Ин сӯраи ду ҳазор ва сесад ва чиҳил ва на ҳарфаст ва панҷсад ва сӣ ва на клмт ва сӣ ва ҳашт оят . Хилофаст миёни уламои тафсир ки ин сӯра ?маккейаст ё маданӣ .
این سورة دو هزار و سیصد و چهل و نه حرف است و پانصد و سی و نه کلمت و سی و هشت آیت. خلافست میان علماء تفسیر که این سورة مکی است یا مدنی.
Садӣ ва заҳҳок гуфтандӣ ?маккейаст , муҷоҳид гуфт маданӣаст . Ибн аббос гуфту қтодаҳ маданӣаст магари як оят :у кأини ман қарияи ҳаии أшди қувва . Мигўинди ин ояти он рӯз фурӯ омад ки аз Макка берун омад бҳҷрт , расӯли худо ( с ) бо Макка менагиристу андӯҳи мФорқти ватан дар дили вай асар мекард , то раби алъзаҳи тасаллии дили вайро ин оят фиристод . Ва дар ин сӯраи ду оят мансӯхаст : яке Фإзои лқитми аллазӣнаи кФрўои Фзрби алрқоби илои қавла : Фإмои мнои баъду إмои Фдоءи ин мансӯхаст бони оят ки дар сӯра алонФолст гуфт : Фозрбўои фавқи алأъноқ ва азрбўо манеҳам кули бенон .
سدّی و ضحاک گفتندی مکی است، مجاهد گفت مدنی است. ابن عباس گفت و قتاده مدنی است مگر یک آیت: وَ کَأَیِّنْ مِنْ قَرْیَةٍ هِیَ أَشَدُّ قُوَّةً. میگویند این آیت آن روز فرو آمد که از مکه بیرون آمد بهجرت، رسول خدا (ص) با مکه مینگریست و اندوه مفارقت وطن در دل وی اثر میکرد، تا رب العزة تسلی دل وی را این آیت فرستاد. و در این سوره دو آیت منسوخ است: یکی فَإِذا لَقِیتُمُ الَّذِینَ کَفَرُوا فَضَرْبَ الرِّقابِ الی قوله: فَإِمَّا مَنًّا بَعْدُ وَ إِمَّا فِداءً این منسوخ است بآن آیت که در سورة الانفالست گفت: فَاضْرِبُوا فَوْقَ الْأَعْناقِ وَ اضْرِبُوا مِنْهُمْ کُلَّ بَنانٍ.
Ояти дигар :у лои исӣлкми أмўолкм , мансӯхаст бқўлаҳ : إни исӣлкмўҳои ФиҳФкми тбхлўоу ихрҷи أзғонкм , ва дар фазилати сӯра , абӣ каъб гуфт : қоли расӯли аллоҳ ( с ) ман қрأи сӯраи Муҳамади кони ҳқои алии аллоҳи ани исқиаҳи ман анҳори алҷнаҳ .
آیت دیگر: وَ لا یَسْئَلْکُمْ أَمْوالَکُمْ، منسوخ است بقوله: إِنْ یَسْئَلْکُمُوها فَیُحْفِکُمْ تَبْخَلُوا وَ یُخْرِجْ أَضْغانَکُمْ، و در فضیلت سورة، ابی کعب گفت: قال رسول اللَّه (ص) من قرأ سورة محمد کان حقا علی اللَّه ان یسقیه من انهار الجنة.
Қавла : аллазӣнаи кФрўоу сдўои ани сиблати аллоҳ . эй амтнъўои ани алоямони сдўдоу сдўои анноси ани алоямони садо , أзли أъмолҳм эй абтлҳои Флми иқблҳо .
قوله: الَّذِینَ کَفَرُوا وَ صَدُّوا عَنْ سَبِیلِ اللَّهِ. ای امتنعوا عن الایمان صدودا و صدوا الناس عن الایمان صدا، أَضَلَّ أَعْمالَهُمْ ای ابطلها فلم یقبلها.
Ин оят дар шаъни қавмии мушрикон фурӯд омад ки дар куфри хеши салаи раҳм бпоӣ доштанду иморати масҷид ҳаром мекарданду мардумонро таом медоданд . Раби Алъоламин он амалҳои эшон ботил кард ки ҳеҷ напазируфту савоби он зойеъ . Зеро ки худ аз роҳи ҳудои баргаштанд ва дигаронро низ аз имони брмигрдониднд .
این آیت در شأن قومی مشرکان فرود آمد که در کفر خویش صله رحم بپای داشتند و عمارت مسجد حرام میکردند و مردمان را طعام میدادند. رب العالمین آن عملهای ایشان باطل کرد که هیچ نپذیرفت و ثواب آن ضایع. زیرا که خود از راه هدی برگشتند و دیگران را نیز از ایمان برمیگردانیدند.
Ибн аббос гуфт дар шаъни мтъмони рӯзи бадар фурӯд омад , дувоздаҳ мард буданд : бӯи ҷаҳлу Утбау шебау валиди бен Утбау ақабаи бен абии мъиту Умияи бен халафу мнбаҳу набӣау ҳакими бен ҳзому змъаҳи бен алосўду алҳорси ибни омири бен нўФлу абӯи албхтрӣ . Ин дувоздаҳ мард , варзидани куфр , бар адовати расӯл ( с ) ҳазина мекарданд ва таом медоданду пайваста дар роҳҳо расад доштанд то мардумро аз расӯли худоу ислом боз медоштанду бкФри миФрмўднд .
ابن عباس گفت در شأن مطعمان روز بدر فرود آمد، دوازده مرد بودند: بو جهل و عتبة و شیبه و ولید بن عتبة و عقبة بن ابی معیط و امیة بن خلف و منبه و نبیه و حکیم بن حزام و زمعة بن الاسود و الحارث ابن عامر بن نوفل و ابو البختری. این دوازده مرد، ورزیدن کفر، بر عداوت رسول (ص) هزینه میکردند و طعام میدادند و پیوسته در راهها رصد داشتند تا مردم را از رسول خدا و اسلام باز میداشتند و بکفر میفرمودند.
