҳамонаст ки ҷой дигар фармуд :у лӣни рддти إлии рабии лأҷдни хирои минҳои мнқлбо «у лӣни раҷъати إлии рабии إни лии ъндаҳи ллҳснӣ » .

وَ قالُوا لرسلهم: نَحْنُ أَکْثَرُ أَمْوالًا وَ أَوْلاداً منکم و لو لم یکن راضیا بما نحن علیه من الدّبن و العمل لم یخوّلنا الاموال و الاولاد کافران پنداشتند و بباطل گمان بردند که مال و نعمت فراوان که ایشان را دادند و فرزندان بسیار دلیل رضای خداست و نشان پسند وی، می‌گفتند اگر از ما خشنود نبودی و دین و عمل ما نپسندیدی ما را در دنیا مال و فرزند ندادی و آن گه قیاس کردند که فردای ما در عقبی همچون امروز بود نه ما را عذاب کنند نه نعمت از ما باز گیرند وَ ما نَحْنُ بِمُعَذَّبِینَ فی الآخرة بذنبنا، همانست که جای دیگر فرمود: وَ لَئِنْ رُدِدْتُ إِلی‌ رَبِّی لَأَجِدَنَّ خَیْراً مِنْها مُنْقَلَباً «وَ لَئِنْ رُجِعْتُ إِلی‌ رَبِّی إِنَّ لِی عِنْدَهُ لَلْحُسْنی‌».

Раби Алъоламин бҷўоб эшон фармуд : қул إни рабии ибсти алрзқи лмни ишоءу иқдру лӣси идли злки алии алъўоқбу алмнқлб эй Муҳамад бигӯӣ худованди ман дар дунёи рӯзии мигстронд фарох бирав ки хоҳад ва бондозаҳ мебахшад ӯро ки хоҳад ва ин далел нест ки фардо ҳамчунин хоҳад буд , дунёи хостаи ист ки аз дӯсту душман дареғ нест бархӯрдоре андакаст ошноу бегона аз ан мехӯрд , Мустафо ( с ) фармуд : « алднёи арзи ҳозири иأкли минҳои албру алФоҷру алохраҳи въди содиқи иҳкми фӣҳо малики қоҳир » .

ربّ العالمین بجواب ایشان فرمود: قُلْ إِنَّ رَبِّی یَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ یَشاءُ وَ یَقْدِرُ و لیس یدلّ ذلک علی العواقب و المنقلب ای محمد بگوی خداوند من در دنیا روزی میگستراند فراخ برو که خواهد و باندازه می‌بخشد او را که خواهد و این دلیل نیست که فردا همچنین خواهد بود، دنیا خواسته‌ایست که از دوست و دشمن دریغ نیست برخورداریی اندک است آشنا و بیگانه از ان میخورد، مصطفی (ص) فرمود: «الدنیا عرض حاضر یأکل منها البرّ و الفاجر و الآخرة وعد صادق یحکم فیها ملک قاهر».

Ва қол ( с ) : « луи канти алднё тъдл ъанд аллоҳи ҷиноҳи бъўзаҳи мо сқии коФрои минҳои шурба » .

و قال (ص): «لو کانت الدنیا تعدل عند اللَّه جناح بعوضة ما سقی کافرا منها شربة».

Он гуҳ гуфт ҳам бҷўоби эшон : ва мо أмўолкму лои أўлодкми болатии тқрбкми ънднои зулфӣ ҷое дигар фармуд явми лои инФъи молу лои бнўни лни тнФъкми أрҳомкму лои أўлодкми явми алқёмаҳи иФсли бинкми рӯзи қиёмат на мол бакор ояд на фарзанд на хеш ва на пайванд , إлои ман омну амали солҳо . Тоўилаҳ : алои имони ман омну амали ман амали солҳо » , ҳозои кқўлаҳ :у локини албри ман омни биллоҳ яъне :у локини албр бар ман омни биллоҳу кқўлаҳ : أи ҷълтми сқоиаҳи алҳоҷу аммораи алмсҷдулҳаром кмни омни биллоҳ эй кФъли ман омн биллоҳ мегуяд : на моли шуморо бмо наздик кунад ва на фарзанди магар касе ки имони ораду кор нек кунад то имон ӯу кирдори неки вай ӯро бмо наздик кунад , « Фأўлӣки ?лаами ҷзоءи алзъФ » ман алсўоби болўоҳди ъушра , қрأи ёқӯби ҷзоءи мнсўбои мнўнои алзъФи рафъи муҷозаи Фоўлӣки ?лаами алзъФи ҷзоءи алии алтқдиму алтأхир , ва ҳам фии алғрФот эй фии алдрҷоти омнўни ман аламут . Қрأи Ҳамза : « фии алғрФаҳ » алии алўҳдаҳ .

