Ин сӯраро се номаст : сӯраи алҷосиаҳ , сӯраи алшриъаҳу сӯраи алдҳр .

این سوره را سه نام است: سورة الجاثیة، سورة الشریعة و سورة الدهر.

Ду ҳазор ва сад ва навад ва як ҳарфаст ва чаҳор сад ҳаштод ва ҳашт клмт ва сӣ ва на оят , ҷумла бимика фурӯд омад магари як оят : қул ллзини омнўои иғФрўо . . . Ин як ояти бмдинаҳ фурӯд омад дар шаъни умри хитоб . Ва дарин сӯра аз мансӯхоти ҳамин як оятаст : қул ллзини омнўои иғФрўо . . . Мансӯхаст боити қаттол . Ва дар фазилати сӯра , абии бен каъб ривоят кунад аз Мустафо ( с )

دو هزار و صد و نود و یک حرف است و چهار صد هشتاد و هشت کلمت و سی و نه آیت، جمله بمکه فرود آمد مگر یک آیت: قُلْ لِلَّذِینَ آمَنُوا یَغْفِرُوا... این یک آیت بمدینه فرود آمد در شأن عمر خطاب. و درین سورة از منسوخات همین یک آیت است: قُلْ لِلَّذِینَ آمَنُوا یَغْفِرُوا... منسوخ است بآیت قتال. و در فضیلت سورة، ابیّ بن کعب روایت کند از مصطفی (ص)

Қол : ман қрأи сӯраи ҳами алҷосиаҳ , стар аллоҳи уратау скн рўътаҳ ъанд алҳсоб , ҳами маҳаллаи рафъи болобтдоءи Фимни ҷаълаи исми алсўраҳ , танзили алкитоби хубра . Ва ман ҷаълаи қсмои Фолмқсми алайҳи танзили алкитоб , ва ман ҷаълаи лоФттоҳи алкломи кқўлҳми ало , Фтнзили алкитоби рафъи болобтдоءу қавла : ман аллоҳи хубра ,у алмънии алқуръони каломи аллоҳи алъзизи фии интиқомаи алҳкими фии тадбирау лӣси комаи заъми алмбтлўн , анаи шеър ӯ киона ӯ тқўлаҳи Муҳамад ( с ) إни фии алсмоўоту алأрзи лоёти иҷўзи ани икўни алмроди фии алсмоўоту аларзи длоӣли алии алўҳдониаҳ ,у иҷўзи ани икўни алмроди болоёт .

قال: من قرأ سورة حم الجاثیة، ستر اللَّه عورته و سکن روعته عند الحساب، حم محله رفع بالابتداء فیمن جعله اسم السورة، تَنْزِیلُ الْکِتابِ خبره. و من جعله قسما فالمقسم علیه تنزیل الکتاب، و من جعله لافتتاح الکلام کقولهم الا، فتنزیل الکتاب رفع بالابتداء و قوله: مِنَ اللَّهِ خبره، و المعنی القرآن کلام اللَّه العزیز فی انتقامه الحکیم فی تدبیره و لیس کما زعم المبطلون، انه شعر او کهانة او تقوّله محمد (ص) إِنَّ فِی السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ لَآیاتٍ یجوز ان یکون المراد فی السماوات و الارض دلائل علی الوحدانیة، و یجوز ان یکون المراد بالایات.

Мо фии алсмоءи ман алшмсу алқмру алнҷўм вағайриҳоу фии аларзи ман алҷболу алошҷору алонҳор вағайриҳо , ?фони кули воҳиди минҳои ояи долаи алии тавҳиди аллоҳи ъзу ҷл ,у хси алмؤмнини болзкри лонтФоъҳми баҳо .

ما فی السماء من الشمس و القمر و النجوم و غیرها و فی الارض من الجبال و الاشجار و الانهار و غیرها، فانّ کل واحد منها آیة دالة علی توحید اللَّه عز و جل، و خصّ المؤمنین بالذکر لانتفاعهم بها.