Ва аллазӣнаи омнўоу ъмлўои алсолҳот , муҳоҷирон ва ансоранд , муҳоҷирон ҳиҷрат карданд бо расӯлу хону мони худ бгзоштнд бар дӯстии худоу расӯлу ансор бо муҳоҷирон мувосот карданд ва эшонро дар ончӣ доштанд бар худ мигзиднд , омнўо бмо назул алии Муҳамад яъне алқуръону ҳў алҳақ ман рбҳм , лонаи носихи лсоӣри алктбу алносхи ҳақ ,у қили ҳўи иъўди илои Муҳамад ( с )у қили иъўди илои аимонҳм , куфри анҳуам сиӣотҳм , эй аллоҳи куфри анҳуам сиӣотҳми ғФрҳои ?лааму стрҳои алайҳим ,у أслҳи балетам эй ҳолҳму шأнҳми фии динҳму днёҳм ,у алболи лои иснӣу лои иҷмъ , қоли ибни аббоси ъсмҳми айёми ҳётҳм яъне ани ҳозои алослоҳи иъўди илои ислоҳи аъмолҳм ҳатто лои иъсўоу қили алболи алқлбу аншдўо :
وَ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ، مهاجران و انصاراند، مهاجران هجرت کردند با رسول و خان و مان خود بگذاشتند بر دوستی خدا و رسول و انصار با مهاجران مواسات کردند و ایشان را در آنچه داشتند بر خود میگزیدند، آمَنُوا بِما نُزِّلَ عَلی مُحَمَّدٍ یعنی القرآن وَ هُوَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ، لانه ناسخ لسائر الکتب و الناسخ حق، و قیل هو یعود الی محمد (ص) و قیل یعود الی ایمانهم، کَفَّرَ عَنْهُمْ سَیِّئاتِهِمْ، ای اللَّه کفّر عنهم سیّئاتهم غفرها لهم و سترها علیهم، وَ أَصْلَحَ بالَهُمْ ای حالهم و شأنهم فی دینهم و دنیاهم، و البال لا یثنی و لا یجمع، قال ابن عباس عصمهم ایام حیاتهم یعنی ان هذا الاصلاح یعود الی اصلاح اعمالهم حتی لا یعصوا و قیل البال القلب و انشدوا:
Луи канти ман болаки лами тнснӣ
لو کنت من بالک لم تنسنی
Лкннии лами аки фии болко
لکننی لم اک فی بالکا
Злки ишораи илои алозлолу алослоҳ , бأни аллазӣнаи кФрўо яъне бсбби ани аллазӣнаи кФрўо , атбъўои алботл ,у ҳўи алшрк « ва » бсбби أни аллазӣнаи омнўои атбъўо алҳақ ман рбҳм ,у ҳўи алқуръон , кзлки изрби аллоҳи ллноси أмсолҳм эй ҳоказо ибини аллоҳи ломаҳи Муҳамад ( с ) амсоли ман кони қиблааму ҳлокҳму қили ибини аллоҳи амсоли ҳасаноти алмؤмнину сиӣоти алкоФрин .
ذلِکَ اشارة الی الاضلال و الاصلاح، بِأَنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا یعنی بسبب انّ الذین کفروا، اتَّبَعُوا الْباطِلَ، و هو الشرک «و» بسبب أَنَّ الَّذِینَ آمَنُوا اتَّبَعُوا الْحَقَّ مِنْ رَبِّهِمْ، و هو القرآن، کَذلِکَ یَضْرِبُ اللَّهُ لِلنَّاسِ أَمْثالَهُمْ ای هکذا یبیّن اللَّه لامّة محمد (ص) امثال من کان قبلهم و هلاکهم و قیل یبیّن اللَّه امثال حسنات المؤمنین و سیئات الکافرین.
Фإзои лқитми аллазӣнаи кФрўои Фзрби алрқоб , насби алии алоғроء , эй Фозрбўои рқобҳму ҳозои кинояи ани алқтли болслоҳ , ҳатто إзои أсхнтмўҳм , эй болғтми фии алқтлу қҳртмўҳм , Фшдўои алўсоқ , яъне фии алоср , шуд ва ҳам болҳболу алсиўри алмҳкмаҳи алўсиқаҳ ҳатто лои иқтлўои мнкму алосри икўни баъди алмболғаҳи фии алқтл , комаи қоли таъолӣ : мо кони лнбии أни икўни ?лаи أсрӣ ҳатто исхни фии алأрзи Фإмои мнои баъду إмои Фдоء , яъне баъди ани тосрўҳми Фомои ани тмнўои алайҳими мнои ботлоқҳми ман ғайри иваз ва аммо ани тФодўҳми Фдоء . Уламои дайн дар ҳукми ин оят мухталифанд . Қавли қтодаҳу садӣу заҳҳоку ибн ҷриҳ онаст ки ин оят мансӯхасту носихи он , оёт қатласт ки раб алъзаҳ мегуяд : Фоқтлўои алмшркини ҳайси вҷдтмўҳми Фإмои тсқФнҳми фии алҳрби фишурди баҳами ман хлФҳми Фозрбўои фавқи алأъноқ ва азрбўо манеҳам кули бенон ва ин мазҳаб аўзоъӣасту асҳоби раъй , гуфтанд бҳкми ин оёт чун кофар дар даст мусулмон афтод босирӣ , ман ва фидо биравӣ раво несту ҷузи қатли вай рӯй нест , аммо ибни умру ҳасану атоу бештарини саҳобаи мигўинд ки : ин оят муҳкамаст ва мансӯх несту ҳукми он собитасту мазҳаби шофиӣу Аҳмаду Сафёни саврӣ ва исҳоқ инаст ки гуфтанд : марди болиғи оқили кофар ки асир афтод дар дасти мусулмонони эмом дар ҳақ ӯ мухайяраст , агар хоҳад ӯро бикашад ва гар хоҳад барда гирад ва гар хоҳад миннат бар вай наад ва беиваз ва бефидо ӯро раҳо кунад ва гар хоҳад ӯро бимол бози фурушад ё босирони мусулмон ки дар даст кофарон бошанд бози фурушад , як асири кофар , бадви асири мусулмон . Ибн аббос гуфт : ояти ману Фдоءи он гуҳ фурӯ омад ки мусулмонони анбӯҳи гаштанду кори ислому султони дайни қавии гашт ва ин ҳукми собит буд дар рӯзгори расӯл ( с ) ва дар рӯзгори хлФоءи рошидин . Ва хабар дурустаст ки смомаҳи ибни асол аз банӣ Ҳанифа асир гирифтанд ёрони расӯл , ва ӯро дар сутуни масҷиди бастанд . Расӯли худо ( с ) бнздик вай шуд гуфт : мо ъндк ё смомаҳи наздик ту чист ё смомаҳ яъне сар чаҳ дорӣ ва чаҳ хоҳӣ карду расӯли худо аз ваии търФ ислом мекард . Ва смомаҳ гуфт : ё Муҳамади ани тқтлнии тқтли зои даму ани тнъм , тнъми алии шокиру ан кант таред алмол Фсл манеҳ мо шӣт .
فَإِذا لَقِیتُمُ الَّذِینَ کَفَرُوا فَضَرْبَ الرِّقابِ، نصب علی الاغراء، ای فاضربوا رقابهم و هذا کنایة عن القتل بالسلاح، حَتَّی إِذا أَثْخَنْتُمُوهُمْ، ای بالغتم فی القتل و قهرتموهم، فَشُدُّوا الْوَثاقَ، یعنی فی الاسر، شدّ و هم بالحبال و السیور المحکمة الوثیقة حتی لا یقتلوا منکم و الاسر یکون بعد المبالغة فی القتل، کما قال تعالی: ما کانَ لِنَبِیٍّ أَنْ یَکُونَ لَهُ أَسْری حَتَّی یُثْخِنَ فِی الْأَرْضِ فَإِمَّا مَنًّا بَعْدُ وَ إِمَّا فِداءً، یعنی بعد ان تاسروهم فامّا ان تمنّوا علیهم منّا باطلاقهم من غیر عوض و اما ان تفادوهم فداء. علماء دین در حکم این آیت مختلفاند. قول قتاده و سدّی و ضحاک و ابن جریح آنست که این آیت منسوخ است و ناسخ آن، آیات قتل است که رب العزة میگوید: فَاقْتُلُوا الْمُشْرِکِینَ حَیْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ فَإِمَّا تَثْقَفَنَّهُمْ فِی الْحَرْبِ فَشَرِّدْ بِهِمْ مَنْ خَلْفَهُمْ فَاضْرِبُوا فَوْقَ الْأَعْناقِ وَ اضْرِبُوا مِنْهُمْ کُلَّ بَنانٍ و این مذهب اوزاعی است و اصحاب رأی، گفتند بحکم این آیات چون کافر در دست مسلمان افتاد باسیری، منّ و فدا بروی روا نیست و جز قتل وی روی نیست، اما ابن عمر و حسن و عطا و بیشترین صحابه میگویند که: این آیت محکم است و منسوخ نیست و حکم آن ثابت است و مذهب شافعی و احمد و سفیان ثوری و اسحاق اینست که گفتند: مرد بالغ عاقل کافر که اسیر افتاد در دست مسلمانان امام در حق او مخیّر است، اگر خواهد او را بکشد و گر خواهد برده گیرد و گر خواهد منت بر وی نهد و بیعوض و بیفدا او را رها کند و گر خواهد او را بمال باز فروشد یا باسیران مسلمان که در دست کافران باشند باز فروشد، یک اسیر کافر، بدو اسیر مسلمان. ابن عباس گفت: آیت منّ و فداء آن گه فرو آمد که مسلمانان انبوه گشتند و کار اسلام و سلطان دین قوی گشت و این حکم ثابت بود در روزگار رسول (ص) و در روزگار خلفاء راشدین. و خبر درست است که ثمامة ابن اثال از بنی حنیفه اسیر گرفتند یاران رسول، و او را در ستون مسجد بستند. رسول خدا (ص) بنزدیک وی شد گفت: ما عندک یا ثمامة نزدیک تو چیست یا ثمامة یعنی سر چه داری و چه خواهی کرد و رسول خدا از وی تعرف اسلام میکرد. و ثمامة گفت: یا محمد ان تقتلنی تقتل ذا دم و ان تنعم، تنعم علی شاکر و ان کنت ترید المال فسل منه ما شئت.
ё Муҳамад агар бикашӣ хӯнеро кушта бошӣ ва агар анъом кунӣ ва миннат наҳй , бар шокирии сипоси дори миннат ниҳода бошӣ ва агар моли хоҳии чандон ки хоҳӣ ҳаст . Расӯл ӯро ҳам чунон фаро гузошт то дигари рӯз боз омад ва ҳамон савол кард ва ҳамон ҷавоб шунид .
یا محمد اگر بکشی خونیی را کشته باشی و اگر انعام کنی و منّت نهی، بر شاکری سپاس دار منت نهاده باشی و اگر مال خواهی چندان که خواهی هست. رسول او را هم چنان فرا گذاشت تا دیگر روز باز آمد و همان سؤال کرد و همان جواب شنید.
Сеюм рӯз боз омад ва ҳамон савол ва ҳамон ҷавоб рафт . Он гуҳи расӯли худои миннати ниҳод ва ӯро раҳо кард , гуфт : атлқўои смомаҳ , аз банди аср , ӯро бгшоӣид ва раҳо кунед . Смомаҳ дар он ҳол рафт ва ғуслӣ бароварду бмсҷд боз омад ва гуфт : ашҳади ани лои илоҳи алои аллоҳу ани мҳмдои расӯли аллоҳ . Он гуҳ гуфт ё Муҳамаду аллоҳ ки аз нахусти ҳеҷ каси бмн аз ту душман тар набӯд ва акнӯн дар рӯй замини ҳеҷ каси бмн аз ту дӯст тар несту аллоҳ ки бмни ҳеҷ дайни душмантар аз дайн ту набӯд ва акнӯн ҳеҷ дайни бмни дӯсттар аз дайн ту несту аллоҳ ки бмни ҳеҷ бқъти бғизтар аз бқът ту набӯд ва акнӯн ҳеҷ бқъти бадали ман ширинтар ва азизтар аз бқът ту нест .
سوم روز باز آمد و همان سؤال و همان جواب رفت. آن گه رسول خدا منت نهاد و او را رها کرد، گفت: اطلقوا ثمامة، از بند اسر، او را بگشائید و رها کنید. ثمامة در آن حال رفت و غسلی برآورد و بمسجد باز آمد و گفت: اشهد ان لا اله الا اللَّه و ان محمدا رسول اللَّه. آن گه گفت یا محمد و اللَّه که از نخست هیچ کس بمن از تو دشمنتر نبود و اکنون در روی زمین هیچ کس بمن از تو دوستتر نیست و اللَّه که بمن هیچ دین دشمنتر از دین تو نبود و اکنون هیچ دین بمن دوستتر از دین تو نیست و اللَّه که بمن هیچ بقعت بغیضتر از بقعت تو نبود و اکنون هیچ بقعت بدل من شیرینتر و عزیزتر از بقعت تو نیست.
Ва ани умрони бен ҳсини қол : асри асҳоби расӯли аллоҳ ( с ) рҷлои ман банӣ Ақили Фоўсқўаҳу канти сқиФи қади асрти раҷулин ман асҳоб алнабӣ ( с ) ФФдоаҳи расӯли аллоҳ ( с ) болрҷлини аллазӣнаи асртҳмои сқиФ . Қавла : ҳатто тзъи алҳрби أўзорҳо эй асқолҳоу аҳмолҳо яъне ҳатто тзъи аҳли алҳрби алслоҳи Фимскўои ани алҳрбу асли алўзри мо иҳмлаҳи алонсони Фсмии алослҳаҳи аўзорои лонҳои таҳаммулу қили алҳрби ҳам алмҳорбўни колшрбу алркбу қили алоўзори алосому маъноа ҳатто изъи алмҳорбўни осомҳо , бони итўбўои ман кФрҳм , Фиؤмнўои биллоҳу расӯла . Ва қил ҳатто тзъи ҳрбкму қтолкми аўзори алмшркину қбоӣҳи аъмолҳми бони ислмўо .
و عن عمران بن حصین قال: اسر اصحاب رسول اللَّه (ص) رجلا من بنی عقیل فاوثقوه و کانت ثقیف قد اسرت رجلین من اصحاب النبی (ص) ففداه رسول اللَّه (ص) بالرجلین الّذین اسرتهما ثقیف. قوله: حَتَّی تَضَعَ الْحَرْبُ أَوْزارَها ای اثقالها و احمالها یعنی حتی تضع اهل الحرب السلاح فیمسکوا عن الحرب و اصل الوزر ما یحمله الانسان فسمّی الاسلحة اوزارا لانها تحمل و قیل الحرب هم المحاربون کالشرب و الرکب و قیل الاوزار الآثام و معناه حتی یضع المحاربون آثامها، بان یتوبوا من کفرهم، فیؤمنوا باللّه و رسوله. و قیل حتّی تضع حربکم و قتالکم اوزار المشرکین و قبائح اعمالهم بان یسلموا.
