Қавла :у алзии ҷоءи болсдқу сидқ ба қоли ибни аббос :у алзии ҷоءи болсдқ яъне расӯли аллоҳи ҷоءи балои илоҳи алои аллоҳу сидқ ба алрасул аизои блғаҳи алхлқ . Ва қоли Ассадӣ :у алзии ҷоءи болсдқи Ҷабраили ҷоءи болқрон «у сидқ ба » мҳмдо ( с ) тлқоаҳи болқбўл . Ва қоли абӯи алъолӣау алклбӣ : « ҷоءи болсдқ » расӯли аллоҳ ( с ) , «у сидқ ба » абӯи бикр . Ва қил : « сидқ ба » алмؤмнўн , лқўлаҳ : أўлӣки ҳам алмтқўну қоли алҳсн : ҳам алмؤмнўни сдқўо ба фии алднёу ҷоءўо ба фии алохраҳ . Ва фии алхбри ани алмؤмни иҷии ءи явми алқимаҳи болқрони Фиқўл : ҳозои алзии аътитмўнои сдқно бау ълмнои бмои фӣа . أўлӣки ҳам алмтқўни азоби аллоҳ .

قوله: وَ الَّذِی جاءَ بِالصِّدْقِ وَ صَدَّقَ بِهِ قال ابن عباس: وَ الَّذِی جاءَ بِالصِّدْقِ یعنی رسول اللَّه جاء بلا اله الا اللَّه وَ صَدَّقَ بِهِ الرسول ایضا بلّغه الخلق. و قال السدی: وَ الَّذِی جاءَ بِالصِّدْقِ جبرئیل جاء بالقرآن «و صدّق به» محمدا (ص) تلقاه بالقبول. و قال ابو العالیة و الکلبی: «جاءَ بِالصِّدْقِ» رسول اللَّه (ص)، «و صدّق به» ابو بکر. و قیل: «صدّق به» المؤمنون، لقوله: أُولئِکَ هُمُ الْمُتَّقُونَ و قال الحسن: هم المؤمنون صدّقوا به فی الدنیا و جاءوا به فی الآخرة. و فی الخبر ان المؤمن یجی‌ء یوم القیمة بالقرآن فیقول: هذا الّذی اعطیتمونا صدّقنا به و علمنا بما فیه. أُولئِکَ هُمُ الْمُتَّقُونَ عذاب اللَّه.

?лаами мо ишоؤн ъанд рбҳм эй ?лаами мо итмнўни фӣ алҷнаҳ ъанд рбҳми азои дхлўҳо , злки ҷзоءи алмҳснин эй савоби алмуваҳидин . Иқол : аҷмъи алъбороти ани Наими алҷнаҳи ани ?лаами мо иштҳўну аҷмъи алъбороти лъзоби алохраҳи қавла :у ҳияли бинҳму байни мо иштҳўн .

لَهُمْ ما یَشاؤُنَ عِنْدَ رَبِّهِمْ ای لهم ما یتمنّون فی الجنّة عند ربهم اذا دخلوها، ذلِکَ جَزاءُ الْمُحْسِنِینَ ای ثواب الموحدین. یقال: اجمع العبارات عن نعیم الجنّة انّ لَهُمْ ما یَشْتَهُونَ و اجمع العبارات لعذاب الآخرة قوله: وَ حِیلَ بَیْنَهُمْ وَ بَیْنَ ما یَشْتَهُونَ.

ЛикФри аллоҳи анҳуам алломи фии қавла : ликФри муттасили болмҳснин , яъне : аллазӣнаи аҳснўои рҷоءи ани икФри аллоҳи анҳуам мусовии аъмолҳму иҷзиҳми бмҳоснҳо . Ва қил : муттасили болҷзоء яъне : ҷзоҳм кӣ икФри анҳуам , أсўأи алзии ъмлўо эй алкФри болтўҳиду алмъосии бтоътҳм ,у иҷзиҳми أҷрҳм эй иътиҳми сўобҳми бأҳсни алзии конўои иъмлўн эй бсбби аимонҳм . Ва қил : أсўأи алзии ъмлўо қабл алоямону аҳсани алзии ъмлўои фии алоямон .

لِیُکَفِّرَ اللَّهُ عَنْهُمْ اللّام فی قوله: لِیُکَفِّرَ متّصل بالمحسنین، یعنی: الّذین احسنوا رجاء ان یکفّر اللَّه عنهم مساوی اعمالهم و یجزیهم بمحاسنها. و قیل: متصل بالجزاء یعنی: جزاهم کی یکفّر عنهم، أَسْوَأَ الَّذِی عَمِلُوا ای الکفر بالتوحید و المعاصی بطاعتهم، وَ یَجْزِیَهُمْ أَجْرَهُمْ ای یعطیهم ثوابهم بِأَحْسَنِ الَّذِی کانُوا یَعْمَلُونَ ای بسبب ایمانهم. و قیل: أَسْوَأَ الَّذِی عَمِلُوا قبل الایمان و احسن الذی عملوا فی الایمان.