Ва фии хлқкм ва мо ибси ман добаҳи оёти лқўми иўқнўн эй ман таъаммули фии халқ нафсау халқи алҳиўони ҷмиъоу ихтилофи табоиъҳоу ъҷоӣби сунъҳо итиқни ани лҳои сонъои ҳкимо ,у хси алмўқнин , лони алиқини иқъи болостдлол ,у ихтилофи аллилу алнҳори болзлмаҳу алзёءу қили бтъоқбҳмо , ва мо أнзли аллоҳи ман алсмоء эй ман алсҳоби ман ризқ эй мтр , лонаи сабаби ризқи алҳиўон , Фأҳё ба алأрзи баъди мўтҳои анбти болмтри наботҳо ва ашҷорҳоу тлки ҳаётҳо баъди ибсҳои бонқтоъи алмоءи анҳо ,у тсриФи алрёҳи ҷнўбоу шмолоу дбўроу сбоءу нкбоءу қили тсриФҳои раҳмау ъзобо , оёти лқўми иъқлўни хси алъқлоءи болзкри лони болъқли имкни алўқўФи алии алдлоӣли алмзкўраҳи фии ҳзаҳи алоёти алслс .

وَ فِی خَلْقِکُمْ وَ ما یَبُثُّ مِنْ دابَّةٍ آیاتٌ لِقَوْمٍ یُوقِنُونَ ای من تأمل فی خلق نفسه و خلق الحیوان جمیعا و اختلاف طبایعها و عجائب صنعها یتیقن ان لها صانعا حکیما، و خصّ الموقنین، لان الیقین یقع بالاستدلال، وَ اخْتِلافِ اللَّیْلِ وَ النَّهارِ بالظلمة و الضیاء و قیل بتعاقبهما، وَ ما أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ السَّماءِ ای من السحاب مِنْ رِزْقٍ ای مطر، لانه سبب رزق الحیوان، فَأَحْیا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها انبت بالمطر نباتها و اشجارها و تلک حیاتها بعد یبسها بانقطاع الماء عنها، وَ تَصْرِیفِ الرِّیاحِ جنوبا و شمالا و دبورا و صباء و نکباء و قیل تصریفها رحمة و عذابا، آیاتٌ لِقَوْمٍ یَعْقِلُونَ خصّ العقلاء بالذکر لان بالعقل یمکن الوقوف علی الدلائل المذکورة فی هذه الآیات الثلث.

Қрأи Ҳамзау алксоӣӣ :у тсриФи алрёҳи оёту кзлки фии қавлаи ман добаҳи оёти бксри алтоءи Фиҳмои ътФои алии қавлаи лоёту ҳўи фии мавзеи алнсби фии алоъроб . Ва қрءи алохрўни брФъҳмо , ътФои алии мавзеи ани маъаи мо амалати фӣа ,у алоёти фии алмўозъи алслосаҳи аллоӣии қдмноҳо , ҳаии алсноӣъу фии қавла : тлки оёти аллоҳи нтлўҳои алейк ҳаии оёти алқуръони комаи ҳаии фии алоиаҳи алтии тлиҳоу алтии баъдҳо ва аммо алоёти фии қавлаи Фбأии ҳадиси баъди аллоҳу оётаи иؤмнўни Фҳии оёти алқуръону оёти алсноӣъи мъо , қавла : тлки оёти аллоҳ эй ҳзаҳи оёти алқуръон , нтлўҳои алейк болҳқи лои истъмли алтлоўаҳи алои фии кутуби аллоҳ ,у аласли фӣҳо ?утёни ассонии асари алаввал . Фбأии ҳадиси баъди аллоҳ эй баъди ҳадиси аллоҳи кқўлаҳ : أҳсни алҳдиси ктобоу оётаи иؤмнўн яъне ман лами иؤмни бкломи аллоҳ , Флни иؤмни бҳдиси сўоаҳ ,у қили маъноа : алқуръони охири кутуби аллоҳу Муҳамад ( с ) охири русулаи ?фони лами иؤмнўо ба Фбои китоби иؤмнўну лои китоби баъдау лои набӣ . Қрأи бен омиру Ҳамзау алксоӣӣу абӯи бикру ёқӯб , тؤмнўни болтоءи алии маънии қул ?лаам ё Муҳамад « Фбои ҳадиси тؤмнўн »у қрأи албоқўни болёءи ҳмлои алии алқўм .