Қоли муҷоҳиду Саиду қтодаҳ ҳатто тнқтъи алҳрбу лои икўни фии аларзи мушрику ҳозои икўни замони нузули исои бен Маряму алҷҳоди лои инқтъи мо доми фии аларзи мушрику маънии алоиаҳ : асхнўои алмшркини болқтлу алоср ҳатто идхли аҳли алмалики кулҳо фии алислому икўни аддӣни каллаи ллаҳи Флои икўни баъдаи ҷиҳоду лои қаттол ва злк ъанд нузули исои бен Марям ( ъ ) .
قال مجاهد و سعید و قتاده حتی تنقطع الحرب و لا یکون فی الارض مشرک و هذا یکون زمان نزول عیسی بن مریم و الجهاد لا ینقطع ما دام فی الارض مشرک و معنی الایة: اثخنوا المشرکین بالقتل و الاسر حتی یدخل اهل الملک کلها فی الاسلام و یکون الدین کلّه للَّه فلا یکون بعده جهاد و لا قتال و ذلک عند نزول عیسی بن مریم (ع).
Ва ҷоءи фии алҳдиси ан алнабӣ ( с ) : алҷҳоди мози мнзи бъснии аллоҳи илои ани иқотли охири умматии алдҷол ,у қол ( с ) : иўшки ман ъоши мнкми ани илқии исои амомои ҳодёу ҳукамои ъдло яксар алслибу иқтли алхнзир ,у тзъи алҳрби аўзорҳо ҳатто тдхли калимаи алохлоси кули байти ман ва бар ӯ мдри бъзи азиз ӯ зли далелу ибтзи қришои алои мораи бони инзъҳои анҳуам .
و جاء فی الحدیث عن النبی (ص): الجهاد ماض منذ بعثنی اللَّه الی ان یقاتل آخر امتی الدّجال، و قال (ص): یوشک من عاش منکم ان یلقی عیسی اماما هادیا و حکما عدلا یکسر الصلیب و یقتل الخنزیر، و تضع الحرب اوزارها حتی تدخل کلمة الاخلاص کلّ بیت من و بر او مدر بعز عزیز او ذل دلیل و یبتزّ قریشا الا مارة بان ینزعها عنهم.
Абтзи أии салб .
ابتزّ أی سلب.
Қавла : « злк » эй алҳкми Фиҳми злк , Фҳўи мбтдоءу хабар ,у луи ишоءи аллоҳ лонтср манеҳам Фоҳлкҳми бғири қаттол ,у локин , амри болқтол , либлўои бъзкми ббъз , имтҳнкми бмқотлаҳи алкФори лизҳри алмҳқи ман алмбтлу исири ман қатли ман алмؤмнини илои алсўоб ва ман қатли ман алкоФрини илои алъзоб ,у аллазӣнаи қтлўои фии сиблати аллоҳ , қрأи абӯи Амру ёқӯбу ҳФс : қтлўои бзми алкоФу касри алтоءи болтхФиФ , яъне алшҳдоءу қрأи алохрўни қотлўои бололФи ман алмқотлаҳ ва ҳам алмҷоҳдўн , Флни изли أъмолҳми хилофи алкФор .
قوله: «ذلک» ای الحکم فیهم ذلک، فهو مبتداء و خبر، وَ لَوْ یَشاءُ اللَّهُ لَانْتَصَرَ مِنْهُمْ فاهلکهم بغیر قتال، وَ لکِنْ، امر بالقتال، لِیَبْلُوَا بَعْضَکُمْ بِبَعْضٍ، یمتحنکم بمقاتلة الکفار لیظهر المحق من المبطل و یصیر من قتل من المؤمنین الی الثواب و من قتل من الکافرین الی العذاب، وَ الَّذِینَ قُتِلُوا فِی سَبِیلِ اللَّهِ، قرأ ابو عمرو و یعقوب و حفص: قتلوا بضم الکاف و کسر التاء بالتخفیف، یعنی الشهداء و قرأ الآخرون قاتلوا بالالف من المقاتلة و هم المجاهدون، فَلَنْ یُضِلَّ أَعْمالَهُمْ خلاف الکفّار.
Қоли қтодаҳ : нзлти ҳзаҳи алоиаҳи явми аҳаду қади Фшти фии алмуслимӣни алҷроҳоту алқтл , сиҳдиҳми айёми ҳётҳми фии алднёи илои аршади аломўру фии алохраҳи илои алдрҷоту ислҳи балетам эй ирзии хсмоӣҳму иқбли аъмолҳм . Ва қили сиҳдиҳми илои ҷавоби алмнкру алнкири фии алқбр ,у ислҳи балетами ҳолҳми фии алнъиму крри лони алأўли сабаби ллнъиму ассонии нафаси алнъим , ислҳи балетам эй қлўбҳми бохароҷи алғли минҳо .
قال قتاده: نزلت هذه الایة یوم احد و قد فشت فی المسلمین الجراحات و القتل، سَیَهْدِیهِمْ ایام حیاتهم فی الدنیا الی ارشد الامور و فی الآخرة الی الدرجات وَ یُصْلِحُ بالَهُمْ ای یرضی خصمائهم و یقبل اعمالهم. و قیل سَیَهْدِیهِمْ الی جواب المنکر و النکیر فی القبر، وَ یُصْلِحُ بالَهُمْ حالهم فی النعیم و کرّر لان الأول سبب للنعیم و الثانی نفس النعیم، یصلح بالهم ای قلوبهم باخراج الغلّ منها.
Ва идхлҳми алҷнаҳи урфҳо ?лаам , эй байни ?лаами мнозлҳми фии алҷнаҳ , ҳатто иҳтдўои илои мсокнҳми конҳми сукконҳо мнзи хлқўои Фикўни алмؤмни аҳдии илои дрҷтаҳ ва хадама манеҳ илои манзалау аҳлаи фии алднё . Ҳозои қавли аксари алмФсрину қили урфҳо ?лаам эй урфи ани тариқи улвусули илоҳо алҳснот ва рӯй ътоءи ани ибни аббос , урфҳо ?лаам , эй таййибҳо ?лаами ман алърФу ҳўи алриҳи алтибаҳу таоми муъарриф эй мтиб .
وَ یُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ عَرَّفَها لَهُمْ، ای بیّن لهم منازلهم فی الجنة، حتی یهتدوا الی مساکنهم کانّهم سکّانها منذ خلقوا فیکون المؤمن اهدی الی درجته و خدمه منه الی منزله و اهله فی الدنیا. هذا قول اکثر المفسرین و قیل عرّفها لهم ای عرّف ان طریق الوصول الیها الحسنات و روی عطاء عن ابن عباس، عرفها لهم، ای طیّبها لهم من العرف و هو الریح الطیبة و طعام معرّف ای مطیّب.
