Қавла : أмни ҳўи қонти оноءи аллили соҷдоу қоӣмо . . . Алқнўти алқёми бодоби алхдмаҳ зоҳирану ботнои ман ғайри Фтўру лои тақсири иҳзри алъзоби алмўъўди фии алохраҳу ирҷўои алсўоби алмўъўд .

قوله: أَمَّنْ هُوَ قانِتٌ آناءَ اللَّیْلِ ساجِداً وَ قائِماً... القنوت القیام بآداب الخدمة ظاهرا و باطنا من غیر فتور و لا تقصیر یحذر العذاب الموعود فی الآخرة و یرجوا الثواب الموعود.

Сифат қавмӣаст ки пайваста бар даргоҳи аллоҳ дар мақом хизмат бошанд , буқати намози ниҳоди эшон бакуляти айн таъзим гардад ва аз хаҷали гуноҳ ҳамвора бо сӯз ва ҳасрат бошанд . Яке аз бузургон дайн гуфта : фармонҳои аллоҳи бузург бояд дошт , на пайдо ки қурби аллоҳ дар кадом фармонаст ва аз мнҳёти ҷумлаи парҳез бояд кард , на пайдо ки баъди аллоҳ дар кадом наҳйаст . Ва гуфтаанд : фармони аллоҳи бакори доштан аз ду ваҷҳаст : яке бҳкми убудийят , яке бҳкми муҳаббат ,у ҳукми муҳаббат бартараст аз ҳукми убудийят , зеро ки муҳиби пайваста дар орзӯӣ он бошад ки дӯст ӯро хидматӣ фармоед , пас хизмати ваии ҳамаи ихтиёрӣ буд , ҳеҷ икроҳӣ дар ан на , миннати пазирад ва ҳеҷ миннат бар ниҳодану гӯши бмкоФоти доштан на . Бози хидматӣ ки аз рӯй убудийят равад дар ани ҳам ихтиёр буд ҳам икроҳи ҳам савоб ҷӯяд ҳам мукофоти талабад , ин мақом обидонасту оммаи муъминон ва он сифат орифонасту манзалати садиқон , ҳаргиз кӣ баробар бошад ин бнъмти қонеъ шуда ва аз роз вале неъмати бози монда ва он бҳзрти расида ва дар мушоҳида дӯст биёсуда ?

صفت قومی است که پیوسته بر درگاه اللَّه در مقام خدمت باشند، بوقت نماز نهاد ایشان بکلّیت عین تعظیم گردد و از خجل گناه همواره با سوز و حسرت باشند. یکی از بزرگان دین گفته: فرمانهای اللَّه بزرگ باید داشت، نه پیدا که قرب اللَّه در کدام فرمانست و از منهیّات جمله پرهیز باید کرد، نه پیدا که بعد اللَّه در کدام نهی است. و گفته‌اند: فرمان اللَّه بکار داشتن از دو وجه است: یکی بحکم عبودیّت، یکی بحکم محبّت، و حکم محبّت برتر است از حکم عبودیّت، زیرا که محبّ پیوسته در آرزوی آن باشد که دوست او را خدمتی فرماید، پس خدمت وی همه اختیاری بود، هیچ اکراهی در ان نه، منّت پذیرد و هیچ منّت بر نهادن و گوش بمکافات داشتن نه. باز خدمتی که از روی عبودیّت رود در ان هم اختیار بود هم اکراه هم ثواب جوید هم مکافات طلبد، این مقام عابدان است و عامّه مؤمنان و آن صفت عارفان است و منزلت صدّیقان، هرگز کی برابر باشد این بنعمت قانع شده و از راز ولی نعمت باز مانده و آن بحضرت رسیده و در مشاهده دوست بیاسوده؟

Пер тариқат гуфт : ман чаҳ донистам ки подош бар рӯй дӯстӣ тоашаст , ман ҳамеи пиндоштам ки мҳинаҳи халъат подошаст , кунун дарёфтам ки ҳама ёфтҳо дарёфт дӯстӣ лоашаст .

