Қавлаи таъолӣ : أи лами ирўо . . . На нигаранд бидида сар то бадоеъи саноеъи бенанд ? на нигаранд бидида сар то латоифи вазоифи бенанд ? нанигаранд бидида сар то оёти офоқи бенанд ?

قوله تعالی: أَ لَمْ یَرَوْا... نه نگرند بدیده سر تا بدایع صنایع بینند؟ نه نگرند بدیده سرّ تا لطایف وظایف بینند؟ ننگرند بدیده سر تا آیات آفاق بینند؟

Нанигаранд бидида сар то оёти анфуси бенанд ? нанигаранд бидида дил то анвори ҳидояти бенанд ? нанигаранд бидида ҷон то асрори анояти бенанд ? нанигаранд бидида шуҳуд то ҳазрати машҳӯди бенанд ? нанигаранд бидида ваҷд то рояти вуҷӯди бенанд ? нанигаранд бидида бихўдӣ то дӯсти аёни бенанд ? нанигаранд бидида фано то ҷаҳонии бекарони бенанд ? !

ننگرند بدیده سرّ تا آیات انفس بینند؟ ننگرند بدیده دل تا انوار هدایت بینند؟ ننگرند بدیده جان تا اسرار عنایت بینند؟ ننگرند بدیده شهود تا حضرت مشهود بینند؟ ننگرند بدیده وجد تا رایت وجود بینند؟ ننگرند بدیده بیخودی تا دوست عیان بینند؟ ننگرند بدیده فنا تا جهانی بیکران بینند؟!

эй мискин то кӣ дар саноеънигарӣ ? як бор дар сонеъи нигар ! то кӣ ббдоиъ машғӯл бошӣ ? як бори бмбдъи машғӯли шӯ ! то кӣ мард ҳар дарӣ бошӣ ? мард ҳар дариро ҳаргизи салоҳ ва фалоҳ набӯд , лои ткни амъаҳи Фтҳлк . Ҳазор ҳсни рўӣин аз ҷои бркндни осонтар азон буд ки мард ҳар дариро бик дар боз овардан . Бӯи язиди бастомиро ҳадис дил пурседанд , гуфто : дили он буд ки бмқдори як зарраи орзӯии халқ дарав набошад .

ای مسکین تا کی در صنایع نگری؟ یک بار در صانع نگر! تا کی ببدایع مشغول باشی؟ یک بار بمبدع مشغول شو! تا کی مرد هر دری باشی؟ مرد هر دری را هرگز صلاح و فلاح نبود، لا تکن امعة فتهلک. هزار حصن روئین از جای برکندن آسان‌تر ازان بود که مرد هر دری را بیک در باز آوردن. بو یزید بسطامی را حدیث دل پرسیدند، گفتا: دل آن بود که بمقدار یک ذره آرزوی خلق درو نباشد.

أи лами ирўо кам أҳлкнои қиблаами ман алқрўни أнҳми إлиҳми лои ирҷъўни салмони форсии разии аллоҳи анҳу ҳар гуҳ ки бхробаҳ эй бар гузаштӣ таваққуф кардӣ бзорӣ биноледӣу рафтагони он манзил ёд кардӣ гуфтӣ : куҷои андоишон ки ин банно ниҳоданд ва азон маскан сохтанд дил бидоданду молу ҷони дрбохтнд то он ғурфа ҳо биёростанд , чун дил барон ниҳоданд ва чун гул бар бори бшкФтнд аз бор бирехтанд ва дар гул хуфтанд .

أَ لَمْ یَرَوْا کَمْ أَهْلَکْنا قَبْلَهُمْ مِنَ الْقُرُونِ أَنَّهُمْ إِلَیْهِمْ لا یَرْجِعُونَ سلمان فارسی رضی اللَّه عنه هر گه که بخرابه‌ای بر گذشتی توقّف کردی بزاری بنالیدی و رفتگان آن منزل یاد کردی گفتی: کجا اندایشان که این بنا نهادند و ازان مسکن ساختند دل بدادند و مال و جان درباختند تا آن غرفه‌ها بیاراستند، چون دل بران نهادند و چون گل بر بار بشکفتند از بار بریختند و در گل خفتند.

Ва إни кули лмои ҷамеъи лдинои мҳзрўни сифати рӯз растохезаст ки дар ани рӯзи размаҳои нифоқи бргшоинд ва сарпӯшҳои зроқӣ аз сари он бар гиранд ва гӯйанд : « ФкшФнои ънки ғтоءки Фбсрки алиўми ҳадид » . Муддаӣон бемаъниро бинӣ ки забонҳошон аз роҳи қафо бадар мекашанду лавҳи муомилот ҳар кас дар рӯйҳошон медоранд ки « ақрأи ктобк » , ва ҳар заррае ки бзлм ситада бошанд ё аз зкоаҳи бози гирифтаи доғи қаҳри мигрдоннд ва бар пешонӣҳои ъўонони хештан параст мениҳанд . эй мискин ! охир нагӯйӣ ки то чанд аз ин мкобраҳ бар давом ва то кӣ азин шухӣу далерии фаровон , аз ҳоли туфулият то ҷавонӣу бурное ва аз ҷавонӣу бурное то бкҳлӣ ва аз кҳлӣ то бпирӣ ва аз перӣ то бкӣ ? ! субҳони алзии халқи алأзўоҷи кулҳо . . . Алоиаҳи покӣ ва бе айбии он худоиро ки дар замин аз як об ва як хок ва як ҳавои ин ҳамаи ъҷоӣби сунъи намояду оёту ройоти қудрат падед кунад , бино кардани бандагонроу бози намӯдани нишонро ки он кас ки надида буд бибинад ва он кас ки дар наёфта буд дарёбад ки ин кардаро кирдигорӣаст ва ин сохтаро созандаи ист ва ин оростаро ороиндаҳи исту рустаро рўённдаҳ эй , ҳар яке бар ҳастӣ аллоҳи гувоҳ ва бар ягонагии ваии нишон , на гувоҳидиҳандаро хирад на нишондиҳандаро забон ,

وَ إِنْ کُلٌّ لَمَّا جَمِیعٌ لَدَیْنا مُحْضَرُونَ صفت روز رستاخیز است که در ان روز رزمه‌های نفاق برگشایند و سرپوشهای زرّاقی از سر آن بر گیرند و گویند: «فَکَشَفْنا عَنْکَ غِطاءَکَ فَبَصَرُکَ الْیَوْمَ حَدِیدٌ». مدّعیان بی‌معنی را بینی که زبانهاشان از راه قفا بدر میکشند و لوح معاملات هر کس در رویهاشان میدارند که «اقْرَأْ کِتابَکَ»، و هر ذرّه‌ای که بظلم ستده باشند یا از زکاة باز گرفته داغ قهر میگردانند و بر پیشانیهای عوانان خویشتن‌پرست می‌نهند. ای مسکین! آخر نگویی که تا چند از این مکابره بر دوام و تا کی ازین شوخی و دلیری فراوان، از حال طفولیّت تا جوانی و برنایی و از جوانی و برنایی تا بکهلی و از کهلی تا بپیری و از پیری تا بکی؟! سُبْحانَ الَّذِی خَلَقَ الْأَزْواجَ کُلَّها... الآیة پاکی و بی‌عیبی آن خدای را که در زمین از یک آب و یک خاک و یک هوا این همه عجائب صنع نماید و آیات و رایات قدرت پدید کند، بینا کردن بندگان را و باز نمودن‌نشان را که آن کس که ندیده بود ببیند و آن کس که در نیافته بود دریابد که این کرده را کردگاری است و این ساخته را سازنده ایست و این آراسته را آراینده‌ایست و رسته را رویاننده‌ای، هر یکی بر هستی اللَّه گواه و بر یگانگی وی نشان، نه گواهی دهنده را خرد نه نشان دهنده را زبان،

Ва ояи ?лаами аллил нслх манеҳ алнҳори бузургиро пурседанд ки шаби фозилтар ё рӯз ?

وَ آیَةٌ لَهُمُ اللَّیْلُ نَسْلَخُ مِنْهُ النَّهارَ بزرگی را پرسیدند که شب فاضل‌تر یا روز؟

Ҷавоб дод ки шаби фозилтар ки дар шаби ҳамаи осоишу роҳат буду роҳат аз биҳиштаст ва дар рӯзи ҳамаи ранҷу душворӣ буд андари талаби маошу ранҷу душворӣ аз дӯзахаст . Ва низ гуфт : шаби ҳазз мухлисонаст ки ибодат бохалос кунанд рёдрон на , рӯзи ҳазз мроӣёнаст .

جواب داد که شب فاضلتر که در شب همه آسایش و راحت بود و راحت از بهشت است و در روز همه رنج و دشواری بود اندر طلب معاش و رنج و دشواری از دوزخ است. و نیز گفت: شب حظّ مخلصان است که عبادت باخلاص کنند ریادران نه، روز حظّ مرائیان است.

Ки ибодат брё кунанд ихлос дар ан на , шаби вақт хилват дӯстонасту меоди оштии ҷӯёну селоати муштоқону ҳангоми рози муҳибон . Ваҳй омад ббъзии анбиё : кизби ман адъии муҳаббатии азои ҷинаи аллили номи ании аи лӣси кули муҳиби иҳби хлўаҳи ҳабибҳо анои матлаъи алайкуми асмъ ва арӣ » .

که عبادت بریا کنند اخلاص در ان نه، شب وقت خلوت دوستانست و میعاد آشتی جویان و سلوت مشتاقان و هنگام راز محبّان. وحی آمد ببعضی انبیا: کذب من ادّعی محبتی اذا جنّه اللّیل نام عنی ا لیس کلّ محبّ یحبّ خلوة حبیبها انا مطّلع علیکم اسمع و اری».

Ва гуфтаанд : шабу рӯзи нишони қабзу баст орифонаст , гуҳии шаби қабз буд эшонроу гуҳии рӯзи баст , дар шаби қабзи ҳамаи фатрату ҳайбати бенанд , дар рӯзи басти ҳамаи лутф ва раҳмат ёбанд , дар шаби қабзи сарсар қаҳр ояд шавоҳиди ҷалоли намояди бандаи бзорд дар хоҳиш ояд , дар рӯзи басти ҳамаи насими лутфи дамади буии висоли оради шавоҳиди ҷамоли намояд банда бинозад дар ромиш ояд .

و گفته‌اند: شب و روز نشان قبض و بسط عارفان است، گهی شب قبض بود ایشان را و گهی روز بسط، در شب قبض همه فترت و هیبت بینند، در روز بسط همه لطف و رحمت یابند، در شب قبض صرصر قهر آید شواهد جلال نماید بنده بزارد در خواهش آید، در روز بسط همه نسیم لطف دمد بوی وصال آرد شواهد جمال نماید بنده بنازد در رامش آید.

Пер тариқат гуфт : гоҳ гӯям ки дар қабзаи девам аз баси пӯшиш ки май буд , гоҳи нурии тобад ки башарият дар ҷанби он нопадид шавад , нурӣ ва чаҳ нурӣ ки аз меҳр азал нишонаст ва бар сҷл зиндагонӣ унвонаст , ҳам роҳати ҷон ва ҳам айши ҷон ва ҳам дард ҷонаст .

پیر طریقت گفت: گاه گویم که در قبضه دیوم از بس پوشش که می‌بود، گاه نوری تابد که بشریّت در جنب آن ناپدید شود، نوری و چه نوری که از مهر ازل نشانست و بر سجل زندگانی عنوانست، هم راحت جان و هم عیش جان و هم درد جانست.

Ва алқмри қдрноаҳи манозил . . . Аз рӯй ҳикмат гуфтаанд ки зиёдату нуқсони моҳ аз онаст ки моҳ дар ибтидои офариниши нур ӯ бар камол буд бахуд назарӣ кард , аҷабӣ дар вай пайдо шуд , раби алъзаҳи Ҷабраилро фармуд то пари хеш бар рӯй моҳ зад ва он нур аз ваии бастади ибн аббос гуфт : он хатҳо ки бар рӯй моҳ мебайнед , нишони пар Ҷабраиласт нур аз ваии бастад аммо нақш бар ҷой бимонаду нақши калима тавҳидаст бар пешонии моҳи набишта « лои илоҳи алои аллоҳи Муҳамади расӯли аллоҳ » , чун нур аз моҳи бстднд ӯро хизмати даргоҳ манъ карданд , моҳ аз Фариштагони мадади хост то аз баҳри вай шафоат карданд гуфтанд : бори худоёи моҳ дар хизмати даргоҳи иззат хуй карда ҳеҷ рӯй он дорад ки якборагӣ ӯро маҳҷӯр накунӣ ? раби алъзаҳи шафоати эшон қабул кард ва ӯро дастурӣ дод то ҳар моҳии як бор суҷуд кунад дар шаби чаҳордаҳ , акнӯн ҳар шаб ки бар ояду буқати хизмат наздиктар мегардад нур вай меафзоед то шаби чаҳордаҳ ки вақти суҷуд буд нураш бкмол расад , боз аз чаҳордаҳ чун дар гузарад ҳар шаб дар нури вай нуқсон меояд ки аз бисоти хизмат давртар мегардад . Ва қил : шабиҳи алшмси абди икўн абадан фии зиёи маърифатау ҳўи соҳиби тамкини ғайри мтлўни ашрқти шамси маърифатаи ман буруҷи саодатаи доимои лои иأхзаҳи кусуфу лои истраҳи саҳобу шабиҳи алқмри абди икўни аҳволаи фии алтнқлу ҳўи соҳиби тлўини ?лаи ман албсти мо ирқиаҳи илои ҳади алўсоли сами ирди илои алФтраҳу иқъи фии алқбзи ммои кон ба ман сФоءи улҳоли Фитноқсу ирҷъи илои нуқсони амраи илои ани ирФъи қалбаи ани вақтаи сами иҷўди алайҳ алҳақ субҳонаи ФиўФқаҳи лрҷўъаҳи ани фитратау аФоқтаҳи ани скртаҳи Флои изоли тсФўи ҳолаи илои ани иқрби ман алўсолу иртқии илои зрўаҳи алкмоли Фънди злки иқўли блсони улҳол :

وَ الْقَمَرَ قَدَّرْناهُ مَنازِلَ... از روی حکمت گفته‌اند که زیادت و نقصان ماه از آنست که ماه در ابتدای آفرینش نور او بر کمال بود بخود نظری کرد، عجبی در وی پیدا شد، رب العزة جبرئیل را فرمود تا پر خویش بر روی ماه زد و آن نور از وی بستد ابن عباس گفت: آن خطّها که بر روی ماه می‌بینید، نشان پرّ جبرئیل است نور از وی بستد امّا نقش بر جای بماند و نقش کلمه توحید است بر پیشانی ماه نبشته «لا اله الا اللَّه محمد رسول اللَّه»، چون نور از ماه بستدند او را خدمت درگاه منع کردند، ماه از فرشتگان مدد خواست تا از بهر وی شفاعت کردند گفتند: بار خدایا ماه در خدمت درگاه عزّت خوی کرده هیچ روی آن دارد که یکبارگی او را مهجور نکنی؟ رب العزة شفاعت ایشان قبول کرد و او را دستوری داد تا هر ماهی یک بار سجود کند در شب چهارده، اکنون هر شب که بر آید و بوقت خدمت نزدیکتر میگردد نور وی می‌افزاید تا شب چهارده که وقت سجود بود نورش بکمال رسد، باز از چهارده چون در گذرد هر شب در نور وی نقصان میآید که از بساط خدمت دورتر میگردد. و قیل: شبیه الشمس عبد یکون ابدا فی ضیاء معرفته و هو صاحب تمکین غیر متلون اشرقت شمس معرفته من بروج سعادته دائما لا یأخذه کسوف و لا یستره سحاب و شبیه القمر عبد یکون احواله فی التنقل و هو صاحب تلوین له من البسط ما یرقّیه الی حد الوصال ثمّ یردّ الی الفترة و یقع فی القبض ممّا کان به من صفاء الحال فیتناقص و یرجع الی نقصان امره الی ان یرفع قلبه عن وقته ثمّ یجود علیه الحقّ سبحانه فیوفّقه لرجوعه عن فطرته و افاقته عن سکرته فلا یزال تصفو حاله الی ان یقرب من الوصال و یرتقی الی ذروة الکمال فعند ذلک یقول بلسان الحال: