Қавлаи таъолӣ :у қоли рбкми адъўнии أстҷби лаками муфассиронро дар ин ояи се қавласт , қавмӣ гуфтанд : дуои бмънӣ ибодатасту истиҷобати бмънии асобт , эй аъбдўнӣу вҳдўнии асбкму ағФри лакам , лмои ъбри ани алъбодаҳи болдъоءи ҷаъли алإсобаҳи астҷобаҳ . намегуяд маро парастеду марои маъбуд худ донед ягона то шуморо савоби парастиши даҳуми Наими боқӣу малики ҷовдона . Ва хабар дурустаст ки расӯли худо ( с ) гуфт .
قوله تعالی: وَ قالَ رَبُّکُمُ ادْعُونِی أَسْتَجِبْ لَکُمْ مفسران را در این آیه سه قول است، قومی گفتند: دعا بمعنی عبادت است و استجابت بمعنی اثابت، ای اعبدونی و وحدونی اثبکم و اغفر لکم، لمّا عبر عن العبادة بالدّعاء جعل الإثابة استجابة. میگوید مرا پرستید و مرا معبود خود دانید یگانه تا شما را ثواب پرستش دهم نعیم باقی و ملک جاودانه. و خبر درست است که رسول خدا (ص) گفت.
« алдъоءи ҳўи алъбодаҳ » сами қрأ «у қоли рбкми адъўнии астҷби лаками ани аллазӣнаи исткбрўни ани ибодатии сидхлўни ҷаҳаннами дохрин » .
«الدعاء هو العبادة» ثمّ قرأ «و قال ربکم ادعونی استجب لکم ان الذین یستکبرون عن عبادتی سیدخلون جهنم داخرین».
Қавмӣ гуфтанд : дуои ӣнҷои бмънӣ астғостаст , эй астғисўнии фии алзроءи ағскм фарёд хоҳед бмни буқати газанду дармондагӣ то шуморо фарёди расм ва аз газанди раҳои даҳум чунонк ҷое дигар фармуд : إзи тстғисўни рбкми Фостҷоби лакам .
قومی گفتند: دعا اینجا بمعنی استغاثت است، ای استغیثونی فی الضّرّاء اغثکم فریاد خواهید بمن بوقت گزند و درماندگی تا شما را فریاد رسم و از گزند رهایی دهم چنانک جایی دیگر فرمود: إِذْ تَسْتَغِیثُونَ رَبَّکُمْ فَاسْتَجابَ لَکُمْ.
Қавл сеюм анаст ки дуои бмънӣ саволасту истиҷобати бмънии эъто , эй слўнии аъткми миФрмоид : савол ки кунед аз ман кунед , ато ки хоҳед аз ман хоҳед ки ҷаводу мФзли манам , бахшанда фарохи бахши манам , агар тоъат кунед қабули вари ман , агар савол кунед ато бар ман , агар гуноҳ кунед афв бар ман , об дар ҷӯии ман , роҳат дар кӯии ман , тараб дар талаби ман , инс бо висоли ман , шодии блқоу ризои ман Мустафои алайҳи лслоаҳ ва ассалом фармуд : « ман лами исӣли аллоҳи иғзби алайҳ » .
قول سوم انست که دعا بمعنی سؤال است و استجابت بمعنی اعطا، ای سلونی اعطکم میفرماید: سؤال که کنید از من کنید، عطا که خواهید از من خواهید که جواد و مفضل منم، بخشنده فراخ بخش منم، اگر طاعت کنید قبول ور من، اگر سؤال کنید عطا بر من، اگر گناه کنید عفو بر من، آب در جوی من، راحت در کوی من، طرب در طلب من، انس با وصال من، شادی بلقا و رضای من مصطفی علیه لصلاة و السلام فرمود: «من لم یسئل اللَّه یغضب علیه».
Ва қоли слии аллоҳи алайҳу силам : « азои сأлтми аллоҳи Фслўаҳи ббтўни акФкму лои тсӣлўаҳи бзҳўрҳоу азои Фрғтми Фомсҳўои баҳои вҷўҳкм ва мо сӣли аллоҳи шиӣои аҳби илайҳи ман ани исӣли алъоФиаҳ » .
و قال صلی اللَّه علیه و سلم: «اذا سألتم اللَّه فسلوه ببطون اکفکم و لا تسئلوه بظهورها و اذا فرغتم فامسحوا بها وجوهکم و ما سئل اللَّه شیئا احبّ الیه من ان یسئل العافیة».
Ва гуфтаанд : дуои лафзӣ ҷомеъаст бист хислат аз хисоли ҳасанот дар зимни он муҷтамаъ , ҳамчун маъҷунии сохта аз ахлоқи мутафарриқ , ва он ибодатасту ихлосу ҳамду шукру саноу тҳлилу тавҳиду саволу рағбату рҳбту Нидоу талабату муноҷоту аФтқору хузўъу тзллу мумкинату истиғосау истаконату илтиҷо , раби Алъоламин бойени калимоти мухтасар ки фармуд : адъўнии أстҷби лаками туро бо ин бист хислат мехонду савоби он бист хислат туро медиҳад , то бадоне ки ин қуръони ҷавомеъ алкуламаст . Он рӯз ки ин оят фурӯ омад : қоли рбкми адъўнии أстҷби лаками саҳоба расӯл гуфтанд : лу наилм эй соъаҳ вае вақти ндъўаҳи أи фӣ лайлаам фии нҳораҳи кошки модонстимӣ ки кӣ ӯро хонем дар кадоми соъат аз соъоти шабу рӯз ӯро хонем , брўоитӣ дигар гуфтанд : ин рбнои أи қариб Фнноҷиаҳам баъӣди Фннодиаҳ саҳоба гуфтанд : ё расӯли аллоҳи моро мефармоед то ӯро хонем , наздикаст бмо то бар аз хонем ё давраст аз мо то боўоз хонем ? бҷўоби эшон ин оят омад :у إзои сأлки ибодии ании Фإнии қариб эй ахбрҳми ании қариби ман кули абди асмъи дъоءаҳу аҳвали байнау байни қалбау анои ақрби илайҳи ман ҳабли алўриду анои ақрби илои алқлби ман зии алқлби илои қалба , сами қол : أҷиби дъўаҳи алдоъи إзои дъон эй астҷиби лкли абди дуоаи азои дъонии болшрти алзии шрттаҳи алайҳу қавла : Флистҷибўои лӣ яъне Флиҷибўнии Фимои аФтрзти алайҳими ман алдъоءи лии Фолостҷобаҳи ман аллоҳи ъзу ҷли إътоءи мо исӣл ва ман алъбди алонқёду алтоъаҳ .
و گفتهاند: دعا لفظی جامع است بیست خصلت از خصال حسنات در ضمن آن مجتمع، همچون معجونی ساخته از اخلاق متفرّق، و آن عبادت است و اخلاص و حمد و شکر و ثنا و تهلیل و توحید و سؤال و رغبت و رهبت و ندا و طلبت و مناجات و افتقار و خضوع و تذلّل و ممکنت و استغاثة و استکانت و التجا، رب العالمین باین کلمات مختصر که فرمود: ادْعُونِی أَسْتَجِبْ لَکُمْ ترا با این بیست خصلت میخواند و ثواب آن بیست خصلت ترا میدهد، تا بدانی که این قرآن جوامع الکلم است. آن روز که این آیت فرو آمد: قالَ رَبُّکُمُ ادْعُونِی أَسْتَجِبْ لَکُمْ صحابه رسول گفتند: لو نعلم ایّ ساعة و ای وقت ندعوه أ فی لیله ام فی نهاره کاشک مادانستیمی که کی او را خوانیم در کدام ساعت از ساعات شب و روز او را خوانیم، بروایتی دیگر گفتند: این ربنا أ قریب فنناجیه ام بعید فننادیه صحابه گفتند: یا رسول اللَّه ما را میفرماید تا او را خوانیم، نزدیک است بما تا بر از خوانیم یا دورست از ما تا بآواز خوانیم؟ بجواب ایشان این آیت آمد: وَ إِذا سَأَلَکَ عِبادِی عَنِّی فَإِنِّی قَرِیبٌ ای اخبرهم انی قریب من کلّ عبد اسمع دعاءه و احول بینه و بین قلبه و انا اقرب الیه من حبل الورید و انا اقرب الی القلب من ذی القلب الی قلبه، ثمّ قال: أُجِیبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذا دَعانِ ای استجیب لکلّ عبد دعاه اذا دعانی بالشرط الذی شرطته علیه و قوله: فَلْیَسْتَجِیبُوا لِی یعنی فلیجیبونی فیما افترضت علیهم من الدعاء لی فالاستجابة من اللَّه عز و جل إعطاء ما یسئل و من العبد الانقیاد و الطاعة.
Қавла : إни аллазӣнаи исткбрўни ани ибодатии сидхлўни ҷаҳаннами дохрини қрأи ибни касӣру абӯи ҷаъфару абӯи бикр : « сидхлўн » бзми алёءу фатҳи алхоء . Ва қрأи алохрўни бФтҳи алёءу зми алхоء . « дохрин » эй соғрини залилин . Қили лсФён : адъи аллоҳ , қол : тарки алзнўби ҳўи алдъоء .
قوله: إِنَّ الَّذِینَ یَسْتَکْبِرُونَ عَنْ عِبادَتِی سَیَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ داخِرِینَ قرأ ابن کثیر و ابو جعفر و ابو بکر: «سیدخلون» بضمّ الیاء و فتح الخاء. و قرأ الآخرون بفتح الیاء و ضمّ الخاء. «داخرین» ای صاغرین ذلیلین. قیل لسفیان: ادع اللَّه، قال: ترک الذنوب هو الدّعاء.
Сами зкрҳми алнъми Фқол : аллоҳи алзии ҷаъли лаками аллили лтскнўои фӣае лтстриҳўои фӣаи ман тъби алнҳор . Ва қил : тхлўи бнФски Фтҳосбҳо ,у алнҳори мбсро эй мзиӣо , иқол : абсри алнҳори азои أзоء , эй ибср ба алмбсрўни ммни ибғии алрзқу исъии фии талаби алмъош .
ثمّ ذکرهم النعم فقال: اللَّهُ الَّذِی جَعَلَ لَکُمُ اللَّیْلَ لِتَسْکُنُوا فِیهِ ای لتستریحوا فیه من تعب النهار. و قیل: تخلو بنفسک فتحاسبها، وَ النَّهارَ مُبْصِراً ای مضیئا، یقال: ابصر النهار اذا أضاء، ای یبصر به المبصرون ممن یبغی الرزق و یسعی فی طلب المعاش.
إни аллоҳи лзўи фазли алии анноси бхлқи аллилу алнҳор ,у локини أксри анноси лои ишкрўни рбҳм фӣ наамма . Қоли ибни ҳисм : ҷаъли аллили мносбои ллскўни ман алҳркаҳи лони алҳркаҳи алии ваҷҳин : ҳркаҳи табъу ҳркаҳи ихтиёр , Фҳркаҳи алтбъи ман алҳрораҳу ҳркаҳи алохтёри ман алхтроти алмттобъаҳи бсбби алҳўос , Фхлқи аллили борадои лискни алҳркаҳи мзлмои лӣсади алҳўос .
إِنَّ اللَّهَ لَذُو فَضْلٍ عَلَی النَّاسِ بخلق اللیل و النهار، وَ لکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لا یَشْکُرُونَ ربهم فی نعمه. قال ابن هیصم: جعل اللیل مناسبا للسکون من الحرکة لان الحرکة علی وجهین: حرکة طبع و حرکة اختیار، فحرکه الطبع من الحرارة و حرکة الاختیار من الخطرات المتتابعة بسبب الحواس، فخلق اللیل باردا لیسکن الحرکة مظلما لیسد الحواس.
Злкми аллоҳи рбкм эй аллоҳи алзии ҷаъли аллилу алнҳори ҳўи рбкми холиқи кули шайъи ء « кул » ҳоҳнои бмънии албъз . Ва қил : ом хс манеҳ мо лои идхли фии алхлқ . Лои إлаҳи إлои ҳўи Фأнии тؤФкўн эй тсрФўни ан алҳақ ?
ذلِکُمُ اللَّهُ رَبُّکُمْ ای اللَّه الذی جعل اللیل و النهار هو ربکم خالِقُ کُلِّ شَیْءٍ «کلّ» هاهنا بمعنی البعض. و قیل: عام خص منه ما لا یدخل فی الخلق. لا إِلهَ إِلَّا هُوَ فَأَنَّی تُؤْفَکُونَ ای تصرفون عن الحق؟
« кзлк » эй комаи аФктми ан алҳақ маъаи қиёми алдлоӣли кзлки иؤФки аллазӣнаи конўои боёти аллоҳи иҷҳдўн .
«کذلک» ای کما افکتم عن الحق مع قیام الدلائل کذلک یُؤْفَکُ الَّذِینَ کانُوا بِآیاتِ اللَّهِ یَجْحَدُونَ.
Аллоҳи алзии ҷаъли лаками алأрзи қроро эй мавзеи истиқрори тстқрўни алайҳоу тмшўни фӣҳо ,у алсмоءи бноءи сқФои мрФўъои Фўқкми колқбаҳ ,у сўркми Фأҳсни сўркми сувараи алонсони аҳсани аломўр , лқўлаҳи таъолӣ : лақади хлқнои алإнсони фии أҳсни тақвими қоли мақотил эй хлқкми Фоҳсни хлқкм . Ва қоли ибни аббос : халқи ибни одами қоӣмои мътдлои иأклу итноўли бедау ғайри ибни одами итноўли бФиаҳ . Ва рзқкми ман алтиботи аллзизоти алҳлолоти ман ғайри ризқи алдўобу алтир , эй ҷаъли рзқкми атиб . Сами дили алӣ нафса Фқол : злкми аллоҳи рбкм эй алзии сунъи ҳзаҳи алошёءу анъми бҳзои каллаи ҳўи рбкми алзии истўҷби мнкми алъбодаҳ , Фтборки аллоҳи раби Алъоламин .
اللَّهُ الَّذِی جَعَلَ لَکُمُ الْأَرْضَ قَراراً ای موضع استقرار تستقرّون علیها و تمشون فیها، وَ السَّماءَ بِناءً سقفا مرفوعا فوقکم کالقبّة، وَ صَوَّرَکُمْ فَأَحْسَنَ صُوَرَکُمْ صورة الانسان احسن الامور، لقوله تعالی: لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِی أَحْسَنِ تَقْوِیمٍ قال مقاتل ای خلقکم فاحسن خلقکم. و قال ابن عباس: خلق ابن آدم قائما معتدلا یأکل و یتناول بیده و غیر ابن آدم یتناول بفیه. وَ رَزَقَکُمْ مِنَ الطَّیِّباتِ اللذیذات الحلالات من غیر رزق الدّواب و الطیر، ای جعل رزقکم اطیب. ثمّ دل علی نفسه فقال: ذلِکُمُ اللَّهُ رَبُّکُمْ ای الذی صنع هذه الاشیاء و انعم بهذا کلّه هو ربکم الذی یستوجب منکم العبادة، فَتَبارَکَ اللَّهُ رَبُّ الْعالَمِینَ.
Ҳўи алҳии лои إлаҳи إлои ҳўи маънии алҳии ҳўи алФъоли алдрок ҳатто ани ман лои феъли ?лаи Аслану лои идрок Фҳў мет ,у ақали дараҷоти алодроки ани ишъри алмдрки бнФсаҳи Фмои лои ишъри бнФсаҳи Фҳўи алҷмоди алмити Фолҳии алкомли алмтлқи ҳўи аллоҳи ъзу ҷли Фҳўи алзии индрҷи ҷамеъи алмдркоти таҳти идрокау ҷамеъи алмўҷўдоти таҳти фаъла ҳатто лои ишзи ани илмаи мадраку лои ани фаълаи мафъӯлу кули злки ллаҳи таъолии Фҳўи алҳии алмтлқу кули ҳии сўоаҳи Фҳётаҳ бақадр идрокау фаъла . Сами қол : Фодъўаҳи мухлисин ?лаи аддӣн эй ахлсўои ?лаи динкму ъбодткми ?фонаи лои иқбли ман аддӣни алои мо ахлси ?ла . Алҳмди ллаҳи раби Алъоламин қоли алФроء : ҳўи хабару фӣаи азмори аламр , муҷоза : Фодъўаҳу аҳмдўаҳ . Қоли ибни аббос : ман қоли лои илоҳи алои аллоҳи Флиқли алии асарҳо алҳмди ллаҳи раби Алъоламин Фзлки қавлаи ъзу ҷл : Фодъўаҳи мухлисин ?лаи аддӣни алҳмди ллаҳи раби Алъоламин .
هُوَ الْحَیُّ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ معنی الحی هو الفعال الدراک حتی ان من لا فعل له اصلا و لا ادراک فهو میّت، و اقل درجات الادراک ان یشعر المدرک بنفسه فما لا یشعر بنفسه فهو الجماد المیّت فالحی الکامل المطلق هو اللَّه عز و جل فهو الذی یندرج جمیع المدرکات تحت ادراکه و جمیع الموجودات تحت فعله حتی لا یشذ عن علمه مدرک و لا عن فعله مفعول و کلّ ذلک للَّه تعالی فهو الحی المطلق و کلّ حیّ سواه فحیاته بقدر ادراکه و فعله. ثمّ قال: فَادْعُوهُ مُخْلِصِینَ لَهُ الدِّینَ ای اخلصوا له دینکم و عبادتکم فانه لا یقبل من الدین الّا ما اخلص له. الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ قال الفراء: هو خبر و فیه اضمار الامر، مجازه: فادعوه و احمدوه. قال ابن عباس: من قال لا اله الّا اللَّه فلیقل علی اثرها الحمد للَّه رب العالمین فذلک قوله عز و جل: فَادْعُوهُ مُخْلِصِینَ لَهُ الدِّینَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ.
Қул إнӣ наят рӯй ани куффори Қурайши қолўо : ё Муҳамади алои тнзри илои млаҳи абики абди аллоҳу млаҳи ҷдки абди алмтлби Фтأхзи баҳо ? Фонзли аллоҳи ъзу ҷл : қул إнӣ наят أни أъбди аллазӣнаи тдъўни ман дуни аллоҳ эй алосноми лмои ҷоءнии албиноти ман рабӣ эй алқуръону алўҳӣ ,у أмрти أни أслми лрби Алъоламин эй астқими ?лау ахзъу ахлси ?лаи алтўҳид .
قُلْ إِنِّی نُهِیتُ روی انّ کفّار قریش قالوا: یا محمد الا تنظر الی ملّة ابیک عبد اللَّه و ملّة جدّک عبد المطلب فتأخذ بها؟ فانزل اللَّه عزّ و جل: قُلْ إِنِّی نُهِیتُ أَنْ أَعْبُدَ الَّذِینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ ای الاصنام لَمَّا جاءَنِی الْبَیِّناتُ مِنْ رَبِّی ای القرآن و الوحی، وَ أُمِرْتُ أَنْ أُسْلِمَ لِرَبِّ الْعالَمِینَ ای استقیم له و اخضع و اخلص له التوحید.
Ҳўи алзии хлқкми ман туроб эй халқи аслкми ман туроб яъне одами алайҳи ассаломи сами ман нутфае сами хлқкми ман моءи алслби иўзъи фии алрҳм , сами ман ълқаҳ эй исири алнтФаҳи дамои ҷомдои сами ихрҷкми тФло эй атФоло . Алъараби тўҳди алҷмоъаҳи ксирои колорзи маъаи алсмоўоти бмънии аларзину колсмъи маъаи алأбсори бмънии алосмоъ . Сами лтблғўои أшдкм эй мунтаҳии шбобкму қўткм . Иқол : азои блғи алонсони аҳадӣ ва ъушрин санаи дахли фии алошду злки ҳайни аштдти изомау қавӣати أъзоءаҳ , сами лткўнўои шиўхо эй тсирўои илои ҳолаи алшихўхаҳ . Иқол : азои зуҳри албёзи болонсони Фқди шобу азои дахли фии алҳрми Фқди шох , қоли алшоър .
هُوَ الَّذِی خَلَقَکُمْ مِنْ تُرابٍ ای خلق اصلکم من تراب یعنی آدم علیه السلام ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ای ثمّ خلقکم من ماء الصلب یوضع فی الرّحم، ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ ای یصیر النطفة دما جامدا ثُمَّ یُخْرِجُکُمْ طِفْلًا ای اطفالا. العرب توحّد الجماعة کثیرا کالارض مع السماوات بمعنی الارضین و کالسمع مع الأبصار بمعنی الاسماع. ثُمَّ لِتَبْلُغُوا أَشُدَّکُمْ ای منتهی شبابکم و قوّتکم. یقال: اذا بلغ الانسان احدی و عشرین سنة دخل فی الاشدّ و ذلک حین اشتدّت عظامه و قویت أعضاءه، ثُمَّ لِتَکُونُوا شُیُوخاً ای تصیروا الی حالة الشیخوخة. یقال: اذا ظهر البیاض بالانسان فقد شاب و اذا دخل فی الهرم فقد شاخ، قال الشاعر.
Фмни ъоши шаб ва ман шаби шоб
فمن عاش شبّ و من شبّ شاب
Ва ман шоби шох ва ман шохи мото
و من شاب شاخ و من شاخ ماتا
Рӯй ани абои бикри қол : ё расӯли аллоҳи қади шабат , Фқол : « шибтнии ҳуд ва ихвонҳо »
روی ان ابا بکر قال: یا رسول اللَّه قد شبت، فقال: «شیّبتنی هود و اخوانها»
Яъне сӯраи ҳуд . Ва кони алшиби брсўли аллоҳ ( с ) қлило . Иқоли кон шоб манеҳ аҳадӣу ъшрўни шеъра ,у иқол : сабъи ъушраи шеъра . Ва қоли инс : лами икни фии раъсау лҳитаҳи ъшрўни шеъраи бизоء .
یعنی سورة هود. و کان الشیب برسول اللَّه (ص) قلیلا. یقال کان شاب منه احدی و عشرون شعرة، و یقال: سبع عشرة شعرة. و قال انس: لم یکن فی رأسه و لحیته عشرون شعرة بیضاء.
Ва қоли баъзи алсҳобаҳ : мо шонаи аллоҳи ббизоء ,у сӣл охир манеҳам Фошори илои ънФқтаҳ , яъне кони албёзи фии ънФқтаҳу анмои ахтлФўои лқлтҳо , иқол , кони азои адҳни хФии шеба .
و قال بعض الصحابة: ما شانه اللَّه ببیضاء، و سئل آخر منهم فاشار الی عنفقته، یعنی کان البیاض فی عنفقته و انما اختلفوا لقلّتها، یقال، کان اذا ادهن خفی شیبه.
Ва мнкми ман итўФии ман қабл эй ман қабл ани иших ,у лтблғўои أҷлои мсмӣ эй вқтои мҳдўдои лои тҷоўзўнаҳи ириди аҷали алҳёҳи илои аламут . Ва қил : алаҷали алмсмии явми алқимаҳ яъне ттнослўни илои злки алаҷали сами инқтъ ,у лълкми тъқлўн эй абқокми лттФкрўои Фимои лакаму алайкуму лакии тъқлўои тавҳиди рбкму қудрата .
وَ مِنْکُمْ مَنْ یُتَوَفَّی مِنْ قَبْلُ ای من قبل ان یشیخ، وَ لِتَبْلُغُوا أَجَلًا مُسَمًّی ای وقتا محدودا لا تجاوزونه یرید اجل الحیاة الی الموت. و قیل: الاجل المسمّی یوم القیمة یعنی تتناسلون الی ذلک الاجل ثمّ ینقطع، وَ لَعَلَّکُمْ تَعْقِلُونَ ای ابقاکم لتتفکّروا فیما لکم و علیکم و لکی تعقلوا توحید ربکم و قدرته.
Ҳўи алзии яҳёу имити лои холиқи ллҳёҳу аламути алои аллоҳи Флои мҳиӣу лои ммити алои аллоҳ , Фإзои қзии أмро эй азои ?ераади умарои кони фии илмаи кунаи Фإнмои иқўл ?ла кун Фикўни мараи воҳидаи лои иснии қавлаи мртин . Ва қили Фикўни ман ғайри клФаҳу ъноء .
هُوَ الَّذِی یُحْیِی وَ یُمِیتُ لا خالق للحیاة و الموت الّا اللَّه فلا محیی و لا ممیت الّا اللَّه، فَإِذا قَضی أَمْراً ای اذا اراد امرا کان فی علمه کونه فَإِنَّما یَقُولُ لَهُ کُنْ فَیَکُونُ مرّة واحدة لا یثنی قوله مرّتین. و قیل فیکون من غیر کلفة و عنآء.
أи ламтар إлии аллазӣнаи иҷодлўни фии оёти аллоҳ яъне алқуръони лӣс ман ъанд аллоҳ . Ва қил : анҳо нзлти фии алқдриаҳ . Ва қил : нзлти фии алмшркин , أнии исрФўн эй Киеви исрФўни ани дайни лҳқи зикри алҷдоли мукаррари фии алсўраҳи фии арбаъаи мавозиъи Фҷози ани икўни фии арбаъаи ақвом ӯ арбаъаи асноф ,у ҷаззи ани икўни алткрори ллтأкид .
أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ یُجادِلُونَ فِی آیاتِ اللَّهِ یعنی القرآن لیس من عند اللَّه. و قیل: انها نزلت فی القدریة. و قیل: نزلت فی المشرکین، أَنَّی یُصْرَفُونَ ای کیف یصرفون عن دین لحق ذکر الجدال مکرّر فی السورة فی اربعة مواضع فجاز ان یکون فی اربعة اقوام او اربعة اصناف، و جاز ان یکون التکرار للتأکید.
Аллазӣнаи кзбўои болктоб эй болқрони алзии анзлти алейк ё Муҳамад ,у бмои أрслно ба рслно эй боладин алҳақ алзии арслно ба рслноу қил : бмои أрслно ба рслно яъне сана алнабӣ ( с ) кони Ҷабраили инзли бҳмои ҷмиъо . Ва мислаи қавлаи ъзу ҷл :у лои тъҷли болқрони ман қабл أни иқзии إлики ваҳйау қавла : Фإзои қрأноаҳи Фотбъи қуръона , сами إни ълино беона .
الَّذِینَ کَذَّبُوا بِالْکِتابِ ای بالقرآن الّذی انزلت علیک یا محمد، وَ بِما أَرْسَلْنا بِهِ رُسُلَنا ای بالدین الحق الذی ارسلنا به رسلنا و قیل: بِما أَرْسَلْنا بِهِ رُسُلَنا یعنی سنّة النبی (ص) کان جبرئیل ینزل بهما جمیعا. و مثله قوله عز و جل: وَ لا تَعْجَلْ بِالْقُرْآنِ مِنْ قَبْلِ أَنْ یُقْضی إِلَیْکَ وَحْیُهُ و قوله: فَإِذا قَرَأْناهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ، ثُمَّ إِنَّ عَلَیْنا بَیانَهُ.
ФсўФи иълмўн яънеу боли фаълаами явми алқимаҳ .
فَسَوْفَ یَعْلَمُونَ یعنی و بال فعلهم یوم القیمة.
إзи алأғлоли фии أъноқҳму алслосл яъне ази алоғлоли фии аидиҳми илои аъноқҳм , кқўлаҳ : إнои ҷълнои фии أъноқҳми أғлоло . Қил : « алслосл » атфи алӣ « алоғлол »у қил : рафъи болобтдоء ва мо баъдаи хубра ,у алтқдир : исҳбўни болслосли фии алҳмими эшонро бар рӯйҳо дар оби ҷӯшон дӯзах мекашанд .
إِذِ الْأَغْلالُ فِی أَعْناقِهِمْ وَ السَّلاسِلُ یعنی اذ الاغلال فی ایدیهم الی اعناقهم، کقوله: إِنَّا جَعَلْنا فِی أَعْناقِهِمْ أَغْلالًا. قیل: «السلاسل» عطف علی «الاغلال» و قیل: رفع بالابتداء و ما بعده خبره، و التقدیر: یسحبون بالسلاسل فی الحمیم ایشان را بر رویها در آب جوشان دوزخ میکشند.
Сами фии алнори исҷрўни тсҷри баҳами ҷаҳаннами азоби дӯзахён анвоъаст : яке аз ан слосласт дар дасти забонӣа , занҷирҳо оташин ки дӯзахёнро бидон бабанданд ҳар занҷирии ҳафтод газ ҳар газии ҳафтод ҳалқа , агар як ҳалқаи он бар кӯҳҳои дунё ниҳанд чун арзизи бгдозд , он занҷирҳо бдҳни кофар фурӯ кунанду бзирши беруни кашанду бони занҷири эшонро дар ҳмими кашанд . Ҳмими об гармаст ҷӯшон , агар як қадаҳ аз ани бдрёҳои дунё фурӯ резанд ҳама заҳр шавад , қадаҳӣ аз ани бадаст кофар диҳанд ҳар чаҳ бар рӯй ваии пӯсту гӯшту чашму бинӣ буд ҳамаи андарон қадаҳ уфтад , инаст ки раб алъзаҳ фармуд : ишўии алўҷўаҳ .
ثُمَّ فِی النَّارِ یُسْجَرُونَ تسجر بهم جهنم عذاب دوزخیان انواع است: یکی از ان سلاسل است در دست زبانیه، زنجیرها آتشین که دوزخیان را بدان ببندند هر زنجیری هفتاد گز هر گزی هفتاد حلقه، اگر یک حلقه آن بر کوههای دنیا نهند چون ارزیز بگدازد، آن زنجیرها بدهن کافر فرو کنند و بزیرش بیرون کشند و بآن زنجیر ایشان را در حمیم کشند. حمیم آب گرم است جوشان، اگر یک قدح از ان بدریاهای دنیا فرو ریزند همه زهر شود، قدحی از ان بدست کافر دهند هر چه بر روی وی پوست و گوشت و چشم و بینی بود همه اندران قدح افتد، اینست که رب العزة فرمود: یَشْوِی الْوُجُوهَ.
Чун ҳмим бшкм расад ҳар чаҳ андари шикам буд бзир берун шавад , Фзлки қавла : сқўои моءи ҳмимои Фқтъи أмъоءҳм ва аз ани ҳмим бар сар эшон мерезанд то пӯсту гӯшту пайу раг азишон Фрўризд устихон бимонад сӯхта , Нидо ояд ки : ё молики ҷадади ?лаами алъзоби фонии муҷаддади ?лаами алأбдон . Гуфтаанд ки осӣони муъминонро дар дӯзахи даҳ чиз набошад рӯй эшон сиёҳ набӯд , чашми эшон азрақ набӯд , дар гардани эшон ғул набӯд , дар дасти эшон занҷир набӯд , бар пои эшон банд набӯд , гузидани мор ва каждум набӯд , ҳмим ва зақум набӯд , муқоринат дев набӯд , навмидӣ набӯд , ҷовиди фурқату қатъат ва лаънат набӯд , чун ҳарорату забонаи оташ боишон расад Нидо ояд ки : « ё нори кафии ани вуҷӯҳи ман сҷднии Флои сиблати лаки алии мсоҷдҳм » .
چون حمیم بشکم رسد هر چه اندر شکم بود بزیر بیرون شود، فذلک قوله: سُقُوا ماءً حَمِیماً فَقَطَّعَ أَمْعاءَهُمْ و از ان حمیم بر سر ایشان میریزند تا پوست و گوشت و پی و رگ ازیشان فروریزد استخوان بماند سوخته، ندا آید که: یا مالک جدد لهم العذاب فانی مجدد لهم الأبدان . گفتهاند که عاصیان مؤمنان را در دوزخ ده چیز نباشد روی ایشان سیاه نبود، چشم ایشان ازرق نبود، در گردن ایشان غلّ نبود، در دست ایشان زنجیر نبود، بر پای ایشان بند نبود، گزیدن مار و کژدم نبود، حمیم و زقوم نبود، مقارنت دیو نبود، نومیدی نبود، جاوید فرقت و قطعت و لعنت نبود، چون حرارت و زبانه آتش بایشان رسد ندا آید که: «یا نار کفّی عن وجوه من سجدنی فلا سبیل لک علی مساجدهم».
« сами қили ?лаам » эй иқўли ?лаами алхзнаҳ ва ҳам фии злки алъзоби أини мо кантами тшркўни ман дуни аллоҳи хозинони дӯзахи эшонро гӯйанд : куҷоанд он анбозон ки мегирифтед фурӯд аз аллоҳ ? эшон ду гуруҳ шаванд , гуруҳеи бгноаҳу куфри хеш мӯътариф шаванд . Лқўлаҳ : ФоътрФўои бзнбҳм ҷавоб диҳанд ва гӯйанд : « злўои ъно » эй Фқдноҳму лои нроҳм , иънўни исоу ъзироу алмлоӣкаҳ . Ва гуруҳе инкор кунанд гӯйанд : лам накун надаъво ман қабл шиӣо , ҳамонаст ки ҷое дигар фармуд . Мо кно наамал ман сӯъу аллоҳи рбнои мо кнои мушрикин . Қоли алҳусайн бен алФзл : бал лам накун надаъво ман қабл шиӣо эй зоъти ъбодтнои лҳо Флм накун насунъ шиӣо , комаи иқўли ман зоъи амала : мо канти аъмли шиӣо . Кзлки изли аллоҳи алкоФрини ани алршду алоямону ани тариқи алҷнаҳ .
«ثمّ قیل لهم» ای یقول لهم الخزنة و هم فی ذلک العذاب أَیْنَ ما کُنْتُمْ تُشْرِکُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ خازنان دوزخ ایشان را گویند: کجااند آن انبازان که میگرفتید فرود از اللَّه؟ ایشان دو گروه شوند، گروهی بگناه و کفر خویش معترف شوند. لقوله: فَاعْتَرَفُوا بِذَنْبِهِمْ جواب دهند و گویند: «ضلّوا عنّا» ای فقدناهم و لا نراهم، یعنون عیسی و عزیرا و الملائکة. و گروهی انکار کنند گویند: لَمْ نَکُنْ نَدْعُوا مِنْ قَبْلُ شَیْئاً، همانست که جایی دیگر فرمود. ما کُنَّا نَعْمَلُ مِنْ سُوءٍ وَ اللَّهِ رَبِّنا ما کُنَّا مُشْرِکِینَ. قال الحسین بن الفضل: بَلْ لَمْ نَکُنْ نَدْعُوا مِنْ قَبْلُ شَیْئاً ای ضاعت عبادتنا لها فلم نکن نصنع شیئا، کما یقول من ضاع عمله: ما کنت اعمل شیئا. کَذلِکَ یُضِلُّ اللَّهُ الْکافِرِینَ عن الرشد و الایمان و عن طریق الجنّة.
Злкми бмои кантами алқўли ҳоҳнои мзмр , эй иқоли ?лаам : злкми алъзоби бмои кантами тФрҳўн эй тбтрўну тткбрўни фии алأрзи бғир алҳақ эй болботл ,у бмои кантами тмрҳўн эй ҳозои ҷзоءи Фрҳкми бткзиби алонбёءу ашроккму кФркми лнъми аллоҳу астҳзоӣкми болмؤмнин . Иқол : алФрҳи алшрку алмрҳи алъдўону қил : Фрҳўои бмои кони исиби расӯли аллоҳ ( с )у алмؤмнини ман алмсоӣб . Ва қил : Фрҳўои бғири мо кони иҷўзи ?лаами алФрҳ ба , қоли аллоҳи ъзу ҷл : қул бФзли аллоҳу брҳмтаҳи Фбзлки ФлиФрҳўо .
ذلِکُمْ بِما کُنْتُمْ القول هاهنا مضمر، ای یقال لهم: ذلکم العذاب بِما کُنْتُمْ تَفْرَحُونَ ای تبطرون و تتکبّرون فِی الْأَرْضِ بِغَیْرِ الْحَقِّ ای بالباطل، وَ بِما کُنْتُمْ تَمْرَحُونَ ای هذا جزاء فرحکم بتکذیب الانبیاء و اشراککم و کفرکم لنعم اللَّه و استهزائکم بالمؤمنین. یقال: الفرح الشرک و المرح العدوان و قیل: فرحوا بما کان یصیب رسول اللَّه (ص) و المؤمنین من المصائب. و قیل: فرحوا بغیر ما کان یجوز لهم الفرح به، قال اللَّه عز و جل: قُلْ بِفَضْلِ اللَّهِ وَ بِرَحْمَتِهِ فَبِذلِکَ فَلْیَفْرَحُوا.
Адхлўои أбўоби ҷаҳаннам эй иқоли ?лаами адхлўои алأбўоби алсбъаҳ , холидин фӣҳо муқӣмин лои тхрҷўн , Фбӣси мсўии алмткбрини ани алоямони биллоҳ .
ادْخُلُوا أَبْوابَ جَهَنَّمَ ای یقال لهم ادخلوا الأبواب السبعة، خالِدِینَ فِیها مقیمین لا تخرجون، فَبِئْسَ مَثْوَی الْمُتَکَبِّرِینَ عن الایمان باللّه.
Фосбри إни въди аллоҳи ҳақ эй асбр ё Муҳамади алии мо тлқоаҳи ман қўмки ман алозии ?фони въди аллоҳи фии алонтқом лак манеҳам ҳақ , Фإмои нринк ё Муҳамади фии ҳётки баъзи алзии нъдҳми ман алъзобу ҳўи алқтлу алоср , أўи нтўФинк қабл ани нрики ъзобҳми фии алднё , Фإлинои ирҷъўни фии алохраҳи Фнҷзиҳми боъмолҳм .
فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ ای اصبر یا محمد علی ما تلقاه من قومک من الاذی فانّ وعد اللَّه فی الانتقام لک منهم حق، فَإِمَّا نُرِیَنَّکَ یا محمد فی حیاتک بَعْضَ الَّذِی نَعِدُهُمْ من العذاب و هو القتل و الاسر، أَوْ نَتَوَفَّیَنَّکَ قبل ان نریک عذابهم فی الدنیا، فَإِلَیْنا یُرْجَعُونَ فی الآخرة فنجزیهم باعمالهم.
Ва лақади أрслнои рслои ман қблк эй бъснои илои алмозиаҳи рслои комаи бъсноки илои қўмк , манеҳам ман қсснои алейк эй сминоҳми лаки ?фонати тарофаам , ва манеҳам ман лам нақасас алейк эй лами нсмҳми лаки Фсбрўои алии азии алқўми Фтأси баҳаму асбр . Зҳби баъзи алмФсрини илои ани алонбёءи мъдўдўну ани ъддҳми моӣаҳи алифу арбаъау ъшрўни алФо ,у злк
وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلًا مِنْ قَبْلِکَ ای بعثنا الی الماضیة رسلا کما بعثناک الی قومک، مِنْهُمْ مَنْ قَصَصْنا عَلَیْکَ ای سمّیناهم لک فانت تعرفهم، وَ مِنْهُمْ مَنْ لَمْ نَقْصُصْ عَلَیْکَ ای لم نسمّهم لک فصبروا علی اذی القوم فتأسّ بهم و اصبر. ذهب بعض المفسرین الی ان الانبیاء معدودون و ان عددهم مائة الف و اربعة و عشرون الفا، و ذلک
Фии хабари абии зри разии аллоҳи анҳу қоли қиллат : ё расӯли аллоҳ кам алонбёء ? қол : « моӣаҳи алифу арбаъау ъшрўни алФо » қиллат : ё расӯли аллоҳ кам алрсли ман злк ? қол : « слосмоӣаҳу салосаи ъушри ҷами ғФир » қиллат : касӣри таййиб , қиллат : ман кони аўлҳм ? қол : « одам » қиллат : ё расӯли аллоҳи أи набии мурсал ? қол : « нъми халқаи аллоҳи ъзу ҷли бедау нафхи фӣаи ман рӯҳа » қол : « ё бо зри арбаъаи срёниўн : одаму шису Идрӣсу Нӯҳу арбаъаи ман алъараб : ҳуду Шуайбу солеҳ ва набик , ё бо зри аввали анбёء банӣ Исроили Мӯсоу охрҳми исоу аввали алрсли одаму охрҳми Муҳамад » .
فی خبر ابی ذر رضی اللَّه عنه قال قلت: یا رسول اللَّه کم الانبیاء؟ قال: «مائة الف و اربعة و عشرون الفا» قلت: یا رسول اللَّه کم الرسل من ذلک؟ قال: «ثلاثمائة و ثلاثة عشر جمّ غفیر» قلت: کثیر طیّب، قلت: من کان اوّلهم؟ قال: «آدم» قلت: یا رسول اللَّه أ نبیّ مرسل؟ قال: «نعم خلقه اللَّه عز و جل بیده و نفخ فیه من روحه» قال: «یا با ذر اربعة سریانیّون: آدم و شیث و ادریس و نوح و اربعة من العرب: هود و شعیب و صالح و نبیّک، یا با ذر اوّل انبیاء بنی اسرائیل موسی و آخرهم عیسی و اول الرسل آدم و آخرهم محمد».
Ва зҳби бъзҳми илои ани адади алонбёءи смониаҳи олоФ ,у фии злки мо рӯй ан алнабӣ ( с ) қол : « беъсати алии асари смониаҳи олоФи набӣ » .
و ذهب بعضهم الی ان عدد الانبیاء ثمانیة آلاف، و فی ذلک ما روی عن النبی (ص) قال: «بعثت علی اثر ثمانیة آلاف نبیّ».
Ва зҳби бъзҳми ани ъддҳми ғайри маълуму лои иҷўзи ҳсрҳми бали иҷби алоямони бҷмлтҳм . Ва ани алӣ ( ъ ) қол : « баъси аллоҳи рсўлои асвади лами иқсаҳи фии алқуръон » .
و ذهب بعضهم انّ عددهم غیر معلوم و لا یجوز حصرهم بل یجب الایمان بجملتهم. و عن علیّ (ع) قال: «بعث اللَّه رسولا اسود لم یقصّه فی القرآن».
Ва мо кони лрсўли أни иأтии боиаҳи إлои бإзни аллоҳ эй бأмри аллоҳу иродата , Фإзои ҷоءи أмри аллоҳ яъне болъзоби ?лааму ҳўи алқтли ббдри қзии болҳқ эй аҳлкўои болҳқ , яъне алии истеҳқоқ ,у хусри ҳнолки алмбтлўн эй алкоФрўн ,у алмбтли соҳиби алботл .
وَ ما کانَ لِرَسُولٍ أَنْ یَأْتِیَ بِآیَةٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ ای بأمر اللّه و ارادته، فَإِذا جاءَ أَمْرُ اللَّهِ یعنی بالعذاب لهم و هو القتل ببدر قُضِیَ بِالْحَقِّ ای اهلکوا بالحق، یعنی علی استحقاق، وَ خَسِرَ هُنالِکَ الْمُبْطِلُونَ ای الکافرون، و المبطل صاحب الباطل.
« аллоҳи алзии ҷаъли лаками алأнъом » алонъоми ҳоҳнои алإбли хосса ,у фии қавла : ва ман алأнъоми ҳмўлаҳу Фршои алإблу албқру алмоъзаҳу алзоӣнаҳ , лтркбўои минҳо эй баъзан минҳо ,у минҳои тأклўн эйу тأклўн баъзан минҳо , эй минҳои мо ислҳи ллркўбу минҳои мо ислҳи ллокл ,у лаками фӣҳо манофе эй алолбону алоўбору алҷлўд ,у лтблғўои алайҳои ҳоҷаи фии сдўркм эй таҳаммули асқолкми фии асФоркми ман балади илои баладу тстъмлўнҳои фии алзроъаҳу алдёсаҳ ,у алайҳо эй алии алإбли фии албру алии алФлки фии албҳр « тҳмлўн » ҳозои кқўлаҳи ъзу ҷл :у ҳмлноҳми фии албру албҳр .
«اللَّهُ الَّذِی جَعَلَ لَکُمُ الْأَنْعامَ» الانعام هاهنا الإبل خاصة، و فی قوله: وَ مِنَ الْأَنْعامِ حَمُولَةً وَ فَرْشاً الإبل و البقر و الماعزة و الضّائنة، لِتَرْکَبُوا مِنْها ای بعضا منها، وَ مِنْها تَأْکُلُونَ ای و تأکلون بعضا منها، ای منها ما یصلح للرّکوب و منها ما یصلح للاکل، وَ لَکُمْ فِیها مَنافِعُ ای الالبان و الاوبار و الجلود، وَ لِتَبْلُغُوا عَلَیْها حاجَةً فِی صُدُورِکُمْ ای تحمل اثقالکم فی اسفارکم من بلد الی بلد و تستعملونها فی الزراعة و الدّیاسة، وَ عَلَیْها ای علی الإبل فی البرّ وَ عَلَی الْفُلْکِ فی البحر «تحملون» هذا کقوله عز و جل: وَ حَمَلْناهُمْ فِی الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ.
Ирикми оётае длоӣли қудрата , أии оёти аллоҳи тнкрўни анҳо лӣс ман ъанд аллоҳ , ҳозои кқўлаҳ : Фбأии олоءи рбкмои ткзбон .
یُرِیکُمْ آیاتِهِ ای دلائل قدرته،أَیَّ آیاتِ اللَّهِ تُنْکِرُونَ انّها لیس من عند اللَّه، هذا کقوله: فَبِأَیِّ آلاءِ رَبِّکُما تُکَذِّبانِ.
Сами хавфи куффори Макка мисли азоби аломми алхолиаҳи лиҳзрўои Флои икзбўои мҳмдо ( с ) Фқол : أи Флми исирўои фии алأрзи Финзрўои Киеви кони оқибаи аллазӣнаи ман қиблаами Фиътбрўои бмои ишоҳдўнаҳи ман осори аломми алмозиаҳи конўои أксри ман аҳли Маккаи ъддоу أшди қувваи фии алأбдону алъдду осорои фии алأрз яъне мо аҳдсўои ман алқсўру алأбниаҳ , Фмои أғнии анҳуам мо конўои иксбўн эй мо конўои илдўну ибнўну иғрсўну иҷмъўн , ҳозои кқўлаҳ : мо أғнии анҳу мола ва мо касб эй ва мо валаду ҷамъ .
ثمّ خوّف کفّار مکة مثل عذاب الامم الخالیة لیحذروا فلا یکذّبوا محمدا (ص) فقال: أَ فَلَمْ یَسِیرُوا فِی الْأَرْضِ فَیَنْظُرُوا کَیْفَ کانَ عاقِبَةُ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ فیعتبروا بما یشاهدونه من آثار الامم الماضیة کانُوا أَکْثَرَ من اهل مکة عددا وَ أَشَدَّ قُوَّةً فی الأبدان و العدد وَ آثاراً فِی الْأَرْضِ یعنی ما احدثوا من القصور و الأبنیة، فَما أَغْنی عَنْهُمْ ما کانُوا یَکْسِبُونَ ای ما کانوا یلدون و یبنون و یغرسون و یجمعون، هذا کقوله: ما أَغْنی عَنْهُ مالُهُ وَ ما کَسَبَ ای و ما ولد و جمع.
Флмои ҷоءтҳми рслҳми болбиноти Фрҳўои бмои ъндҳми ман алълми ҳозои кқўлаҳ : кули ҳизби бмои лдиҳми Фрҳўн . Ва маънии алълми ҳоҳнои олҳили кқўли қорун : إнмои أўтитаҳи алии илми ъндӣ . Ва қоли муҷоҳид : ҳўи қўлҳм : нҳн наилм ан лн набаъсу лни нъзб , саммии злки уламои алии мо идъўнаҳу изъмўнаҳу ҳўи фии алҳқиқаҳи ҷаҳл . Ва қил : фии алоиаҳи тақдиму таъхир , тақдира : Флмои ҷоءтҳми рслҳми болбиноти ман алълми Фрҳўои бмои ъндҳму ҳоқи баҳам эй аҳоти баҳаму лзмҳми мо конўо ба истҳзؤн эй ҷзоءи фаълааму қўлҳм .
فَلَمَّا جاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَیِّناتِ فَرِحُوا بِما عِنْدَهُمْ مِنَ الْعِلْمِ هذا کقوله: کُلُّ حِزْبٍ بِما لَدَیْهِمْ فَرِحُونَ. و معنی العلم هاهنا الحیل کقول قارون: إِنَّما أُوتِیتُهُ عَلی عِلْمٍ عِنْدِی. و قال مجاهد: هو قولهم: نحن نعلم ان لن نبعث و لن نعذّب، سمّی ذلک علما علی ما یدّعونه و یزعمونه و هو فی الحقیقة جهل. و قیل: فی الآیة تقدیم و تأخیر، تقدیره: فلمّا جاءتهم رسلهم بالبیّنات من العلم فرحوا بما عندهم وَ حاقَ بِهِمْ ای احاط بهم و لزمهم ما کانُوا بِهِ یَسْتَهْزِؤُنَ ای جزاء فعلهم و قولهم.
Флмои рأўои бأсно эй ъоинўо алъзоб ъанд аламут , қолўои омнои биллоҳи вҳдаҳу кФрнои бмои кно ба мушрикин эй тбрأнои ман алосному ммо кно наадл биллоҳ .
فَلَمَّا رَأَوْا بَأْسَنا ای عاینوا العذاب عند الموت، قالُوا آمَنَّا بِاللَّهِ وَحْدَهُ وَ کَفَرْنا بِما کُنَّا بِهِ مُشْرِکِینَ ای تبرّأنا من الاصنام و ممّا کنّا نعدل باللّه.
Флми як инФъҳми إимонҳм эй тсдиқҳми болўҳдониаҳи азтророи Флмои рأўои бأсно эй ъзобно яъне лами иأтўо ба фии алўқти алмأмўр ба Флми инФъҳми злк , суннати аллоҳи насби алии алмсдр , эй сини аллоҳи санаи бинҳму ҳаии азоби алкФору адами алонтФоъи болоямони вақти албأс . Ва қил : санаи аллоҳи насби алии алоғроء , эй аҳзрўои санаи аллоҳи алтии қади хулати фии ибодаи анҳми азои ъоинўои алъзоби лами инФъҳми алоямон , ҳозои кқўлаҳ : Фأнии ?лаами إзои ҷоءтҳми зкроҳм . Ва хусри ҳнолки алкоФрўни бзҳоби алдорин . Қоли алзҷоҷ : алкоФри хосри фии кули вақту локинаи итбини ?лаи хусронаи азои раъии алъзоб .
فَلَمْ یَکُ یَنْفَعُهُمْ إِیمانُهُمْ ای تصدیقهم بالوحدانیة اضطرارا فَلَمَّا رَأَوْا بَأْسَنا ای عذابنا یعنی لم یأتوا به فی الوقت المأمور به فلم ینفعهم ذلک، سُنَّتَ اللَّهِ نصب علی المصدر، ای سنّ اللَّه سنّة بینهم و هی عذاب الکفار و عدم الانتفاع بالایمان وقت البأس. و قیل: سنة اللَّه نصب علی الاغراء، ای احذروا سنّة اللَّه الَّتِی قَدْ خَلَتْ فِی عِبادِهِ انهم اذا عاینوا العذاب لم ینفعهم الایمان، هذا کقوله: فَأَنَّی لَهُمْ إِذا جاءَتْهُمْ ذِکْراهُمْ. وَ خَسِرَ هُنالِکَ الْکافِرُونَ بذهاب الدّارین. قال الزجاج: الکافر خاسر فی کلّ وقت و لکنّه یتبیّن له خسرانه اذا رأی العذاب.