پیر طریقت گفت: من چه دانستم که پاداش بر روی دوستی تاش است، من همی پنداشتم که مهینه خلعت پاداش است، کنون دریافتم که همه یافتها دریافت دوستی لاش است.

« қул ҳилли истўии аллазӣнаи иълмўну аллазӣнаи лои иълмўн » илм сеаст : илми хабарӣу илми илҳомӣу илми ғайбӣ , илми хабарии гӯшҳо шунӯд , илми илҳомии дилҳо шунӯд , илми ғайбии ҷонҳо шунӯд . Илми хабарӣ бзоҳр ояд то забон гуяд , илми илҳомӣ бадал ояд то баён гуяд илми ғайбӣ бҷон ояд то вақт гуяд . Илми хабарӣ брўоитаст , илми илҳомӣ бҳдоитаст , илми ғайбӣ бъноитаст . Илми хабариро гуфт : « фоилами أнаҳи лои إлаҳи إлои аллоҳ » , илми илҳомиро гуфт : « إни аллазӣнаи أўтўои алълми ман қибла » , илми ғайбиро гуфт : «у ълмноаҳи ман лднои уламо » . Ва варои ин ҳама илмӣаст ки ва ҳам одамӣ бидон нарасаду фаҳм аз ани дармонд ,у злки илми аллоҳи ъзу ҷли бнФсаҳи алии ҳақиқата , қоли аллоҳ : «у лои иҳитўн ба уламо » .

«قُلْ هَلْ یَسْتَوِی الَّذِینَ یَعْلَمُونَ وَ الَّذِینَ لا یَعْلَمُونَ» علم سه است: علم خبری و علم الهامی و علم غیبی، علم خبری گوشها شنود، علم الهامی دلها شنود، علم غیبی جانها شنود. علم خبری بظاهر آید تا زبان گوید، علم الهامی بدل آید تا بیان گوید علم غیبی بجان آید تا وقت گوید. علم خبری بروایت است، علم الهامی بهدایت است، علم غیبی بعنایت است. علم خبری را گفت: «فَاعْلَمْ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ»، علم الهامی را گفت: «إِنَّ الَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ مِنْ قَبْلِهِ»، علم غیبی را گفت: «وَ عَلَّمْناهُ مِنْ لَدُنَّا عِلْماً». و ورای این همه علمی است که وهم آدمی بدآن نرسد و فهم از آن درماند، و ذلک علم اللَّه عز و جلّ بنفسه علی حقیقته، قال اللَّه: «وَ لا یُحِیطُونَ بِهِ عِلْماً».

Ҷунайдро гуфтанд : ин илм аз куҷо май гӯйӣ ? гуфт : агар аз « куҷо » будӣ пурседӣ .

جنید را گفتند: این علم از کجا می‌گویی؟ گفت: اگر از «کجا» بودی پرسیدی.

« қул ё ибоди аллазӣнаи омнўои атқўои рбкм . . . » ин хитоб бо қавмӣаст ки муроди нафаси хеши бмўоФқт ҳақ бидоданду ризои аллоҳи бҳўоӣ нафас баргузеданд то сифати убудийяти эшонро дурусти гашт ,у раби Алъоламин рақами азоФт бар эшон кашид ки : « ё ибодӣ » Мустафои алайҳи алслоаҳ ва ассалом гуфт : « ман мқт нафса фии зоти аллоҳи оманаи аллоҳи ман азоби явми алқимаҳ » .

«قُلْ یا عِبادِ الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا رَبَّکُمْ...» این خطاب با قومی است که مراد نفس خویش بموافقت حقّ بدادند و رضای اللَّه بهوای نفس برگزیدند تا صفت عبودیّت ایشان را درست گشت، و ربّ العالمین رقم اضافت بر ایشان کشید که: «یا عبادی» مصطفی علیه الصّلاة و السلام گفت: «من مقت نفسه فی ذات اللَّه آمنه اللَّه من عذاب یوم القیمة».