قرأ حمزة و الکسائی: وَ تَصْرِیفِ الرِّیاحِ آیاتٌ و کذلک فی قوله مِنْ دابَّةٍ آیاتٌ بکسر التاء فیهما عطفا علی قوله لَآیاتٍ و هو فی موضع النصب فی الاعراب. و قرء الآخرون برفعهما، عطفا علی موضع انّ مع ما عملت فیه، و الآیات فی المواضع الثلاثة اللائی قدمناها، هی الصنائع و فی قوله: تِلْکَ آیاتُ اللَّهِ نَتْلُوها عَلَیْکَ هی آیات القرآن کما هی فی الایة التی تلیها و التی بعدها و اما الآیات فی قوله فَبِأَیِّ حَدِیثٍ بَعْدَ اللَّهِ وَ آیاتِهِ یُؤْمِنُونَ فهی آیات القرآن و آیات الصنائع معا، قوله: تِلْکَ آیاتُ اللَّهِ ای هذه آیات القرآن، نَتْلُوها عَلَیْکَ بِالْحَقِّ لا یستعمل التلاوة الا فی کتب اللَّه، و الاصل فیها اتیان الثانی اثر الاول. فَبِأَیِّ حَدِیثٍ بَعْدَ اللَّهِ ای بعد حدیث اللَّه کقوله: أَحْسَنَ الْحَدِیثِ کِتاباً وَ آیاتِهِ یُؤْمِنُونَ یعنی من لم یؤمن بکلام اللَّه، فلن یؤمن بحدیث سواه، و قیل معناه: القرآن آخر کتب اللَّه و محمد (ص) آخر رسله فان لم یؤمنوا به فبایّ کتاب یؤمنون و لا کتاب بعده و لا نبی. قرأ بن عامر و حمزة و الکسائی و ابو بکر و یعقوب، تؤمنون بالتاء علی معنی قل لهم یا محمد «فبای حدیث تؤمنون» و قرأ الباقون بالیاء حملا علی القوم.

?вили лкли أФоки касӣри алкзб , أсими касӣри алосм , яъне алнзри бен алҳрси исмъи оёти аллоҳи ттлии алайҳи сами иср , эй ибқии баъди самоъи алқуръони коФроу алосрори алъзми алии аламр ,у аксари мо истъмл , фии алоқомаҳи алии алзнби мсткбро , эй ани алоямони кأни лами исмъҳои фии адами алонтФоъи баҳоу алқбўли лҳо , Фбшраҳи бъзоби أлими ахбраҳи хброи изҳри асараи алии бшртаҳи ман алтрҳ ,у إзои илми ман оётнои шиӣои ҳозои алълми маъноаи алсмоъи кқўлки аълам , таред асмъ , атхзҳои ҳзўо эй астҳзأи баҳо ва оризҳо бҳдиси алФрси ирии алъўоми анаи лои ҳқиқаҳи лзлк , أўлӣки ?лаами азоби маин зикри блФзи алҷмиъи радои илои кули фии қавла : лкли أФок .

وَیْلٌ لِکُلِّ أَفَّاکٍ کثیر الکذب، أَثِیمٍ کثیر الاثم، یعنی النضر بن الحرث یَسْمَعُ آیاتِ اللَّهِ تُتْلی‌ عَلَیْهِ ثُمَّ یُصِرُّ، ای یبقی بعد سماع القرآن کافرا و الاصرار العزم علی الامر، و اکثر ما یستعمل، فی الاقامة علی الذنب مُسْتَکْبِراً، ای عن الایمان کَأَنْ لَمْ یَسْمَعْها فی عدم الانتفاع بها و القبول لها، فَبَشِّرْهُ بِعَذابٍ أَلِیمٍ اخبره خبرا یظهر اثره علی بشرته من الترح، وَ إِذا عَلِمَ مِنْ آیاتِنا شَیْئاً هذا العلم معناه السماع کقولک اعلم، ترید اسمع، اتَّخَذَها هُزُواً ای استهزأ بها و عارضها بحدیث الفرس یری العوام انه لا حقیقة لذلک، أُولئِکَ لَهُمْ عَذابٌ مُهِینٌ ذکر بلفظ الجمیع ردا الی کلّ فی قوله: لِکُلِّ أَفَّاکٍ.

