Қавлаи таъолӣ : аллоҳи латифи бъбодаҳ эй бори баҳами рафиқи ҳФӣ . Қоли мақотил : яъне болбру алФоҷр , ҳайси ?лаами иҳлкҳми ҷўъои бмъосиҳм . Идли алайҳи қавла : ирзқи ман ишоء , Фкли ман ризқаи аллоҳи ман муъмину кофару зии рӯҳ , Фҳўи ммни ишоءи аллоҳи ани ирзқаҳу қоли алсодқ ( ъ ) : аллтФи фии алрзқи анаи ҷаъли рзқҳми ман алтибот ,у рзқҳми ман ҳайси лои иълмўн ,у лами идФъаҳи илайҳами бмраҳи бали ирзқи кул абд манеҳам , қадари мо ислҳаҳу ислҳи ?ла .

قوله تعالی: اللَّهُ لَطِیفٌ بِعِبادِهِ ای بارّ بهم رفیق حفی. قال مقاتل: یعنی بالبر و الفاجر، حیث لهم یهلکهم جوعا بمعاصیهم. یدل علیه قوله: یَرْزُقُ مَنْ یَشاءُ، فکل من رزقه اللَّه من مؤمن و کافر و ذی روح، فهو ممن یشاء اللَّه ان یرزقه و قال الصادق (ع): اللطف فی الرزق انه جعل رزقهم من الطیبات، و رزقهم من حیث لا یعلمون، و لم یدفعه الیهم بمرة بل یرزق کل عبد منهم، قدر ما یصلحه و یصلح له.

Ва қили лутфаи баҳами ани лои иъоҷлҳми болъқўбаҳ кӣ итўбўо . Ва қили аллтиФи алзии иълми дқоӣқи алмсолҳу ғўомзҳои сами ислки фии аисолҳои илои алмстслҳи сиблати алрФқ , дуни алънФ . Фозои аҷтмъи алрФқи фии алФъл ,у аллтФи фии алълм , теми маънии аллтФу лои итсўри камоли злки фии алълму алФъли алои ллаҳи вҳдаҳ , ирзқи ман ишоء , комаи ишоء , ман шоءи мўсъо ва ман шоءи мқтро ва ман шоءи ҳлоло ва ман шоءи ҳромо ва ман шоءи фии хФзу дъаҳ ва ман шоءи фии коду ъноء ва ман шоءи баҳисоб ва ман шоءи бғири ҳисоб ,у ҳўи алқўӣ , бтъзиби алкФори явми бадар , алъзизи фӣ алонтқом манеҳам .

و قیل لطفه بهم ان لا یعاجلهم بالعقوبة کی یتوبوا. و قیل اللطیف الذی یعلم دقائق المصالح و غوامضها ثم یسلک فی ایصالها الی المستصلح سبیل الرفق، دون العنف. فاذا اجتمع الرفق فی الفعل، و اللطف فی العلم، تم معنی اللطف و لا یتصور کمال ذلک فی العلم و الفعل الّا للَّه وحده، یَرْزُقُ مَنْ یَشاءُ، کما یشاء، من شاء موسّعا و من شاء مقترا و من شاء حلالا و من شاء حراما و من شاء فی خفض و دعة و من شاء فی کد و عناء و من شاء بحساب و من شاء بغیر حساب، وَ هُوَ الْقَوِیُّ، بتعذیب الکفار یوم بدر، الْعَزِیزُ فی الانتقام منهم.

Ман кони ириди ҳрси алохраҳ , эй савоби алохраҳи баъамала , назд ?лаи фии ҳрсаҳ , Фнътиаҳи болўоҳди ъшроу моӣаҳу азъоФо ,у қил : назд ?лаи фии ҳрсаҳ , эй : наҷамъ ?лаи алднёу алохраҳ , ва ман кони ириди ҳрси алднёи нؤтаҳи минҳо , мо қсмноаҳ ва ман ҳоҳнои ллтбъиз , ва мо ?лаи фии алохраҳ , эй : фии хайри алохраҳ , ман насиби лонаи кизби баҳо .

مَنْ کانَ یُرِیدُ حَرْثَ الْآخِرَةِ، ای ثواب الآخرة بعمله، نَزِدْ لَهُ فِی حَرْثِهِ‌، فنعطیه بالواحد عشرا و مائة و اضعافا، و قیل: نَزِدْ لَهُ فِی حَرْثِهِ، ای: نجمع له الدنیا و الآخرة، وَ مَنْ کانَ یُرِیدُ حَرْثَ الدُّنْیا نُؤْتِهِ مِنْها، ما قسمناه و من هاهنا للتبعیض، وَ ما لَهُ فِی الْآخِرَةِ، ای: فی خیر الآخرة، مِنْ نَصِیبٍ لانه کذّب بها.

Қоли қтодаҳ : нؤтаҳ бақадр мо қисми ?лаи комаи қол : ъҷлнои ?лаи фӣҳо мо ншоء лмн наред ,у қил : надафъ анҳу ман офоти алднё , ва мо ?лаи фии алохраҳи ман насиб .

قال قتاده: نؤته بقدر ما قسم له کما قال: عَجَّلْنا لَهُ فِیها ما نَشاءُ لِمَنْ نُرِیدُ، و قیل: ندفع عنه من آفات الدنیا، وَ ما لَهُ فِی الْآخِرَةِ مِنْ نَصِیبٍ.

Ин оят дар шаъни қавмӣ фурӯ омад ки бо расӯл худо буданд дар ғзоҳо ва бо аъдоءи дайн ҷанг карданд , қавмиро ғараз , савоби охират буду рзоءи ҳақ , раби Алъоламин эшонро ваъдаи дидору рзоء худ дод дар охират , ва дар дунёи эшонро мол ва ғанимат дод фазли онон , савоби охират . Бози қавмӣ мунофиқон буданд ки ғарази эшон дар он ҳарбҳо моли ғанимат буд на савоби охират , раби алъзаҳи эшонро аз он моли ғанимат маҳрӯм накард , локин аз савоби охирати маҳрӯми монданд , инаст ки Мустафо ( с ) фармуд : башари ҳзаҳи аломаҳи болсноءу алрФъаҳу алнсру алтмкини фии аларз , Фмн амал манеҳам амали алохраҳи ллднёи лами икни ?лаи фии алохраҳи насиб .

این آیت در شأن قومی فرو آمد که با رسول خدا بودند در غزاها و با اعداء دین جنگ کردند، قومی را غرض، ثواب آخرت بود و رضاء حق، رب العالمین ایشان را وعده دیدار و رضاء خود داد در آخرت، و در دنیا ایشان را مال و غنیمت داد فضل آنان، ثواب آخرت. باز قومی منافقان بودند که غرض ایشان در آن حربها مال غنیمت بود نه ثواب آخرت، رب العزه ایشان را از آن مال غنیمت محروم نکرد، لکن از ثواب آخرت محروم ماندند، اینست که مصطفی (ص) فرمود: بشّر هذه الامة بالثناء و الرفعة و النصر و التمکین فی الارض، فمن عمل منهم عمل الآخرة للدنیا لم یکن له فی الآخرة نصیب.

Ва гуфтаанд ки бар сулаймони пайғомбари молу малику илм арза карданд ки аз ин се яке ихтиёр кун , сулаймони илм ихтиёр кард , молу малики ФроФзўднд ӯро .

و گفته‌اند که بر سلیمان پیغامبر مال و ملک و علم عرضه کردند که از این سه یکی اختیار کن، سلیمان علم اختیار کرد، مال و ملک فرافزودند او را.

أми ?лаами шуракои шръўои ?лаами ман аддӣни мо лами иأзн ба аллоҳ , ҳам Қурайшу куфраи алъараби ман хзоъаҳ ва ғайриҳам бҳрўои албҳираҳу сибўои алсўоӣб вау слўои алўсилаҳу ҳмўои алҳомӣу збҳўои ллтўоғиту ҷълўои ллаҳи ммои зрأи ман алҳрсу алонъоми нсибоу нсӣўои алнсии ءу бдлўои дайни иброҳӣму таъвили алоиаҳ : илоҳами шуракои Фимои шаръи аллоҳи ман аддӣни ишръўни маъааи ғайри шаръа . Мо лами иأзн ба аллоҳ , эй лами иأмр ба аллоҳ . Ва луи лои калимаи алФсл , эй луи лои ани аллоҳи ҳукми фии калимаи алФсли байни алхлқи бтأхири алъзоби анҳуам илои явми алқимаҳи ҳайси қол : бали алсоъаҳи мўъдҳм , лқзии бинҳм , лФрғи ман азоби аллазӣнаи икзбўнки фии алднё , إни алзолмини ?лаами азоби أлими фии алохраҳ .