Бӯи язид бастомӣ гуяд : агар фардои қиёмат маро гӯйанд ки орзӯе кун , гӯям : орзӯӣ ман онаст ки бдўзх андар оем ва ин нафасро бар оташ арз кунам ки дар дунёи азу бисёр бпичидму ранҷ вай кашидам . АлнФси мротиаҳи фии алаҳволи кулҳо мунофиқаи фии аксари аҳволҳо мушрикаи фии баъзи аҳволҳо . Хбоӣси нафас бисёрасту беҳудаҳои вай нҳмораст , бо дунё ором гирад , бҳроми шитобад . Аз маъсият наяндешад ва онро хирад дорад , бтоът коҳилӣ кунад , дар хизмати аҷаби ораду рёء халқ ҷӯяд , ин хислатҳо ҳама онаст ки бими заволи имон дар онаст .

بو یزید بسطامی گوید: اگر فردای قیامت مرا گویند که آرزویی کن، گویم: آرزوی من آنست که بدوزخ اندر آیم و این نفس را بر آتش عرض کنم که در دنیا ازو بسیار بپیچیدم و رنج وی کشیدم. النّفس مرآتیة فی الاحوال کلّها منافقة فی اکثر احوالها مشرکة فی بعض احوالها. خبائث نفس بسیار است و بیهوده‌های وی نهمار است، با دنیا آرام گیرد، بحرام شتابد. از معصیت نیندیشد و آن را خرد دارد، بطاعت کاهلی کند، در خدمت عجب آرد و ریاء خلق جوید، این خصلتها همه آنست که بیم زوال ایمان در آنست.

Бандаи он гуҳ дар сифати убудийят дуруст ояд ки дар хизмати худро муқассир бинад то аҷаб наёрад , дунё бичишам фано бинад то бо ваии нёромд , халқ бичишам оҷизӣ нигарад то аз риё омн гардад , нафасро душман гирад то бо вай мувофиқат накунад ,у хештанро бҳқиқт банда донад то пой аз банди бандагӣ берун наниҳад , чун ин сифот дар ваии мавҷӯди гашти самараи ваии он буд ки раб алъзаҳ гуфт : « ллзини أҳснўои фии ҳзаҳи алднёи ҳасана » дар дунё ӯро сиҳҳату офият буд санои некӯу зикри писандидаи нури дили афзӯдау симоӣ солеҳон ёфта , ва дар уқбои бойени давлату манзалати расида ки : « ?лаами ғрФи ман фавқҳо ғрФи мабнӣа » омнини ман ткдри алсФўаҳу алإхроҷи ман алҷнаҳ , қоли аллоҳи ъзу ҷл : ва ҳам фии алғрФоти омнўн . Муъмин аз хоки бархеста ва аз шумори пардохта ва аз дӯзахи руста ва дар биҳишт омн нишаста , аз азоби қатъияти руста ва бо висоли дӯсти оромидаҳ , ҳама роҳат бинад шиддат на , ҳама икром бинад иҳонат на , ҳама шодӣ бинад андӯҳ на , ҳама ъз бинад мазаллат на , ҳама ҷавонӣ бинад перӣ на , ҳама зиндагӣ бинад марг на , ҳама ризо бинад схт на , дидор бинад ҳиҷоб на . Мустафои алайҳи алслоаҳ ва ассалом гуфт : « ман идхли алҷнаҳи инъми лои ибўсу лои тблии сёбаҳу лои иФнии шабобаи инодии мнод : ани лаками ани тсҳўои Флои тсқмўо абадану ани лаками ани тҳиўои Флои тмўтўо абадану ани лаками ани тшбўои Флои тҳрмўо абадану ани лаками ани тнъмўои Флои тбؤсўо абадан » .