Ман вроӣҳми ҷаҳаннам яъне қдомҳм . Лонаи лами иأти баъд ,у қили ман хлФҳми лонаи икўни баъди анқзоءи оҷолҳму қёмҳми ман қбўрҳм ,у кули мо тўории ънки Фҳўи вроء , тақаддум ӯ тأхру лои иғнии анҳуам эй лои идФъи анҳуам мо ксбўо эй касабаами алмолу алоўлоди шиӣои ман азоби аллоҳ ,у лои мо атхзўои ман дуни аллоҳи أўлёء яъне алосном ва мо ъбдўаҳ ,у ?лаами азоби азими доими лои инқтъ .

مِنْ وَرائِهِمْ جَهَنَّمُ یعنی قدّامهم. لانه لم یأت بعد، و قیل من خلفهم لانه یکون بعد انقضاء آجالهم و قیامهم من قبورهم، و کل ما تواری عنک فهو وراء، تقدم او تأخر وَ لا یُغْنِی عَنْهُمْ ای لا یدفع عنهم ما کَسَبُوا ای کسبهم المال و الاولاد شَیْئاً من عذاب اللَّه، وَ لا مَا اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ أَوْلِیاءَ یعنی الاصنام و ما عبدوه، وَ لَهُمْ عَذابٌ عَظِیمٌ دائم لا ینقطع.

Ҳозои ҳудо эй ҳозои эъломи ваъзау балоғ ,у қили ҳозои алқуръони сабаби алҳдоиаҳу алршоди лмни тадаббурау тафаккури фӣа ,у аллазӣнаи кФрўои боёти рбҳми ?лаами азоби ман раҷази أлим .

هذا هُدیً ای هذا اعلام وعظة و بلاغ، و قیل هذا القرآن سبب الهدایة و الرشاد لمن تدبّره و تفکر فیه، وَ الَّذِینَ کَفَرُوا بِآیاتِ رَبِّهِمْ لَهُمْ عَذابٌ مِنْ رِجْزٍ أَلِیمٌ.

Алрҷзашад алъзоб эй ?лаами азоби манашад алъзоб .

الرجز اشد العذاب ای لهم عذاب من اشدّ العذاب.

Аллоҳи алзии схри лаками албҳр эй саҳли лаками ркўби албҳри лтҷрии алФлки фӣаи бأмраҳ эй бтсхираҳи злки лакам ,у лтбтғўои ман фазлаи лттлбўои алмоли болтҷораҳи фии албҳру истихроҷ алҷўоҳр манеҳу сайди мо фӣа ,у лълкми тшкрўни алии ҳзаҳи алнъм .

اللَّهُ الَّذِی سَخَّرَ لَکُمُ الْبَحْرَ ای سهّل لکم رکوب البحر لِتَجْرِیَ الْفُلْکُ فِیهِ بِأَمْرِهِ ای بتسخیره ذلک لکم، وَ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ لتطلبوا المال بالتجارة فی البحر و استخراج الجواهر منه و صید ما فیه، وَ لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ علی هذه النعم.

Ва схри лаками мо фии алсмоўот ва мо фии алأрзи ҷмиъо эй сираҳи бҳиси ттсрФўни фӣау тнтФъўн ба фии днёкму динкми болостдлол ба алии алтўҳид . Қоли ибни аббос : схри лаками мо фии алсмоўот яъне алшмсу алқмру алнҷўму алмтру алрёҳ , ва мо фии алأрз яъне алнботу алошҷору алсмору қили алҳиўоноту алҷмодоти ҷмиъои насби алӣ улҳол манеҳ эй ҳзаҳи алнъм кулҳо манеҳ хлқо , Фикўни хабари мбтдءи мҳзўФ ,у қили тасхир алҷмиъ манеҳ ,у қили тақдира : ман халқа , ФҳзФи алмзоФу иҷўз эй икўни сафаи ллмсдр эй тсхиро манеҳ إни фии злки лоёти лқўми итФкрўн эй фии тасхири алқўии ллзъиФи даллолаи алии сонеъи қадири ҳаким .