أَمْ لَهُمْ شُرَکاءُ شَرَعُوا لَهُمْ مِنَ الدِّینِ ما لَمْ یَأْذَنْ بِهِ اللَّهُ، هم قریش و کفرة العرب من خزاعه و غیرهم بحروا البحیره و سیّبوا السوائب و و صلوا الوصیلة و حموا الحامی و ذبحوا للطواغیت و جعلوا للَّه مما ذرأ من الحرث و الانعام نصیبا و نسئوا النسی‌ء و بدّلوا دین ابراهیم و تأویل الآیة: الهم شرکاء فیما شرع اللَّه من الدین یشرعون معه غیر شرعه. ما لَمْ یَأْذَنْ بِهِ اللَّهُ، ای لم یأمر به اللَّه. وَ لَوْ لا کَلِمَةُ الْفَصْلِ، ای لو لا ان اللَّه حکم فی کلمة الفصل بین الخلق بتأخیر العذاب عنهم الی یوم القیمة حیث قال: بَلِ السَّاعَةُ مَوْعِدُهُمْ، لَقُضِیَ بَیْنَهُمْ، لفرغ من عذاب الذین یکذبونک فی الدنیا، إِنَّ الظَّالِمِینَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِیمٌ فی الآخرة.

Тарӣ алзолмин , алмшркини явми алқимаҳ , мушфиқин , эй : вҷлини ммои ксбўоу ҳўи воқеъи баҳам , эй : ҷзоءи касабаами воқеъи баҳами лои мҳиси ?лаами анҳу . Ва аллазӣнаи омнўоу ъмлўои алсолҳоти фии рўзоти алҷнот , алрўзоту алрўзи ҷамъи алрўзаҳ ,у алрёзи ҷамъи алрўзи ҷамъи алҷмъ ,у ҳаии аломокни алмъшбаҳи алмўнқаҳи зоти алрёҳину алзҳр , ?лаами мо ишоؤн ъанд рбҳм , эй : ?лаами мо итмнўну иштҳўни фии алҷнаҳ , злк эй аътоءи ҳзаҳи алошёء , ҳўи алФзли алкбир . Алнъими алдоӣми алии алқлили ман алъамал .

تَرَی الظَّالِمِینَ، المشرکین یوم القیمة، مُشْفِقِینَ، ای: وجلین مِمَّا کَسَبُوا وَ هُوَ واقِعٌ بِهِمْ‌، ای: جزاء کسبهم واقع بهم لا محیص لهم عنه. وَ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ فِی رَوْضاتِ الْجَنَّاتِ، الروضات و الروض جمع الروضة، و الریاض جمع الروض جمع الجمع، و هی الاماکن المعشبة المونقة ذات الریاحین و الزهر، لَهُمْ ما یَشاؤُنَ عِنْدَ رَبِّهِمْ، ای: لهم ما یتمنون و یشتهون فی الجنة، ذلِکَ ای اعطاء هذه الاشیاء، هُوَ الْفَضْلُ الْکَبِیرُ. النعیم الدائم علی القلیل من العمل.

Злк эй : « алФзли алкбир » ҳў , алзии ибшри аллоҳи ибодаи аллазӣнаи омнўоу ъмлўои алсолҳот , эй ҳўи ?лаами хоссаи Фонҳми аҳла . Қрأи абӯи Амру ибни касӣри ибшри бФтҳи алёءу зми алшини мхФФо ,у алтхФиФу алтшдиди фии алмънии воҳид . Қул лои أсӣлкми алайҳи أҷрои إлои алмўдаҳи фии алқрбӣ , ибн аббос гуфт : ин ояи бмдинаҳ фурӯ омад ,у сабаби нузули он буд ки , чун расӯли худо ( с ) ҳиҷрат кард бмдинаҳ , ансор омаданд ва гуфтанд : анки ибни ахтноу қади ҳдонои аллоҳи алии идику тнўбки нўоӣбу ҳуқуқу лӣси лаки ъндҳои саъа , Фрأино ан наҷамъ лаки ман амўолнои штрои Фнأтик бау тстъини алии мо инўбк .

ذلِکَ ای: «الفضل الکبیر» هو، الَّذِی یُبَشِّرُ اللَّهُ عِبادَهُ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ، ای هو لهم خاصّة فانهم اهله. قرأ ابو عمرو و ابن کثیر یبشر بفتح الیاء و ضم الشین مخففا، و التخفیف و التشدید فی المعنی واحد. قُلْ لا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبی‌، ابن عباس گفت: این آیه بمدینه فرو آمد، و سبب نزول آن بود که، چون رسول خدا (ص) هجرت کرد بمدینه، انصار آمدند و گفتند: انک ابن اختنا و قد هدانا اللَّه علی یدیک و تنوبک نوائب و حقوق و لیس لک عندها سعة، فرأینا ان نجمع لک من اموالنا شطرا فنأتیک به و تستعین علی ما ینوبک.

Ансор гуфтанд ё расӯли аллоҳи ту хоҳарзодаи моеу раби Алъоламин бўсилти рисолату набуввати ту , моро ҳидоят дод ва бимикон ту мо босаломи гиромӣ ва азиз гаштему ҳақи ту бар мо воҷиби гашт ва донем ки туро дастгоҳӣ несту молии надорӣ ки ҳақҳо бидон бигзорӣ ва офатҳо бидон дафъ кунӣ . Агар савоби бинӣ , то мо штрӣ аз моли хеш ҷудо кунем ва бар ту орем ва баъзе шуғлҳои ту кифоят кунем .

انصار گفتند یا رسول اللَّه تو خواهرزاده مایی و رب العالمین بوسیلت رسالت و نبوت تو، ما را هدایت داد و بمکان تو ما باسلام گرامی و عزیز گشتیم و حق تو بر ما واجب گشت و دانیم که ترا دستگاهی نیست و مالی نداری که حقها بدان بگذاری و آفتها بدان دفع کنی. اگر صواب بینی، تا ما شطری از مال خویش جدا کنیم و بر تو آریم و بعضی شغلهای تو کفایت کنیم.

Раби Алъоламин дар шаъну ҷавоби эшон , ин оят фиристод : қул лои أсӣлкми алайҳи أҷро , бигӯ эй Муҳамад намехоҳам аз шумо бар ин пайғоми расонӣдани ҳеҷ муздӣу лами исӣли набии алии алблоғи иҷрои қт ,у ҳаргизи ҳеҷ пайғомбар бар таблиғи рисолати ҳеҷ музд , нахост , ҳамонаст ки онҷо гуфт : қул мо أсӣлкми алайҳи ман أҷр ва мо أнои ман алмтклФин .

رب العالمین در شأن و جواب ایشان، این آیت فرستاد: قُلْ لا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً، بگو ای محمد نمی‌خواهم از شما بر این پیغام رسانیدن هیچ مزدی و لم یسئل نبی علی البلاغ اجرا قط، و هرگز هیچ پیغامبر بر تبلیغ رسالت هیچ مزد، نخواست، همانست که آنجا گفت: قُلْ ما أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ وَ ما أَنَا مِنَ الْمُتَکَلِّفِینَ.

Ва дар сӯраи алшъроءи ҳикоят аз ҷамоатӣ пайғомбарон кард ки гуфтанд : ва мо أсӣлкми алайҳи ман أҷри إни أҷрии إлои алии раби Алъоламин . Он гуҳ гуфт إлои алмўдаҳи фии алқрбӣ . Ин астсноء мунқатиъаст ва муттасил несту маваддат аз сухани аввал мустасно нест ва маънӣ онаст ки лои أсӣлкми алайҳи أҷрои локини вдўнии фии алқрбӣ .

و در سورة الشعراء حکایت از جماعتی پیغامبران کرد که گفتند: وَ ما أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ إِنْ أَجْرِیَ إِلَّا عَلی‌ رَبِّ الْعالَمِینَ. آن گه گفت إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبی‌. این استثناء منقطع است و متصل نیست و مودت از سخن اول مستثنی نیست و معنی آنست که لا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً لکن ودّونی فی القربی.