بنده آن گه در صفت عبودیّت درست آید که در خدمت خود را مقصّر بیند تا عجب نیارد، دنیا بچشم فنا بیند تا با وی نیارامد، خلق بچشم عاجزی نگرد تا از ریا آمن گردد، نفس را دشمن گیرد تا با وی موافقت نکند، و خویشتن را بحقیقت بنده داند تا پای از بند بندگی بیرون ننهد، چون این صفات در وی موجود گشت ثمره وی آن بود که ربّ العزّة گفت: «لِلَّذِینَ أَحْسَنُوا فِی هذِهِ الدُّنْیا حَسَنَةٌ» در دنیا او را صحّت و عافیت بود ثنای نیکو و ذکر پسندیده نور دل افزوده و سیمای صالحان یافته، و در عقبی باین دولت و منزلت رسیده که: «لَهُمْ غُرَفٌ مِنْ فَوْقِها غُرَفٌ مَبْنِیَّةٌ» آمنین من تکدّر الصّفوة و الإخراج من الجنّة، قال اللَّه عزّ و جلّ: وَ هُمْ فِی الْغُرُفاتِ آمِنُونَ. مؤمن از خاک برخاسته و از شمار پرداخته و از دوزخ رسته و در بهشت آمن نشسته، از عذاب قطعیت رسته و با وصال دوست آرامیده، همه راحت بیند شدّت نه، همه اکرام بیند اهانت نه، همه شادی بیند اندوه نه، همه عزّ بیند مذلّت نه، همه جوانی بیند پیری نه، همه زندگی بیند مرگ نه، همه رضا بیند سخط نه، دیدار بیند حجاب نه. مصطفی علیه الصّلاة و السلام گفت: «من یدخل الجنّة ینعم لا یبوس و لا تبلی ثیابه و لا یفنی شبابه ینادی مناد: انّ لکم ان تصحّوا فلا تسقموا ابدا و انّ لکم ان تحیوا فلا تموتوا ابدا و انّ لکم ان تشبّوا فلا تهرموا ابدا و انّ لکم ان تنعموا فلا تبؤسوا ابدا».

Қавла : въди аллоҳи лои ихлФи аллоҳи алмиъоди въди алмтиъини алҷнаҳу лои маҳолаи лои ихлФаҳу въди алтоӣбини алмғФраҳу лои маҳолаи иғФри ?лааму въди алмридини алқосдини алўҷўду улвусулу азои лами тқъи ?лаами Фтраҳи Флои маҳолаи исдқи ваъда .

قوله: وَعْدَ اللَّهِ لا یُخْلِفُ اللَّهُ الْمِیعادَ وعد المطیعین الجنّة و لا محالة لا یخلفه و وعد التّائبین المغفرة و لا محالة یغفر لهم و وعد المریدین القاصدین الوجود و الوصول و اذا لم تقع لهم فترة فلا محالة یصدق وعده.

Қавла : أи ламтар أни аллоҳи أнзли ман алсмоءи моءи Фслкаҳи инобиъи фии алأрз . . . Алошораҳи фии ҳзаҳи алоиаҳи илои алонсони икўни тФлои сами шобои сами кҳлои сами шихои сами исири илои арзли улумри сами охираи ихтрм ,у иқол : ани алзръи мо лами иأхзи болҷФоФи ло иؤхз манеҳ алҳби алзии ҳў алмқсўд манеҳ кзлки алонсони мо лами ихли ман нафса лои икўни ?лаи қадару лои қима .

قوله: أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَسَلَکَهُ یَنابِیعَ فِی الْأَرْضِ... الاشارة فی هذه الآیة الی الانسان یکون طفلا ثمّ شابا ثمّ کهلا ثمّ شیخا ثمّ یصیر الی ارذل العمر ثمّ آخره یخترم، و یقال: انّ الزرع ما لم یأخذ بالجفاف لا یؤخذ منه الحبّ الّذی هو المقصود منه کذلک الانسان ما لم یخل من نفسه لا یکون له قدر و لا قیمة.