Рӯй ани Исмоили бен рофеъи ани инси бен молик ( рз ) қол : қоли расӯли аллоҳ ( с ) : бинмои аҳли алҷнаҳи алии хиўли ман ёқӯти срўҷҳои ман зҳб ва лаҳмҳо ман зҳб , итҳдсўни таҳти зилли алшҷраҳи кули варақаи минҳои исбҳи аллоҳи ъзу ҷлу иҳмдаҳу иқдсаҳи Фбинмои ҳам итҳдсўни ани алднёи ази атоҳми оати ани рбҳми ъзу ҷли ани аҷибўои рбкми Финзлўни ани хиўлҳми илои ксби ман мски абизи аФиҳи фӣҳо манобири ман зҳбу манобири ман нуру манобири ман лؤлؤу манобири ман ёқӯту манобири ман Фзаҳи Фиҷлсўни алайҳои Фиқўли алҷбори ҷли ҷалолау тақаддусати асмоؤаҳи марҳабои бхлқӣу зувворӣу аҳли тоъатӣ , атъмўҳми Фитъмўнҳми тъомои мо тъмўои қибла мислаи фии алҷнаҳи қт , сами иқўли ҷли ҷалолаи марҳабои бхлқӣу зувворӣ ,у аҳли тоъатии албсўҳми Филбсўнҳми сёбои мо лбсўои мислҳо қти фии алҷнаҳ , сами иқўли табораку таъолии марҳабои бхлқӣу зувворӣу аҳли тоъатии аклўоу шрбўоу албсўоу ътрўо , ҳақи лии ани атҷлии ?лаами Финзрўни илои виҷҳаи ъзу ҷли Фитҷлии ?лаами табораку таъолии Фиқъўни ?лаи сҷдои Фиқўли ибодии арФъўои рؤскми Флиси ҳозои мавзеи ибодаи ФирФъўни рؤсҳму иркбўни хиўлҳми Фибъси аллоҳи ъзу ҷли алайҳими саҳобаи тмтрҳми мскои абизи сами ибъси аллоҳи ъзу ҷли алайҳими риҳои тдъии алмсираҳи Фтдхли сёбҳми алмски алأбизи Фозои рҷъўои илои азўоҷҳми ман алҳўри алъайни қлн ё вале аллоҳ ало насамъак шиӣои лӣси ман мзомири алшитони Фисмънаҳи ман ҳамди аллоҳи ъзу ҷлу тақдисау тҳлилаҳи шиӣои мо дахли азниаҳи қт , сами инзри илои воҳидаи лами икни ироҳои фии манзалаи Фиқўли ман анати Фтқўли анои алмзиди зодники рабии ъзу ҷл .
روی عن اسماعیل بن رافع عن انس بن مالک (رض) قال: قال رسول اللَّه (ص): بینما اهل الجنة علی خیول من یاقوت سروجها من ذهب و لحمها من ذهب، یتحدثون تحت ظل الشجرة کل ورقة منها یسبح اللَّه عز و جل و یحمده و یقدسه فبینما هم یتحدثون عن الدنیا اذ اتاهم آت عن ربهم عز و جل ان اجیبوا ربکم فینزلون عن خیولهم الی کثب من مسک ابیض افیح فیها منابر من ذهب و منابر من نور و منابر من لؤلؤ و منابر من یاقوت و منابر من فضة فیجلسون علیها فیقول الجبار جل جلاله و تقدست اسماؤه مرحبا بخلقی و زواری و اهل طاعتی، اطعموهم فیطعمونهم طعاما ما طعموا قبله مثله فی الجنة قط، ثم یقول جل جلاله مرحبا بخلقی و زواری، و اهل طاعتی البسوهم فیلبسونهم ثیابا ما لبسوا مثلها قط فی الجنة، ثم یقول تبارک و تعالی مرحبا بخلقی و زواری و اهل طاعتی اکلوا و شربوا و البسوا و عطروا، حق لی ان اتجلی لهم فینظرون الی وجهه عز و جل فیتجلی لهم تبارک و تعالی فیقعون له سجدا فیقول عبادی ارفعوا رؤسکم فلیس هذا موضع عبادة فیرفعون رؤسهم و یرکبون خیولهم فیبعث اللَّه عز و جل علیهم سحابة تمطرهم مسکا ابیض ثم یبعث اللَّه عز و جل علیهم ریحا تدعی المثیرة فتدخل ثیابهم المسک الأبیض فاذا رجعوا الی ازواجهم من الحور العین قلن یا ولی اللَّه الا نسمعک شیئا لیس من مزامیر الشیطان فیسمعنه من حمد اللَّه عز و جل و تقدیسه و تهلیله شیئا ما دخل اذنیه قط، ثم ینظر الی واحدة لم یکن یراها فی منزله فیقول من انت فتقول انا المزید زادنیک ربی عز و جل.
Қавла : ё أиҳои аллазӣнаи омнўои إни тнсрўои аллоҳ яъне дайнау расӯла , инсркми алии ъдўкму исбти أқдомкми алии алсрот . Ва қоли қтодаҳи ҳақи алии аллоҳи ани инсри ман насраи лқўлаҳ : إни тнсрўои аллоҳи инсркму ани язиди ман шукраи лқўлаҳ : лӣни шкртми лأзиднкм ,у ани изкри ман зикраи лқўлаҳ : Фозкрўнии أзкркм ,у ани иўФии бъҳдкми лқўлаҳи таъолӣ : أўФўои бъҳдии أўФи бъҳдкм .
قوله: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ یعنی دینه و رسوله، یَنْصُرْکُمْ علی عدوکم وَ یُثَبِّتْ أَقْدامَکُمْ علی الصراط. و قال قتادة حق علی اللَّه ان ینصر من نصره لقوله: إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ یَنْصُرْکُمْ و ان یزید من شکره لقوله: لَئِنْ شَکَرْتُمْ لَأَزِیدَنَّکُمْ، و ان یذکر من ذکره لقوله: فَاذْکُرُونِی أَذْکُرْکُمْ، و ان یوفی بعهدکم لقوله تعالی: أَوْفُوا بِعَهْدِی أُوفِ بِعَهْدِکُمْ.
Ва аллазӣнаи кФрўои Фтъсои ?лаам , фии алднёи болқтлу фии алъқбии болтрдии фии алнор эй ъсорои ?лаами зиди алонтъошу тасбити алоқдому қили тъсои ?лаам эй баъдани ?лааму шФоءу хибаҳу алмънии атъбҳми аллоҳи Фтъсўои тъсо ,у أзли أъмолҳми лонҳои канти фии тоъаҳи алшитон .
