Қавла :у қизнои ?лаами қрноء эй алзмноу сббнои ?лаами ман ҳайси лои иҳтсбўн , кқўлаҳ : нақизи ?лаи шитоно . Иқол : ҳозои қизаҳ , эй мислаи . Ва қили маъноа : бдлнои ?лаами шаётини бадали ҳудои аллоҳу алтоқаҳ . Ва алқизи албдл , ва манеҳ қўлҳм : қоизти Флонои бкзои азои бодлтаҳ . Ва қил : ҳозои алтқиизи ҳўи аҳўоҷаҳи бъзҳми илои баъзи колмрأаҳи илои алрҷлу алрҷли илои алмрأаҳу алғнии илои алФқиру алФқири илои алғнии истъини бъзҳми ббъз . Ва қили маъноа : ҳиأнои ?лаами фии алднёи авлиёъи ман алшётину қрноءи алсўءи ман алонс ҳатто злўҳму сўлўои ?лаами аъмолҳми алсиӣаҳ ,у ҳўи қавла : Фзинўои ?лаами мо байни أидиҳми ман амри алднё ҳатто осрўаҳи алии алохраҳ ва мо хлФҳми ман амри алохраҳи Фдъўҳми илои алткзиб бау инкори албъс ,у ҳақи алайҳими алқўл эй ваҷаби алайҳими алъзоб . Ва қил : ҳақи алайҳими алқўли анҳми икФрўни Фиъзбўн , фии أмм эй маъаамам қади хулати ман қиблаам эй ман қабл аҳли Маккаи ман алҷну алإнси конўои фии алднёи ъмлўои бмсли мъосиҳм , إнҳми конўои хосрини мслҳм .

قوله: وَ قَیَّضْنا لَهُمْ قُرَناءَ ای الزمنا و سبّبنا لهم من حیث لا یحتسبون، کقوله: نُقَیِّضْ لَهُ شَیْطاناً. یقال: هذا قیضه، ای مثله. و قیل معناه: بدّلنا لهم شیاطین بدل هدی اللَّه و الطاقه. و القیض البدل، و منه قولهم: قایضت فلانا بکذا اذا بادلته. و قیل: هذا التقییض هو احواجه بعضهم الی بعض کالمرأة الی الرجل و الرجل الی المرأة و الغنی‌ الی الفقیر و الفقیر الی الغنی یستعین بعضهم ببعض. و قیل معناه: هیّأنا لهم فی الدنیا اولیاء من الشیاطین و قرناء السوء من الانس حتی ضلّوهم و سوّلوا لهم اعمالهم السیّئة، و هو قوله: فَزَیَّنُوا لَهُمْ ما بَیْنَ أَیْدِیهِمْ من امر الدنیا حتی آثروه علی الآخرة وَ ما خَلْفَهُمْ من امر الآخرة فدعوهم الی التکذیب به و انکار البعث، وَ حَقَّ عَلَیْهِمُ الْقَوْلُ ای وجب علیهم العذاب. و قیل: حق علیهم القول انهم یکفرون فیعذّبون، فِی أُمَمٍ ای مع امم قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِمْ ای من قبل اهل مکة مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ کانوا فی الدنیا عملوا بمثل معاصیهم، إِنَّهُمْ کانُوا خاسِرِینَ مثلهم.

Ва қоли аллазӣнаи кФрўои лои тсмъўои лиҳозои алқуръону алғўои фӣаи лълкми тғлбўни ин оят дар шаъни бӯи ҷаҳл фурӯ омад ки ФросФҳои асҳоб хеш гуфт : чун Муҳамад қуръон хонд шумо боўози баланди шағабӣу ҷалбӣ дар гиред дасти кӯбеду сафири занеду шеъру раҷази гўӣиду суханони нобакор беҳосил дар миёни қроءт вай афканед чунонк бар вай ғалаба кунед то ӯ хомӯш шавад ё қроءт бар вай шӯрида гардад ва фаромӯш кунад . Аллғўу аллоғиаҳи ман алкломи мо лои ҳқиқаҳи ?лау лои Фоӣдаҳи фӣа , иқол : лғии илғӣу лғои илғў ,у аллғўу аллғти воҳид .

