Қавла :у алзии ҷоءи болсдқу сидқ ба . . . Бдонкаҳи маънии сидқ ростӣасту ростӣ дар чаҳор чизаст дар қавл ва дар въд ва дар азм ва дар амал , ростӣ дар қавл онаст ки ҳақи ҷл ҷалола гуфт Мустафоро салавоту саломаи алайҳ :у алзии ҷоءи болсдқ . Ростӣ дар въд онаст ки Исмоили пайғомбарро гуфт алайҳи ассалом : إнаҳи кони содиқи алўъд . Ростӣ дар азм онаст ки асҳоби расӯлро гуфт : риҷоли сдқўои мо ъоҳдўои аллоҳи алайҳ . Ростӣ дар амал онаст ки муъминонро гуфт : أўлӣки аллазӣнаи сдқўо . Касе ки ин хислатҳо ҷумла дар вай муҷтамаъ шавад ӯро садиқ гӯйанд , иброҳӣми халили салавоти аллоҳу саломаи алайҳи барин мақом буд ки раби алъзаҳ дар ҳақ вай фармуд : إнаҳи кон сдиқо набиё Мустафо ( с )ро пурседанд ки камол дайн чист ? гуфт : гуфтори баҳақу кирдори бсдқ . Периро гуфтанд : сидқ чист ? гуфт : ончӣ гӯйӣ кунӣу ончии намоеи дорӣу онҷо ки овоз диҳӣ бошӣ . Сидқ дар қавл онаст ки банда чун бо ҳақ дар муноҷот шавад сидқ аз худ талаб кунад , чун гуяд : ваҷҳати ваҷҳеи ллзии Фитри алсмоўот ва алأрз мегуяд : рӯй оварадам дар худованди осмону замин , агар дарин ҳол рӯй вай бо дунё буд пас дурӯғ буд . Чун гуяд : إёк наабд ман бандаи туами турои пурситам ва он гуҳ дар банди дунё ва дар банди шаҳват буд дурӯғ гуфта бошад , зеро ки мард банда онаст ки дар банд онаст , азинҷо гуфт Мустафои алайҳи алслоаҳу ассалом : « тъси абди алдрҳми тъси абди алдинор »

قوله: وَ الَّذِی جاءَ بِالصِّدْقِ وَ صَدَّقَ بِهِ... بدانکه معنی صدق راستی است و راستی در چهار چیز است در قول و در وعد و در عزم و در عمل، راستی در قول آنست که حق جل جلاله گفت مصطفی را صلوات و سلامه علیه: وَ الَّذِی جاءَ بِالصِّدْقِ. راستی در وعد آنست که اسماعیل پیغامبر را گفت علیه السّلام: إِنَّهُ کانَ صادِقَ الْوَعْدِ. راستی در عزم آنست که اصحاب رسول را گفت: رِجالٌ صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللَّهَ عَلَیْهِ. راستی در عمل آنست که مؤمنان را گفت: أُولئِکَ الَّذِینَ صَدَقُوا. کسی که این خصلتها جمله در وی مجتمع شود او را صدیق گویند، ابراهیم خلیل صلوات اللَّه و سلامه علیه برین مقام بود که رب العزة در حق وی فرمود: إِنَّهُ کانَ صِدِّیقاً نَبِیًّا مصطفی (ص) را پرسیدند که کمال دین چیست؟ گفت: گفتار بحق و کردار بصدق. پیری را گفتند: صدق چیست؟ گفت: آنچه گویی کنی و آنچه نمایی داری و آنجا که آواز دهی باشی. صدق در قول آنست که بنده چون با حق در مناجات شود صدق از خود طلب کند، چون گوید: وَجَّهْتُ وَجْهِیَ لِلَّذِی فَطَرَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ میگوید: روی آوردم در خداوند آسمان و زمین، اگر درین حال روی وی با دنیا بود پس دروغ بود. چون گوید: إِیَّاکَ نَعْبُدُ من بنده توام ترا پرستم و آن گه در بند دنیا و در بند شهوت بود دروغ گفته باشد، زیرا که مرد بنده آنست که در بند آنست، ازینجا گفت مصطفی علیه الصلاة و السلام: «تعس عبد الدرهم تعس عبد الدینار»

ӯро бандаи зар ва сим хонд чун дар банди зару сим буд . Банда бояд ки аз дунёу шаҳавот озод шавад ва аз хештан низ озод шавад то бандагии ҳақи мрўро дуруст гардад .

