Қавлаи таъолӣ :у إни ман шиътаҳи лإброҳим , إзи ҷоءи рабаи бқлби салими иброҳӣм аз шиъти Нӯҳ буд , дар усӯли тавҳид агар чаҳ мухталиф буданд , дар фурӯъи дайну шаръиёт ва дар шароеъи ҷумлаи анбиёи усӯли дайн ва тавҳид яксонаст дар ани ихтилоф на , ҳамонаст ки фармуд таъолии тақаддус : « шаръи лаками ман аддӣни мо васӣ ба нўҳо . . . » алоиаҳ . Ихтилофӣ ки ҳаст дар шароеъ ва аҳкомаст ва он ихтилоф раҳматаст аз худованди ҷли ҷалола бар халқ то кори дайн бар халқ танг набошад « ириди аллоҳи бкми алисру лои ириди бкми алъср » , ва мисли эшон чун қавмӣаст ки рӯй бмнзлӣ доранд ҳар яке броҳӣ мераванду охири манзили яке , роҳ буд наздиктару роҳ буд давртар , ҳеҷ роҳи бсъодти охирати наздиктар аз роҳи Мустафо ( с )у шариъат вай нест , азинҷост ки шариъати ваии носих шаръҳо омаду ақди ваии Фосх ақдҳо омад , шаръии манзил на муҳаддис ,у ақдии мубрам на мухтал , шаръии муқаддас на мҳўс ,у ақдии муаййид на муваққат , шаръии маълум на маҷҳӯл ,у ақдии мабсут на мқсўр , шаръӣ ки аз равшанӣ чун офтоб рӯзасту дӯстонро азим дил афрӯзаст Мустафо ( с ) фармуд : « Киеви антми азои кантами ман динкми фӣ мисли алқмри лайлаи албдру лои ибсраҳи мнкми алои албсир » .

قوله تعالی: وَ إِنَّ مِنْ شِیعَتِهِ لَإِبْراهِیمَ، إِذْ جاءَ رَبَّهُ بِقَلْبٍ سَلِیمٍ ابراهیم از شیعت نوح بود، در اصول توحید اگر چه مختلف بودند، در فروع دین و شرعیات و در شرایع جمله انبیا اصول دین و توحید یکسانست در ان اختلاف نه، همانست که فرمود تعالی تقدّس: «شَرَعَ لَکُمْ مِنَ الدِّینِ ما وَصَّی بِهِ نُوحاً...» الآیة. اختلافی که هست در شرایع و احکام است و آن اختلاف رحمت است از خداوند جل جلاله بر خلق تا کار دین بر خلق تنگ نباشد «یُرِیدُ اللَّهُ بِکُمُ الْیُسْرَ وَ لا یُرِیدُ بِکُمُ الْعُسْرَ»، و مثل ایشان چون قومی است که روی بمنزلی دارند هر یکی براهی میروند و آخر منزل یکی، راه بود نزدیک تر و راه بود دورتر، هیچ راه بسعادت آخرت نزدیکتر از راه مصطفی (ص) و شریعت وی نیست، ازینجاست که شریعت وی ناسخ شرعها آمد و عقد وی فاسخ عقدها آمد، شرعی منزل نه محدث، و عقدی مبرم نه مختل، شرعی مقدّس نه مهوّس، و عقدی مؤیّد نه موقّت، شرعی معلوم نه مجهول، و عقدی مبسوط نه مقصور، شرعی که از روشنی چون آفتاب روزست و دوستان را عظیم دل افروزست مصطفی (ص) فرمود: «کیف انتم اذا کنتم من دینکم فی مثل القمر لیلة البدر و لا یبصره منکم الا البصیر».

« إзи ҷоءи рабаи бқлби салим » иброҳӣм рӯй ниҳоди бадаргоҳи раби алъзаҳи бадалии салим бе ҳеҷ офат ва бе ҳеҷ фитна , аз ълоӣқи руста ва аз ҳаззи нафаси хеши вопрдохтаҳ , ҳамонаст ки фармуд : إнии зоҳби إлии рабии зҳобаҳи фии аллоҳи авҷаби зҳобаҳи илайҳ . Дар кори аллоҳ нек бирафт то дар роҳи аллоҳ рост рафт , ҳақи таъолии иброҳӣмро фармуд : إнии зоҳби إлӣ рабӣ ахбораст аз қавл ӯ , Мӯсоро гуфт : ҷоءи Мӯсо лмиқотно ахбораст аз сифат ӯ , Мустафоро фармуд : أсрии бъбдаҳ аз сифат худ ахбораст дар ҳақ ӯ . Иброҳӣм дар мақоми тафарруқат буд , Мӯсо дар айни ҷамъ буд , Мустафо дар ҷамъи ҷамъ буд . Нишони тафарруқати иброҳӣм « إнии ваҷҳати ваҷҳеи ллзии Фитри алсмоўоту алأрз » , нишони ҷамъи Мӯсо «у қрбноаҳи нҷё » , нишони ҷамъи ҷамъи Мустафои алайҳи алслоаҳу ассалом « Динои Фтдлӣ » . Бар завқи аҳли маърифат « إнии зоҳби إлии рабӣ » ишоратаст бонқтоъи банда ,у маънии инқитоъ бо ҳақ бариданаст дар бдоит биҷаҳад ва дар ниҳояти бакул дар бдоити тан дар саъйу забон дар зикру умр дар ҷаҳд , ва дар ниҳоят бо халқи орият ва бо худ бегонаи вази таъаллуқи осӯда , сад соли офтоб аз машриқ барояду бмғрб фурӯ шавад то мунқатиъиро дида он диҳанд ки мақоми халқ аз мақоми ҳақи бози шиносаду бдоит аз ниҳоят боз донад воситӣ гуфт : халил аз халқ баҳақ мешуду ҳабиб аз ҳақ бхлқ меомад , ӯ ки аз халқ баҳақ шавад ҳақро бадалели шиносад ва ӯ ки аз ҳақ бхлқ ояд далелро баҳақи шиносад , на бинӣ ки халил аз роҳи далел дар омад баҳри далелӣ ки мерасед дар ва ҳаме овехт ки « ҳозои рабӣ » ва ин бдоити ҳоли вай буд чун бенҳоят расед ҷамол тавҳид бидида аён бидид гуфт : « إнии зоҳби إлии рабии сиҳдин » .

«إِذْ جاءَ رَبَّهُ بِقَلْبٍ سَلِیمٍ» ابراهیم روی نهاد بدرگاه رب العزّة بدلی سلیم بی‌هیچ آفت و بی‌هیچ فتنه، از علائق رسته و از حظّ نفس خویش واپرداخته، همانست که فرمود: إِنِّی ذاهِبٌ إِلی‌ رَبِّی ذهابه فی اللَّه اوجب ذهابه الیه. در کار اللَّه نیک برفت تا در راه اللَّه راست رفت، حق تعالی ابراهیم را فرمود: إِنِّی ذاهِبٌ إِلی‌ رَبِّی اخبارست از قول او، موسی را گفت: جاءَ مُوسی‌ لِمِیقاتِنا اخبارست از صفت او، مصطفی را فرمود: أَسْری‌ بِعَبْدِهِ از صفت خود اخبارست در حقّ او. ابراهیم در مقام تفرقت بود، موسی در عین جمع بود، مصطفی در جمع جمع بود. نشان تفرقت ابراهیم «إِنِّی وَجَّهْتُ وَجْهِیَ لِلَّذِی فَطَرَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ»، نشان جمع موسی «وَ قَرَّبْناهُ نَجِیًّا»، نشان جمع جمع مصطفی علیه الصلاة و السلام «دَنا فَتَدَلَّی». بر ذوق اهل معرفت «إِنِّی ذاهِبٌ إِلی‌ رَبِّی» اشارت است بانقطاع بنده، و معنی انقطاع با حق بریدن است در بدایت بجهد و در نهایت بکلّ در بدایت تن در سعی و زبان در ذکر و عمر در جهد، و در نهایت با خلق عاریت و با خود بیگانه وز تعلّق آسوده، صد سال آفتاب از مشرق برآید و بمغرب فرو شود تا منقطعی را دیده آن دهند که مقام خلق از مقام حق باز شناسد و بدایت از نهایت باز داند واسطی گفت: خلیل از خلق بحق میشد و حبیب از حقّ بخلق می‌آمد، او که از خلق بحق شود حق را بدلیل شناسد و او که از حق بخلق آید دلیل را بحق شناسد، نه بینی که خلیل از راه دلیل در آمد بهر دلیلی که میرسید در و همی آویخت که «هذا ربی» و این بدایت حال وی بود چون بنهایت رسید جمال توحید بدیده عیان بدید گفت: «إِنِّی ذاهِبٌ إِلی‌ رَبِّی سَیَهْدِینِ».

Пер тариқат гуфт : илоҳӣ ! ӯ ки ҳақро бадалел ҷӯяд ббиму тамаъи пурситад , ва ӯ ки ҳақро боҳсон дӯст дорад рӯзи меҳнати баргардад , ва ӯ ки ҳақро бхўиштн ҷӯяд ноёфта ёфта пиндорад . Илоҳӣ ! орифи турои бнўр ту медонад аз шуъоъи вуҷӯд иборат наметавонад , дар оташи меҳри мисўзд ва аз нори боз наме пардозад .

پیر طریقت گفت: الهی! او که حق را بدلیل جوید ببیم و طمع پرستد، و او که حق را باحسان دوست دارد روز محنت برگردد، و او که حق را بخویشتن جوید نایافته یافته پندارد. الهی! عارف ترا بنور تو میداند از شعاع وجود عبارت نمی‌تواند، در آتش مهر میسوزد و از نار باز نمی‌پردازد.

« Флмои блғи маъааи алсъӣ » Исмоили кӯдакии рӯз ба рӯзи афзӯн буд , Карими баромадау азизи бархеста , сулолаи хулат буду садаф дар Муҳамади мурсал буд , гӯшаи дили халил дарав овехт , бичишам истеҳсони дрўнгрст , аз даргоҳи иззат итоб омад ки эй халили мо туро аз бути озрӣ нигаҳ доштем то дил дар банди ишқ исмоъилӣ кунӣ ? ҳар чаҳ ҳиҷоби роҳ хулат бошад чаҳ бути озрӣ ва чаҳ рӯй исмоъилӣ .

«فَلَمَّا بَلَغَ مَعَهُ السَّعْیَ» اسماعیل کودکی روز به روز افزون بود، کریم برآمده و عزیز برخاسته، سلاله خلت بود و صدف درّ محمد مرسل بود، گوشه دل خلیل درو آویخت، بچشم استحسان درونگرست، از درگاه عزت عتاب آمد که ای خلیل ما ترا از بت آزری نگه داشتیم تا دل در بند عشق اسماعیلی کنی؟ هر چه حجاب راه خلت باشد چه بت آزری و چه روی اسماعیلی.

Баҳр чаҳ аз роҳи бози уфтӣ чаҳ куфри он ҳарф ва чаҳ имон

بهر چه از راه باز افتی چه کفر آن حرف و چه ایمان

Баҳр чаҳ аз дӯст ваамоне чаҳ зишти он нақш ва чаҳ зебо Эй

بهر چه از دوست و امانی چه زشت آن نقش و چه زیبا ای

Баҳр чаҳ аз роҳи бози уфтӣ чаҳ куфри он ҳарф ва чаҳ имони баҳр чаҳ аз дӯст ваамоне чаҳ зишти он нақш ва чаҳ зебо эй халили даъвии дӯстӣ мо кардӣу мридўор дар роҳ иродат омадӣ ки : إнии ваҷҳати ваҷҳеи ллзии Фитри алсмоўоту алأрз , аз хилоиқу алойиқ безорӣ гирифтӣ ки « анҳми адуи лии алорби Алъоламин » , акнӯн омадӣу дилӣ ки бар муҳаббати ҷалолу ҷамоли мо вақфаст Фо ӯ пардохтӣу меҳр меҳр бирав наҳодӣ , қурбаи лии қрбоноу анқтъи илои анқтоъои хез ӯро қурбон кун вари моро мехоҳӣ дарди худро дармон кун .

بهر چه از راه باز افتی چه کفر آن حرف و چه ایمان بهر چه از دوست و امانی چه زشت آن نقش و چه زیبا ای خلیل دعوی دوستی ما کردی و مریدوار در راه ارادت آمدی که: إِنِّی وَجَّهْتُ وَجْهِیَ لِلَّذِی فَطَرَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ، از خلایق و علایق بیزاری گرفتی که «انهم عدوّ لی الارب العالمین»، اکنون آمدی و دلی که بر محبت جلال و جمال ما وقف است فا او پرداختی و مهر مهر برو نهادی، قرّبه لی قربانا و انقطع الیّ انقطاعا خیز او را قربان کن ور ما را میخواهی درد خود را درمان کن.

Перони тариқати мурӣдонро дар ибтидои иродат аз дида фурӯ гиранд то дар ҳеҷ чиз нанигаранд барои онкӣ ҳар чаҳ берун нигаранд он чизу бол эшон гардаду мояи меҳнат . Ёқӯб рӯзӣ бидида истеҳсон дар ҷамол Юсуф нигараст , бибин ки чаҳ меҳнат кашид ва чун мубталои гашти бФроқи Юсуф ! Мустафо ( с ) рӯзӣ фармуд : ман Оишаро дӯст дорам , кашид ончӣ кашид ва дид ончӣ дид аз гуфтору аФки мунофиқон ! халилро ҳамин ҳол афтод , гӯшаи дили бмҳр Исмоил дод , ҳам худ ббло афтод ва ҳам Исмоилро бмҳнти афканд . Чун қиссаи хоб бо вай бигуфт ки « إнии أрии фии алмноми أнии أзбҳк » Исмоили худ рашид буд , Карими табъу некӯи халқ , ҷавоб дод ки : « ё أбти аФъли мо тؤмри стҷднии إни шоءи аллоҳи ман алсобрин » эй падари ончӣ фармӯдаанд биҷои ор , роҳи хулати ту пок бояду писандида , моро гӯи хоҳ сар бош ва хоҳ мабош . Сухан гуфтаанд то азишон ҳар ду кадоми сахитар буд , ӯ ки фарзанд мефидо кард ё ӯ ки ҷону тан фидо кард ? иброҳӣм гуфт : кори ман аҷабтар ки фарзанди азиз мефидо кунам , Исмоил гуфт : саховати ман азимтар ки ҷони азизу тани нафис мефидо кунам , иброҳӣм гуфт : турои дарди як соъата беш набӯд ,у маро дар ҳар нафасии дардӣ буд , ва дар ҳар лаҳзае андӯҳӣ ки бадасти хеши фарзанди хеш кушта бошам , чнонстӣ ки раб алъзаҳ гуфтӣ : ман аз шумо ҳар ду ҷўодтрму Каримтар ки нокушта бикушта бардоштаму нохоста фидо фиристодам «у Фдиноаҳи бзбҳи азим » чаро бузургвор ва азим набошад забеҳӣ ки аллоҳ фиристад ! Ҷабраили орад , иброҳӣми пазиради фидоӣ Исмоил шавад .

پیران طریقت مریدان را در ابتدای ارادت از دیده فرو گیرند تا در هیچ چیز ننگرند برای آنکه هر چه بیرون نگرند آن چیز و بال ایشان گردد و مایه محنت. یعقوب روزی بدیده استحسان در جمال یوسف نگرست، ببین که چه محنت کشید و چون مبتلا گشت بفراق یوسف! مصطفی (ص) روزی فرمود: من عایشه را دوست دارم، کشید آنچه کشید و دید آنچه دید از گفتار و افک منافقان! خلیل را همین حال افتاد، گوشه دل بمهر اسماعیل داد، هم خود ببلا افتاد و هم اسماعیل را بمحنت افکند. چون قصه خواب با وی بگفت که «إِنِّی أَری‌ فِی الْمَنامِ أَنِّی أَذْبَحُکَ» اسماعیل خود رشید بود، کریم طبع و نیکو خلق، جواب داد که: «یا أَبَتِ افْعَلْ ما تُؤْمَرُ سَتَجِدُنِی إِنْ شاءَ اللَّهُ مِنَ الصَّابِرِینَ» ای پدر آنچه فرموده‌اند بجای آر، راه خلّت تو پاک باید و پسندیده، ما را گو خواه سر باش و خواه مباش. سخن گفته‌اند تا ازیشان هر دو کدام سخی‌تر بود، او که فرزند می‌فدا کرد یا او که جان و تن فدا کرد؟ ابراهیم گفت: کار من عجب‌تر که فرزند عزیز می‌فدا کنم، اسماعیل گفت: سخاوت من عظیم‌تر که جان عزیز و تن نفیس می‌فدا کنم، ابراهیم گفت: ترا درد یک ساعته بیش نبود، و مرا در هر نفسی دردی بود، و در هر لحظه‌ای اندوهی که بدست خویش فرزند خویش کشته باشم، چنانستی که رب العزة گفتی: من از شما هر دو جوادترم و کریم‌تر که ناکشته بکشته برداشتم و ناخواسته فدا فرستادم‌ «وَ فَدَیْناهُ بِذِبْحٍ عَظِیمٍ» چرا بزرگوار و عظیم نباشد ذبیحی که اللَّه فرستد! جبرئیل آرد، ابراهیم پذیرد فدای اسماعیل شود.

Қавла :у إни إлёси лмни алмрслини Муҳамади бен Аҳмад алъобд гуяд : дар масҷид ақсо нишаста будам , рӯзи одинаи баъд аз намози дигар ки ду мардро дидам яке бар сифату ҳайати мо , ва он дигари шахсеи азим буд қадии баланду пешонии фарохи паҳни қадари зроъӣ , ин шахси азим аз ман давр нишасту онкӣ бар сифату қади мо буд фарои пеш ман омад ва салом кард , ҷавоб салом додам ва гуфтам : ман анати рҳмки аллоҳ ту кистӣ ва он ки аз мо давр нишаста кист ? гуфт ман Хизрам ва ӯ бародар манаст Илёс . Гуфто : руъбӣ аз эшон дар дил ман омаду блрзидм , Хизр гуфт : лои бأси алейк нҳни нҳбки мо туро дӯст дорем чаҳ андешаи барӣ ? он гуҳ гуфт : ҳар ки рӯзи одинаи намози дигари бгзорд ва рӯй сӯй қибла кунад ва то буқати фурӯ шудани офтоб ҳаме гуяд : ё аллоҳ ё рҳмн , раби алъзаҳи дуои вай мустаҷоб гирданду ҳоҷати вай раво кунад . Гуфтам : онстнии онски аллоҳи бзкраҳ , гуфтам таоми ту чаҳ бошад ? гуфт : карафсу комаа , гуфтам : таоми Илёс чаҳ бошад ? гуфт : даври ғиФи ҳўорӣ ҳар шаби вақти ифтор , гуфтам : мақом ӯ куҷо бошад ? гуфт : дар ҷзоӣри дарё , гуфтам : шумо кӣ бо ҳам оӣид гуфт : чун яке аз авлиё аз дунё берун шавад ҳар ду бирав намоз кунем , ва дар мавсими Арафоти баҳами оӣиму баъд аз фироқи маносик ӯ мӯии ман боз кунад ва ман мӯӣ ӯ боз кунам . Гуфтам : авлиёъи аллоҳро ҳамаи шиносӣ ?

قوله: وَ إِنَّ إِلْیاسَ لَمِنَ الْمُرْسَلِینَ محمد بن احمد العابد گوید: در مسجد اقصی نشسته بودم، روز آدینه بعد از نماز دیگر که دو مرد را دیدم یکی بر صفت و هیئت ما، و آن دیگر شخصی عظیم بود قدّی بلند و پیشانی فراخ پهن قدر ذراعی، این شخص عظیم از من دور نشست و آنکه بر صفت و قد ما بود فرا پیش من آمد و سلام کرد، جواب سلام دادم و گفتم: من انت رحمک اللَّه تو کیستی و آن که از ما دور نشسته کیست؟ گفت من خضرم و او برادر من است الیاس. گفتا: رعبی از ایشان در دل من آمد و بلرزیدم، خضر گفت: لا بأس علیک نحن نحبّک ما تو را دوست داریم چه اندیشه بری؟ آن گه گفت: هر که روز آدینه نماز دیگر بگزارد و روی سوی قبله کند و تا بوقت فرو شدن آفتاب همی گوید: یا اللَّه یا رحمن، رب العزة دعای وی مستجاب گرداند و حاجت وی روا کند. گفتم: آنستنی آنسک اللَّه بذکره، گفتم طعام تو چه باشد؟ گفت: کرفس و کماه، گفتم: طعام الیاس چه باشد؟ گفت: دور غیف حواری هر شب وقت افطار، گفتم: مقام او کجا باشد؟ گفت: در جزائر دریا، گفتم: شما کی با هم آئید گفت: چون یکی از اولیا از دنیا بیرون شود هر دو برو نماز کنیم، و در موسم عرفات بهم آئیم و بعد از فراغ مناسک او موی من باز کند و من موی او باز کنم. گفتم: اولیاء اللَّه را همه شناسی؟

Гуфт : қавмии маъдӯдро шиносам , он гуҳ гуфт : чун расӯли худо ( с ) аз дунё берун шуд замин биллоҳ нолид ки : бақиятаи лои имшии алии набии илои явми алқимаҳ , раб Алъоламин фармуд : ман азин . Уммати мардонеро падеди орм ки дилҳои эшон бар дилҳои анбиё бошад . Он гуҳ Хизр бархест то равад ман низ бархестам то бо вай бошам , гуфт : ту бо ман натавонӣ бӯдан ман ҳар рӯзи намози бомдод ба Маккаи гузорам дар масҷиди ҳаром , ва ҳам чунон нишинам наздики рукни шомӣ дар ҳаҷар то офтоб бар ояд , он гуҳ тавоф кунам ва ду ракаати халафи алмқоми бгзорму намози пешин ба Мадинаи Мустафои гузораму намози шом ба таври синоу намоз хуфтан бар сади зўи алқрнин ,у ҳамаи шаби онҷо пос дорам чун вақт субҳ бошад намози бомдод бо Макка барам дар масҷиди ҳаром

گفت: قومی معدود را شناسم، آن گه گفت: چون رسول خدا (ص) از دنیا بیرون شد زمین باللّه نالید که: بقیت لا یمشی علیّ نبی الی یوم القیمة، رب العالمین فرمود: من ازین. امّت مردانی را پدید آرم که دلهای ایشان بر دلهای انبیا باشد. آن گه خضر برخاست تا رود من نیز برخاستم تا با وی باشم، گفت: تو با من نتوانی بودن من هر روز نماز بامداد به مکه گزارم در مسجد حرام، و هم چنان نشینم نزدیک رکن شامی در حجر تا آفتاب بر آید، آن گه طواف کنم و دو رکعت خلف المقام بگزارم و نماز پیشین به مدینه مصطفی گزارم و نماز شام به طور سینا و نماز خفتن بر سدّ ذو القرنین، و همه شب آنجا پاس دارم چون وقت صبح باشد نماز بامداد با مکه برم در مسجد حرام‌