وَ قالَ الَّذِینَ کَفَرُوا لا تَسْمَعُوا لِهذَا الْقُرْآنِ وَ الْغَوْا فِیهِ لَعَلَّکُمْ تَغْلِبُونَ این آیت در شأن بو جهل فرو آمد که فراسفهای اصحاب خویش گفت: چون محمد قرآن خواند شما بآواز بلند شغبی و جلبی در گیرید دست کوبید و صفیر زنید و شعر و رجز گوئید و سخنان نابکار بی‌حاصل در میان قراءت وی افکنید چنانک بر وی غلبه کنید تا او خاموش شود یا قراءت بر وی شوریده گردد و فراموش کند. اللغو و اللاغیة من الکلام ما لا حقیقة له و لا فائدة فیه، یقال: لغی یلغی و لغا یلغو، و اللغو و اللغط واحد.

Флнзиқни аллазӣнаи кФрўо яъне абои ҷаҳлу асҳобаи ъзобои шадидани фии алднёу ҳўи алқтли ббдр ,у лнҷзинҳми أсўأи алзии конўои иъмлўн эй нҷзиҳми фии алохраҳи ақбҳи ҷзоءи боқубҳи фаълааму ҳўи алкФр .

فَلَنُذِیقَنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا یعنی ابا جهل و اصحابه عَذاباً شَدِیداً فی الدنیا و هو القتل ببدر، وَ لَنَجْزِیَنَّهُمْ أَسْوَأَ الَّذِی کانُوا یَعْمَلُونَ ای نجزیهم فی الآخرة اقبح جزاء باقبح فعلهم و هو الکفر.

« злк » алзии зикрати ман алъзоби алшдиди ҷзоءи أъдоءи аллоҳ , сами байни злки алҷзоءи Фқол : « алнор » эй ҳўи алнор , ?лаами фӣҳо эй фии алнори дори алхлди дори иқомаи лои интиқоли минҳои ҷзоءи бмои конўои боётнои иҷҳдўн .

«ذلِکَ» الذی ذکرت من العذاب الشدید جَزاءُ أَعْداءِ اللَّهِ، ثمّ بیّن ذلک الجزاء فقال: «النَّارُ» ای هو النار، لَهُمْ فِیها ای فی النار دارُ الْخُلْدِ دار اقامة لا انتقال منها جَزاءً بِما کانُوا بِآیاتِنا یَجْحَدُونَ.

Ва қоли аллазӣнаи кФрўои иқўлўни фии алқёмаҳи ҳайни сорўои илои алнор : рбнои أрнои аллазӣнаи أзлонои ман алҷн яъне Иблис «у алонс » яъне ибни одами алзии қатли ахоаҳу ҳўи қобили лأнҳмои сенаи алмъсиаҳ . Ирўии ани қобили шиддати соқоаҳи бФхзиаҳи идўри маъаи алшмси ҳайси дорати икўни фии алштоءи фии ҳзираҳи слҷу фии сиФи фии ҳзираҳи нор . Ва сҳ

وَ قالَ الَّذِینَ کَفَرُوا یقولون فی القیامة حین صاروا الی النار: رَبَّنا أَرِنَا الَّذَیْنِ أَضَلَّانا مِنَ الْجِنِّ یعنی ابلیس «و الانس» یعنی ابن آدم الذی قتل اخاه و هو قابیل لأنّهما سنّا المعصیة. یروی ان قابیل شدّت ساقاه بفخذیه یدور مع الشمس حیث دارت یکون فی الشتاء فی حظیرة ثلج و فی صیف فی حظیرة نار. و صحّ‌

Ани расӯли аллоҳ ( с ) : « мо ман дами исФки алии ваҷҳи аларзи бғир алҳақ алоу алии ибн одам манеҳ кФли лонаи аввали ман сини алқтл » .

عن رسول اللَّه (ص): «ما من دم یسفک علی وجه الارض بغیر الحق الّا و علی ابن آدم منه کفل لانه اوّل من سنّ القتل».

Нҷълҳмои таҳти أқдомнои фии алнори ликўнои ман алأсФлин эй ликўнои фии алдрки алосФли ман алнор . Қоли ибни аббос : ликўноашад ъзобои мно .

نَجْعَلْهُما تَحْتَ أَقْدامِنا فی النار لِیَکُونا مِنَ الْأَسْفَلِینَ ای لیکونا فی الدرک الاسفل من النار. قال ابن عباس: لیکونا اشدّ عذابا منّا.

إни аллазӣнаи қолўои рбнои аллоҳи сами астқомўои ибн аббос гуфт : ин оят дар шаъни абӯи бикри садиқи Фрўомд , ҳар фурқатии рбно аллоҳ мегуфтанд аммо ширк дар он мепайвастанд , мушрикон мегуфтанд : рбнои аллоҳ ва бо ин калима мегуфтанд : алмлоӣкаҳи бенот аллоҳ , ҷуҳудони рбно аллоҳ мегуфтанду ъзири ибни аллоҳ бо вай мегуфтанду инкори набуввати Мустафо ( с ) мекарданд , тарсоёни рбно аллоҳ мегуфтанд ва гуфт алмсиҳи ибни аллоҳу инкори набуввати Мустафо ( с ) дар он мепайвастанд . Бӯи бикр садиқ бигуфт : « рбнои аллоҳ » ва он гуҳи бўФои калима боз омад ширк аз он нафй кард бар роҳи суннату ҷамоат рост рафт дар адоء фароиз бакӯшед ихлосу сидқ дар он биҷой оварад ва бар он бпоӣид то бар аллоҳ расед . Истиқомати лафзӣ ҷомеъаст муштамил бар ҷумлаи ин маъонӣ . Ва ҳар яке аз муфассирон дар қавли хеши бойени маъонӣ ишорат карда . Мустафо фармуд дар тафсири ин оят : إни аллазӣнаи қолўои рбнои аллоҳи сами астқомўо

إِنَّ الَّذِینَ قالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقامُوا ابن عباس گفت: این آیت در شأن ابو بکر صدیق فروآمد، هر فرقتی رَبُّنَا اللَّهُ میگفتند امّا شرک در آن می‌پیوستند، مشرکان میگفتند: رَبُّنَا اللَّهُ و با این کلمة میگفتند: الملائکة بنات اللَّه، جهودان رَبُّنَا اللَّهُ میگفتند و عُزَیْرٌ ابْنُ اللَّهِ با وی میگفتند و انکار نبوت مصطفی (ص) میکردند، ترسایان رَبُّنَا اللَّهُ می‌گفتند و گفت الْمَسِیحُ ابْنُ اللَّهِ و انکار نبوت مصطفی (ص) در آن می‌پیوستند. بو بکر صدیق بگفت: «ربّنا اللَّه» و آن گه بوفای کلمه باز آمد شرک از آن نفی کرد بر راه سنّت و جماعت راست رفت در اداء فرایض بکوشید اخلاص و صدق در آن بجای آورد و بر آن بپائید تا بر اللَّه رسید. استقامت لفظی جامع است مشتمل بر جمله این معانی. و هر یکی از مفسّران در قول خویش باین معانی اشارت کرده. مصطفی فرمود در تفسیر این آیت: إِنَّ الَّذِینَ قالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقامُوا

Қол : ман моти алайҳои Фҳўи ммни астқом » .

قال: من مات علیها فهو ممّن استقام».

Абӯи бикр садиқ гуфт : сами астқомўо эй лами ишркўои биллоҳи шиӣоу лами ирҷъўои анҳо баъди мо қолўои умр хитоб гуфт : астқомўои алии аламру алнҳӣу лами ирўғўои рўғони алсъолб , Усмони бен ъФон гуфт : сами астқомўо эй ахлсўои алъамали ллаҳ .

ابو بکر صدیق گفت: ثُمَّ اسْتَقامُوا ای لم یشرکوا باللّه شیئا و لم یرجعوا عنها بعد ما قالوا عمر خطاب گفت: استقاموا علی الامر و النهی و لم یروغوا روغان الثعالب، عثمان بن عفان گفت: ثُمَّ اسْتَقامُوا ای اخلصوا العمل للَّه.

Алии Муртазо ( ъ ) гуфт : « адўои алФроӣз » .

علی مرتضی (ع) گفت: «ادّوا الفرائض».

Ибн аббос гуфт : астқомўои алии أдоءи фарза .

ابن عباس گفت: استقاموا علی أداء فرضه.

Ҳасан гуфт : астқомўои алии амри аллоҳи Фъмлўои бтоътаҳу аҷтнбўои маъсията . Муҷоҳид гуфт : астқомўои алии шҳодаҳи ани лои илоҳи алои аллоҳ ҳатто лҳқўои биллоҳ . Ҳасани басарӣ ҳар гуҳ ки ин оят бар хондӣ гуфтӣ : аллоҳами анати рбнои Форзқнои алостқомаҳ . Инс молик гуфт : он рӯз ки ин оят фурӯ омад , расӯли худо шод шуд ва аз шодӣ фармуд : « умматӣу раби алкъбаҳ » .