Акнӯн маънии ин сухан бар се ваҷҳ гуфтаанд : яке онаст ки : омркми ани тўдўои ақорбӣу аҳли байтӣ , музди нмихўоҳм , локини шуморо миФрмоим ки хуишони мароу аҳли байти маро дӯст доред . Ибн аббос гуфт : он рӯз ки ин оят фурӯ омад гуфтанд ё расӯли аллоҳи ман қробтки ҳؤлоءи аллазӣнаи ваҷабати ълинои мўдтҳм . Қоли алӣ ( ъ )у Фотимау абноҳмо ва Фиҳм назул : إнмои ириди аллоҳи лизҳби ънкми алрҷси أҳли албит .

اکنون معنی این سخن بر سه وجه گفته‌اند: یکی آنست که: آمرکم ان تودوا اقاربی و اهل بیتی، مزد نمیخواهم، لکن شما را میفرمایم که خویشان مرا و اهل بیت مرا دوست دارید. ابن عباس گفت: آن روز که این آیت فرو آمد گفتند یا رسول اللَّه من قرابتک هؤلاء الذین وجبت علینا مودتهم. قال علی (ع) و فاطمه و ابناهما و فیهم نزل: إِنَّما یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ.

Ва ани алии ибни абии толиби қол : ?шкевати илои расӯли аллоҳ ( с ) ҳасади анноси лӣ , Фқол аммо трзии ани ткўни робъи арбаъаи аввали ман идхли алҷнаҳи аноу анату алҳсн ва алҳусайн ( ъ )у азўоҷнои ани аимонноу шмоӣлноу зритнои халафи азўоҷноу шиътнои ман вроӣно .

و عن علی ابن ابی طالب قال: شکوت الی رسول اللَّه (ص) حسد الناس لی، فقال اما ترضی ان تکون رابع اربعة اول من یدخل الجنة انا و انت و الحسن و الحسین (ع) و ازواجنا عن ایماننا و شمائلنا و ذریتنا خلف ازواجنا و شیعتنا من ورائنا.

Ва ани зайди бен арқми ан алнабӣ қол : ании тораки Фикми алсқлини китоби аллоҳу аҳли байтӣ , азкркми аллоҳи фии аҳли байтии қили лзиди бен арқми ман аҳли байта , қол : ҳам оли алӣу оли Ақилу оли ҷаъфару оли аббосу қоли расӯли аллоҳи лъбоси бен абди алмтлб :у алзии бъснии болҳқи лои иؤмнўн , ҳатто иҳбўкми лӣу қили ҳам аллазӣнаи тҳрми алайҳими алсдқаҳи ман ақорбаҳу иқсми Фиҳми алхмс ва ҳам бнўи ҳошиму бнўи алмтлби аллазӣнаи лами иФтрқўои фии ҷоҳлиаҳу лои фии ислом .

و عن زید بن ارقم عن النبی قال: انی تارک فیکم الثقلین کتاب اللَّه و اهل بیتی، اذکرکم اللَّه فی اهل بیتی‌ قیل لزید بن ارقم من اهل بیته، قال: هم آل علی و آل عقیل و آل جعفر و آل عباس و قال رسول اللَّه لعباس بن عبد المطلب: و الذی بعثنی بالحق لا یؤمنون، حتی یحبوکم لی‌ و قیل هم الذین تحرم علیهم الصدقة من اقاربه و یقسم فیهم الخمس و هم بنو هاشم و بنو المطلب الذین لم یفترقوا فی جاهلیة و لا فی اسلام.

Ваҷҳи дувум дар маънии оят , қавли ҳасан басарӣаст : эй лои أсӣлкми алайҳи أҷро , локини омркми бмўдаҳи алтқрби илои аллоҳи ъзу ҷлу алтўдди илайҳи болтоъаҳу алъамали алсолҳ , музд намехоҳам локини миФрмоими шуморо бадваст доштан ҳар кас ки наздикӣ ҷӯяд биллоҳ , бтоъту амали некӯ , ва бар вифқи ин қавл , ҳар кас ки аллоҳро фармон бурдорасту тақаррубро буи некӯкораст , воҷибаст бар ту ки ӯро дӯсти дорӣу маваддати ваии фаризаи доне .

وجه دوم در معنی آیت، قول حسن بصری است: ای لا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً، لکن آمرکم بموده التقرب الی اللَّه عز و جل و التودد الیه بالطاعة و العمل الصالح، مزد نمی‌خواهم لکن میفرمایم شما را بدوست داشتن هر کس که نزدیکی جوید باللّه، بطاعت و عمل نیکو، و بر وفق این قول، هر کس که اللَّه را فرمان بردار است و تقرب را بوی نیکوکار است، واجب است بر تو که او را دوست داری و مودت وی فریضه دانی.

Ҳасани басарӣ аз ӣнҷо гуфт : ман тақарруби илои аллоҳи бтоътаҳ , ваҷабати алейк маваддата .

حسن بصری از اینجا گفت: من تقرب الی اللَّه بطاعته، وجبت علیک مودته.

Ваҷҳи сеюм қавли заҳҳоку муҷоҳиду садӣу ҷамоатии муфассирон . Гуфтанд : ин оят бимика фурӯ омад ва ин хитоб бо мушрикон Қурайшаст ва бо куффори араб ки эшон бо якдигар мегуфтанд : أи трўни мҳмдо ( с ) исӣли алии мо итъотоаҳи иҷро ? гӯйии ин Муҳамади бойени кор ки пеши гирифта , ҳеҷ муздӣ мехоҳад ? бҷўоби эшон ин оят омад ки : лои أсӣлкми алайҳи أҷро , локин , омркми ани тўдўнии лоҷли қаробатӣу ани лами тсдқўнии брсолтии Флои тؤзўнӣ .

وجه سوم قول ضحاک و مجاهد و سدی و جماعتی مفسران. گفتند: این آیت بمکه فرو آمد و این خطاب با مشرکان قریش است و با کفار عرب که ایشان با یکدیگر میگفتند: أ ترون محمدا (ص) یسئل علی ما یتعاطاه اجرا؟ گویی این محمد باین کار که پیش گرفته، هیچ مزدی میخواهد؟ بجواب ایشان این آیت آمد که: لا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً، لکن، آمرکم ان تودونی لاجل قرابتی و ان لم تصدقونی برسالتی فلا تؤذونی.

Ва рӯй анаи қоли слии аллоҳи алайҳу ?алау силам : ё қавми азои абитми ани ттобъўнии ФоҳФзўои қаробатии Фикму лои тؤзўнии Фонкми қавмӣу аҳқи бони тслўои раҳмӣ .

و روی انه قال صلّی اللَّه علیه و آله و سلم: یا قوم اذا ابیتم ان تتابعونی فاحفظوا قرابتی فیکم و لا تؤذونی فانکم قومی و احق بان تصلوا رحمی.

Музд намехоҳам , локини шуморо мефармоем ки агар марои брсолт устувор намедореду даъвати марои иҷобати нмикнид , бории бҳкми қаробат ки миёни ман ва шумост маро маранҷонеду маро дӯст доред ва раҳм пайвандед .

مزد نمی‌خواهم، لکن شما را می‌فرمایم که اگر مرا برسالت استوار نمی‌دارید و دعوت مرا اجابت نمیکنید، باری بحکم قرابت که میان من و شماست مرا مرنجانید و مرا دوست دارید و رحم پیوندید.

Қоли ибни аббос : лами икни батни ман бутуни Қурайши алои кони ллнбӣ ( с ) Фиҳми қробаҳу қили алъараб куллан влдтаҳу қоли баъзи алмФсрин : кони алмшркўн , иؤзўни расӯли аллоҳ ( с ) Фонзли аллоҳи ҳзаҳи алоиаҳ , Фомрҳми фӣҳо бмўдаҳи расӯли аллоҳ ( с )у салаи раҳма , Флмои ҳоҷари илои алмдинаҳу овоаи алонсору нсрўаҳи аҳби аллоҳи ъзу ҷли ани илҳқаҳи бохўонаҳи ман алонбёءи алайҳими ассалом , ҳайси қолўо : ва мо أсӣлкми алайҳи ман أҷр , إни أҷрии إлои алии раби Алъоламин . Фонзли аллоҳ : қул мо أсӣлкми алайҳи ман أҷр ва мо أнои ман алмтклФин .

قال ابن عباس: لم یکن بطن من بطون قریش الّا کان للنبی (ص) فیهم قرابة و قیل العرب کلّا ولدته و قال بعض المفسرین: کان المشرکون، یؤذون رسول اللَّه (ص) فانزل اللَّه هذه الآیة، فامرهم فیها بمودة رسول اللَّه (ص) و صلة رحمه، فلما هاجر الی المدینه و آواه الانصار و نصروه احب اللَّه عز و جل ان یلحقه باخوانه من الانبیاء علیهم السلام، حیث قالوا: وَ ما أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ، إِنْ أَجْرِیَ إِلَّا عَلی‌ رَبِّ الْعالَمِینَ. فانزل اللَّه: قُلْ ما أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ وَ ما أَنَا مِنَ الْمُتَکَلِّفِینَ.

Фсорти мансӯхаи бҳзаҳи алоиаҳу ҳозои алқўли ғайри маразии лони мўдаҳ алнабӣ ( с )у кафи алозии анҳу ,у мўдаҳи ақорбаҳ ,у алтқрби илои аллоҳи болтоъаҳу алъамали алсолҳи ман Фроӣзи аддӣн , Флои иҷўзи насхи шайъи ءи минҳоу алмънии алсҳиҳи фии алоиаҳи мо зкрноаҳи ман ақоўили алслФ ,у аллоҳи аълам .

فصارت منسوخة بهذه الایة و هذا القول غیر مرضی لان مودة النبی (ص) و کف الاذی عنه، و مودة اقاربه، و التقرب الی اللَّه بالطاعة و العمل الصالح من فرائض الدین، فلا یجوز نسخ شی‌ء منها و المعنی الصحیح فی الآیة ما ذکرناه من اقاویل السلف، و اللَّه اعلم.

Ва ман иқтрФи ҳасана назд ?лаи фӣҳо ҳусно , алоқтроФи алоктсоб ,у алоътмол эй : ман иктсби тоъаҳ , назд ?лаи фӣҳо , ман алсўоби ҳусно , болтзъиФ . Ва қили маъноа , исбти алии алқлили ман алтоъаҳи алксири ман алсўоб , إни аллоҳи ғафур , лмни азнби шакури лмни атоъ . Ва қили ғафур , лзнўби оли расӯли аллоҳи шакури лҳснотҳм .

وَ مَنْ یَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِیها حُسْناً، الاقتراف الاکتساب، و الاعتمال ای: من یکتسب طاعة، نَزِدْ لَهُ فِیها، من الثواب حُسْناً، بالتضعیف. و قیل معناه، یثبت علی القلیل من الطاعة الکثیر من الثواب، إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ، لمن اذنب شَکُورٌ لمن اطاع. و قیل غَفُورٌ، لذنوب آل رسول اللَّه شَکُورٌ لحسناتهم.

أми иқўлўн , эй : бали иқўлўн яъне куффори Макка , аФтрии алии аллоҳи кзбо . Фإни ишإи аллоҳи ихтми алии қлбк , қоли муҷоҳид : ирбти алии қлбки болсбри алии азоҳм , Флои идхли қлбки ҳузну лои зиқ . Маънӣ онаст ки куффори Маккаи мигўинд ки , ту бар аллоҳ дурӯғ месозӣ , ва ин қуръон аз бар худ менаҳй вагар аллоҳ хоҳад дили ту барбатаи сабри бибандад , то бар азои эшон сабр кунӣ ва бар ончии эшон мигўинд , дар дили ту танагӣ ва андӯҳӣ наёяд .

أَمْ یَقُولُونَ، ای: بل یقولون یعنی کفار مکه، افْتَری‌ عَلَی اللَّهِ کَذِباً. فَإِنْ یَشَإِ اللَّهُ یَخْتِمْ عَلی‌ قَلْبِکَ، قال مجاهد: یربط علی قلبک بالصبر علی اذاهم، فلا یدخل قلبک حزن و لا ضیق. معنی آنست که کفار مکه میگویند که، تو بر اللَّه دروغ میسازی، و این قرآن از بر خود می‌نهی و گر اللَّه خواهد دل تو بربطه صبر ببندد، تا بر اذای ایشان صبر کنی و بر آنچه ایشان میگویند، در دل تو تنگی و اندوهی نیاید.

Он гуҳ бар сиблат ибтидо гуфт :у имҳи аллоҳи алботл , эй : ани мо иқўлўнаҳи ботили имҳаҳи аллоҳи ончии эшон мигўинд ботиласту аллоҳи онро маҳв кунад . Ва иҳқ алҳақ бклмотаҳ , эй : изҳр алҳақу исбтаҳи бмои анзли ман китоба ,у инсри дайнаи бўъдаҳ . Ва қил : Фإни ишإи аллоҳи ихтми алии қлбку имҳи аллоҳи алботл , теми алкломи ҳоҳноу ҳозои колўъиди ллрсўл ( с )у алмрод ба ҷавоби аллазӣнаи қолўо : аФтрии алии аллоҳи кзбои Фхрҷи алҷўоби махраҷи алостғноء ,у алмънӣ : ?фони ишأи аллоҳи имски мо аўҳии алику имҳи бнФсаҳи алкФри ман қулӯби алъобди балои воситау лои сФораҳ , ин сухан ҳар чанд ки зоҳири он ваъиди расӯл ( с ) май намояд аммо ҷавоб мушриконаст ки мегуфтанд : аФтрии алии аллоҳи кзбо ва дар ин ҷавоб бе ниёзии худ ҷли ҷалола пайдо мекунанд яъне ки моро ҳоҷати бавосита ва сифорат нест . Агар хоҳеми меҳр бар дил ту наҳему қуръон ки бтўи додем аз дил ту бабрем , то фаромӯш кунӣу бахудии худ , ботилу куфр аз дилҳо бистарем , яъне шумо ки кофаронед чаро мегуед ки Муҳамад ( с ) бар аллоҳ дурӯғ месозад ? , ваии дурӯғ бар мо намесозад ки агар созад бо вай ин кунем ки гуфтем .

آن گه بر سبیل ابتدا گفت: وَ یَمْحُ اللَّهُ الْباطِلَ، ای: ان ما یقولونه باطل یمحه اللَّه آنچه ایشان میگویند باطل است و اللَّه آن را محو کند. وَ یُحِقُّ الْحَقَّ بِکَلِماتِهِ، ای: یظهر الحق و یثبته بما انزل من کتابه، و ینصر دینه بوعده. و قیل: فَإِنْ یَشَإِ اللَّهُ یَخْتِمْ عَلی‌ قَلْبِکَ وَ یَمْحُ اللَّهُ الْباطِلَ، تم الکلام هاهنا و هذا کالوعید للرسول (ص) و المراد به جواب الذین قالوا: افْتَری‌ عَلَی اللَّهِ کَذِباً فخرج الجواب مخرج الاستغناء، و المعنی: فان یشأ اللَّه یمسک ما اوحی الیک و یمح بنفسه الکفر من قلوب العابد بلا واسطة و لا سفارة، این سخن هر چند که ظاهر آن وعید رسول (ص) می‌نماید اما جواب مشرکان است که میگفتند: افْتَری‌ عَلَی اللَّهِ کَذِباً و در این جواب بی‌نیازی خود جل جلاله پیدا میکنند یعنی که ما را حاجت بواسطه و سفارت نیست. اگر خواهیم مهر بر دل تو نهیم و قرآن که بتو دادیم از دل تو ببریم، تا فراموش کنی و بخودی خود، باطل و کفر از دلها بستریم، یعنی شما که کافران‌اید چرا می‌گویید که محمد (ص) بر اللَّه دروغ میسازد؟، وی دروغ بر ما نمی‌سازد که اگر سازد با وی این کنیم که گفتیم.

Қавла :у имҳи ҳазф алўоў манеҳ лои ллҷзму анмои кутуби фии алмсҳФи алии аллФзи комаи кутуби қавла : сндъи алзбониаҳ . Ва идъи алإнсони мҳзўФи алўоўи сами қол : إнаҳи алӣами бзоти алсдўр . эй : бзмоӣри улқулуб , Флўи илми ман қалбаи анаи ҳам болоФтроءи лъоҷлаҳи болъқўбаҳ , ФкиФи азои нутқ бау срҳ .

قوله: وَ یَمْحُ حذف الواو منه لا للجزم و انما کتب فی المصحف علی اللفظ کما کتب قوله: سَنَدْعُ الزَّبانِیَةَ. و یَدْعُ الْإِنْسانُ محذوف الواو ثم قال: إِنَّهُ عَلِیمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ. ای: بضمائر القلوب، فلو علم من قلبه انه هم بالافتراء لعاجله بالعقوبة، فکیف اذا نطق به و صرّح.

Ва ҳўи алзии иқбли алтўбаҳи ани ибода , азои тобўо , лонаи ани лами иқбли кони ағроءи болмъосӣ ,у иъФўои ани алсиӣот , эй : таҷовузи ъмо кон манеҳам қабл алтўбаҳи ман алқбоӣҳ ,у иълми мо тФълўн . Таъвилаи иъФўи анҳоу ҳўи иълми анҳми иъўдўни илоҳо , Флои имнъаҳ .

وَ هُوَ الَّذِی یَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبادِهِ، اذا تابوا، لانه ان لم یقبل کان اغراء بالمعاصی، وَ یَعْفُوا عَنِ السَّیِّئاتِ، ای: تجاوز عما کان منهم قبل التوبة من القبائح، وَ یَعْلَمُ ما تَفْعَلُونَ. تأویله یعفو عنها و هو یعلم انهم یعودون الیها، فلا یمنعه.

Илмаи ман афвау лои ирҷъи баъди ъўдҳми илои алсиӣоти ани афваи назира . Қавлаи ъзу ҷл :у ҳўи алзии итўФокми боллилу иълми мо ҷрҳтми болнҳори сами ибъскми фӣа . Алтأўил : ибъскм ҳатто тхўзўои фӣ мисли мо ҷрҳтми болнҳор , Флои имнъаҳи илмаи ани кломкм . Ва қили иълми мо иФълўн эй : иълми аътқодҳм , Флои иқбли алои алтўбаҳи алнсўҳ ,у алтўбаҳи алнсўҳи мо рӯй ҷобири қол : дахли аъробии алии расӯли аллоҳу қоли аллоҳами ании астғФрку атўби алики сареъану кибр , Флмои Фрғи ани слотаҳ , қоли ?ла ё ҳозои ани сръаҳи аллсони болостғФори тавбаи алкзобину тўбтки тҳтоҷи илои тавба . Қол : ва мо алтўбаҳ , қол : исми иқъи алии сетаи маъаон , алии алмозӣ , ман алзнўб : алндомаҳу лтзииъи алФроӣз : алоъодаҳу ради алмзолму азоқаҳи алнФси фии алтоъаҳи комаи рбитҳои фии алмъсиаҳу азоқаҳи алнФси мрораҳи алтоъаҳи комаи азқтҳои ҳлоўаҳи алмъсиаҳу албкоءи бадали кули зҳки зҳктаҳ .

علمه من عفوه و لا یرجع بعد عودهم الی السیئات عن عفوه نظیره. قوله عز و جل: وَ هُوَ الَّذِی یَتَوَفَّاکُمْ بِاللَّیْلِ وَ یَعْلَمُ ما جَرَحْتُمْ بِالنَّهارِ ثُمَّ یَبْعَثُکُمْ فِیهِ. التأویل: یبعثکم حتی تخوضوا فی مثل ما جرحتم بالنهار، فلا یمنعه علمه عن کلامکم. و قیل یعلم ما یفعلون ای: یعلم اعتقادهم، فلا یقبل الا التوبة النصوح، و التوبة النصوح ما روی جابر قال: دخل اعرابی علی رسول اللَّه و قال اللهم انی استغفرک و اتوب الیک سریعا و کبر، فلما فرغ عن صلاته، قال له یا هذا ان سرعة اللسان بالاستغفار توبة الکذابین و توبتک تحتاج الی توبة. قال: و ما التوبة، قال: اسم یقع علی ستة معان، علی الماضی، من الذنوب: الندامة و لتضییع الفرائض: الاعادة و رد المظالم و ازاقة النفس فی الطاعة کما ربیتها فی المعصیة و اذاقة النفس مرارة الطاعة کما اذقتها حلاوة المعصیة و البکاء بدل کل ضحک ضحکته.

Ва қили ҳқиқаҳи алтўбаҳи тарки алмъосии неа ва феълану алоқболи алии алтоъаҳи неа ва феълан .

و قیل حقیقة التوبة ترک المعاصی نیة و فعلا و الاقبال علی الطاعة نیة و فعلا.

Ва ани инси бен молики қоли қоли расӯли аллоҳ : аллоҳашад Фрҳои бтўбаҳи абдаи ҳайни итўби илайҳи ман аҳдкми кони роҳлтаҳи борзи Флоаҳи ФонФлтту алайҳои таомау шаробаи Фоиси минҳо , Фотии шаҷараи Фозтҷъи фии зиллҳо қади иӣси ман роҳлтаҳи Фбинмои ҳўи кзлки ази баҳои қоимаи ъндаҳи Фأхзи бхтомҳо , сами қоли ман шудаи алФрҳ : анати абдӣу анои рбки ахтои ман шудаи алФрҳ . Ва фии рўоиаҳи абии ҳрираҳ : аллоҳи аФрҳи бтўбаҳи абдаи ман алъқими алўолд ва ман алзмони алворади Фмни тоби илои аллоҳи тавбаи нсўҳо , инсии аллоҳи ҳФзтаҳу биқоъи аларзи хатоёау зунуба . Қрأи Ҳамзау алксоӣӣу ҳФс ,у иълми мо тФълўн . Болтоء ,у ҳўи хитоби ллмшркин ,у албоқўни болёии лонаи байни хабарин ани қавми Фқоли қиблаи ани ибодау баъда . Ва изидҳми ман фазла .

و عن انس بن مالک قال قال رسول اللَّه: اللَّه اشد فرحا بتوبة عبده حین یتوب الیه من احدکم کان راحلته بارض فلاة فانفلتت و علیها طعامه و شرابه فایس منها، فاتی شجرة فاضطجع فی ظلها قد یئس من راحلته فبینما هو کذلک اذ بها قائمة عنده فأخذ بخطامها، ثم قال من شدة الفرح: انت عبدی و انا ربک اخطا من شدة الفرح. و فی روایة ابی هریره: اللَّه افرح بتوبة عبده من العقیم الوالد و من الظمآن الوارد فمن تاب الی اللَّه توبة نصوحا، انسی اللَّه حفظته و بقاع الارض خطایاه و ذنوبه. قرأ حمزة و الکسائی و حفص، وَ یَعْلَمُ ما تَفْعَلُونَ. بالتاء، و هو خطاب للمشرکین، و الباقون بالیای لانه بین خبرین عن قوم فقال قبله عن عباده و بعده. وَ یَزِیدُهُمْ مِنْ فَضْلِهِ.

Ва истҷиби аллазӣнаи омнўо , эй : иҷиби аллоҳи аллазӣнаи омнўо ,у ъмлўои алсолҳот , азои дъўаҳи кқўлаҳ : адъўнии أстҷби лакам , أҷиби дъўаҳи алдоъи إзои дъон . Ва қоли ибни аббос : маъноаи исиби аллазӣнаи омнўоу ъмлўои алсолҳоти алии аъмолҳм ,у изидҳми ман фазла , сӯии савоби аъмолҳм тФзло манеҳ . Ва фии рўоиаҳи абии солеҳи ани ибни аббоси қол :у истҷиби аллазӣнаи омнўо , эй . ИшФъҳми фии ахўонҳм ,у изидҳми ман фазла , ишФъҳми фии ихвони ахўонҳм .

وَ یَسْتَجِیبُ الَّذِینَ آمَنُوا، ای: یجیب اللَّه الذین آمنوا، وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ، اذا دعوه کقوله: ادْعُونِی أَسْتَجِبْ لَکُمْ، أُجِیبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذا دَعانِ. و قال ابن عباس: معناه یثیب الذین آمنوا و عملوا الصالحات علی اعمالهم، وَ یَزِیدُهُمْ مِنْ فَضْلِهِ، سوی ثواب اعمالهم تفضلا منه. و فی روایة ابی صالح عن ابن عباس قال: وَ یَسْتَجِیبُ الَّذِینَ آمَنُوا، ای. یشفعهم فی اخوانهم، وَ یَزِیدُهُمْ مِنْ فَضْلِهِ، یشفّعهم فی اخوان اخوانهم.

Ва фии алхбри ани расӯли аллоҳ ( с ) :у изидҳми ман фазла , алшФоъаҳи лмни ваҷабати ?лаи алнор ,у қили аллазӣнаи омнўои фии мавзеи алрФъу ҳўи астҷобаҳи алъбиди лрбҳми кқўлаҳ : Флистҷибўои лӣ ,у изидҳми ман фазла , эй язиди аллоҳи ?лаами алҳдии ман фазла , кқўлаҳ : язиди аллоҳи аллазӣнаи аҳтдўои ҳудо . Ва алкоФрўни ?лаами азоби шадид .

و فی الخبر عن رسول اللَّه (ص): وَ یَزِیدُهُمْ مِنْ فَضْلِهِ، الشفاعة لمن وجبت له النار، و قیل الذین آمنوا فی موضع الرفع و هو استجابة العبید لربهم کقوله: فَلْیَسْتَجِیبُوا لِی، وَ یَزِیدُهُمْ مِنْ فَضْلِهِ، ای یزید اللَّه لهم الهدی من فضله، کقوله: یَزِیدُ اللَّهُ الَّذِینَ اهْتَدَوْا هُدیً. وَ الْکافِرُونَ لَهُمْ عَذابٌ شَدِیدٌ.

Фии алохраҳ . Маънӣ ҳар ду оя онаст ки : аллоҳи таъолии тавбаи бандагони бипазирад , ҳар гуҳ ки бохалосу сидқи буи боз гирданду тавбаи эшон насӯҳ бошаду гуноҳони гузаштаи эшон ҳама биёмурзад , ҳар чанд ки медонад ки эшон пас аз тавба гуноҳ кунанд , тавбаи эшон рад накунад ва аз афви худ Фропс наёяду хондани эшон мар ӯро ҷли ҷалола , иҷобат кунад ,у кирдори неки эшонро савоб диҳад ,у бФзли худ , зёдтӣ бар сар наад , ин каромат ва навохт аллоҳаст мؤмнонрои ҳам дар дунё ва ҳам дар охират ,у кофаронро азоб сахтаст дар дунё ва дар охират .

فی الآخرة. معنی هر دو آیه آنست که: اللَّه تعالی توبه بندگان بپذیرد، هر گه که باخلاص و صدق بوی باز گردند و توبه ایشان نصوح باشد و گناهان گذشته ایشان همه بیامرزد، هر چند که میداند که ایشان پس از توبه گناه کنند، توبه ایشان رد نکند و از عفو خود فراپس نیاید و خواندن ایشان مر او را جل جلاله، اجابت کند، و کردار نیک ایشان را ثواب دهد، و بفضل خود، زیادتی بر سر نهد، این کرامت و نواخت اللَّه است مؤمنانرا هم در دنیا و هم در آخرت، و کافران را عذاب سخت است در دنیا و در آخرت.

Ва луи басти аллоҳи алрзқи лъбодаҳи лбғўои фии алأрз , эй луи ҷълҳми аллоҳи ағнёءи лтғўоу бғўои бъзҳми алии баъз . Қоли ибни аббос : бғиҳми талабаами манзалаи баъди манзалау мркбои баъди мураккабу млбсои баъди мулаббасу қили маъноа : лтромўои илои ифсоди аларзи бони лои иҳтоҷи бъзҳми илои баъзи Флои итъоўнўои қоли шқиқи бен иброҳӣм : маънии алоиаҳи луи ризқи аллоҳи алъбоди ман ғайри касбу тФрғўои ани алмъошу алксби лтғўоу бғўоу съўои фии аларзи Фсодо ,у локини шғлҳми болксбу алмъош раҳма манеҳу амтноно ,у локини инзл бақадр мо ишоء , иўсли алрзқи илои ман ишоءи комаи ишоءи болқдри алзии иълми маслиҳатаи фӣа .

وَ لَوْ بَسَطَ اللَّهُ الرِّزْقَ لِعِبادِهِ لَبَغَوْا فِی الْأَرْضِ، ای لو جعلهم اللَّه اغنیاء لطغوا و بغوا بعضهم علی بعض. قال ابن عباس: بغیهم طلبهم منزلة بعد منزلة و مرکبا بعد مرکب و ملبسا بعد ملبس و قیل معناه: لتراموا الی افساد الارض بان لا یحتاج بعضهم الی بعض فلا یتعاونوا قال شقیق بن ابراهیم: معنی الآیة لو رزق اللَّه العباد من غیر کسب و تفرغوا عن المعاش و الکسب لطغوا و بغوا و سعوا فی الارض فسادا، و لکن شغلهم بالکسب و المعاش رحمة منه و امتنانا، وَ لکِنْ یُنَزِّلُ بِقَدَرٍ ما یَشاءُ، یوصل الرزق الی من یشاء کما یشاء بالقدر الذی یعلم مصلحته فیه.

Гуфтаанд : ин оя дар шаъни қавмӣ аз араб фурӯ омад ки буқати хсбу фарохии неъмат , бо муҳорибату маъодоти якдигари мипрдохтнду моли якдигар бғорт мебурданд ва дар замини табоҳ корӣ мекарданду буқати қаҳту ҷдўбт бо антҷоъу тиҷорату талаби ризқи мипрдохтнд .

گفته‌اند: این آیه در شأن قومی از عرب فرو آمد که بوقت خصب و فراخی نعمت، با محاربت و معادات یکدیگر میپرداختند و مال یکدیگر بغارت میبردند و در زمین تباه کاری میکردند و بوقت قحط و جدوبت با انتجاع و تجارت و طلب رزق میپرداختند.

Ва фии злки иқўли алшоър :

و فی ذلک یقول الشاعر:

Қавм азо набут алрбиъи борзҳм

قوم اذا نبت الربیع بارضهم

Нбтти ъдоўтҳми маъаи албқл

نبتت عداوتهم مع البقل‌

Хбоб арат гуфт : ин оя дар шаъни мо фурӯ омад , ҷамъи асҳоби сафа , ки бар амвол банӣ қризаҳу нзир ва банӣ қинқоъи моро назар омад , он мўошии эшон дидеми фаровону арӯзи тиҷорату неъмат бекарон , орзӯии он дар дили мо таҳаррук карду раби Алъоламин бойени ояи моро аз сари он тмнӣ фаро дошту сакинаи қаноати бадали мо фурӯ оварад .

خباب ارت گفت: این آیه در شأن ما فرو آمد، جمع اصحاب صفه، که بر اموال بنی قریظه و نضیر و بنی قینقاع ما را نظر آمد، آن مواشی ایشان دیدیم فراوان و عروض تجارت و نعمت بی‌کران، آرزوی آن در دل ما تحرّک کرد و رب العالمین باین آیه ما را از سر آن تمنی فرا داشت و سکینه قناعت بدل ما فرو آورد.

Мустафо ( с ) гуфт : ахўФи мо ахоФи алии умматии Зуҳраи алднё ва касратҳо .

مصطفی (ص) گفت: اخوف ما اخاف علی امتی زهرة الدنیا و کثرتها.

Ва қоли баъзи алҳкмоء : ани ман алъсмаҳи ани лои тҷд . Ва қоли мақотил : инзл бақадр мо ишоءи Фиҷъли воҳдои Фқироу охири ғнё . إнаҳи бъбодаҳи хабири басир .

و قال بعض الحکماء: ان من العصمة ان لا تجد. و قال مقاتل: یُنَزِّلُ بِقَدَرٍ ما یَشاءُ فیجعل واحدا فقیرا و آخر غنیا. إِنَّهُ بِعِبادِهِ خَبِیرٌ بَصِیرٌ.

Рӯй инси бен молики ан алнабӣ ( с ) ани Ҷабраили ани аллоҳи ъзу ҷли анаи қол : « ман аҳони лии влёи Фқди боРазании болмҳорбаҳ . Ва ании лосръи шайъи ءи илои насраи аўлёӣии ании лои ғазаби ?лаами комаи иғзби аллиси алҳрд ва мо тақарруби илои абдии алмؤмни бмсли адоءи мо аФтрзти алайҳ , ва мо золи абдии алмؤмни итқрби илои болнўоФл ҳатто аҳбаҳ , Фозои аҳббтаҳ , канти ?лаи смъоу бсроу идоу мؤидо . Ани дъонии аҷбтаҳу ани сأлнии аътитаҳ ва мо тараддудати фии шайъи ءи анои фоилаи тараддудӣ , фии қабзи рӯҳи абдии алмؤмн , икраҳи аламуту акраҳи мсоӣтаҳу ло бадала манеҳу ани ман ибодии алмؤмнини лмни исأлнии албоби ман алъбодаҳ , ФокФаҳи анҳу ани лои идхлаҳи аҷаби ФиФсдаҳи злк . Ва ани ман ибодии алмؤмнини лмни ло ислҳемона алои алғнӣу луи аФқртаҳи лои Фсдаҳи злк . Ва ани ман ибодии алмؤмнини лмни ло ислҳемона алои алФқру луи ағнитаҳи лоФсдаҳи злк .

روی انس بن مالک عن النبی (ص) عن جبرئیل عن اللَّه عز و جل انه قال: «من اهان لی ولیا فقد بارزنی بالمحاربة. و انی لاسرع شی‌ء الی نصرة اولیائی انی لا غضب لهم کما یغضب اللیث الحرد و ما تقرب الیّ عبدی المؤمن بمثل اداء ما افترضت علیه، و ما زال عبدی المؤمن یتقرب الیّ بالنوافل حتی احبه، فاذا احببته، کنت له سمعا و بصرا و یدا و مؤیدا. ان دعانی اجبته و ان سألنی اعطیته و ما ترددت فی شی‌ء انا فاعله ترددی، فی قبض روح عبدی المؤمن، یکره الموت و اکره مسائته و لا بدله منه و ان من عبادی المؤمنین لمن یسألنی الباب من العبادة، فاکفه عنه ان لا یدخله عجب فیفسده ذلک. و ان من عبادی المؤمنین لمن لا یصلح ایمانه الا الغنی و لو افقرته لا فسده ذلک. و ان من عبادی المؤمنین لمن لا یصلح ایمانه الا الفقر و لو اغنیته لافسده ذلک.

Ва ани ман ибодии алмؤмнини лмни ло ислҳемона алои алсҳаҳ ,у луи асқмтаҳи лоФсдаҳи злк .

و ان من عبادی المؤمنین لمن لا یصلح ایمانه الا الصحة، و لو اسقمته لافسده ذلک.

Ва ани ман ибодии алмؤмнини лмни ло ислҳемона алои алсқму луи аслҳтаҳи лоФсдаҳи злк .

و ان من عبادی المؤمنین لمن لا یصلح ایمانه الا السقم و لو اصلحته لافسده ذلک.

Ании адбри амри ибодии бълмии бқлўбҳм . « ании бъбодии хабири басир » .

انی ادبّر امر عبادی بعلمی بقلوبهم. «انی بعبادی خبیر بصیر».

Ва ҳўи алзии инзли алғиси ман баъди мо қнтўо , алғиси алмтр , саммии ғисои лонаи ғиоси алхлқ ба бқоӣҳму алайҳи нмоӣҳм . Ва қили алғиси ман алмтри мо икўни ноФъо ,у икўни фии вақтаи лони алмтри қади икўни мзро ,у қади икўни фии ғайри вақта , ман баъди мо қнтўо , иӣсўо манеҳ лтأхри нузулау алғиси баъди алиأси адъии ?лаами илои алшкр ,у иншри раҳматаи неъматау хсбаҳу қили мтраҳи Фиъми алсҳлу алҷблу алъомру алғомр . Ва нашрҳо , умумҳо , ҷамеъи алхлиқаҳ . Ва ҳўи алўлӣ , эй : вале алмؤмнини бонзоли алғис , алҳмид . Алзии лои иФоаҳ ба алои мдҳоу лои изкри алои ҳмдо .

وَ هُوَ الَّذِی یُنَزِّلُ الْغَیْثَ مِنْ بَعْدِ ما قَنَطُوا، الغیث المطر، سمی غیثا لانه غیاث الخلق به بقائهم و علیه نمائهم. و قیل الغیث من المطر ما یکون نافعا، و یکون فی وقته لان المطر قد یکون مضرا، و قد یکون فی غیر وقته، مِنْ بَعْدِ ما قَنَطُوا، یئسوا منه لتأخر نزوله و الغیث بعد الیأس ادعی لهم الی الشکر، وَ یَنْشُرُ رَحْمَتَهُ نعمته و خصبه و قیل مطره فیعم السهل و الجبل و العامر و الغامر. و نشرها، عمومها، جمیع الخلیقة. وَ هُوَ الْوَلِیُّ، ای: ولی المؤمنین بانزال الغیث، الْحَمِیدُ. الذی لا یفاه به الا مدحا و لا یذکر الّا حمدا.

Қоли мақотил : ҳабси аллоҳи алмтри ани аҳли Маккаи сабъи синӣн , ҳатто қнтўо , сами анзли аллоҳи алмтри Фзкрҳми неъмата , қавла : ва ман оёта , эй ман ъломоти қудрата , халқи алсмоўоту алأрз , маъаи ъзмҳмоу ксраҳи аҷзоӣҳмо , ва мо бс эй : халқу фарқи Фиҳмои ман добаҳ , эй : зии рӯҳи алонсу алҷну алмлоӣкаҳу соири алҳиўон ,у ҳўи алии ҷумъаам , эй : алии аҳёӣҳми баъди аламут , إзои ишоءи қадир . Комили алқдра .

قال مقاتل: حبس اللَّه المطر عن اهل مکة سبع سنین، حتی قنطوا، ثم انزل اللَّه المطر فذکرهم نعمته، قوله: وَ مِنْ آیاتِهِ، ای من علامات قدرته، خَلْقُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ، مع عظمهما و کثرة اجزائهما، وَ ما بَثَّ ای: خلق و فرق فِیهِما مِنْ دابَّةٍ، ای: ذی روح الانس و الجن و الملائکة و سایر الحیوان، وَ هُوَ عَلی‌ جَمْعِهِمْ‌، ای: علی احیائهم بعد الموت، إِذا یَشاءُ قَدِیرٌ. کامل القدرة.

Ва мо أсобкми ман мсибаҳ , эй ғаму ?иламу макрӯҳ , Фбмои касбати أидикм , яъне Фҳўи ъқўбаҳи ллмъосии алтии актсбтмўҳо , кқўлаҳ : қул ҳў ман ъанд أнФскм , ва мо أсобки ман сиӣаҳи Фмни нФски бмои касбати أидии анноси қрأи аҳли алмдинаҳу алшом , бмои касбати бғири Фоءу кзлки ҳўи фии мсоҳФҳми Фикўни мо фии аввали алоиаҳи бмънии алзии асобкми бмои касбати бғири Фоءу кзлки ҳўи фии мсоҳФҳми Фикўни мо фии аввали алоиаҳи бмънии алзии асобкми бмои касбати аидикм ,у ҳўи маъаи алФоءи аҳсану ашҳри фии аллғаҳи комаи ҳўи фии мсоҳФи аҳли алъроқи лонаи шарту ҷавоба ,у иъФўои ани касӣр . Ман алзнўб , Флои иъоқби алайҳ . Ва қил : иъФўои ани касӣр .

وَ ما أَصابَکُمْ مِنْ مُصِیبَةٍ، ای غمّ و الم و مکروه، فَبِما کَسَبَتْ أَیْدِیکُمْ، یعنی فهو عقوبة للمعاصی التی اکتسبتموها، کقوله: قُلْ هُوَ مِنْ عِنْدِ أَنْفُسِکُمْ، وَ ما أَصابَکَ مِنْ سَیِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِکَ بِما کَسَبَتْ أَیْدِی النَّاسِ قرأ اهل المدینة و الشام، بما کسبت بغیر فاء و کذلک هو فی مصاحفهم فیکون ما فی اول الایة بمعنی الذی اصابکم بما کسبت بغیر فاء و کذلک هو فی مصاحفهم فیکون ما فی اول الایة بمعنی الذی اصابکم بما کسبت ایدیکم، و هو مع الفاء احسن و اشهر فی اللغة کما هو فی مصاحف اهل العراق لانه شرط و جوابه، وَ یَعْفُوا عَنْ کَثِیرٍ. من الذنوب، فلا یعاقب علیه. و قیل: یَعْفُوا عَنْ کَثِیرٍ.

Ман анноси Флои иъоҷлҳми болъқўбаҳ аммо ътФоу раҳма ва аммо зиёдаи фии алъзобу астдроҷо .

من الناس فلا یعاجلهم بالعقوبة اما عطفا و رحمة و اما زیادة فی العذاب و استدراجا.

Қоли алҳсн : мо أсобкми ман мсибаҳи Фбмои касбати أидикм , ?ераад ба иқомаи алҳдўди алии алмъосӣ ,у иъФўои ани касӣр . Флми иҷъли ?лаи ҳдо .

قال الحسن: ما أَصابَکُمْ مِنْ مُصِیبَةٍ فَبِما کَسَبَتْ أَیْدِیکُمْ، اراد به اقامة الحدود علی المعاصی، وَ یَعْفُوا عَنْ کَثِیرٍ. فلم یجعل له حدا.

Ва қоли алзҳок : мо тааллуми раҷули алқуръони сами насяи алои бзнб , сами қрأ : ва мо أсобкми ман мсибаҳи Фбмои касбати أидикм , эй мсибаҳи аъзами ман нисёни алқуръон .

و قال الضحاک: ما تعلم رجل القرآن ثم نسیه الا بذنب، ثم قرأ: وَ ما أَصابَکُمْ مِنْ مُصِیبَةٍ فَبِما کَسَبَتْ أَیْدِیکُمْ، ایّ مصیبة اعظم من نسیان القرآن.

Ва қоли алҳсн : лмои нзлти ҳзаҳи алоиаҳ , қоли расӯли аллоҳ ( с ) : «у алзии нафасии бедаи мо ман хдши авду лои ъсраҳи қадаму лои ахтлоҷи арақи алои бзнб ва мо иъФўи аллоҳи анҳу аксар .

و قال الحسن: لما نزلت هذه الایة، قال رسول اللَّه (ص): «و الذی نفسی بیده ما من خدش عود و لا عثرة قدم و لا اختلاج عرق الا بذنب و ما یعفو اللَّه عنه اکثر.

Ва қоли алии бен абии толиб ( ъ ) : алои ахбркми бофазли ояи фии китоби аллоҳи ҳдснои баҳои расӯли аллоҳ ( с ) , мо أсобкми ман мсибаҳи Фбмои касбати أидикму иъФўои ани касӣр . Қолу соФсрҳои лак ё алии мо أсобкм , ман мараз ӯ ъқўбаҳ ӯ блоءи фии алднё , Фбмои касбати أидикм ,у аллоҳи ъзу ҷли акрами ман ани иснии алайҳими алъқўбаҳи фии алохраҳ , ва мо ъФои аллоҳи анҳу фии алднё , Фоллаҳи аҳлми ман ани иъўди баъди афва . Ва қоли ъкрмаҳ : мо ман нкбаҳи исобати ъбдои Фмои фавқҳо алои бзнби лами икни аллоҳи лиғФри ?лаи алои баҳо ӯ дараҷаи лами икни аллоҳи либлғаҳи алои баҳо .

و قال علی بن ابی طالب (ع): الا اخبرکم بافضل آیة فی کتاب اللَّه حدّثنا بها رسول اللَّه (ص)، ما أَصابَکُمْ مِنْ مُصِیبَةٍ فَبِما کَسَبَتْ أَیْدِیکُمْ وَ یَعْفُوا عَنْ کَثِیرٍ. قال و سافسرها لک یا علی ما أَصابَکُمْ، من مرض او عقوبة او بلاء فی الدنیا، فَبِما کَسَبَتْ أَیْدِیکُمْ، و اللَّه عز و جل اکرم من ان یثنی علیهم العقوبة فی الآخرة، و ما عفا اللَّه عنه فی الدنیا، فاللّه احلم من ان یعود بعد عفوه. و قال عکرمة: ما من نکبة اصابت عبدا فما فوقها الا بذنب لم یکن اللَّه لیغفر له الا بها او درجة لم یکن اللَّه لیبلغه الا بها.

Ва ани инси бен молики ани расӯли аллоҳ ( с ) қол : азои ?ераади аллоҳи бъбдаҳи алхири аҷҷали ?лаи алъқўбаҳи фии алднёу азои ?ераади бъбдаҳи алшр , амски алайҳи бзнбаҳ ҳатто иўоФӣ ба явми алқимаҳ .

و عن انس بن مالک عن رسول اللَّه (ص) قال: اذا اراد اللَّه بعبده الخیر عجل له العقوبة فی الدنیا و اذا اراد بعبده الشر، امسک علیه بذنبه حتی یوافی به یوم القیمة.

Ва мо أнтми бмъҷзини фии алأрз , эй : ва мо антми бФоӣтини ҳрбои фии аларз , қоли аҳли аллғаҳи аъҷзтаҳ эй сиртаҳи ъоҷзоу ъҷзтаҳи Фтаҳу сабқата , яъне азои ?ераади аллоҳи алъқўбаҳи бкми Флои тФўтўнаҳи ҳисмои кантаму лои тсбқўнаҳ , ва мо лаками ман дуни аллоҳи ман вале , иҳФзкм ,у лои насир . ИдФъи ънкми алъзоби азои ҳали бкм .

وَ ما أَنْتُمْ بِمُعْجِزِینَ فِی الْأَرْضِ، ای: و ما انتم بفائتین هربا فی الارض، قال اهل اللغة اعجزته ای صیرته عاجزا و عجزته فتّه و سبقته، یعنی اذا اراد اللَّه العقوبة بکم فلا تفوتونه حیثما کنتم و لا تسبقونه، وَ ما لَکُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ وَلِیٍّ، یحفظکم، وَ لا نَصِیرٍ. یدفع عنکم العذاب اذا حل بکم.

Ва ман оётаи алҷўор , яъне алсФни воҳдтҳои ҷорӣау ҳаии алсоӣраҳ , фии албҳри колأълом , яъне колҷболи фии алъзм .

وَ مِنْ آیاتِهِ الْجَوارِ، یعنی السفن واحدتها جاریة و هی السائرة، فِی الْبَحْرِ کَالْأَعْلامِ، یعنی کالجبال فی العظم.

إни ишأи искни алриҳи алтии тҷриҳо , Физллни рўокди алии зуҳра , яъне Фибқини воқифаи алии зуҳри албҳр , тқўли рукади алмоءи азои вақф , إни фии злки лоёти лкли сбори шакур . Яъне лкли муъмини лони сафаи алмؤмн : алсбри фии алшдаҳу алшкри фии алрхоء .

إِنْ یَشَأْ یُسْکِنِ الرِّیحَ التی تجریها، فَیَظْلَلْنَ رَواکِدَ عَلی‌ ظَهْرِهِ، یعنی فیبقین واقفة علی ظهر البحر، تقول رکد الماء اذا وقف، إِنَّ فِی ذلِکَ لَآیاتٍ لِکُلِّ صَبَّارٍ شَکُورٍ. یعنی لکل مؤمن لان صفة المؤمن: الصبر فی الشدة و الشکر فی الرخاء.

Ва фии алхбр : алоямони нисфон , нисфи сабр ,у нисфи шукр .

و فی الخبر: الایمان نصفان، نصف صبر، و نصف شکر.

أўи иўбқҳни бмои ксбўои иҳлки ксирои ман алсФн ва ман фӣҳо бзнўбҳми أўбқтаҳи зунубаи أӣ : аҳлктаҳ ,у иъФи ани касӣр . Финҷиҳм ,у қил : иъФи ани касӣр . Ман знўбҳми Флои иъоқби алайҳоу иълми аллазӣнаи иҷодлўн , қрأи аҳли алкўФаҳу алшому иълми брФъи алмими астأнФ ба алкломи кқўлаҳи фии сӯраи алтўбаҳ :у итўби аллоҳи алии ман ишоء ,у қрأи алохрўну иълми болнсби алии алсрФи кқўлаҳ :у иълми алсобрин . эй : сарфи ман ҳоли алҷзми илои алнсби астхФоФоу кроҳиаҳи лтўолии алҷзму кқўли алшоър :

أَوْ یُوبِقْهُنَّ بِما کَسَبُوا یهلک کثیرا من السفن و من فیها بذنوبهم أوبقته ذنوبه أی: اهلکته، وَ یَعْفُ عَنْ کَثِیرٍ. فینجیهم، و قیل: یعف عن کثیر. من ذنوبهم فلا یعاقب علیها وَ یَعْلَمَ الَّذِینَ یُجادِلُونَ، قرأ اهل الکوفة و الشام و یعلم برفع المیم استأنف به الکلام کقوله فی سورة التوبة: وَ یَتُوبُ اللَّهُ عَلی‌ مَنْ یَشاءُ، و قرأ الآخرون و یعلم بالنصب علی الصرف کقوله: وَ یَعْلَمَ الصَّابِرِینَ. ای: صرف من حال الجزم الی النصب استخفافا و کراهیة لتوالی الجزم و کقول الشاعر:

Ва маънии алоиаҳ , анмо нафеъл злки ман алъФўу алоҳлоку иълми аллазӣнаи иҷодлўни анбёءно « фӣ » , ради оётно , ани лӣс , ?лаами ман , азоби аллоҳи мҳис .

و معنی الآیة، انما نفعل ذلک من العفو و الاهلاک وَ یَعْلَمَ الَّذِینَ یُجادِلُونَ انبیاءنا «فی»، رد آیاتِنا، ان لیس، لَهُمْ مِنْ، عذاب اللَّه مَحِیصٍ.

Мҳрбу анаи лӣси бмнҷи ман злки ғайри аллоҳи ъзу ҷл .

مهرب و انه لیس بمنج من ذلک غیر اللَّه عز و جل.