وَ سَخَّرَ لَکُمْ ما فِی السَّماواتِ وَ ما فِی الْأَرْضِ جَمِیعاً ای صیّره بحیث تتصرفون فیه و تنتفعون به فی دنیاکم و دینکم بالاستدلال به علی التوحید. قال ابن عباس: سَخَّرَ لَکُمْ ما فِی السَّماواتِ یعنی الشمس و القمر و النجوم و المطر و الریاح، وَ ما فِی الْأَرْضِ یعنی النبات و الاشجار و الثمار و قیل الحیوانات و الجمادات جَمِیعاً نصب‌ علی الحال مِنْهُ ای هذه النعم کلها منه خلقا، فیکون خبر مبتدء محذوف، و قیل تسخیر الجمیع منه، و قیل تقدیره: من خلقه، فحذف المضاف و یجوز ای یکون صفة للمصدر ای تسخیرا منه إِنَّ فِی ذلِکَ لَآیاتٍ لِقَوْمٍ یَتَفَکَّرُونَ ای فی تسخیر القویّ للضعیف دلالة علی صانع قدیر حکیم.

Қул ллзини омнўои иғФрўо эй лиғФрўо яъне лиъФўоу лисФҳўои ллзини лои ирҷўни أёми аллоҳ эй лои ихоФўни стўотаҳ . Ва қили лои ихоФўн мисли ъқўботи алоёми алхолиаҳ . Ва алъараби тъбри ани алўқоӣъи болоёми киўми аҳаду явми ҳнин . Ва қили маъноа : лои итмъўни фии айёми аллоҳи насраи лоўлёءи аллоҳу қили лои итмъўни фии айёми аллоҳи алтии въдҳои аллоҳи алмؤмнини фии алҷнаҳу азоФи илои аллоҳи кбити аллоҳ .

قُلْ لِلَّذِینَ آمَنُوا یَغْفِرُوا ای لیغفروا یعنی لیعفوا و لیصفحوا لِلَّذِینَ لا یَرْجُونَ أَیَّامَ اللَّهِ ای لا یخافون سطواته. و قیل لا یخافون مثل عقوبات الایام الخالیة. و العرب تعبّر عن الوقائع بالایام کیوم احد و یوم حنین. و قیل معناه: لا یطمعون فی ایام اللَّه نصرة لاولیاء اللَّه و قیل لا یطمعون فی ایام اللَّه التی وعدها اللَّه المؤمنین فی الجنة و اضاف الی اللَّه کبیت اللَّه.

Ибн аббос гуфт ин оят дар шаъни умри хитоб фурӯ омад , дар ғзоء банӣ алмстлқ буданду лашкари ислом , басари чоҳӣ фурӯд омад ки онро мрисиъ мегуфтанд . Абди аллоҳи абӣ ки сари мунофиқон буд , ғулом худ баталаб об фиристод , дайр боз омад , абд аллоҳ гуфт чаҳ сабаб буд ки бар сари чоҳ дароз бимонадӣ ва дайр омадӣ , ғулом гуфт аз он дайри омадам , ки ғуломи умри хитоб бар сар чоҳ нишаста буд ва об мекашид то қурбҳои пайғомбар пар кард ва қурбҳои бӯи бикр ва қурбҳои мавлои хеши абди аллоҳ мунофиқ гуфт мисли мо бо ин қавм чунонаст ки гуфтаанд : самани клбки иأклк . Ин сухан бъмр расед , умр дар хашм шуд , шамшери бардошт то қасд вай кунад , Ҷабраил омад ва ин оят оварад , умри бҳкм оят бирафт ва он азми хеш Фсҳ кард .

ابن عباس گفت این آیت در شأن عمر خطاب فرو آمد، در غزاء بنی المصطلق بودند و لشکر اسلام، بسر چاهی فرود آمد که آن را مریسیع میگفتند. عبد اللَّه ابیّ که سر منافقان بود، غلام خود بطلب آب فرستاد، دیر باز آمد، عبد اللَّه گفت چه سبب بود که بر سر چاه دراز بماندی و دیر آمدی، غلام گفت از آن دیر آمدم، که غلام عمر خطاب بر سر چاه نشسته بود و آب میکشید تا قربهای پیغامبر پر کرد و قربهای بو بکر و قربهای مولی خویش عبد اللَّه منافق گفت مثل ما با این قوم چنانست که گفته‌اند: سمّن کلبک یأکلک. این سخن بعمر رسید، عمر در خشم شد، شمشیر برداشت تا قصد وی کند، جبرئیل آمد و این آیت آورد، عمر بحکم آیت برفت و آن عزم خویش فسح کرد.

Садӣ гуфту ҷамоатии муфассирон ки ин оят дар шаъни ҷамъии саҳоба фурӯ омад ки аз аҳли Макка дар ранҷ азим буданд , аз гуфтору кирдори эшон ва аз ранҷу азии мушрикон ба расӯл худо нолиданд ва аз ваии дастурӣ қаттол хостанд ки ҳануз оят қаттол наёмада буд , раби алъзаҳи ин оят фиристод ва эшонро бҳкми вақт , афв ва сФҳ фармуд , чунонк ҳоӣӣ дигар фармуд : ФоъФўоу асФҳўо ҳатто иأтии аллоҳи бأмраҳ , пас ояти қаттол фурӯ омад ва ин ояти мансӯхи гашт : лиҷзии қўмои бмои конўои иксбўн , қрأи ибни омиру Ҳамзаи алксоӣӣ « лнҷзӣ » болнўну қрأи алохрўни лиҷзии болёء яъне лиҷзии аллоҳи қўмо ,у қрأи абӯи ҷаъфар , « лиҷзӣ » бзми алёءу фатҳи алзоء , таъвилаи лиҷзии алҷзоءи қўмо , Фикўни алҷзоءи мзмроу насби қўмои лонаи алмФъўли ассонӣ .

سدّی گفت و جماعتی مفسران که این آیت در شأن جمعی صحابه فرو آمد که از اهل مکه در رنج عظیم بودند، از گفتار و کردار ایشان و از رنج و اذی مشرکان به رسول خدا نالیدند و از وی دستوری قتال خواستند که هنوز آیت قتال نیامده بود، رب العزه این آیت فرستاد و ایشان را بحکم وقت، عفو و صفح فرمود، چنانک جائی دیگر فرمود: فَاعْفُوا وَ اصْفَحُوا حَتَّی یَأْتِیَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ، پس آیت قتال فرو آمد و این آیت منسوخ گشت: لِیَجْزِیَ قَوْماً بِما کانُوا یَکْسِبُونَ، قرأ ابن عامر و حمزة الکسائی «لنجزی» بالنون و قرأ الآخرون لِیَجْزِیَ بالیاء یعنی لیجزی اللَّه قوما، و قرأ ابو جعفر، «لیجزی» بضم الیاء و فتح الزاء، تأویله لیجزی الجزاء قوما، فیکون الجزاء مضمرا و نصب قوما لانه المفعول الثانی.

Ман амали солҳои ФлнФсаҳ ва ман أсоءи феълӣҳо эй лҳои алсўобу алайҳои алъқоби сами إлии рбкми трҷъўни фии алмъод .

مَنْ عَمِلَ صالِحاً فَلِنَفْسِهِ وَ مَنْ أَساءَ فَعَلَیْها ای لها الثواب و علیها العقاب ثُمَّ إِلی‌ رَبِّکُمْ تُرْجَعُونَ فی المعاد.

Ва лақади отино банӣ إсроӣили алкитоб яъне алтўриаҳу алҳкм яъне алҳкмаҳу алснаҳу қили алқзоءи байни анносу алнбўаҳ , ?фони иброҳӣми кони шаҷараи алأбнёءу рзқноҳми ман алтибот эй алҳлолоту ҳаии алмну алслўӣу алмоءи алмнФҷри ман алҳҷри фии алтиаҳу мавориси фиръавн ,у Фзлноҳми алии Алъоламин эй олимии замонааму қили хссноҳми бксраҳи алонбёءи ман байни соири аломм , қоли ибни аббоси лами икни ман Алъоламин аҳади фии замонаам , акрами алии аллоҳу лои аҳб илайҳ манеҳам .

وَ لَقَدْ آتَیْنا بَنِی إِسْرائِیلَ الْکِتابَ یعنی التوریة وَ الْحُکْمَ یعنی الحکمة و السنة و قیل القضاء بین الناس وَ النُّبُوَّةَ، فان ابراهیم کان شجرة الأبنیاء وَ رَزَقْناهُمْ مِنَ الطَّیِّباتِ ای الحلالات و هی المن و السلوی و الماء المنفجر من الحجر فی التیه و مواریث فرعون، وَ فَضَّلْناهُمْ عَلَی الْعالَمِینَ ای عالمی زمانهم و قیل خصصناهم بکثرة الانبیاء من بین سائر الامم، قال ابن عباس لم یکن من العالمین احد فی زمانهم، اکرم علی اللَّه و لا احب الیه منهم.

Ва отиноҳми байноти ман алأмр яъне алълми бмбъси Муҳамад ( с ) ва ъломот набута ва мо байни ?лаами ман амра , Фмои ахтлФўои إлои ман баъди мо ҷоءҳми алълми ҳозои алълми ҳўи алқуръон эй мо ахтлФўои фии кунаи бино ҳатто ҷоءҳми алқуръону лмои баъси расӯли аллоҳ ( с ) набиё ахтлФи алайҳи бнўи Исроили Фриқин : Фриқи садақа ва ҳам аллазӣнаи қоли аллоҳи таъолӣ :у шаҳди шоҳиди ман банӣ إсроӣили алӣ мислаи Фомну қоли таъолӣ : иФрҳўни бмои أнзли إлику қоли таъолӣ : Фсӣли аллазӣнаи иқрؤни алкитоби ман қблк яъне абди аллоҳи бен салому ғайра ,у Фриқи ҷҳдўаҳу кзбўаҳ , бғёи бинҳму ҳсдо ман ъанд анФсҳми лои ман ҷаҳли икўн ба алонсони мъзўро ва ҳам аллазӣнаи қоли аллоҳи ъзу ҷл : аллазӣнаи отиноҳми алкитоби иърФўнаҳи комаи иърФўни أбноءҳму إн Фриқо манеҳам ликтмўн алҳақ ва ҳам иълмўни конўои калимаи воҳидаи фӣа қабл ани ибъс , ишҳдўни ?лау истФтҳўн бау интзрўнаҳу ибшрўн ба Флмои ҷоءҳми ахтлФўои фӣау тҳзбўои алайҳ , إни рбки иқзии бинҳми явми алқёмаҳи Фимои конўои фӣаи ихтлФўн . Ва қили ?ераади болохтлоФи ахтлоФҳми фии овомири аллоҳу нўоҳиаҳи фии алтўриаҳ .

وَ آتَیْناهُمْ بَیِّناتٍ مِنَ الْأَمْرِ یعنی العلم بمبعث محمد (ص) و علامات نبوته و ما بیّن لهم من امره، فَمَا اخْتَلَفُوا إِلَّا مِنْ بَعْدِ ما جاءَهُمُ الْعِلْمُ هذا العلم هو القرآن ای ما اختلفوا فی کونه بیّنا حتی جاءهم القرآن و لما بعث رسول اللَّه (ص) نبیا اختلف علیه بنو اسرائیل فریقین: فریق صدّقه و هم الذین قال اللَّه تعالی: وَ شَهِدَ شاهِدٌ مِنْ بَنِی إِسْرائِیلَ عَلی‌ مِثْلِهِ فَآمَنَ و قال تعالی: یَفْرَحُونَ بِما أُنْزِلَ إِلَیْکَ و قال تعالی: فَسْئَلِ الَّذِینَ یَقْرَؤُنَ الْکِتابَ مِنْ قَبْلِکَ یعنی عبد اللَّه بن سلام و غیره، و فریق جحدوه و کذّبوه، بَغْیاً بَیْنَهُمْ و حسدا من عند انفسهم لا من جهل یکون به الانسان معذورا و هم الذین قال اللَّه عز و جل: الَّذِینَ آتَیْناهُمُ الْکِتابَ یَعْرِفُونَهُ کَما یَعْرِفُونَ أَبْناءَهُمْ وَ إِنَّ فَرِیقاً مِنْهُمْ لَیَکْتُمُونَ الْحَقَّ وَ هُمْ یَعْلَمُونَ کانوا کلمة واحدة فیه قبل ان یبعث، یشهدون له و یستفتحون به و ینتظرونه و یبشّرون به فلما جاءهم اختلفوا فیه و تحزبوا علیه، إِنَّ رَبَّکَ یَقْضِی بَیْنَهُمْ یَوْمَ الْقِیامَةِ فِیما کانُوا فِیهِ یَخْتَلِفُونَ. و قیل اراد بالاختلاف اختلافهم فی اوامر اللَّه و نواهیه فی التوریة.