او را بنده زر و سیم خواند چون در بند زر و سیم بود. بنده باید که از دنیا و شهوات آزاد شود و از خویشتن نیز آزاد شود تا بندگی حق مرورا درست گردد.

Бӯи язид бастомӣ гуфт : аўқФнӣ алҳақ субҳонаи байни идиаҳи алифи мавқифи фии кули мавқифи арзи алии алммлкаҳ , Фқлт : лои аридҳо , Фқоли лии фии охири алмўқФ : ё бо язид мо таред ?

بو یزید بسطامی گفت: اوقفنی الحق سبحانه بین یدیه الف موقف فی کلّ موقف عرض علیّ المملکة، فقلت: لا اریدها، فقال لی فی آخر الموقف: یا با یزید ما ترید؟

Қиллат : аред ан ло аред , қоли анати абдӣ ҳқо гуфт дар олами ҳақоиқ аз рӯй илҳоми ҳақи ҷли ҷалолаи маро тараққӣ дод ва дар ҳазор мавқифи бдошт дар ҳар мавқифии мамлакати кунин бар ман арз дод , бтўФиқи илоҳии худро аз банди ҳама озод дидам , гуфтам азин захоиру дрри алғиб ки дар пеши мо рехтӣ ҳеҷ нахоҳам , он гуҳ дар охир мавқиф гуфт : пас чаҳ хоҳӣ ? гуфтам : он хоҳам ки нахоҳам ман ки бошам ки марои хост буд ман ки бошам ки марои ман буд , нафас бутасту дили ғӯли илми хасми ишорати ширки иборати иллати пас чаҳ монад якеу баси боқии ҳавас . Аммо сидқ дар вафоӣ азм онаст ки мард дар дайн бо салобат буд ва дар амр бо ғайрат ва дар вақт бо истиқомат , чунон ки саҳоба расӯл буданд ки бъзми хеш вафо карданд ва дар қаттоли душмани тани сиблату ҷон фидо карданд то раби алъзаҳи эшонро дар ани вафои азму таҳқиқи аҳди бстўд ки риҷоли сдқўои мо ъоҳдўои аллоҳи алайҳ , ва он марди мунофиқ ки бо худо аҳд кард ва дар дил азм дошт ки агар маро мол диҳад базл кунаму роҳи тақворо аз ани мураккаби созами пас азми хешро нақз карду бўФои аҳд боз наомад то раби алъзаҳ дар ҳақ вай мегуяд : ва манеҳам ман ъоҳди аллоҳи лӣни отонои ман фазлаи лнсдқну лнкўнни ман алсолҳин то онҷо ки гуфт : бмои أхлФўои аллоҳи мо въдўаҳу бмои конўои икзбўн ӯро дурӯғ зан гуфту козиб ном кард бони халафи въду нақзи аҳд ки аз вай бирафт . Аммо сидқи содиқон дар сулӯки роҳи дайну аъмол эшон онаст ки дар ҳар мақомӣ аз мақомоти роҳи дайн чун тавбау сабру зуҳду хавфу раҷоу ғайри он , ҳақиқати он аз хештан талаб кунанду бзўоҳру авоили он қаноат накунанд , на бинӣ ки раби алъзаҳ дар сифат муъминон фармуд : إнмои алмؤмнўни аллазӣнаи омнўои биллоҳу расӯлаи сами лами иртобўоу ҷоҳдўои бأмўолҳму أнФсҳми фии сиблати аллоҳи أўлӣки ҳам алсодқўн . Ҷой дигар фармуд : лӣси албри أни тўлўои вҷўҳкму бохр оят гуфт : أўлӣки аллазӣнаи сдқўо , то шароити ҳақоиқи имон дар эшон муҷтамаъ нашуд эшонро содиқ нахонд , ва агар мисолии хоҳӣ касе , ки аз чизеи тарсади нишони сидқи ваии он буд ки бетон меларзад ва бар