آن گه گفت هم بجواب ایشان: وَ ما أَمْوالُکُمْ وَ لا أَوْلادُکُمْ بِالَّتِی تُقَرِّبُکُمْ عِنْدَنا زُلْفی‌ جایی دیگر فرمود یَوْمَ لا یَنْفَعُ مالٌ وَ لا بَنُونَ لَنْ تَنْفَعَکُمْ أَرْحامُکُمْ وَ لا أَوْلادُکُمْ یَوْمَ الْقِیامَةِ یَفْصِلُ بَیْنَکُمْ روز قیامت نه مال بکار آید نه فرزند نه خویش و نه پیوند، إِلَّا مَنْ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً. تاویله: الا ایمان من آمن و عمل من عمل صالحا»، هذا کقوله: وَ لکِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ یعنی: و لکنّ البرّ برّ من آمن باللّه و کقوله: أَ جَعَلْتُمْ سِقایَةَ الْحاجِّ وَ عِمارَةَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ کَمَنْ آمَنَ بِاللَّهِ ای کفعل من آمن باللّه میگوید: نه مال شما را بما نزدیک کند و نه فرزند مگر کسی که ایمان آرد و کار نیک کند تا ایمان او و کردار نیک وی او را بما نزدیک کند، «فَأُولئِکَ لَهُمْ جَزاءُ الضِّعْفِ» من الثواب بالواحد عشرة، قرأ یعقوب جزاء منصوبا منوّنا الضعف رفع مجازه فاولئک لهم الضعف جزاء علی التقدیم و التأخیر، وَ هُمْ فِی الْغُرُفاتِ ای فی الدرجات آمِنُونَ من الموت. قرأ حمزة: «فی الغرفة» علی الوحدة.

«у аллазӣнаи исъўни фии оётно » эй иъмлўни фии ибтоли ҳҷтноу ктобно , мъоҷзини муъовинӣни муонидин иҳсбўни анҳми иФўтўннои бонФсҳму иъҷзўнно , أўлӣки фии алъзоби мҳзрўн .

«وَ الَّذِینَ یَسْعَوْنَ فِی آیاتِنا» ای یعملون فی ابطال حجّتنا و کتابنا، مُعاجِزِینَ معاونین معاندین یحسبون انّهم یفوتوننا بانفسهم و یعجزوننا، أُولئِکَ فِی الْعَذابِ مُحْضَرُونَ.

Қул إни рабии ибсти алрзқи лмни ишоءи ман ибодау иқдри ?лаи ибстаҳи алии ман ишоءу ҳў макр манеҳу иқдраҳи алии ман ишоءу ҳў назар манеҳ . Ва фии алхбри иқўли аллоҳи ъзу ҷл : аи иФрҳи абдии азои бастати ?лаи ризқӣу сббти алайҳи алднёи сабо ӯ мо иълми абдии ани злки манӣ қатъу баъди أи иҳзни абдии азои манъати анҳу алднёу рзқтаҳи қӯти алўқт ӯ мо иълми абдии ани злки манӣ қурбу васлу злки ман ғайритии алии абдӣ » .

قُلْ إِنَّ رَبِّی یَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ یَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَ یَقْدِرُ لَهُ یبسطه علی من یشاء و هو مکر منه و یقدره علی من یشاء و هو نظر منه. و فی الخبر یقول اللَّه عزّ و جلّ: ا یفرح عبدی اذا بسطت له رزقی و صببت علیه الدنیا صبّا او ما یعلم عبدی انّ ذلک منّی قطع و بعد أ یحزن عبدی اذا منعت عنه الدنیا و رزقته قوت الوقت او ما یعلم عبدی انّ ذلک منّی قرب و وصل و ذلک من غیرتی علی عبدی».

« ва мо أнФқтми ман шайъи ءи Фҳўи ихлФаҳ » қоли Саид : мо кони фии ғайри исрофу лои тқтири Фҳўи ихлФаҳ . Ва қоли алклбӣ : мо тсдқтми ман садақау анФқтми фии алхиру албри ман нафақаи Фҳўи ихлФаҳ аммо ани иъҷлаҳи фии алднё ва аммо ани иؤхри ?лаи фии алохраҳ .

«وَ ما أَنْفَقْتُمْ مِنْ شَیْ‌ءٍ فَهُوَ یُخْلِفُهُ» قال سعید: ما کان فی غیر اسراف و لا تقتیر فهو یخلفه. و قال الکلبی: ما تصدّقتم من صدقة و انفقتم فی الخیر و البرّ من نفقة فهو یخلفه امّا ان یعجّله فی الدّنیا و امّا ان یؤخّر له فی الآخرة.

Қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « ани аллоҳи ъзу ҷли қоли лии анФқи алейк » .

قال رسول اللَّه (ص): «انّ اللَّه عزّ و جلّ قال لی انفق علیک».

Ва ани инси ан алнабӣ ( с ) қол : « инодии мноди кули лайла : лдўои ллмўту инодии охир : абнўои ллҳзоб ,у инодии мнод : аллоҳами ҳби ллмнФқи хулафоу инодии мнод : аллоҳами ҳби ллммски тлФоу инодии мнод : лӣати анноси лами ихлқўоу инодии мнод : литҳми ази хлқўои Фкрўои Фимои ?лаи хлқўо » .

و عن انس عن النبی (ص) قال: «ینادی مناد کلّ لیلة: لدوا للموت و ینادی آخر: ابنوا للحزاب، و ینادی مناد: اللّهم هب للمنفق خلفا و ینادی مناد: اللّهم هب للممسک تلفا و ینادی مناد: لیت الناس لم یخلقوا و ینادی مناد: لیتهم اذ خلقوا فکّروا فیما له خلقوا».

Ва қоли умри лсҳиб : анки раҷули лои тамассуки шиӣо , қоли ании самъати аллоҳи ъзу ҷли иқўл : ва мо أнФқтми ман шайъи ءи Фҳўи ихлФаҳу ҳўи хайри алрозқин . Ва ани ҷобири қоли қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « кули маърӯфи садақау кули мо анФқи алрҷли алӣ нафсау аҳлаи кутуби ?лаи садақа ва мо вқии алрҷл ба арзаи Фҳўи садақа ва мо анФқи алмؤмни ман нафақаи феълии аллоҳи халафҳо зомнои алои мо кони ман нафақаи фии бунён ӯ мъсиаҳ »

و قال عمر لصهیب: انّک رجل لا تمسک شیئا، قال انّی سمعت اللَّه عزّ و جلّ یقول: وَ ما أَنْفَقْتُمْ مِنْ شَیْ‌ءٍ فَهُوَ یُخْلِفُهُ وَ هُوَ خَیْرُ الرَّازِقِینَ. و عن جابر قال قال رسول اللَّه (ص): «کلّ معروف صدقة و کلّ ما انفق الرّجل علی نفسه و اهله کتب له صدقة و ما وقی الرّجل به عرضه فهو صدقة و ما انفق المؤمن من نفقة فعلی اللَّه خلفها ضامنا الّا ما کان من نفقة فی بنیان او معصیة»

, қоли баъзи равоаи ҳозои алҳдис : мо вқӣ ба арза яъне : мо аътии алшоъру зои аллсони алмтқӣ . Қоли муҷоҳиди азои кони фии яди аҳдкми шайъи ءи Флиқтсду лои тҳмлнаҳи ҳзаҳи алоиаҳи алии тарки алоқтсоди фии алнФқаҳи ?фони алрзқи мақсуми Флъли ризқаи қалилу ҳўи инФқи нафақаи алмўсъи алайҳ ,у маънии алоиаҳ : мо кони ман халаф Фҳў манеҳу далели ҳозои алтأўил

، قال بعض رواة هذا الحدیث: ما وقی به عرضه یعنی: ما اعطی الشاعر و ذا اللسان المتّقی. قال مجاهد اذا کان فی ید احدکم شی‌ء فلیقتصد و لا تحملنّه هذه الایة علی ترک الاقتصاد فی النّفقة فانّ الرّزق مقسوم فلعلّ رزقه قلیل و هو ینفق نفقة الموسّع علیه، و معنی الایة: ما کان من خلف فهو منه و دلیل هذا التّأویل‌

Қавл алнабӣ ( с ) : « аёкму алсрФи фии алмолу алнФқаҳу алайкуми болоқтсоди Фмои аФтқри қавми қти ақтсдўо » .

قول النبی (ص): «ایّاکم و السرف فی المال و النفقة و علیکم بالاقتصاد فما افتقر قوم قطّ اقتصدوا».

Ва қол ( с ) : « мо ъоли ман ақтсду қоли ман фиқҳи алмрءи рФқаҳи фии маишата » ,у ҳўи хайри алрозқини анмои ҷаззи алҷмъи лонаи иқоли ризқи алслтони алҷнду фалони ирзқи аёлаи кأнаҳи қолу ҳўи хайри алмътин .

و قال (ص): «ما عال من اقتصد و قال من فقه المرء رفقه فی معیشته»، وَ هُوَ خَیْرُ الرَّازِقِینَ انّما جاز الجمع لانه یقال رزق السلطان الجند و فلان یرزق عیاله کأنّه قال و هو خیر المعطین.

Ва явми нҳшрҳми ҷмиъои қрأи ҳФс : иҳшрҳми болёءи сами иқўли болёءи кзлк яъне иҳшрҳми аллоҳи ҷмиъоу ҳؤлоءи алмҳшўрўни ҳам қбоӣли ман алъараби конўои иъбдўни алмлоӣкаҳ ва ҳам изъмўни анҳми бенот аллоҳи лзлки стрҳму ҳўи қавлаи ъзу ҷл :у ҷълўои байнау байн алҷнаҳ насабо сами иқўли аллоҳи ллмлоӣкаҳ : أи ҳؤлоءи إёкми конўои иъбдўни фии алднё , ҳозои истифҳоми тақрири кқўлаҳи ъзу ҷли лъисӣ : أи أнти қиллати ллнос Фттбрء манеҳам алмлоӣкаҳу иқўлўн : сбҳонки тнзиҳои лаки أнти влинои рбнои ман дўнҳми бали конўои иъбдўни алҷн эй итиъўни Иблису зритаҳу аъвонаи фии мъситки أксрҳми баҳами мؤмнўни мсдқўн .

و یوم نحشرهم جمیعا قرأ حفص: یَحْشُرُهُمْ بالیاء ثمّ یقول بالیاء کذلک یعنی یحشرهم اللَّه جمیعا و هؤلاء المحشورون هم قبائل من العرب کانوا یعبدون الملائکة و هم یزعمون انهم بنات اللَّه لذلک سترهم و هو قوله عزّ و جلّ: وَ جَعَلُوا بَیْنَهُ وَ بَیْنَ الْجِنَّةِ نَسَباً ثمّ یقول اللَّه للملائکة: أَ هؤُلاءِ إِیَّاکُمْ کانُوا یَعْبُدُونَ فی الدّنیا، هذا استفهام تقریر کقوله عزّ و جلّ لعیسی: أَ أَنْتَ قُلْتَ لِلنَّاسِ فتتبّرء منهم الملائکة و یقولون: سُبْحانَکَ تنزیها لک أَنْتَ وَلِیُّنا ربنا مِنْ دُونِهِمْ بَلْ کانُوا یَعْبُدُونَ الْجِنَّ ای یطیعون ابلیس و ذرّیته و اعوانه فی معصیتک أَکْثَرُهُمْ بِهِمْ مُؤْمِنُونَ مصدّقون.

Фолиўми лои имлки бъзкми лбъзи нФъо эй шФоъаҳу лои зро эй ъзобо , ва нақавл ллзини злмўои ашркўо : зўқўои азоби алнори алтии кантами баҳои ткзбўни фии алднёи Фқди врдтмўҳо .

فَالْیَوْمَ لا یَمْلِکُ بَعْضُکُمْ لِبَعْضٍ نَفْعاً ای شفاعة وَ لا ضَرًّا ای عذابا، وَ نَقُولُ لِلَّذِینَ ظَلَمُوا اشرکوا: ذُوقُوا عَذابَ النَّارِ الَّتِی کُنْتُمْ بِها تُکَذِّبُونَ فی الدّنیا فقد وردتموها.

Ва إзои ттлии алайҳими оётнои байноти боломру алнҳии қолўои мо ҳозои إлои раҷули иънўни мҳмдо ( с ) ириди أни исдкм эй исрФкм , ъмои кони иъбди обоؤкми ман алолҳаҳ ,у қолўои мо ҳозои алзии иқўли إлои إФки мФтрӣ эй кизби мхтлқи иънўни алқуръону қоли аллазӣнаи кФрўо яъне куффори Маккаи ллҳқ эй ллқрони лмои ҷоءҳм эй ҳайни ҷоءҳми Муҳамад : إни ҳозо эй мо ҳозои саҳари мубин .

وَ إِذا تُتْلی‌ عَلَیْهِمْ آیاتُنا بَیِّناتٍ بالامر و النّهی قالُوا ما هذا إِلَّا رَجُلٌ یعنون محمدا (ص) یُرِیدُ أَنْ یَصُدَّکُمْ ای یصرفکم، عَمَّا کانَ یَعْبُدُ آباؤُکُمْ من الآلهة، وَ قالُوا ما هذا الّذی یقول إِلَّا إِفْکٌ مُفْتَریً ای کذّب مختلق یعنون القرآن وَ قالَ الَّذِینَ کَفَرُوا یعنی کفار مکة لِلْحَقِّ ای للقرآن لَمَّا جاءَهُمْ ای حین جاءهم محمد: إِنْ هذا ای ما هذا سِحْرٌ مُبِینٌ.

Ва мо отиноҳми ман кутуб яъне ба алъараби кулҳо идрсўнҳо эй иқрءўнҳои Фимои иқўлўн ва мо أрслнои إлиҳми қблк ё Муҳамади ман нзири расӯли махуф .

وَ ما آتَیْناهُمْ مِنْ کُتُبٍ یعنی به العرب کلّها یَدْرُسُونَها ای یقرءونها فیما یقولون وَ ما أَرْسَلْنا إِلَیْهِمْ قَبْلَکَ یا محمد مِنْ نَذِیرٍ رسول مخوّف.

Ва кизби аллазӣнаи ман қиблаам эй ман қабл Қурайши кизбати аломми рслноу тнзилно ва мо блғўои мъшори мо отиноҳм эй мо блғти Қурайши ъушри мо блғти аломми алхолиаҳи ман алқўаҳу алнъмаҳу тӯли улумру ксраҳи аломўолу алоўлоди Фкзбўои русулии ФкиФи кони накир эй Киеви кони инкорӣу тағйирии алайҳими болъзоби Фҳзри куффори ҳзаҳи аломаҳи азоби аломми алмозиаҳ .

وَ کَذَّبَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ ای من قبل قریش کذبت الامم رسلنا و تنزیلنا وَ ما بَلَغُوا مِعْشارَ ما آتَیْناهُمْ ای ما بلغت قریش عشر ما بلغت الامم الخالیة من القوّة و النّعمة و طول العمر و کثرة الاموال و الاولاد فَکَذَّبُوا رُسُلِی فَکَیْفَ کانَ نَکِیرِ ای کیف کان انکاری و تغییری علیهم بالعذاب فحذر کفّار هذه الامّة عذاب الامم الماضیة.