وَ الَّذِینَ کَفَرُوا فَتَعْساً لَهُمْ، فی الدنیا بالقتل و فی العقبی بالتردّی فی النار ای عثارا لهم ضد الانتعاش و تثبیت الاقدام و قیل تعسا لهم ای بعدا لهم و شفاء و خیبة و المعنی اتعبهم اللَّه فتعسوا تعسا، وَ أَضَلَّ أَعْمالَهُمْ لانها کانت فی طاعة الشیطان.
Злк эй злки алтъсу алозлол , бأнҳми крҳўои мо أнзли аллоҳи астсқлўои алқуръон , Фأҳбти أъмолҳми Флми инолўои баҳои хиро . Қоли ибни исои анмои крри ликўни клмои зкрўои васли зкрҳми болзму алтҳқиру алохбори бсўءи улҳоли сами хавфи алкФор .
ذلِکَ ای ذلک التعس و الاضلال، بِأَنَّهُمْ کَرِهُوا ما أَنْزَلَ اللَّهُ استثقلوا القرآن، فَأَحْبَطَ أَعْمالَهُمْ فلم ینالوا بها خیرا. قال ابن عیسی انما کرّر لیکون کلّما ذکروا وصل ذکرهم بالذم و التحقیر و الاخبار بسوء الحال ثم خوّف الکفار.
Фқоли таъолӣ : أи Флми исирўои фии алأрзи Финзрўои Киеви кони оқибаи аллазӣнаи ман қиблаами дмри аллоҳи алайҳим эй аҳлкҳм ,у ллкоФрини أмсолҳо эй лмшркии Қурайши амсоли тлки алъқўботи ани лами иؤмнўо , ҳозои кқўлаҳ : أи лами нҳлки алأўлини сами нтбъҳми алохрин .
فقال تعالی: أَ فَلَمْ یَسِیرُوا فِی الْأَرْضِ فَیَنْظُرُوا کَیْفَ کانَ عاقِبَةُ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ دَمَّرَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ ای اهلکهم، وَ لِلْکافِرِینَ أَمْثالُها ای لمشرکی قریش امثال تلک العقوبات ان لم یؤمنوا، هذا کقوله: أَ لَمْ نُهْلِکِ الْأَوَّلِینَ ثُمَّ نُتْبِعُهُمُ الْآخِرِینَ.
Злк , эй злки алзии зикрати ман насри алмؤмнину тъси алкоФрин , бأни аллоҳи мавлои аллазӣнаи омнўо , влиҳму носрҳм ,у أни алкоФрини лои мавлои ?лаам эй лои Носири ?лаам .
ذلِکَ، ای ذلک الذی ذکرت من نصر المؤمنین و تعس الکافرین، بِأَنَّ اللَّهَ مَوْلَی الَّذِینَ آمَنُوا، ولیّهم و ناصرهم، وَ أَنَّ الْکافِرِینَ لا مَوْلی لَهُمْ ای لا ناصر لهم.
Қоли алмбрд : аллоҳи мавлои алъбди ман салосаи авҷа : алохтроъу малики алтсрФи фӣау ҳўи ғайри алохтроъу алнсраҳу алўлоиаҳ , Фҳўи ҷли ҷалола вале алмؤмнину алкоФрини ман ҷҳаҳи алохтроъу алтсрФи Фиҳм . Ва мавлои алмؤмнини хоссаи ман ҷҳаҳи алнсраҳу алўлоиаҳ . Сами зикри моли алФриқини Фқол : إни аллоҳи идхли аллазӣнаи омнўоу ъмлўои алсолҳоти ҷиноти тҷрии ман таҳтҳо алأнҳор ,у аллазӣнаи кФрўои итмтъўни фии алднё ,у иأклўни комаи тأкли алأнъом , лӣси ?лаами ҳамаи алои бтўнҳму Фрўҷҳм ва ҳам лоҳўни соҳўни ъмои фии ғду қили ман канти ҳамтаҳи мо иأкл , Фқимтаҳи мо ихрҷ манеҳ . Ва қили алмؤмни фии алднёи итзўдўои алмноФқи итзину алкоФри итмтъ .
قال المبرد: اللَّه مولی العبد من ثلاثة اوجه: الاختراع و ملک التصرف فیه و هو غیر الاختراع و النصرة و الولایة، فهو جل جلاله ولی المؤمنین و الکافرین من جهة الاختراع و التصرف فیهم. و مولی المؤمنین خاصة من جهة النصرة و الولایة. ثم ذکر مآل الفریقین فقال: إِنَّ اللَّهَ یُدْخِلُ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ، وَ الَّذِینَ کَفَرُوا یَتَمَتَّعُونَ فی الدنیا، وَ یَأْکُلُونَ کَما تَأْکُلُ الْأَنْعامُ، لیس لهم همة الا بطونهم و فروجهم و هم لاهون ساهون عما فی غد و قیل من کانت همته ما یأکل، فقیمته ما یخرج منه. و قیل المؤمن فی الدنیا یتزودوا المنافق یتزین و الکافر یتمتع.
Ва қили алокли алии ваҷҳин : акли ллшҳўаҳу алмслҳаҳу ҳўи акли алъоқлу акли ллшҳўаҳ фақату ҳўи акли алонъому албҳоӣму қили шубҳаами болонъоми локлҳми болшраҳу алнҳму лҷҳлҳми оқибаи амрҳм ва мо иҷби алайҳими маърифатау лтркҳми алостдлоли болоёт ,у алнори мсўии ?лаами иҷўзи ани икўни алмсўии фии маҳали алрФъи болхбру иҷўзи ани икўни фии маҳали алнсби болҳолу ?лаами алхбр .
و قیل الاکل علی وجهین: اکل للشهوة و المصلحة و هو اکل العاقل و اکل للشهوة فقط و هو اکل الانعام و البهائم و قیل شبّههم بالانعام لاکلهم بالشره و النهم و لجهلهم عاقبة امرهم و ما یجب علیهم معرفته و لترکهم الاستدلال بالآیات، وَ النَّارُ مَثْویً لَهُمْ یجوز ان یکون المثوی فی محل الرفع بالخبر و یجوز ان یکون فی محل النصب بالحال و لهم الخبر.
Ва кأини ман қария , эй кам ман қария яъне аҳли қария , ҳаии أшди қувваи ман қритки алтии أхрҷтк , яъне Маккаи ахрҷки минҳои аҳлҳо , أҳлкноҳми Флои Носири ?лаам .
وَ کَأَیِّنْ مِنْ قَرْیَةٍ، ای کم من قریة یعنی اهل قریة، هِیَ أَشَدُّ قُوَّةً مِنْ قَرْیَتِکَ الَّتِی أَخْرَجَتْکَ، یعنی مکة اخرجک منها اهلها، أَهْلَکْناهُمْ فَلا ناصِرَ لَهُمْ.
Қоли ибни аббос : лмои харҷи расӯли аллоҳи ман Маккаи илои алғор , алтФти илои Маккау қол : анати аҳби билоди аллоҳи илои аллоҳу аҳби билоди аллоҳи ило . Ва луи ани алмшркини лами ихрҷўнии лами ахрҷи мнк , Фонзли аллоҳи ҳзаҳи алоиаҳ : أи Фмни кони алии байнаи ман раба , эй алии яқини ман дайнау қили алии ҳаҷау баёну бурҳону ақл . Қили ҳўи Муҳамад ( с )у албинаи алқуръону қили ҳам алмؤмнўну албинаи муъҷиза алнабӣ ( с ) , кмни зини ?лаи сӯъи амала , зини ?лаи алшитону сўлти ?ла нафсау атбъўои أҳўоءҳми бъбодаҳи алоўсон ва ҳам абӯи ҷаҳлу алмшркўн .
قال ابن عباس: لما خرج رسول اللَّه من مکة الی الغار، التفت الی مکة و قال: انت احب بلاد اللَّه الی اللَّه و احبّ بلاد اللَّه الیّ. و لو ان المشرکین لم یخرجونی لم اخرج منک، فانزل اللَّه هذه الایة: أَ فَمَنْ کانَ عَلی بَیِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ، ای علی یقین من دینه و قیل علی حجة و بیان و برهان و عقل. قیل هو محمد (ص) و البینة القرآن و قیل هم المؤمنون و البینة معجزة النبی (ص)، کَمَنْ زُیِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ، زین له الشیطان و سوّلت له نفسه وَ اتَّبَعُوا أَهْواءَهُمْ بعبادة الاوثان و هم ابو جهل و المشرکون.
Мисли алҷнаҳ , эй сафаи алҷнаҳ , алтии въди алмтқўн , фии қавла : إни аллоҳи идхли аллазӣнаи омнўоу ъмлўои алсолҳоти ҷинот ,у алмтқўни ИМАи Муҳамад ( с ) , фӣҳо أнҳори ман моءи ғайри осн , яъне ғайри оҷни мнтн . Қрأи ибни касӣр : асни болқсру албоқўни болмду ҳумои луғатони иқоли асни алмоءи ёсни асноу аҷни ёҷн , аҷноу асни ёсни асўноу аҷни ёҷни аҷўнои азои тағайюру антн ,у أнҳори ман лбни лами итғири туъма , илои ҳмўзаҳ вағайриҳо ммои иътрии алолбони фии алднёи лонаи лами ихрҷи ман зръ ,у أнҳори ман хамри лзаҳи ллшорбин , лазизи таъмҳо иқоли шароби лзу лзаҳу лазизу яҳтамили ани икўни мсдроу тақдираи ман хамри зоти лзаҳи ллшорбин . Ттрбу лои тскру лои тсдъу листи бҳомзу лои мару лои мнтни лонҳои лами тъсри болоидӣу алорҷл ,у أнҳори ман асали мсФӣ , ман алшмъу алрғдаҳу алкдри лонаи лами ихрҷи ман батни алнҳл .
مَثَلُ الْجَنَّةِ، ای صفة الجنة، الَّتِی وُعِدَ الْمُتَّقُونَ، فی قوله: إِنَّ اللَّهَ یُدْخِلُ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ جَنَّاتٍ، و المتقون امّة محمد (ص)، فِیها أَنْهارٌ مِنْ ماءٍ غَیْرِ آسِنٍ، یعنی غیر آجن منتن. قرأ ابن کثیر: اسن بالقصر و الباقون بالمد و هما لغتان یقال اسن الماء یاسن اسنا و اجن یاجن، اجنا و اسن یاسن اسونا و اجن یاجن اجوّنا اذا تغیّر و انتن، وَ أَنْهارٌ مِنْ لَبَنٍ لَمْ یَتَغَیَّرْ طَعْمُهُ، الی حموضة و غیرها مما یعتری الالبان فی الدنیا لانه لم یخرج من ضرع، وَ أَنْهارٌ مِنْ خَمْرٍ لَذَّةٍ لِلشَّارِبِینَ، لذیذ طعمها یقال شراب لذّ و لذّة و لذیذ و یحتمل ان یکون مصدرا و تقدیره من خمر ذات لذة للشاربین. تطرب و لا تسکر و لا تصدع و لیست بحامض و لا مرّ و لا منتن لانها لم تعصر بالایدی و الارجل، وَ أَنْهارٌ مِنْ عَسَلٍ مُصَفًّی، من الشمع و الرغدة و الکدر لانه لم یخرج من بطن النّحل.
Рӯй абӯи ҳрираҳи қол : қоли расӯли аллоҳ ( с ) : сиҳону ҷиҳону алФроту алнили кули ман анҳори алҷнаҳу қоли каъби алоҳбор : наҳри диҷлаи наҳри моءи аҳли алҷнаҳу наҳри алФроти наҳри лбнҳму наҳри Мисри наҳри хумрааму наҳри сиҳони наҳри ъслҳму ҳзаҳи алонҳори алорбъаҳи тхрҷи ман наҳри алкўср ,у ?лаами фӣҳо ман кули алсмрот , ммои иърФу ммои лои иърФ ,у мғФраҳи ман рбҳм , стар алзнўбу тарки алътобу алтзкир . Ва фӣаи камоли лзотҳм , кмни ҳўи холиди фии алнор , эй ман кони фии ҳозои алнъим , кмни ҳўи холиди фии алнору сқўои моءи ҳмимо , шадиди алҳри азо аднӣ манеҳам шӯии вҷўҳҳму вақъати фурӯаи рؤсҳми Фозои ашрбўо , қатъи амъоءҳми Фхрҷти ман адборҳму аломъоءи ҷамеъи мо фии албтни ман алҳўоёи воҳидҳо мъоء .
روی ابو هریرة قال: قال رسول اللَّه (ص): سیحان و جیحان و الفرات و النیل کل من انهار الجنة و قال کعب الاحبار: نهر دجلة نهر ماء اهل الجنة و نهر الفرات نهر لبنهم و نهر مصر نهر خمرهم و نهر سیحان نهر عسلهم و هذه الانهار الاربعة تخرج من نهر الکوثر، وَ لَهُمْ فِیها مِنْ کُلِّ الثَّمَراتِ، مما یعرف و مما لا یعرف، وَ مَغْفِرَةٌ مِنْ رَبِّهِمْ، ستر الذنوب و ترک العتاب و التذکیر. و فیه کمال لذّاتهم، کَمَنْ هُوَ خالِدٌ فِی النَّارِ، ای من کان فی هذا النعیم، کَمَنْ هُوَ خالِدٌ فِی النَّارِ وَ سُقُوا ماءً حَمِیماً، شدید الحرّ اذا ادنی منهم شوی وجوههم و وقعت فروة رؤسهم فاذا اشربوا، قطع امعاءهم فخرجت من ادبارهم و الامعاء جمیع ما فی البطن من الحوایا واحدها معاء.
Ва манеҳам , эй ман алмноФқин , ман истмъи إлик , эй илои хтбтки явми алҷмъаҳу қади икўни фӣҳо айби алмноФқин ва ҳам абди аллоҳи бен абии бен селлулу рФоъаҳи бен зайду молики бен ҷъшму Амри бен алҳрсу асҳобҳми конўои иҳзрўни маҷолис алнабӣу алҷмъоту истмъўни каломау лои иъўнаҳи комаи иъиаҳи алмслм ҳатто إзои хрҷўои ман ъндки қолўои ллзини أўтўои алълм , ман алсҳобаҳи қили ҳўи ибни аббосу ибни масъӯду абӯи алдрдоءи қолўо эй шайъи ءи қоли Муҳамади алону сؤолҳми ҳозои астҳзоءу эъломи анҳми лами илтФтўои илои мо қола . Қавла : онФо , эй фии соътнои ҳзаҳу алонФи ақрби ҳайни мнку саммии анФи алрҷли лонаи ақрби ҷасадаи мнку аитнФи алкломи аитноФои азои абтдأ бау астأнФи аламр , азои астқбли аввала .
وَ مِنْهُمْ، ای من المنافقین، مَنْ یَسْتَمِعُ إِلَیْکَ، ای الی خطبتک یوم الجمعة و قد یکون فیها عیب المنافقین و هم عبد اللَّه بن ابیّ بن سلول و رفاعة بن زید و مالک بن جعشم و عمرو بن الحرث و اصحابهم کانوا یحضرون مجالس النبی و الجمعات و یستمعون کلامه و لا یعونه کما یعیه المسلم حَتَّی إِذا خَرَجُوا مِنْ عِنْدِکَ قالُوا لِلَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ، من الصحابة قیل هو ابن عباس و ابن مسعود و ابو الدرداء قالوا ای شیء قال محمد الآن و سؤالهم هذا استهزاء و اعلام انهم لم یلتفتوا الی ما قاله. قوله: آنِفاً، ای فی ساعتنا هذه و الآنف اقرب حین منک و سمی انف الرجل لانه اقرب جسده منک و ایتنف الکلام ایتنافا اذا ابتدأ به و استأنف الامر، اذا استقبل اوّله.
أўлӣки аллазӣнаи табъи аллоҳи алии қлўбҳми Флми иؤмнўо ,у атбъўои أҳўоءҳми фии алкФру алнФоқ .
أُولئِکَ الَّذِینَ طَبَعَ اللَّهُ عَلی قُلُوبِهِمْ فلم یؤمنوا، وَ اتَّبَعُوا أَهْواءَهُمْ فی الکفر و النفاق.
Ва аллазӣнаи аҳтдўо яъне алмؤмнин , зодаам , мо қол алрасул , ҳудоу отоҳми тқўоҳм . ВФқҳми ллъмли бмои амр бау ҳўи алтқўӣу қоли Саиди бен ҷбир : отоҳми савоби тқўоҳм .
وَ الَّذِینَ اهْتَدَوْا یعنی المؤمنین، زادَهُمْ، ما قال الرسول، هُدیً وَ آتاهُمْ تَقْواهُمْ. وفّقهم للعمل بما امر به و هو التقوی و قال سعید بن جبیر: آتاهم ثواب تقواهم.
Фҳли инзрўни إлои алсоъаҳи أни тأтиҳми бғтаҳ , рӯй абӯи ҳрираҳи қол : қол алнабӣ : мо интзри аҳдкми алои ғании мтғё , ӯ фуқарои мнсё , ӯ мрзои мФсдо , ӯ ҳар мо муқтадо ӯ мўтои мҷҳзо , ӯ алдҷолу алдҷоли шари ғоиби интзр , ӯ алсоъаҳу алсоъаҳи ҳаии адҳӣу амри қавла : Фқди ҷоءи أшротҳо эй Иморотҳоу ъломотҳои ман иншиқоқи алқмру ғайрау кон алнабӣ ( с ) ман ашроти алсоъаҳи ?фонаи қоли беъсату алсоъаҳи ҳотину ашори болсбобаҳу алўстӣу лона ( с ) охири алонбёءу умматаи охири аломму қоли инси самъати расӯли аллоҳ ( с ) иқўл : ани ман ашроти алсоъаҳи ани ирФъи алълму иксри алҷҳлу иксри алзноу иксри шурби алхмру иқли алрҷолу иксри алнсоء ҳатто икўни лхмсини умароаи алқими алвоҳад .
فَهَلْ یَنْظُرُونَ إِلَّا السَّاعَةَ أَنْ تَأْتِیَهُمْ بَغْتَةً، روی ابو هریرة قال: قال النبی: ما ینتظر احدکم الا غنی مطغیا، او فقرا منسیا، او مرضا مفسدا، او هر ما مقتدا او موتا مجهزا، او الدجال و الدجال شر غایب ینتظر، او الساعة و الساعة هی ادهی و امرّ قوله: فَقَدْ جاءَ أَشْراطُها ای اماراتها و علاماتها من انشقاق القمر و غیره و کان النبی (ص) من اشراط الساعة فانه قال بعثت و الساعة هاتین و اشار بالسبابة و الوسطی و لانه (ص) آخر الانبیاء و امّته آخر الامم و قال انس سمعت رسول اللَّه (ص) یقول: ان من اشراط الساعة ان یرفع العلم و یکثر الجهل و یکثر الزنا و یکثر شرب الخمر و یقلّ الرجال و یکثر النساء حتی یکون لخمسین امراة القیم الواحد.
Ва қол алнабӣ ( с ) лоъробии сأлаҳи ани алсоъаҳи қол : азои азиъти аломораҳи Фонтзри алсоъаҳи қол : Киеви азоътҳои қоли азоу сади аламри илои ғайри аҳлаи Фонтзри алсоъаҳ , Фأнии ?лаами إзои ҷоءтҳми зкроҳм , Фмни ин ?лаами алтзкру алотъозу алтўбаҳи азои ҷоءтҳми алсоъаҳ . Ҳозои кқўлаҳ : иўмӣзи итзкри алإнсону أнии ?лаи аззикрӣу қили аззикрии дъоؤҳми босмоӣҳми фии алқимаҳи тбшироу тхўиФо , ани инси қол : қол алнабӣ ( с ) , аҳснўои асмоءкми Фонкми тдъўни явми алқимаҳ ё фалони Қуми илои нўрк ё фалони Қуми Флои нури лак .
و قال النبی (ص) لاعرابی سأله عن الساعة قال: اذا اضیعت الامارة فانتظر الساعة قال: کیف اضاعتها قال اذا و سدّ الامر الی غیر اهله فانتظر الساعة، فَأَنَّی لَهُمْ إِذا جاءَتْهُمْ ذِکْراهُمْ، فمن این لهم التذکر و الاتعاظ و التوبة اذا جاءتهم الساعة. هذا کقوله: یَوْمَئِذٍ یَتَذَکَّرُ الْإِنْسانُ وَ أَنَّی لَهُ الذِّکْری و قیل الذکری دعاؤهم باسمائهم فی القیمة تبشیرا و تخویفا، عن انس قال: قال النبی (ص)، احسنوا اسماءکم فانکم تدعون یوم القیمة یا فلان قم الی نورک یا فلان قم فلا نور لک.