ваии зард буд ва аз таому шароби бозмонд чунонк Довӯди пайғомбари салавоти аллоҳу саломаи алайҳи бони зулати сағира ки вайро афтод чиҳил рӯзи басони соҷдони сар бар замини ниҳод ва мегирист то он гуҳ ки аз ашки чашми ваии гиёҳ аз замини баромад Нидо омад ки эй Довӯд чаро мигриӣ , агар гурусна ӣӣ то турои таоми даҳуми вари ташнае то оби даҳуми вари бараҳнае то бапушам , Довӯд аз сари сӯхтагии бнъти зории нола Эй кард ки аз ани нафаси вай чӯб бсухт , он гуҳ гуфт : бори худоё бар гиристан ман раҳмат куну гуноҳи ман бар кафи дасти ман нақш кун то ҳаргиз фаромӯш накунам раби Алъоламин сидқи вай дар мъомлт вай бишнохт тавбаи ваии бпзирФту дуои вай иҷобат кард . Ва ҳам дар ахбор Довӯдаст ки чун бар гуноҳи худ хост ки навҳа кунад нахусти ҳафт рӯз ҳичиз нахурду гирд занон нагашт пас рӯй бсҳрои ниҳоду сулаймонро гуфт то Нидо кунад дар анҷуман банӣ Исроил ки ҳар ки мехоҳад ки навҳа Довӯд башнавад то ҳозир ояд , халқ бисёр ҷамъ шуданду мурғони ҳавоу вуҳуши саҳро ҳамчунину Довӯди ибтидои бтсбиҳу саноӣ аллоҳ кард ва он гуҳи сифати биҳишту дӯзах дар он пайвасту бохр навҳа кард бар гуноҳи хешу сухан дар хавф гуфт то халқ бисёр дар самоъи он биҷони гаштанд то он ҳад ки сулаймон бар сари ваии истода буд , гуфт : эй падар бас кун ки ҷамъ бисёр ҳалок шуданд . Овардаанд ки рӯзии чиҳил ҳазор ҳозир буданд ва аз эшон сӣ ҳазор ҳалок шуданд , инаст нишони сидқ дар абвоби мъомлт ва дар хабараст аз Мустафои алайҳи алслоаҳу ассалом ки ҳаргизи Ҷабраил аз осмон фурӯ наомад бар ман ки на ман ӯро тарсон ва ларзон дидам аз бими ҳақи ҷли ҷалола ,у алии бен алҳусайнро ризвони аллоҳи ъалиҳумо диданд ки таҳорат кард ва бар дар масҷиди бистод рӯй зард гаштау ларза бар андоми ваии афтода , ӯро гуфтанд : ин чаҳ ҳоласт ? гуфт : нмидонид ки пеш ки хоҳам рафту бҳзрт ки хоҳам истод ? ! Довӯди тоӣии олами вақт буд ва дар фиқҳи Фариди аср буд ва дар мақоми сидқи чунон буд ки он шаб ки аз дунё берун шуд аз батнони осмон Нидо омад ки : ё аҳли аларзи ани Довӯди алтоӣии қадами алии рабау ҳўи анҳу роз бо ин манзалату манқибат дар сидқи амали чунон буд ки бӯи бикри айёш ҳикоят кунад ки дар ҳуҷра вай шудам ӯро дидам нишаста , порае нони хушк дар даст дошт ва мегирист , гуфтам : молик ё Довӯд ? Фқол : ҳзаҳи алксраҳи ани оклҳоу лои адрии أи ман ҳалол ҳайам ҳароми ҳқо ки ҳар ки иззат дайн бишнохт ҳаргизи ҳавои башарияти азу бар нахурд , агар як нафас аз сидқи садиқони сар аз қуббаи сифоти худ берун кунаду бмо фурӯ нигарад ҷуз бе қадре наъти мо ҳеҷ чиз набинад .