حسن گفت: استقاموا علی امر اللَّه فعملوا بطاعته و اجتنبوا معصیته. مجاهد گفت: استقاموا علی شهادة ان لا اله الّا اللَّه حتی لحقوا باللّه. حسن بصری هر گه که این آیت بر خواندی گفتی: اللّهم انت ربنا فارزقنا الاستقامة. انس مالک گفت: آن روز که این آیت فرو آمد، رسول خدا شاد شد و از شادی فرمود: «امّتی و رب الکعبة».

Ва хабар дурустаст аз Сафёни бен абди аллоҳи алсқФӣ ки гуфт : ё расӯли аллоҳи қул лии умарои ман алоямони лои асӣли анҳу аҳдои бъдк , қол : « қул омнти биллоҳи сами астқм » қол : қиллат ё расӯли аллоҳи бмозои астқим ?

و خبر درست است از سفیان بن عبد اللَّه الثقفی که گفت: یا رسول اللَّه قل لی امرا من الایمان لا اسئل عنه احدا بعدک، قال: «قل آمنت باللّه ثمّ استقم» قال: قلت یا رسول اللَّه بماذا استقیم؟

Қол : Фошори бедаи илои лисона

قال: فاشار بیده الی لسانه‌

Гуфт : ё расӯли аллоҳи калимае гӯии маро дар мусулмонӣ ки ман даст дар он калимаи занам , аслӣ баён кун ки бар он асл биравам , расӯл фармуд : бигӯ имон оварадам бгрўидми он гуҳ рост бош ва устувор бош ва бар ҷодаи имон мустақӣм бош , яъне ки чун ин хабар аз худ боз додӣ басӯрат аз рӯй ҳақиқати вафои ин хабари биҷои ор , ва аз рӯй равиш дод ин калима бидиҳ аввал ӯро бқбўл даъват кард он гуҳ баъамал фармуд ки истиқомат амаласт бо ихлоси ният то туро маълум гардад ки имони ҳам қавласт ва ҳам амал ва ҳам ният .

گفت: یا رسول اللَّه کلمه‌ای گوی مرا در مسلمانی که من دست در آن کلمه زنم، اصلی بیان کن که بر آن اصل بروم، رسول فرمود: بگو ایمان آوردم بگرویدم آن گه راست باش و استوار باش و بر جاده ایمان مستقیم باش، یعنی که چون این خبر از خود باز دادی بصورت از روی حقیقت وفای این خبر بجای آر، و از روی روش داد این کلمه بده اوّل او را بقبول دعوت کرد آن گه بعمل فرمود که استقامت عمل است با اخلاص نیّت تا ترا معلوم گردد که ایمان هم قول است و هم عمل و هم نیت.

Ва фии алхбр « лои иқбли қавли алои баъамалу лои иқбли қавлу амали алои буния » .

و فی الخبر «لا یقبل قول الّا بعمل و لا یقبل قول و عمل الّا بنیّة».

Ттнзли алайҳим алмлоӣкаҳ ъанд аламут . Ва қил : ъанд алхурӯҷи ман алқбр , қоилин أлои тхоФўои ман аламут ва мо баъдау лои тҳзнўои алии мо хлФтми фии алднёи ман аҳлу валади Фонои нхлФкми фии злки калла . Ва қоли ътоءи бен абии рбоҳ : лои тхоФўоу лои тҳзнўои алии знўбкми фонии ағФрҳои лакам . Ва أбшрўои болҷнаҳи алтии кантами тўъдўни фии алднёи алии лисони алрсл .

تَتَنَزَّلُ عَلَیْهِمُ الْمَلائِکَةُ عند الموت. و قیل: عند الخروج من القبر، قائلین أَلَّا تَخافُوا من الموت و ما بعده وَ لا تَحْزَنُوا علی ما خلفتم فی الدنیا من اهل و ولد فانّا نخلفکم فی ذلک کلّه. و قال عطاء بن ابی رباح: لا تخافوا و لا تحزنوا علی ذنوبکم فانی اغفرها لکم. وَ أَبْشِرُوا بِالْجَنَّةِ الَّتِی کُنْتُمْ تُوعَدُونَ فی الدنیا علی لسان الرسل.

Қоли вкиъи бен алҷроҳ : башарии алмؤмни ткўни фии сулси мўотн : ъанд аламуту фии алқбр ва ъанд албъс .

قال وکیع بن الجراح: بشری المؤمن تکون فی ثلث مواطن: عند الموت و فی القبر و عند البعث.

Нҳни أўлёؤкми қил : ҳозои ман қавли алмлоӣкаҳи аллазӣнаи ттнзли алайҳими алмлоӣкаҳи болбшораҳ , эй нҳни аҳбоؤкму ансоркми фии алднёи болостғФору фии алохраҳ бо алшФоъаҳ .

نَحْنُ أَوْلِیاؤُکُمْ‌ قیل: هذا من قول الملائکة الذین تتنزّل علیهم الملائکة بالبشارة، ای نحن احبّاؤکم و انصارکم فی الدنیا بالاستغفار و فی الآخرة با الشفاعة.

Ва қил : ҳам алҳифза ,у алмънӣ : нҳни қрноؤкми аллазӣнаи комаи мъкми фии алднёу лни нФорқкми фии алохраҳ ҳатто тдхлўои алҷнаҳ . Ва қил : ҳўи ман қавли аллоҳи ъзу ҷл , эй нҳни ансоркми кқўлаҳ : ман кони изни أни лни инсраҳи аллоҳи фии алднёу алохраҳ ,у кқўлаҳ : إнои лннсри рслно . . .

و قیل: هم الحفظة، و المعنی: نحن قرناؤکم الذین کما معکم فی الدنیا و لن نفارقکم فی الآخرة حتی تدخلوا الجنة. و قیل: هو من قول اللَّه عز و جل، ای نحن انصارکم کقوله: مَنْ کانَ یَظُنُّ أَنْ لَنْ یَنْصُرَهُ اللَّهُ فِی الدُّنْیا وَ الْآخِرَةِ، و کقوله: إِنَّا لَنَنْصُرُ رُسُلَنا...

Алоиаҳ . Ва қоли баъзи алмФсрин : кафии болмؤмни фахрои ани иқўли ?лаи алрб : нҳни أўлёؤкми фии алҳёҳи алднёи арзқку абсрки фии алохраҳи арҳмку адхлки ҷаннатӣ ,у лаками фӣҳо мо тштҳии أнФскми ман алкромоту аллзоту албқоءи алсрмд , лони анноси иштҳўни злк ,у лаками фӣҳо мо тдъўн яъне : мо ттмнўн . Ва қил :у лаками фӣҳо мо тдъўни фии алднёи анҳо лаками фии алохраҳу қил : ман адъии шиӣои фии алҷнаҳи Фҳўи ?ла , лони алонсони фии алҷнаҳи лои идъии мо лои истҳқаҳ .

الآیة. و قال بعض المفسّرین: کفی بالمؤمن فخرا ان یقول له الرب: نَحْنُ أَوْلِیاؤُکُمْ فِی الْحَیاةِ الدُّنْیا ارزقک و ابصرک فِی الْآخِرَةِ ارحمک و ادخلک جنتی، وَ لَکُمْ فِیها ما تَشْتَهِی أَنْفُسُکُمْ‌ من الکرامات و اللّذات و البقاء السرمد، لان الناس یشتهون ذلک، وَ لَکُمْ فِیها ما تَدَّعُونَ‌ یعنی: ما تتمنّون. و قیل: وَ لَکُمْ فِیها ما تَدَّعُونَ‌ فی الدنیا انّها لکم فی الآخرة و قیل: من ادّعی شیئا فی الجنّة فهو له، لانّ الانسان فی الجنّة لا یدّعی ما لا یستحقّه.

Қавла : нзлои ман ғафури раҳими алнзли мо иҳии ءи ллзиФ азо назулу интисобаи алии алмсдр эй анзлкми аллоҳи Фимои тштҳўни нзло . Ва қил : ҳўи ҷамъи нозилу аншдўо : Фоно мъшр назул .

قوله: نُزُلًا مِنْ غَفُورٍ رَحِیمٍ النزل ما یهیّ‌ء للضیف اذا نزل و انتصابه علی المصدر ای انزلکم اللَّه فیما تشتهون نزلا. و قیل: هو جمع نازل و انشدوا: فانّا معشر نزل.

Фикўни ҳолои ани алзмири фии қавла : « тдъўн » .

فیکون حالا عن الضمیر فی قوله: «تدّعون».