Қавла : أи лӣси аллоҳи бкоФи абда муфассирон гуфтанд ин ояти ду бор аз осмон фурӯ омад , як бор дар ҳақи Мустафои салавоти аллоҳи алайҳ ва як бор дар шаъни холиди бен алўлид , ва раво бошад нузули як ояти ду бор аз осмони чунон ки сӯраи фотиҳаи бики қавл аз баҳри он онро мсонӣ гӯйанд ки ду бор аз осмон фурӯ омад як бор ба Макка ва як бор ба Мадина , ҳамчунин أи лӣси аллоҳи бкоФи абда , ҳар чаҳ макорони олам дар ҳалок касе бакӯшанд , куффори Макка дар ҳалоки Мустафо ( с ) бакор доштанду макру дастон бар вай сохтанд чунонк раб алъзаҳ фармуд :у إзи имкри бки аллазӣнаи кФрўо , аммо он макру дастони эшон аз пеш нарафт ва бар вай даст наёфтанд ки раби алъзаҳи ин ояти фиристода буд дар ҳақи вай : أи лӣси аллоҳи бкоФи абда яъне мҳмдо ( с )у нузули дувуму шаъни холиди бен валид онаст ки қавмӣ аз мушрикони араби дарахтиро бмъбўдӣ гирифта буданду девӣ дар зери бехи он дарахт қарор карда буд номи он деви ъзӣу раби алъзаҳи онро сабаби залолат эшон карда , Мустафо ( с ) холиди бен валидро фармуд дарахтро аз бех бар орад ва он девро бикашад , мушрикон гирд омаданду холидро бтрсониднд ки ъзии туро ҳалок кунад ё девона кунад , холид аз мақолати эшон Мустафо ( с )ро хабар карду раби алъзаҳ дар ҳақи ваии ин оят фиристод ки أи лӣси аллоҳи бкоФи абдау ихўФўнки болзини ман дуна , холиди бозгашт ва он дарахтро аз бехи бикунад , ва мушрикон мегуфтанд : ҷанина ё ъзии ҳрқиаҳ , холид аз ан наяндешеду дарахти бикунаду зери он дарахт шахсе ёфт азими сиёҳи карӣаи алмнзр ва ӯро бикушт , пас Мустафо ( с ) гуфт : тлки ъзӣу лни тааббуд абадан .

قوله: أَ لَیْسَ اللَّهُ بِکافٍ عَبْدَهُ مفسّران گفتند این آیت دو بار از آسمان فرو آمد، یک بار در حقّ مصطفی صلوات اللَّه علیه و یک بار در شأن خالد بن الولید، و روا باشد نزول یک آیت دو بار از آسمان چنان که سوره فاتحه بیک قول از بهر آن آن را مثانی گویند که دو بار از آسمان فرو آمد یک بار به مکه و یک بار به مدینه، همچنین أَ لَیْسَ اللَّهُ بِکافٍ عَبْدَهُ، هر چه مکّاران عالم در هلاک کسی بکوشند، کفّار مکه در هلاک مصطفی (ص) بکار داشتند و مکر و دستان بر وی ساختند چنانک رب العزة فرمود: وَ إِذْ یَمْکُرُ بِکَ الَّذِینَ کَفَرُوا، امّا آن مکر و دستان ایشان از پیش نرفت و بر وی دست نیافتند که رب العزة این آیت فرستاده بود در حقّ وی: أَ لَیْسَ اللَّهُ بِکافٍ عَبْدَهُ یعنی محمدا (ص) و نزول دوم و شأن خالد بن ولید آنست که قومی از مشرکان عرب درختی را بمعبودی گرفته بودند و دیوی در زیر بیخ آن درخت قرار کرده بود نام آن دیو عزی و رب العزة آن را سبب ضلالت ایشان کرده، مصطفی (ص) خالد بن ولید را فرمود درخت را از بیخ بر آرد و آن دیو را بکشد، مشرکان گرد آمدند و خالد را بترسانیدند که عزی ترا هلاک کند یا دیوانه کند، خالد از مقالت ایشان مصطفی (ص) را خبر کرد و رب العزة در حقّ وی این آیت فرستاد که أَ لَیْسَ اللَّهُ بِکافٍ عَبْدَهُ وَ یُخَوِّفُونَکَ بِالَّذِینَ مِنْ دُونِهِ، خالد بازگشت و آن درخت را از بیخ بکند، و مشرکان میگفتند: جنّینه یا عزّی حرّقیه، خالد از ان نیندیشید و درخت بکند و زیر آن درخت شخصی یافت عظیم سیاه کریه المنظر و او را بکشت، پس مصطفی (ص) گفت: تلک عزّی و لن تعبد ابدا.

Ҳамзау ксоиӣу абӯи ҷаъфар « бкоФи ибода » хонанд бҷмъу алмрод ба алонбёءи алайҳими ассаломи қсдҳми қўмҳми болсўءи комаи қоли таъолӣ :у ҳиммати кули أмаҳи брсўлҳми лиأхзўаҳи ФкФоҳми аллоҳи шари ман ъодоҳм .