قلت: ارید ان لا ارید، قال انت عبدی حقّا گفت در عالم حقایق از روی الهام حق جل جلاله مرا ترقی داد و در هزار موقف بداشت در هر موقفی مملکت کونین بر من عرض داد، بتوفیق الهی خود را از بند همه آزاد دیدم، گفتم ازین ذخایر و درر الغیب که در پیش ما ریختی هیچ نخواهم، آن گه در آخر موقف گفت: پس چه خواهی؟ گفتم: آن خواهم که نخواهم من که باشم که مرا خواست بود من که باشم که مرا من بود، نفس بت است و دل غول علم خصم اشارت شرک عبارت علّت پس چه ماند یکی و بس باقی هوس. امّا صدق در وفای عزم آنست که مرد در دین با صلابت بود و در امر با غیرت و در وقت با استقامت، چنان که صحابه رسول بودند که بعزم خویش وفا کردند و در قتال دشمن تن سبیل و جان فدا کردند تا رب العزة ایشان را در ان وفای عزم و تحقیق عهد بستود که رِجالٌ صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللَّهَ عَلَیْهِ، و آن مرد منافق که با خدا عهد کرد و در دل عزم داشت که اگر مرا مال دهد بذل کنم و راه تقوی را از ان مرکب سازم پس عزم خویش را نقض کرد و بوفای عهد باز نیامد تا رب العزة در حق وی میگوید: وَ مِنْهُمْ مَنْ عاهَدَ اللَّهَ لَئِنْ آتانا مِنْ فَضْلِهِ لَنَصَّدَّقَنَّ وَ لَنَکُونَنَّ مِنَ الصَّالِحِینَ تا آنجا که گفت: بِما أَخْلَفُوا اللَّهَ ما وَعَدُوهُ وَ بِما کانُوا یَکْذِبُونَ او را دروغ زن گفت و کاذب نام کرد بآن خلف وعد و نقض عهد که از وی برفت. امّا صدق صادقان در سلوک راه دین و اعمال ایشان آنست که در هر مقامی از مقامات راه دین چون توبه و صبر و زهد و خوف و رجا و غیر آن، حقیقت آن از خویشتن طلب کنند و بظواهر و اوائل آن قناعت نکنند، نه بینی که رب العزة در صفت مؤمنان فرمود: إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِینَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ ثُمَّ لَمْ یَرْتابُوا وَ جاهَدُوا بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ أُولئِکَ هُمُ الصَّادِقُونَ. جای دیگر فرمود: لَیْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَکُمْ و بآخر آیت گفت: أُولئِکَ الَّذِینَ صَدَقُوا، تا شرایط حقایق ایمان در ایشان مجتمع نشد ایشان را صادق نخواند، و اگر مثالی خواهی کسی، که از چیزی ترسد نشان صدق وی آن بود که بتن میلرزد و بر وی زرد بود و از طعام و شراب بازماند چنانک داود پیغامبر صلوات اللَّه و سلامه علیه بآن زلّت صغیره که وی را افتاد چهل روز بسان ساجدان سر بر زمین نهاد و میگریست تا آن گه که از اشک چشم وی گیاه از زمین برآمد ندا آمد که ای داود چرا میگریی، اگر گرسنه‌یی تا ترا طعام دهم ور تشنه‌ای تا آب دهم ور برهنه‌ای تا بپوشم، داود از سر سوختگی بنعت زاری ناله‌ای کرد که از ان نفس وی چوب بسوخت، آن گه گفت: بار خدایا بر گریستن من رحمت کن و گناه من بر کف دست من نقش کن تا هرگز فراموش نکنم رب العالمین صدق وی در معاملت وی بشناخت توبه وی بپذیرفت و دعای وی اجابت کرد. و هم در اخبار داود است که چون بر گناه خود خواست که نوحه کند نخست هفت روز هیچیز نخورد و گرد زنان نگشت پس روی بصحرا نهاد و سلیمان را گفت تا ندا کند در انجمن بنی اسرائیل که هر که میخواهد که نوحه داود بشنود تا حاضر آید، خلق بسیار جمع شدند و مرغان هوا و وحوش صحرا همچنین و داود ابتدا بتسبیح و ثنای اللَّه کرد و آن گه صفت بهشت و دوزخ در آن پیوست و بآخر نوحه کرد بر گناه خویش و سخن در خوف گفت تا خلق بسیار در سماع آن بیجان گشتند تا آن حد که سلیمان بر سر وی ایستاده بود، گفت: ای پدر بس کن که جمع بسیار هلاک شدند. آورده‌اند که روزی چهل هزار حاضر بودند و از ایشان سی هزار هلاک شدند، اینست نشان صدق در ابواب معاملت و در خبر است از مصطفی علیه الصلاة و السلام که هرگز جبرئیل از آسمان فرو نیامد بر من که نه من او را ترسان و لرزان دیدم از بیم حق جل جلاله، و علی بن الحسین را رضوان اللَّه علیهما دیدند که طهارت کرد و بر در مسجد بیستاد روی زرد گشته و لرزه بر اندام وی افتاده، او را گفتند: این چه حال است؟ گفت: نمیدانید که پیش که خواهم رفت و بحضرت که خواهم ایستاد؟! داود طائی عالم وقت بود و در فقه فرید عصر بود و در مقام صدق چنان بود که آن شب که از دنیا بیرون شد از بطنان آسمان ندا آمد که: یا اهل الارض ان داود الطائی قدم علی ربه و هو عنه راض با این منزلت و منقبت در صدق عمل چنان بود که بو بکر عیاش حکایت کند که در حجره وی شدم او را دیدم نشسته، پاره‌ای نان خشک در دست داشت و میگریست، گفتم: مالک یا داود؟ فقال: هذه الکسرة ان آکلها و لا ادری أ من حلال هی ام حرام حقّا که هر که عزّت دین بشناخت هرگز هوای بشریّت ازو بر نخورد، اگر یک نفس از صدق صدیقان سر از قبه صفات خود بیرون کند و بما فرو نگرد جز بی قدری نعت ما هیچ چیز نبیند.

Қавла : أи лӣси аллоҳи бкоФи абдаи ҳдоаҳ ҳатто арафаи вифқа ҳатто абдаи лқнаҳ ҳатто сأлаҳи нури қалба ҳатто аҳбаҳ . Бнўохт то бишнохт , тавфиқ дод то ибодат кард , талқин кард то бхўост , дилро маъдан нур кард то дӯст дошт , ҳар ки кори худ бакуляти баҳақи ҷли ҷалола боз гузошт ваии самара аз ҳаёаи тайибаи бардошту ҳақро вакилу корсоз худ ёфт . Ман тброи ман ихтиёрау аҳтёлаҳу сидқи руҷӯъаи илои аллоҳи фии аҳволау лои истъини бғири аллоҳи ман ашколау амсолаи овоаи илои кнФи иқболау кФоаҳи ҷамеъи ишғолау ҳёлаҳи мҳлои фии зилоли аФзолаҳи бкмоли ҷамола .

قوله: أَ لَیْسَ اللَّهُ بِکافٍ عَبْدَهُ هداه حتّی عرفه وفقه حتّی عبده لقّنه حتّی سأله نوّر قلبه حتّی احبّه. بنواخت تا بشناخت، توفیق داد تا عبادت کرد، تلقین کرد تا بخواست، دل را معدن نور کرد تا دوست داشت، هر که کار خود بکلیّت بحق جل جلاله باز گذاشت وی ثمره از حیاة طیّبه برداشت و حق را وکیل و کارساز خود یافت. من تبرّا من اختیاره و احتیاله و صدق رجوعه الی اللَّه فی احواله و لا یستعین بغیر اللَّه من اشکاله و امثاله آواه الی کنف اقباله و کفاه جمیع اشغاله و هیّاله محلا فی ظلال افضاله بکمال جماله.

Ҳар ки аз ҳавлу қувваи худ безори гашт ва дар аҳтёлу ихтиёр бар худ бибасту бсдқи аФтқори худро бар даргоҳ қудрат бияфканад аз алойиқи бурӣдау даст аз хилоиқи шаста , ҷалоли аҳадяти бнъти рأФту раҳмат ӯро дар пардаи анояту кнФи ҳимоят худ бидораду муҳимоти вай кифоят кунад .

هر که از حول و قوه خود بیزار گشت و در احتیال و اختیار بر خود ببست و بصدق افتقار خود را بر درگاه قدرت بیفکند از علایق بریده و دست از خلایق شسته، جلال احدیّت بنعت رأفت و رحمت او را در پرده عنایت و کنف حمایت خود بدارد و مهمّات وی کفایت کند.

« ман асбҳу ҳмўмаҳи ҳам воҳиди кФоаҳи аллоҳи ҳамӯами алднёу алохраҳ » .

«من اصبح و همومه همّ واحد کفاه اللَّه هموم الدنیا و الآخرة».

Абди алвоҳади зайдро гуфтанд : ҳеҷ кас дар доне ки дар муроқибати холиқи чунон мустағриқ буд ки ӯро пурвой халқ набошад ? гуфт : якеро донам ки ҳамин соъат дар ояд , Утбаи алғлом дар омад , абд алвоҳад гуфт : эй Утба дар роҳ кро дидӣ ? гуфт ҳеҷ касроу роҳи ваии бозор буд анҷумани халқ .

عبد الواحد زید را گفتند: هیچ کس در دانی که در مراقبت خالق چنان مستغرق بود که او را پروای خلق نباشد؟ گفت: یکی را دانم که همین ساعت در آید، عتبة الغلام در آمد، عبد الواحد گفت: ای عتبه در راه کرا دیدی؟ گفت هیچ کس را و راه وی بازار بود انجمن خلق.