Ва ман أҳсни қўлои ммни дуои إлии аллоҳ эй илои тоъаҳи аллоҳу тавҳида ,у амали солҳои адии алФроӣз ,у қоли إннии ман алмуслимӣни тФохрои болослому тмдҳо . Қавмӣ гуфтанд : ҳукми ин оят бар умумаст , ҳар мусулмонӣ ки халқро даъват кунад бар хайрӣ дар таҳти ин оят мундараҷаст , агар пайғомбар бошад ки умматро бар ислому тавҳид даъват кунад , ё олам бошад ки халқро панд диҳад ва эшонро бар тоъату ибодат аллоҳ хонд , ё муҷоҳид бошад ки мؤмнонро бар ғзў хонд . Ва қавмӣ тахсӣс карданд гуфтанд : муроди бойени оят Мустафоаст салавоти аллоҳу саломаи алайҳи ?фонаи дуои илои шҳодаҳи ани лои илоҳи алои аллоҳ , кқўлаҳ : أдъўои إлии аллоҳи алии басираи أно ва ман атбънӣ . Ва қавла : إннии ман алмуслимӣни ?ераади мо амраи аллоҳи таъолии бқўлаҳ :у أмрти أни أкўни ман алмуслимӣн . Оиша сидиқа гуфт : дар шаъни муаззинони аҳли исломи Фрўомд . Умр хитоб гуфт : луи канти мؤзнои мо боляти ани лои аҷоҳду лои аҳҷу лои аътмри баъди ҳаҷаи алислом . Қавмӣ гуфтанд : дар шаъни балоли Фрўомди муаззини Мустафо ( с )

وَ مَنْ أَحْسَنُ قَوْلًا مِمَّنْ دَعا إِلَی اللَّهِ ای الی طاعة اللَّه و توحیده، وَ عَمِلَ صالِحاً ادّی الفرائض، وَ قالَ إِنَّنِی مِنَ الْمُسْلِمِینَ تفاخرا بالاسلام و تمدّحا. قومی گفتند: حکم این آیت بر عموم است، هر مسلمانی که خلق را دعوت کند بر خیری در تحت این آیت مندرج است، اگر پیغامبر باشد که امت را بر اسلام و توحید دعوت کند، یا عالم باشد که خلق را پند دهد و ایشان را بر طاعت و عبادت اللَّه خواند، یا مجاهد باشد که مؤمنانرا بر غزو خواند. و قومی تخصیص کردند گفتند: مراد باین آیت مصطفی است صلوات اللَّه و سلامه علیه فانه دعا الی شهادة ان لا اله الا اللَّه، کقوله: أَدْعُوا إِلَی اللَّهِ عَلی‌ بَصِیرَةٍ أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنِی. و قوله: إِنَّنِی مِنَ الْمُسْلِمِینَ اراد ما امره اللَّه تعالی بقوله: وَ أُمِرْتُ أَنْ أَکُونَ مِنَ الْمُسْلِمِینَ. عایشه صدیقه گفت: در شأن مؤذنان اهل اسلام فروآمد. عمر خطاب گفت: لو کنت مؤذنا ما بالیت ان لا اجاهد و لا احجّ و لا اعتمر بعد حجة الاسلام. قومی گفتند: در شأن بلال فروآمد مؤذن مصطفی (ص)

Қол алнабӣ ( с ) . « алмалики фии Қурайшу алқзоءи фии алонсору алозони фии алҳбшаҳ »

قال النبی (ص). «الملک فی قریش و القضاء فی الانصار و الاذان فی الحبشة»

Ва қоли абӯи эмомаи албоҳлии разии аллоҳи анҳу :у амали солҳо эй слии ракаатин байни алозону алоқомаҳ .

و قال ابو امامة الباهلی رضی اللَّه عنه: وَ عَمِلَ صالِحاً ای صلّی رکعتین بین الاذان و الاقامة.

Қол алнабӣ ( с ) : « байни кули азонин салоаи сулси марот » ,у қол : « фии алсолсаҳи лмни шоء »

قال النبی (ص): «بین کلّ اذانین صلاة ثلث مرّات»، و قال: «فی الثالثة لمن شاء»

Ва қол : « лои ирди алдъоءи байни алозону алоқомаҳ » .

و قال: «لا یردّ الدعاء بین الاذان و الاقامة».

Фзил Руфайда гуфт : муаззин будам дар рӯзгори асҳоб , абди аллоҳи бен масъӯду ъосми бен ҳбираҳ маро гуфт : чун аз бонги намози фориғ шӯй бигӯ :у анои ман алмуслимӣн , набинӣ ки раб Алъоламин гуфт :у қоли إннии ман алмуслимӣн .

فضیل رفیده گفت: مؤذن بودم در روزگار اصحاب، عبد اللَّه بن مسعود و عاصم بن هبیرة مرا گفت: چون از بانگ نماز فارغ شوی بگو: و انا من المسلمین، نبینی که رب العالمین گفت: وَ قالَ إِنَّنِی مِنَ الْمُسْلِمِینَ.

Ва лои тстўии алҳасанау лои алсиӣаҳ « ло » ҳоҳнои зоидаи дахлати ллтأкиди кқўли алшоър :

وَ لا تَسْتَوِی الْحَسَنَةُ وَ لَا السَّیِّئَةُ «لا» هاهنا زائدة دخلت للتأکید کقول الشاعر:

эй абӯи бикру умр . Ва маънии алоиаҳ : лои истўии алоямону алшрку алҳлму алзҷру алтоъаҳу алмъсиаҳу алрФқу алънФ . АдФъи болатии ҳаии أҳсн ишоратаст бмкорми алохлоқ эй аҳсани илои ман أсоءи алику силами алайҳи азо лқитаҳ мегуяд : касе ки туро ҷафо гуяд бҳрчаҳи некӯтар ӯро подош кун , чун ӯро бинӣ бар вай салом кун ,у ҷаҳли ваии бҳлми худ дафъ кун , ҳамонаст ки гуфт : хзи алъФўу أмри болърФу أързи ани алҷоҳлин ,у қоли алшоър :

ای ابو بکر و عمر. و معنی الآیة: لا یستوی الایمان و الشرک و الحلم و الضجر و الطاعة و المعصیة و الرفق و العنف. ادْفَعْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ اشارت است بمکارم الاخلاق ای احسن الی من أساء الیک و سلّم علیه اذا لقیته می‌گوید: کسی که ترا جفا گوید بهرچه نیکوتر او را پاداش کن، چون او را بینی بر وی سلام کن، و جهل وی بحلم خود دفع کن، همانست که گفت: خُذِ الْعَفْوَ وَ أْمُرْ بِالْعُرْفِ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْجاهِلِینَ، و قال الشاعر:

Фإзои алзии бинку байнаи ъдоўаҳи кأнаҳ вале ҳмим эй азои дафъати болоҳсни хзъи лаки ъдўку лони ҷонибаи лаку моли алик . Мақотили бен ҳён гуфт : ин оят дар шаъни бӯи Сафёни бен ҳарб фурӯ омад ки аввали душман буд ва дар дил адоват дошт бо расӯли худо ва бо муъминону бохри дӯсти гашти бони мсоҳраҳ ки миёни вайу миёни расӯл худо рафту ббркти ҳалами расӯлу рФқи ваии мусулмони гашт то дар дайни дӯст буд ва дар насаби хешованд , инаст ки раб Алъоламин гуфт : кأнаҳ вале ҳмим эй вале болосломи ҳмими болқробаҳ , назираи қавла : ъсии аллоҳи أни иҷъли бинкму байни аллазӣна ъодитм манеҳам мўдаҳ .

فَإِذَا الَّذِی بَیْنَکَ وَ بَیْنَهُ عَداوَةٌ کَأَنَّهُ وَلِیٌّ حَمِیمٌ ای اذا دفعت بالاحسن خضع لک عدوّک و لان جانبه لک و مال الیک. مقاتل بن حیان گفت: این آیت در شأن بو سفیان بن حرب فرو آمد که اوّل دشمن بود و در دل عداوت داشت با رسول خدا و با مؤمنان و بآخر دوست گشت بآن مصاهره که میان وی و میان رسول خدا رفت و ببرکت حلم رسول و رفق وی مسلمان گشت تا در دین دوست بود و در نسب خویشاوند، اینست که رب العالمین گفت: کَأَنَّهُ وَلِیٌّ حَمِیمٌ ای ولی بالاسلام حمیم بالقرابة، نظیره قوله: عَسَی اللَّهُ أَنْ یَجْعَلَ بَیْنَکُمْ وَ بَیْنَ الَّذِینَ عادَیْتُمْ مِنْهُمْ مَوَدَّةً.

Ва мо илқоҳо эй мо илқии ҳзаҳи алхслаҳи ҳаии дафъи алсиӣаҳи болҳснаҳи إлои аллазӣнаи сбрўои алии казми алғизу эҳтимоли алмкрўаҳ , ва мо илқоҳои إлои зўи ҳаззи азими фии алхиру алсўоб .

وَ ما یُلَقَّاها ای ما یلقّی هذه الخصلة هی دفع السیئة بالحسنة إِلَّا الَّذِینَ صَبَرُوا علی کظم الغیظ و احتمال المکروه، وَ ما یُلَقَّاها إِلَّا ذُو حَظٍّ عَظِیمٍ فی الخیر و الثواب.

Ва қил : алҳзи алъзими алҷнаҳ , эй мо илқиҳои алои ман ваҷабати ?лаи алҷнаҳ .

و قیل: الحظّ العظیم الجنة، ای ما یلقّیها الّا من وجبت له الجنّة.

Ва إмои инзғнки ман алшитони нзғ эй васвасау ғазабу дъоки илои муқобилаи алқбиҳи болқбиҳи лисдки ани алҳлм , Фостъзи биллоҳ эй аътсми биллоҳу астъмли алҳлм , إнаҳи ҳўи алсмиъи лостъозтк « алълим » бқсдку нитки Фиъинки алӣ мо таред . Назири ин оят онаст ки дар сӯра банӣ Исроил фармуд : ва қул лъбодии иқўлўои алтии ҳаии أҳсни إни алшитони инзғи бинҳм ,у нзғи шайтон дар ҳар ду ояти сӯра ғазабаст яъне тезии хашм ки аз ҳади эътидол дар гузарад ва бтҳўр кашад ва аз ани хислатҳои бади хезад чун кибру аҷабу адоват , аммо асли хашм аз худ биФкндн мумкин набошад зеро ки он дар хилқатаст ва чун аз ҳад эътидол бакоҳад бади дилӣ ва беҳамиятӣ буд ва чун муътадил буд онро шуҷоат гӯйанд ва аз ани ҳаламу караму казми ғайзи хезад ,у фии алхбр : « халқи алғзби ман алнори алтии халқи минҳои Иблис » ,у қоли слии аллоҳи алайҳу силам : « алғзби ман нори алшитони алотарӣ илои ҳмраҳи Айнӣау антФохи аўдоҷаҳу алмтғозбони шайтонони иҳотрону иткозбон » ,у қол ( с ) : « азои ғазабату канти қоӣмои Фоқъду ани канти қоъдои Фқму астъзи биллоҳи ман алшитон » ,у қол ( с ) : « лӣси алшдиди болсръаҳи анмои алшдиди алзии имлк нафса ъанд алғзб » .

وَ إِمَّا یَنْزَغَنَّکَ مِنَ الشَّیْطانِ نَزْغٌ ای وسوسة و غضب و دعاک الی مقابلة القبیح بالقبیح لیصدّک عن الحلم، فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ ای اعتصم باللّه و استعمل الحلم، إِنَّهُ هُوَ السَّمِیعُ لاستعاذتک «العلیم» بقصدک و نیّتک فیعینک علی ما ترید. نظیر این آیت آنست که در سوره بنی اسرائیل فرمود: وَ قُلْ لِعِبادِی یَقُولُوا الَّتِی هِیَ أَحْسَنُ إِنَّ الشَّیْطانَ یَنْزَغُ بَیْنَهُمْ، و نزغ شیطان در هر دو آیت سورة غضب است یعنی تیزی خشم که از حدّ اعتدال در گذرد و بتهوّر کشد و از ان خصلتهای بد خیزد چون کبر و عجب و عداوت، امّا اصل خشم از خود بیفکندن ممکن نباشد زیرا که آن در خلقت است و چون از حدّ اعتدال بکاهد بد دلی و بی‌حمیّتی بود و چون معتدل بود آن را شجاعت گویند و از ان حلم و کرم و کظم غیظ خیزد، و فی الخبر: «خلق الغضب من النار التی خلق منها ابلیس»، و قال صلی اللَّه علیه و سلم: «الغضب من نار الشیطان الا تری الی حمرة عینیه و انتفاخ اوداجه و المتغاضبان شیطانان یهاتران و یتکاذبان»، و قال (ص): «اذا غضبت و کنت قائما فاقعد و ان کنت قاعدا فقم و استعذ باللّه من الشیطان»، و قال (ص): «لیس الشدید بالصرعة انّما الشدید الذی یملک نفسه عند الغضب».