حمزه و کسایی و ابو جعفر «بکاف عباده» خوانند بجمع و المراد به الانبیاء علیهم السلام قصدهم قومهم بالسوء کما قال تعالی: وَ هَمَّتْ کُلُّ أُمَّةٍ بِرَسُولِهِمْ لِیَأْخُذُوهُ فکفاهم اللَّه شرّ من عاداهم.

Ва ман излли аллоҳи Фмои ?лаи манҳоад эй ман азлаҳи аллоҳи ани тариқи алршоду сиблат алҳақ Флои иҳдиаҳи ғайра .

وَ مَنْ یُضْلِلِ اللَّهُ فَما لَهُ مِنْ هادٍ ای من اضلّه اللَّه عن طریق الرّشاد و سبیل الحقّ فلا یهدیه غیره.

Ва ман иҳди аллоҳи Фмои ?лаи ман мзл эй ман иҳдаҳи аллоҳи лдинаҳи лои исттиъи аҳади ани излаҳ ӯ ихзлаҳ , أи лӣси аллоҳи бъзиз эй мниъи фии малака , зии интиқоми ман أъдоӣаҳ .

وَ مَنْ یَهْدِ اللَّهُ فَما لَهُ مِنْ مُضِلٍّ ای من یهده اللَّه لدینه لا یستطیع احد ان یضلّه او یخذله، أَ لَیْسَ اللَّهُ بِعَزِیزٍ ای منیع فی ملکه، ذِی انْتِقامٍ من أعدائه.

Ва лӣни сأлтҳм эй луи сأлт ё Муҳамади ҳؤлоءи алмшркини аллазӣнаи ихўФўнки болҳтҳми Фқлти ?лаам : ман халқи алсмоўоту алأрзи лиқўлни аллоҳ , Фсأлҳм алнабӣ алайҳи алслоаҳу ассаломи ани злки Фқолўо : аллоҳи хлқҳмо , Фқоли аллоҳи лмҳмди алайҳи алслоаҳу ассалом . Қул أи Фрأитми мо тдъўни ман дуни аллоҳи إни أроднии аллоҳи бзр шудау блоءу зиқи мъишаҳ . Алзри азои қарни болнФъи фатҳи алзоду азои аФрди зму ҳўи исми лкли макрӯҳ , ҳилли ҳни кошифоти зраҳ эй ҳилли алосноми дофеъоти шиддатаи анӣ ? أўи أроднӣ брҳмаҳ нааммау биркаи ҳилли ҳни мумсикоти раҳматаи қрأи аҳли албсраҳ : « кошифот » « мумсикот » болтнўин « зраҳ » ва « раҳмата » бнсби алроءу алтоء .

وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ ای لو سألت یا محمد هؤلاء المشرکین الذین یخوفونک بآلهتهم فقلت لهم: مَنْ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ لَیَقُولُنَّ اللَّهُ، فسألهم النّبی علیه الصّلاة و السلام عن ذلک فقالوا: اللَّه خلقهما، فقال اللَّه لمحمد علیه الصلاة و السلام. قُلْ أَ فَرَأَیْتُمْ ما تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ أَرادَنِیَ اللَّهُ بِضُرٍّ شدّة و بلاء و ضیق معیشة. الضّرّ اذا قرن بالنفع فتح الضّاد و اذا افرد ضمّ و هو اسم لکلّ مکروه، هَلْ هُنَّ کاشِفاتُ ضُرِّهِ ای هل الاصنام دافعات شدّته عنّی؟ أَوْ أَرادَنِی بِرَحْمَةٍ نعمة و برکة هَلْ هُنَّ مُمْسِکاتُ رَحْمَتِهِ قرأ اهل البصرة: «کاشفات» «ممسکات» بالتنوین «ضرّه» و «رحمته» بنصب الرّاء و التاء.

Ва қрأи алохрўни блотнўини алии алозоФаҳ . Қоли мақотил : Фсأлҳм алнабӣ ( с ) ани злки Фсктўои Фқоли аллоҳи лрсўлаҳ : қул ҳасбии аллоҳи сқтӣ бау эътимодии алайҳи алайҳи итўкли алмтўклўн эй ба исқи алўосқўн , эй азои қоли алкФор ано наабд алосноми лиқрбўнои илои аллоҳи зулфии Фқли ?лаам « ҳасбии аллоҳ » қул ё қавми аъмлўои алии мконткм эй алии ноҳиткми алтии ахтртмўҳоу тамаккунати ъндкм . Қоли аҳли аллғаҳ : алмконаҳ масдар макун Фҳўи макин , эй ҳслти ?лаи маконау қадара , إнии омили фии алкломи азмор , эй аъмлўои алии мконткми ании омили алии мконтӣ . Ва қил : аъмлўои алии шоклткму ъодткми ании омили алии шоклтӣу одатӣ .

و قرأ الآخرون بلاتنوین علی الاضافة. قال مقاتل: فسألهم النبی (ص) عن ذلک فسکتوا فقال اللَّه لرسوله: قُلْ حَسْبِیَ اللَّهُ ثقتی به و اعتمادی علیه عَلَیْهِ یَتَوَکَّلُ الْمُتَوَکِّلُونَ ای به یثق الواثقون، ای اذا قال الکفّار انّا نعبد الاصنام لیقرّبونا الی اللَّه زلفی فقل لهم «حسبی اللَّه» قُلْ یا قَوْمِ اعْمَلُوا عَلی‌ مَکانَتِکُمْ ای علی ناحیتکم الّتی اخترتموها و تمکنت عندکم. قال اهل اللغة: المکانة مصدر مکن فهو مکین، ای حصلت له مکانة و قدرة، إِنِّی عامِلٌ فی الکلام اضمار، ای اعملوا علی مکانتکم انی عامل علی مکانتی. و قیل: اعملوا علی شاکلتکم و عادتکم انی عامل علی شاکلتی و عادتی.

ФсўФи тълмўни ман иأтиаҳи азоби ихзиаҳи ҳозои таҳдиду ваъид , эй сўФи тълмўни ман иأтиаҳи азоби иҳинаҳу иФзҳаҳи фии алднё ,у иҳли алайҳи азоби муқӣм . Доими лои иФорқаҳи фии алохраҳ .

فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ مَنْ یَأْتِیهِ عَذابٌ یُخْزِیهِ هذا تهدید و وعید، ای سوف تعلمون من یأتیه عذاب یهینه و یفضحه فی الدّنیا، وَ یَحِلُّ عَلَیْهِ عَذابٌ مُقِیمٌ. دائم لا یفارقه فی الآخرة.

إнои أнзлнои алейк алкитоби ллноси болҳқ яъне алқуръон « ллнос » эй лҷмиъи анноси болҳқ эй бсбб алҳақ лиъмл ба . Ва қил : « болҳқ » эй болхбри ани алҳшру алҳсобу ҷамеъи мо ҳўи ҳақу коӣни ммои ахбри аллоҳи ъзу ҷли анҳу , Фмни аҳтдӣ алҳақу лзмаҳ « ФлнФсаҳ » нафъи злк ва ман зли Форқ алҳақ Фإнмои изли алайҳо эй Фзлолтаҳи алӣ нафса , яъне асми залолатау ваболи амраи роҷеъи илайҳ , ва мо أнти алайҳими бўкил эй бмслти тҳмлҳми алии алоямон , анмои алейк алблоғ . Дар ибтидои сӯраи إнои أнзлнои إлик алкитоб гуфт ва дарин мавзеи أнзлнои алейк алкитоб гуфт , ва фарқ онаст ки дар ҳар мавзе ки « анзлнои алейк » гуфт хитобӣаст бо тахфиф , ва ҳар ҷо ки « анзлнои алик » гуфт хитобӣаст бо таклиф , набинӣ ки дар аввали сӯраи Мустафоро бо халос дар ибодат мукаллаф кард гуфт : Фоъбди аллоҳи мхлсои ?лаи аддӣн , ва дарин мавзеи хатми оят бтхФиФ кард гуфт : ва мо أнти алайҳими бўкил эй лсти бмсؤли анҳуам , ФхФФи анҳу злк .

إِنَّا أَنْزَلْنا عَلَیْکَ الْکِتابَ لِلنَّاسِ بِالْحَقِّ یعنی القرآن «للناس» ای لجمیع الناس بالحقّ ای بسبب الحق لیعمل به. و قیل: «بالحق» ای بالخبر عن الحشر و الحساب و جمیع ما هو حق و کائن ممّا اخبر اللَّه عز و جل عنه، فَمَنِ اهْتَدی‌ الحق و لزمه «فلنفسه» نفع ذلک وَ مَنْ ضَلَّ فارق الحق فَإِنَّما یَضِلُّ عَلَیْها ای فضلالته علی نفسه، یعنی اثم ضلالته و وبال امره راجع الیه، وَ ما أَنْتَ عَلَیْهِمْ بِوَکِیلٍ ای بمسلّط تحملهم علی الایمان، انما علیک البلاغ. در ابتدای سوره إِنَّا أَنْزَلْنا إِلَیْکَ الْکِتابَ گفت و درین موضع أَنْزَلْنا عَلَیْکَ الْکِتابَ گفت، و فرق آنست که در هر موضع که «انزلنا علیک» گفت خطابی است با تخفیف، و هر جا که «انزلنا الیک» گفت خطابی است با تکلیف، نبینی که در اول سوره مصطفی را با خلاص در عبادت مکلّف کرد گفت: فَاعْبُدِ اللَّهَ مُخْلِصاً لَهُ الدِّینَ، و درین موضع ختم آیت بتخفیف کرد گفت: وَ ما أَنْتَ عَلَیْهِمْ بِوَکِیلٍ ای لست بمسؤل عنهم، فخفّف عنه ذلک.

Аллоҳи итўФии алأнФси алнФси исми лҳркаҳи алҳӣ ,у лкли инсони нафасон : нафаси ҳаёау нафаси иқзаҳи яҳёи боҳдиҳмоу истиқзи болохрӣ ,у алтўФии алии ваҷҳин : тўФии алнўми кқўлаҳ :у ҳўи алзии итўФокми боллил ,у тўФии аламути кқўлаҳ : қул итўФокми малики аламути Фолмити мутаваффии тФорқаҳи нафас алҳёҳ ъанд аламуту анқзоءи алаҷалу алноӣми мутаваффии тФорқаҳи нафаси алиқзаҳ ва алтмииз ъанд алнўм ,у маънии алоиаҳи аллоҳи итўФии алонФси мртини мараи ҳайни мўтҳоу мараи ҳайни нўмҳо , Фимски алтии қзии алайҳои аламути Флои ирдҳои илои алҷсду ирсли алأхрӣ яънеу ирди алأхрии алтии лами иқзи алайҳои аламути илои алҷсди إлии أҷли мсмӣ эй илои ани иأтии вақти мўтаҳ . Қрأи Ҳамзау алксоӣӣ : « қзӣ » бзми алқоФу касри алзоди алии мо лами исми фоилаи аламути брФъи алтоء . Ва қрأи албоқўн « қзӣ » бФтҳи алқоФу алзоди алии тасмияи алФоъли лқўлаҳ : аллоҳи итўФии алأнФси аламути бнсби алтоءу қоли бъзҳми фии алонсони нафасу рӯҳи бинҳмо мисли шуъоъи алшмси ФолнФси алтии баҳои алъқлу алтмиизу алрўҳи алтии баҳои алнФсу алҳркаҳи Фозои номи алъбди қабзи аллоҳ нафсау лами иқбзи рӯҳа . Ва ани алӣ ( ъ ) « ихрҷ алрўҳ ъанд алнўму ибқии шуъоъаи фии алҷсди Фбзлки ирии алрؤёи Фозои антбаҳи ман алнўми оди алрўҳи илои алҷсди босръи ман лаҳза » .

اللَّهُ یَتَوَفَّی الْأَنْفُسَ النفس اسم لحرکة الحیّ، و لکلّ انسان نفسان: نفس حیاة و نفس یقظة یحیی باحدیهما و یستیقظ بالآخری، و التوفی علی وجهین: توفی النّوم کقوله: وَ هُوَ الَّذِی یَتَوَفَّاکُمْ بِاللَّیْلِ، و توفی الموت کقوله: قُلْ یَتَوَفَّاکُمْ مَلَکُ الْمَوْتِ فالمیّت متوفی تفارقه نفس الحیاة عند الموت و انقضاء الاجل و النائم متوفی تفارقه نفس الیقظة و التمییز عند النوم، و معنی الآیة اللَّه یتوفی الانفس مرّتین مرّة حین موتها و مرّة حین نومها، فَیُمْسِکُ الَّتِی قَضی‌ عَلَیْهَا الْمَوْتَ فلا یردّها الی الجسد وَ یُرْسِلُ الْأُخْری‌ یعنی و یردّ الأخری الّتی لم یقض علیها الموت الی الجسد إِلی‌ أَجَلٍ مُسَمًّی ای الی ان یأتی وقت موته. قرأ حمزة و الکسائی: «قضی» بضمّ القاف و کسر الضّاد علی ما لم یسمّ فاعله الموت برفع التاء. و قرأ الباقون «قضی» بفتح القاف و الضّاد علی تسمیة الفاعل لقوله: اللَّهُ یَتَوَفَّی الْأَنْفُسَ الموت بنصب التّاء و قال بعضهم فی الانسان نفس و روح بینهما مثل شعاع الشمس فالنفس الّتی بها العقل و التمییز و الروح الّتی بها النفس و الحرکة فاذا نام العبد قبض اللَّه نفسه و لم یقبض روحه. و عن علی (ع) «یخرج الروح عند النوم و یبقی شعاعه فی الجسد فبذلک یری الرّؤیا فاذا انتبه من النوم عاد الرّوح الی الجسد باسرع من لحظة».

Ва иқол : ани арвоҳи алоҳёءу аломўоти тлтқии фии алмноми ФтъорФи мо шоءи аллоҳу тأтии мо шоءи аллоҳи ман билоди аларз ва ман алсмоء ва ман алғибу азои иродати алрҷўъи илои аҷсодҳо амски аллоҳи арвоҳи аломўоти ъндаҳу арсли арвоҳи алоҳёء ҳатто трҷъи илои аҷсодҳо илои анқзоءи мадаи ҳаётҳо . Ва ани абии ҳрираҳи қоли қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « азои ӯии аҳдкми илои фаррошаи ФлинФзи фаррошаи бдохлаҳ аз арраи ?фонаи лои идрии мо халафаи алайҳи сами иқўли босмки рабии вазъати ҷанбӣу бки арФъаҳи ани амскти рӯҳии Форҳмҳоу ани арслтҳои ФоҳФзҳои бмои таҳаффуз ба ъбодки алсолҳин » .

و یقال: ان ارواح الاحیاء و الاموات تلتقی فی المنام فتعارف ما شاء اللَّه و تأتی ما شاء اللَّه من بلاد الارض و من السّماء و من الغیب و اذا ارادت الرّجوع الی اجسادها امسک اللَّه ارواح الاموات عنده و ارسل ارواح الاحیاء حتّی ترجع الی اجسادها الی انقضاء مدة حیاتها. و عن ابی هریرة قال قال رسول اللَّه (ص): «اذا اوی احدکم الی فراشه فلینفض فراشه بداخلة از اره فانه لا یدری ما خلفه علیه ثمّ یقول باسمک ربی وضعت جنبی و بک ارفعه ان امسکت روحی فارحمها و ان ارسلتها فاحفظها بما تحفظ به عبادک الصّالحین».

إни фии злки лоёти лдлолоти алии қудратаи ҳайси лами иғлти фии имсоки мо имски ман алорўоҳу ирсоли мо ирсли минҳо . Ва қоли мақотил : лъломот , лқўми итФкрўни фии амри албъс , эй тўФии нафаси алноӣм ва ирсолҳо баъди алтўФии далели алии албъс .

إِنَّ فِی ذلِکَ لَآیاتٍ لدلالات علی قدرته حیث لم یغلط فی امساک ما یمسک من الارواح و ارسال ما یرسل منها. و قال مقاتل: لعلامات، لِقَوْمٍ یَتَفَکَّرُونَ فی امر البعث، ای توفّی نفس النائم و ارسالها بعد التوفی دلیل علی البعث.

أми атхзўои ман дуни аллоҳи шФъоء «ам »ҳо ҳнои ҳаии алмъодлаҳи лҳмзаҳи алостФҳом , тақдира : аъбдўои алоўсони лонҳои хилқат алкоӣнотам лонҳои тдФъ алмкрўаҳам лонҳои тшФъи ?лаам . Ва қил : «ам » бмънии бал , яъне ани ҳؤлоءи алкФори лои иؤмнўни бмои ихбрҳм ба бали итхзўни ман дуни аллоҳи шуракои изъмўни анҳми шФъоؤҳми ъндаҳи қул أу луи конўо яъне қул ё Муҳамаду ани канти ?алааи лои имлкўни шиӣои ман алшФоъаҳу лои иъқлўни анкми тъбдўнҳм ,у ҷавоби ҳозои мҳзўФ , тақдира :у ани конўои бҳзаҳи алсФаҳи итхзўнҳм : қул ллаҳи алшФоъаҳи ҷмиъои лои ишФъи аҳади алои бознаҳу қавла « ҷмиъо » насби алии улҳол . ?лаи малики алсмоўоту алأрзи сами إлиаҳи трҷъўн яъне илайҳи мрҷъкми Фоҳзрўои схтаҳу атқўои уқоба .

أَمِ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ شُفَعاءَ «ام» ها هنا هی المعادلة لهمزة الاستفهام، تقدیره: اعبدوا الاوثان لانها خلقت الکائنات ام لانها تدفع المکروه ام لانها تشفع لهم. و قیل: «ام» بمعنی بل، یعنی انّ هؤلاء الکفّار لا یؤمنون بما یخبرهم به بل یتّخذون من دون اللَّه شرکاء یزعمون انهم شفعاؤهم عنده قُلْ أَ وَ لَوْ کانُوا یعنی قل یا محمد و ان کانت آلهة لا یَمْلِکُونَ شَیْئاً من الشفاعة وَ لا یَعْقِلُونَ انکم تعبدونهم، و جواب هذا محذوف، تقدیره: و ان کانوا بهذه الصّفة یتخذونهم: قُلْ لِلَّهِ الشَّفاعَةُ جَمِیعاً لا یشفع احد الا باذنه و قوله «جمیعا» نصب علی الحال. لَهُ مُلْکُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ ثُمَّ إِلَیْهِ تُرْجَعُونَ یعنی الیه مرجعکم فاحذروا سخطه و اتّقوا عقابه.

Ва إзои зикри аллоҳи вҳдаҳи ашмأзти нафрат . Қоли ибни аббос : « ашмأзт » эй анқбзти ани алтўҳид . Ва қоли қтодаҳ : асткбрт ,у асли алошмӣзози алнФўру алосткбор .

وَ إِذا ذُکِرَ اللَّهُ وَحْدَهُ اشْمَأَزَّتْ نفرت. قال ابن عباس: «اشمأزّت» ای انقبضت عن التوحید. و قال قتادة: استکبرت، و اصل الاشمئزاز النفور و الاستکبار.

Ва إзои зикри аллазӣнаи ман дуна яъне алосноми إзои ҳам истбшрўни иФрҳўни қоли муҷоҳиду мақотил :у злки ҳайни қрأ алнабӣ ( с ) сӯраи алнҷми Фолқии алшитони фии амниятаи тлки алғрониқи алълии ФФрҳ ба алкФор .

وَ إِذا ذُکِرَ الَّذِینَ مِنْ دُونِهِ یعنی الاصنام إِذا هُمْ یَسْتَبْشِرُونَ یفرحون قال مجاهد و مقاتل: و ذلک حین قرأ النبی (ص) سورة النجم فالقی الشیطان فی امنیّته تلک الغرانیق العلی ففرح به الکفّار.

Қул аллоҳами фотири алсмоўоту алأрзи олами алғибу алшҳодаҳи أнти таҳаккуми байни ъбодки фии мо конўои фӣаи ихтлФўн

قُلِ اللَّهُمَّ فاطِرَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ عالِمَ الْغَیْبِ وَ الشَّهادَةِ أَنْتَ تَحْکُمُ بَیْنَ عِبادِکَ فِی ما کانُوا فِیهِ یَخْتَلِفُونَ

Рӯй ани абии слмаҳи қол : сأлти ъоӣшаҳи бмои кони расӯли аллоҳ ( с ) иФттҳи алслоаҳи ман аллили қолати кони иқўл : аллоҳами раби Ҷабраилу Микоилу исрофили фотири алсмоўоту аларзи олами алғибу алшҳодаҳи анати таҳаккуми байни ъбодки Фимои конўои фӣаи ихтлФўни аҳднии лмои ахтлФи фӣаи ман алҳақ бознки анки тҳдии ман тшоءи илои сироти мустақӣм .

روی عن ابی سلمة قال: سألت عائشه بما کان رسول اللَّه (ص) یفتتح الصلاة من اللیل قالت کان یقول: اللهم رب جبرئیل و میکائیل و اسرافیل فاطر السماوات و الارض عالم الغیب و الشهادة انت تحکم بین عبادک فیما کانوا فیه یختلفون اهدنی لما اختلف فیه من الحق باذنک انک تهدی من تشاء الی صراط مستقیم.

Ва луи أни ллзини злмўои мо фии алأрзи ҷмиъо ва мислаи маъааи лоФтдўо ба ман сӯъи алъзоб эй ман шудаи алъзоб « явми алқимаҳ » луи кони ихлсҳми злк . Ва қил : ло иқбл манеҳам злк ,у бдои ?лаами зуҳри ?лаами ман аллоҳи мо лами икўнўои иҳтсбўни фии алднёи анаи нозили баҳами фии алохраҳ эй знўои ани ?лаами сўобои алии ҳснотҳми Флми тнФъҳми ҳснотҳми маъаи алшрки биллоҳу қил : лонаами конўои инкрўни албъс ,у алоҳтсоби алоътдоди болшии ءи ман ҷҳаҳи духулаи Фимои иҳсбаҳ . Ва қил : анҳми конўои итқрбўни илои аллоҳи бъбодаҳи алосноми Флмои ъўқбўои алайҳои бдои ?лаами ман аллоҳи мо лами иҳтсбўо .

وَ لَوْ أَنَّ لِلَّذِینَ ظَلَمُوا ما فِی الْأَرْضِ جَمِیعاً وَ مِثْلَهُ مَعَهُ لَافْتَدَوْا بِهِ مِنْ سُوءِ الْعَذابِ ای من شدّة العذاب «یوم القیمة» لو کان یخلصهم ذلک. و قیل: لا یقبل منهم ذلک، وَ بَدا لَهُمْ ظهر لهم مِنَ اللَّهِ ما لَمْ یَکُونُوا یَحْتَسِبُونَ فی الدّنیا انه نازل بهم فی الآخرة ای ظنّوا ان لهم ثوابا علی حسناتهم فلم تنفعهم حسناتهم مع الشرک باللّه و قیل: لانّهم کانوا ینکرون البعث، و الاحتساب الاعتداد بالشی‌ء من جهة دخوله فیما یحسبه. و قیل: انّهم کانوا یتقرّبون الی اللَّه بعبادة الاصنام فلمّا عوقبوا علیها بدا لهم من اللَّه ما لم یحتسبوا.

Рӯй ани Муҳамади бен алмнкдр ҷазаъ ъанд аламути Фқили ?лаи фии злки Фқол : ахшии ани ибдўи лии мо лами аҳтсбу бдои ?лаами сиӣоти мо ксбўо эй мусовии аъмолҳми ман алшрку зулми авлиёъи аллоҳ ,у ҳоқи баҳами мо конўо ба истҳзؤни аҳоти баҳами ҷзоءи астҳзоӣҳм .

روی انّ محمد بن المنکدر جزع عند الموت فقیل له فی ذلک فقال: اخشی ان یبدو لی ما لم احتسب وَ بَدا لَهُمْ سَیِّئاتُ ما کَسَبُوا ای مساوی اعمالهم من الشرک و ظلم اولیاء اللَّه، وَ حاقَ بِهِمْ ما کانُوا بِهِ یَسْتَهْزِؤُنَ احاط بهم جزاء استهزائهم.

Фإзои миси алإнсони зри дъонои қил : ҳзаҳи алоиаҳи нзлти фии абии ҷаҳл . Ва қил : фии абии ҳзиФаҳи бен алмғираҳу қили оми фии ҷамеъи алкФор ,у алмънии ман одаи ҳؤлоءи алкФори анаи азои мсҳми зри бؤс ва шудау марази ахлсўои алдъоءи лои ирўни лкшФаҳи ғайрино .

فَإِذا مَسَّ الْإِنْسانَ ضُرٌّ دَعانا قیل: هذه الآیة نزلت فی ابی جهل. و قیل: فی ابی حذیفة بن المغیرة و قیل عامّ فی جمیع الکفّار، و المعنی من عادة هؤلاء الکفّار انه اذا مسّهم ضرّ بؤس و شدّة و مرض اخلصوا الدعاء لا یرون لکشفه غیرنا.

Рӯй ан алнабӣ ( с ) қоли ллҳсини алхзоъӣ қабл ани аслм : кам тааббуди алиўми ?илҳо ? қоли сабъаи воҳидаи фии алсмоءу сетаи фии аларз , Фқол : анҳми тъдаҳи лиўми рғбтку рҳбтк , Фқол : алзии фии алсмоءи сами إзои хўлноаҳ эй аътиноаҳ наамма мно эй саҳау рхоءи фии алъиш , қоли إнмои أўтитаҳи алии илм эй алии илми ман аллоҳи бонии ?лаи аҳл . Қоли мақотил : эй алии хайри илмаи аллоҳи ъндӣу зикри алкноиаҳи лони алмроди болнъмаҳи алонъом , бали ҳаии фитна яъне тлки алнъмаҳи фитнаи астдроҷи ман аллоҳи таъолӣу имтиҳону балӣа . Ва қил : бали клмтаҳи алтии қолҳо фитна ,у локини أксрҳми лои иълмўни анаи астдроҷу имтиҳон .

روی انّ النبی (ص) قال للحصین الخزاعیّ قبل ان اسلم: کم تعبد الیوم الها؟ قال سبعة واحدة فی السّماء و ستّة فی الارض، فقال: انهم تعدّه لیوم رغبتک و رهبتک، فقال: الذی فی السّماء ثُمَّ إِذا خَوَّلْناهُ ای اعطیناه نِعْمَةً مِنَّا ای صحّة و رخاء فی العیش، قالَ إِنَّما أُوتِیتُهُ عَلی‌ عِلْمٍ‌ ای علی علم من اللَّه بانی له اهل. قال مقاتل: ای علی خیر علمه اللَّه عندی و ذکر الکنایة لانّ المراد بالنعمة الانعام، بَلْ هِیَ فِتْنَةٌ یعنی تلک النعمة فتنة استدراج من اللَّه تعالی و امتحان و بلیّة. و قیل: بل کلمته الّتی قالها فتنة، وَ لکِنَّ أَکْثَرَهُمْ لا یَعْلَمُونَ انه استدراج و امتحان.

Қади қолҳо аллазӣнаи ман қиблаами қоли мақотил : яъне қоруни ?фонаи қоли анмои أўтитаҳи алии илми ъндӣ , Фмои أғнии анҳуам мо конўои иксбўн яъне Флми инФъҳми мо конўои иксбўни ман алкФри ҳайни атиҳми алъзоб .

قَدْ قالَهَا الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ قال مقاتل: یعنی قارون فانه قال انّما أوتیته علی علم عندی، فَما أَغْنی‌ عَنْهُمْ ما کانُوا یَکْسِبُونَ یعنی فلم ینفعهم ما کانوا یکسبون من الکفر حین اتیهم العذاب.

Фأсобҳми сиӣоти мо ксбўо эй ҷзоؤҳо яъне алъзоб , сами аўъди куффори Маккаи Фқол :у аллазӣнаи злмўои ман ҳؤлоءи сисибҳми сиӣоти мо ксбўо ва мо ҳам бмъҷзин эй бФоӣтини лони мрҷъҳми илои аллоҳи ъзу ҷл .

فَأَصابَهُمْ سَیِّئاتُ ما کَسَبُوا ای جزاؤها یعنی العذاب، ثمّ اوعد کفّار مکة فقال: وَ الَّذِینَ ظَلَمُوا مِنْ هؤُلاءِ سَیُصِیبُهُمْ سَیِّئاتُ ما کَسَبُوا وَ ما هُمْ بِمُعْجِزِینَ ای بفائتین لانّ مرجعهم الی اللَّه عز و جل.

أу лами иълмўои أни аллоҳи ибсти алрзқи ҳозои ҷавоби лқўли ман қол : إнмои أўтитаҳи алии илм эй лӣси комаи изнаҳи أу лами иълмўои анаи лӣси аҳади иқдри алии басти алрзқу тқтираҳи алои аллоҳи иўсъи алрзқи лмни ишоءу иқдр эй иқтри алии ишоء , إни фии злки лоёти лқўми иؤмнўн эй фии зиқи ҳоли аллбибу саъаи ҳоли алأблаҳи далели алии алрзоқ ,у тақдираи ирди бҳзаҳи алоиаҳи алии ман ирии алғноءи ман алкису алФқри ман алъҷз , қоли алшоър :

أَ وَ لَمْ یَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ یَبْسُطُ الرِّزْقَ هذا جواب لقول من قال: إِنَّما أُوتِیتُهُ عَلی‌ عِلْمٍ ای لیس کما یظنّه أ و لم یعلموا انه لیس احد یقدر علی بسط الرّزق و تقتیره الا اللَّه یوسع الرزق لِمَنْ یَشاءُ وَ یَقْدِرُ ای یقترّ علی یشاء، إِنَّ فِی ذلِکَ لَآیاتٍ لِقَوْمٍ یُؤْمِنُونَ ای فی ضیق حال اللبیب و سعة حال الأبله دلیل علی الرزاق، و تقدیره یردّ بهذه الایة علی من یری الغناء من الکیس و الفقر من العجز، قال الشاعر: