Ин сӯраро ду номаст : сӯра « қ »у сӯра « албосқот » , ҳазор ва чаҳорсад ва навад ва чаҳор ҳарфаст . Сесад ва панҷоҳ ва ҳафт клмт ва чиҳил ва панҷ оят , ҷумла бимика фурӯ омад магари як оят :у лақади хлқнои алсмоўоту алأрз ва мо бинҳмои фии сетаи أёми ин як ояти бмдинаҳ фурӯ омад бқўли ибни аббосу қтодаҳу боқии ҳама якеаст ва дар ин сӯраи ду оят мансӯхаст яке : Фосбри алии мо иқўлўн , дигар : ва мо أнти алайҳими бҷбори ин ҳар ду оят мансӯхаст боити сайф .

این سورة را دو نام است: سوره «ق» و سوره «الباسقات»، هزار و چهارصد و نود و چهار حرف است. سیصد و پنجاه و هفت کلمت و چهل و پنج آیت، جمله بمکه فرو آمد مگر یک آیت: وَ لَقَدْ خَلَقْنَا السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَیْنَهُما فِی سِتَّةِ أَیَّامٍ این یک آیت بمدینه فرو آمد بقول ابن عباس و قتاده و باقی همه یکی است و در این سورة دو آیت منسوخ است یکی: فَاصْبِرْ عَلی‌ ما یَقُولُونَ، دیگر: وَ ما أَنْتَ عَلَیْهِمْ بِجَبَّارٍ این هر دو آیت منسوخ است بآیت سیف.

Ва дар фазилати сӯраи абии бен каъб ривоят кунад аз Мустафо ( с ) қол : ман қрأи сӯраи қи ҳўни аллоҳи алайҳи сороти аламуту сакарота .

و در فضیلت سورة ابیّ بن کعب روایت کند از مصطفی (ص) قال: من قرأ سورة ق هوّن اللَّه علیه ثارات الموت و سکراته.

Қавлаи таъолӣ : қи ақволи муфассирон мухталифаст дар маънии қи ибн аббос гуфт : номӣаст аз номҳои аллоҳ . Савганди бон ёд карда чунонк бқрон ёд карда .

قوله تعالی: ق اقوال مفسران مختلف است در معنی ق ابن عباس گفت: نامی است از نامهای اللَّه. سوگند بآن یاد کرده چنانک بقرآن یاد کرده.

Муҳамади бен каъб алқрзӣ гуфт ифтитоҳи ном аллоҳаст қодиру қоҳиру қобзи қуддусу қарибу қиўм ва маънӣ онаст ки анои аллоҳи алқодри алқобзи анои алқдўси алқўӣ , ва бар як ҳарф ихтисор кард бар мазҳаби ихтисору одати араб ки гуфтаанд : қади қиллати лҳои қФии Фқолти қоф .

محمد بن کعب القرظی گفت افتتاح نام اللَّه است قادر و قاهر و قابض قدّوس و قریب و قیّوم و معنی آنست که انا اللَّه القادر القابض انا القدوس القوی، و بر یک حرف اختصار کرد بر مذهب اختصار و عادت عرب که گفته‌اند: قد قلت لها قفی فقالت قاف.

Қтодаҳ гуфт ном қуръонаст , шуъабӣ гуфт ном сӯрааст , заҳҳок гуфт кӯҳӣаст гирди замини даромада аз зумурради сабзу сабзии осмон аз фурӯғ онаст ва ҳар чаҳ дар замини бадасти халқи афтода аз зумурради ҳама аз онаст . Вҳб мнбаҳ оварда ки зўи алқрнини гирд олам мегашт то бкўаҳ қоф раседу гирди кӯҳи қофи кӯҳҳои хирад дид . Раби Алъоламин кӯҳ бо вай бсхн оварад то аз вай пурсед ки мо анат ? ту чаҳ бошӣ ва науммат чист ?

قتاده گفت نام قرآن است، شعبی گفت نام سورة است، ضحاک گفت کوهی است گرد زمین درآمده از زمرد سبز و سبزی آسمان از فروغ آنست و هر چه در زمین بدست خلق افتاده از زمرد همه از آنست. وهب منبه آورده که ذو القرنین گرد عالم میگشت تا بکوه قاف رسید و گرد کوه قاف کوه‌های خرد دید. رب العالمین کوه با وی بسخن آورد تا از وی پرسید که ما انت؟ تو چه باشی و نامت چیست؟

Гуфт : анои қоф , манам қофи гирди олами даромада , гуфт ин кӯҳҳои хирад чист ?

گفت: انا قاف، منم قاف گرد عالم درآمده، گفت این کوه‌های خرد چیست؟

Гуфт ин рагҳои манаст ва дар ҳар бқътӣ ва дар ҳар шаҳрӣ аз шаҳрҳои замин аз ман раҳгӣаст бадви пайваста , ҳар он замин ки бородти ҳақи онро зилзила хоҳад расед маро фармоед то раҳгӣ аз рагҳои худ бҷнбонм ки бони замини пайваста то онро зилзила уфтад . Зў алқрнин гуфт ё қоф аз азимати аллоҳ бо мо чизе бигӯӣ гуфт ё зои алқрнини ани шаъни рбнои лъзими кори худованди мо азимаст ва аз андоза ва ҳам ва фаҳм берунаст . Бъзмт ӯ хабар куҷо расаду кадоми иборати бўсФ ӯ расад . Гуфт охири онч камтараст ва дар таҳт васф ояд чизе бигӯӣ , гуфт вроءи ман заминӣаст офарӣдаи панҷсад солаи роҳи тӯли он ва панҷсад солаи роҳи арзи он , ҳама кӯҳонанд пар аз барф ,у ренеи он барф будӣ ман аз ҳарорати дӯзах чун ар зери бгдохтид , зў алқрнин гуфт задане ё қоф , нукта Эй бигӯӣ дигар аз азимату ҷалол ҳақ гуфт Ҷабраили амини камари баста дар ҳуҷби ҳайбати истода , ҳар соъатӣ аз азимату сиёсати даргоҳи ҷабарут бар худ билразад раъдае бар вай уфтад . Раби Алъоламин аз он раъдаи ваии сад ҳазор малик биёфрианад , сафҳо баркашида дар ҳазрат , бнъти ҳайбати сар дар пеши афкандау гӯш бар фармони ниҳода , то як бор аз ҳазрати иззат Нидо ояд ки сухани гўӣид , ҳама гӯйанд « лои илоҳи алои аллоҳ » ва беш аз ин нгўинд , инаст ки раб Алъоламин гуфт : явми иқўми алрўҳу алмлоӣкаҳи сафои илои қавлау қоли сўобо яъне лои илоҳи алои аллоҳу қили маънии қавла : қ : қФ ё Муҳамади алии адоءи алрсолаҳу алъамали бмои амрат . Ва қили маъноаи қзии аламри кқўлаҳ : ҳам , эй ҳами мо ҳўи коӣну алоҳсни ани иқоли ҳўи ман алҳрўФи алмқтъаҳи алии мо сабақи амсола .

گفت این رگهای منست و در هر بقعتی و در هر شهری از شهرهای زمین از من رگی است بدو پیوسته، هر آن زمین که بارادت حق آن را زلزله خواهد رسید مرا فرماید تا رگی از رگهای خود بجنبانم که بآن زمین پیوسته تا آن را زلزله افتد. ذو القرنین گفت یا قاف از عظمت اللَّه با ما چیزی بگوی گفت یا ذا القرنین انّ شأن ربنا لعظیم کار خداوند ما عظیم است و از اندازه و هم و فهم بیرونست. بعظمت او خبر کجا رسد و کدام عبارت بوصف او رسد. گفت آخر آنچ کمتر است و در تحت وصف آید چیزی بگوی، گفت وراء من زمینی است آفریده پانصد ساله راه طول آن و پانصد ساله راه عرض آن، همه کوهان‌اند پر از برف، و رنه آن برف بودی من از حرارت دوزخ چون ار زیر بگداختید، ذو القرنین گفت زدنی یا قاف، نکته‌ای بگوی دیگر از عظمت و جلال حق گفت جبرئیل امین کمر بسته در حجب هیبت ایستاده، هر ساعتی از عظمت و سیاست درگاه جبروت بر خود بلرزد رعده‌ای بر وی افتد. رب العالمین از آن رعده وی صد هزار ملک بیافریند، صفها برکشیده در حضرت، بنعت هیبت سر در پیش افکنده و گوش بر فرمان نهاده، تا یک بار از حضرت عزت ندا آید که سخن گوئید، همه گویند «لا اله الا اللَّه» و بیش از این نگویند، اینست که رب العالمین گفت: یَوْمَ یَقُومُ الرُّوحُ وَ الْمَلائِکَةُ صَفًّا الی قوله وَ قالَ صَواباً یعنی لا اله الا اللَّه و قیل معنی قوله: ق: قف یا محمد علی اداء الرسالة و العمل بما امرت. و قیل معناه قضی الامر کقوله: حم، ای حمّ ما هو کائن و الاحسن ان یقال هو من الحروف المقطّعة علی ما سبق امثاله.

Ва алқуръони алмҷид , эй алшарифи алкрими алии аллоҳи алксири алхир , алъзими алшأн , ҳозои қисми ҷавобаи мҳзўФи лдлолаҳи мо баъдаи ман алкломи алайҳ , таъвила :у алқуръони алмҷиди ан алрасул содиқу алсоъаҳи ҳақ . Ва бар қавли эшон ки гуфтанд қзии аламри ҷавоб мақдамаст тақдира :у алқуръони алмҷид , қзии аламри бойени қуръони бузургвор ки кор гузорданаду ҳукми ронданд дар азалу қили ҷавоба : бали ъҷбўоу ҷавоботи алқсми сабъа : ани алшдидаҳи кқўлаҳ :у алФҷру лёли ъушри илои қавла : إни рбки лболмрсод . Ва ани алхФиФаҳи кқўлаҳ : толлаҳи إни кнои лФии залоли мубин , ва мо алнФии кқўлаҳ :у алзҳӣу аллили إзои сҷии мо вдъки рбк ,у алломи алмФтўҳаҳ , кқўлаҳ : Фўи рбки лнсӣлнҳм ,у лои кқўлаҳ :у أқсмўои биллоҳи ҷаҳди أимонҳми лои ибъси аллоҳи ман имўту қади кқўлаҳ :у алшмсу зҳоҳо , илои қавла : қади أФлҳи ман зкоҳо ,у бали кқўлаҳ : қу алқуръони алмҷид , бали ъҷбўои أни ҷоءҳм мунзар манеҳам иърФўни насабау садақау амоната , Фқоли алкоФрўни ҳозо , эй ҳозои алзии иқўл ан набаъс , шайъи ءи аҷибу қили ихтиёри аллоҳи мҳмдои ллрсолаҳу алонзори шайъи ءи аҷиб , агар касе гуяд дар сӯраи су қоли алкоФрўни бӯов ва гуфту ӣнҷо бФо гуфт чаҳ фарқаст ? ҷавоб онаст ки араби истеъмоли Фо ҷое кунанд ки сонии бовели муттасил буд ки дар Фои маънӣ иттисоласту ӣнҷои шайъи ءи аҷиб муттасиласт бончаҳ гуфт ъҷбўои أни ҷоءҳм ва ин маънии иттисол дар сӯра с нест лои ҷурм бӯов гуфт на бФо .

وَ الْقُرْآنِ الْمَجِیدِ، ای الشریف الکریم علی اللَّه الکثیر الخیر، العظیم الشأن، هذا قسم جوابه محذوف لدلالة ما بعده من الکلام علیه، تأویله: وَ الْقُرْآنِ الْمَجِیدِ ان الرسول صادق و الساعة حق. و بر قول ایشان که گفتند قضی الامر جواب مقدم است تقدیره: وَ الْقُرْآنِ الْمَجِیدِ، قضی الامر باین قرآن بزرگوار که کار گزاردند و حکم راندند در ازل و قیل جوابه: بَلْ عَجِبُوا و جوابات القسم سبعة: انّ الشدیدة کقوله: وَ الْفَجْرِ وَ لَیالٍ عَشْرٍ الی قوله: إِنَّ رَبَّکَ لَبِالْمِرْصادِ. و ان الخفیفة کقوله: تَاللَّهِ إِنْ کُنَّا لَفِی ضَلالٍ مُبِینٍ، و ما النفی کقوله: وَ الضُّحی‌ وَ اللَّیْلِ إِذا سَجی‌ ما وَدَّعَکَ رَبُّکَ، و اللام المفتوحة، کقوله: فَوَ رَبِّکَ لَنَسْئَلَنَّهُمْ، و لا کقوله: وَ أَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَیْمانِهِمْ لا یَبْعَثُ اللَّهُ مَنْ یَمُوتُ و قد کقوله: وَ الشَّمْسِ وَ ضُحاها، الی قوله: قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَکَّاها، و بل کقوله: ق وَ الْقُرْآنِ الْمَجِیدِ، بَلْ عَجِبُوا أَنْ جاءَهُمْ مُنْذِرٌ مِنْهُمْ یعرفون نسبه و صدقه و امانته، فَقالَ الْکافِرُونَ هذا، ای هذا الذی یقول ان نبعث، شَیْ‌ءٌ عَجِیبٌ و قیل اختیار اللَّه محمدا للرسالة و الانذار شی‌ء عجیب، اگر کسی گوید در سوره ص و قال الکافرون بواو و گفت و اینجا بفا گفت چه فرق است؟ جواب آنست که عرب استعمال فا جایی کنند که ثانی باول متصل بود که در فا معنی اتصال است و اینجا شَیْ‌ءٌ عَجِیبٌ متصل است بآنچه گفت عَجِبُوا أَنْ جاءَهُمْ و این معنی اتصال در سوره ص نیست لا جرم بواو گفت نه بفا.

أи إзои мтноу кнои тробо , истифҳоми инкору астбъоду алъомли фӣаи мзмри тақдираи анбъс ? аи нрҷъ ? азои мтноу кнои тробои злки рҷъи баъӣд , ани алсдқи лои икўн . Ва лӣси алмроди баъд алзмону қили баъӣд эй маҳоли ҳозои кқўлаҳ : إнаҳи алии рҷъаҳи лқодр .

أَ إِذا مِتْنا وَ کُنَّا تُراباً، استفهام انکار و استبعاد و العامل فیه مضمر تقدیره انبعث؟ ا نرجع؟ اذا متنا و کنا ترابا ذلِکَ رَجْعٌ بَعِیدٌ، عن الصدق لا یکون. و لیس المراد بعد الزمان و قیل بعید ای محال هذا کقوله: إِنَّهُ عَلی‌ رَجْعِهِ لَقادِرٌ.

Алрҷъи алҷўобу алрҷъи алрду алрҷъи алмтр , нутқи бакулҳо алқуръон , Фолрҷъи фии қавлаи таъолӣ : Фإни рҷъки аллоҳи إлӣ тоӣФаҳ манеҳам ,у фии қавла :у лӣни раҷъати إлии рабӣ , мъноҳмои алрду алрҷъи фии қавла : أлои ирҷъи إлиҳми қўлои маъноаи алҷўоб . Ва алрҷъи фии қавла :у алсмоءи зоти алрҷъ , маъноаи алмтр .

الرجع الجواب و الرجع الرد و الرجع المطر، نطق بکلّها القرآن، فالرجع فی قوله تعالی: فَإِنْ رَجَعَکَ اللَّهُ إِلی‌ طائِفَةٍ مِنْهُمْ، و فی قوله: وَ لَئِنْ رُجِعْتُ إِلی‌ رَبِّی، معناهما الرد و الرجع فی قوله: أَلَّا یَرْجِعُ إِلَیْهِمْ قَوْلًا معناه الجواب. و الرجع فی قوله: وَ السَّماءِ ذاتِ الرَّجْعِ، معناه المطر.

Қади ълмнои мо тнқс алأрз манеҳам , эй мо токли ман лҳўмҳму дмоӣҳму ъзмҳми лои иъзби ани ълмнои шайъи ء . Қоли Ассадии ҳўи аламути иқўли қади ълмнои ман имўт манеҳам ва ман ибқӣу ъндно эйу маъаи ҳозои ънднои китоби кутуби фӣаи злку ҳўи аллўҳи алмҳФўзи мактуби фӣаи мўтҳму мксҳми фии алқбўру мбъсҳми явми алқимаҳу алҳФизи бмънии алмҳФўзу қили алҳФизи бмънии алҳоФз эй ҳофизи лъдтҳму асмоӣҳм , қоли алҳсни ҳозои въди ман аллоҳи лнбиаҳи бнсртаҳу изҳори дайнаи алии соири алодён , Фқол : қади ълмнои мо тнқс манеҳам бони иқтлўо ӯ имўтўо ӯ интқлўои ани динҳм ,у ънднои китоби Ҳафизи фӣаи нсрки алайҳими Флои тзиқни сдрк . Ва қили қади ълмнои мо тнқси аларз , эй мо иблӣ манеҳам ва мо ибқӣ . Лони алъсъси лои тأклаҳи аларзи комаи ҷоءи фии алҳдиси кули ибни одами иблии алои аҷаби алзнбу фӣаи иркбу абадони алонбёءу алшҳдоءи аизои лои тблӣу ънднои китоби Ҳафизи маҳфӯзи ман алшётин ва ман ани итғир .

قَدْ عَلِمْنا ما تَنْقُصُ الْأَرْضُ مِنْهُمْ، ای ما تاکل من لحومهم و دمائهم و عظمهم لا یعزب عن علمنا شی‌ء. قال السدی هو الموت یقول قد علمنا من یموت منهم و من یبقی وَ عِنْدَنا ای و مع هذا عندنا کِتابٌ کتب فیه ذلک و هو اللوح المحفوظ مکتوب فیه موتهم و مکثهم فی القبور و مبعثهم یوم القیمة و الحفیظ بمعنی المحفوظ و قیل الحفیظ بمعنی الحافظ ای حافظ لعدّتهم و اسمائهم، قال الحسن هذا وعد من اللَّه لنبیّه بنصرته و اظهار دینه علی سائر الادیان، فقال: قد علمنا ما تنقص منهم بان یقتلوا او یموتوا او ینتقلوا عن دینهم، وَ عِنْدَنا کِتابٌ حَفِیظٌ فیه نصرک علیهم فلا تضیقن صدرک. و قیل قد علمنا ما تنقص الارض، ای ما یبلی منهم و ما یبقی. لانّ العصعص لا تأکله الارض کما جاء فی الحدیث کلّ ابن آدم یبلی الا عجب الذنب و فیه یرکّب و ابدان الانبیاء و الشهداء ایضا لا تبلی وَ عِنْدَنا کِتابٌ حَفِیظٌ محفوظ من الشیاطین و من ان یتغیر.

Бали кзбўои болҳқ , эй бмҳмду алқуръон , лмои ҷоءҳми фаҳми фии أмри мриҷи мухталити млтбсу маънии ихтилоти амрҳми анҳми иқўлўни ллнбӣ ( с ) мараи соҳиру мараи коҳини маҷнӯну иқўлўни ллқрони мараи саҳару мараи раҷазу мараи мФтрӣу иқўлўни фии амри албъси мараи إни ҳаии إлои ҳётнои алднёу мараи лӣни раҷъати إлии рабӣу мара мо надарӣ мо алсоъаҳ إн назанн إлои зноу қили фии أмри мриҷ эй мутаноқизи бонкорҳми алқдраи алии алоъодаҳи маъаи ақрорҳми болқдраҳи алии алобтдоءи факони амрҳми мхтлтои млтбсоу кули калом ӯ амри лӣси бсобти муқайяди Фҳўи мриҷи Фъили ман мараҷи азои азтрби иқоли мараҷи аламру мараҷи аддӣну мараҷи алхотми фии асбъии азои қалақи ман алҳзолу фии алҳдиси мараҷати ъҳўдҳму амонотҳм . Ва қили мриҷи Фъили бмънии мафъӯли ман қавлаи мараҷи албҳрини маъноаи хлоҳмо .

بَلْ کَذَّبُوا بِالْحَقِّ، ای بمحمد و القرآن، لَمَّا جاءَهُمْ فَهُمْ فِی أَمْرٍ مَرِیجٍ مختلط ملتبس و معنی اختلاط امرهم انّهم یقولون للنبی (ص) مرّة ساحر و مرّة کاهن مجنون و یقولون للقرآن مرّة سحر و مرّة رجز و مرّة مفتری و یقولون فی امر البعث مرّة إِنْ هِیَ إِلَّا حَیاتُنَا الدُّنْیا و مرّة لَئِنْ رُجِعْتُ إِلی‌ رَبِّی و مرّة ما نَدْرِی مَا السَّاعَةُ إِنْ نَظُنُّ إِلَّا ظَنًّا و قیل فِی أَمْرٍ مَرِیجٍ ای متناقض بانکارهم القدرة علی الاعادة مع اقرارهم بالقدرة علی الابتداء فکان امرهم مختلطا ملتبسا و کل کلام او امر لیس بثابت مقید فهو مریج فعیل من مرج اذا اضطرب یقال مرج الامر و مرج الدین و مرج الخاتم فی اصبعی اذا قلق من الهزال و فی الحدیث مرجت عهودهم و اماناتهم. و قیل مریج فعیل بمعنی مفعول من قوله مَرَجَ الْبَحْرَیْنِ معناه خلّاهما.

Маънӣ онаст ки ду дарёи фаро якдигар гузошт . Алмрҷи алмръии лони алсрҳи фӣаи мхлоаҳи лӣси алайҳои лаҷам , марғзорро мараҷ гӯйанд яъне ки чрндгон бе лагоми сар фаро додау онҷо фаро гузошта . Сами длҳми алии қудрата . Фқол : أи Флми инзрўои إлии алсмоءи Фўқҳми Киеви бниноҳо , бғири амд , ва ?зинаҳо , болкўокбу алшмсу алқмр , ва мо лҳои ман фурӯҷи шқўқу сдўъу уюб . эй лӣси фӣҳо тафовуту лои ихтилоф . Ва қили мо лҳои ман фурӯҷи имкни алслўки фӣа ва аммо алмлоӣкаҳи Финзлўни ман албобу иърҷўни илои албоби сами итбқи албоб . Воҳидҳо фараҷу ҳўи алшқу лиҳозои саммии алқбоءи алмшқўқи Фрўҷои лбси расӯли аллоҳ ( с ) Фрўҷои ман ҳарири сами назъ . Қавла :у алأрзи мддноҳо , эй бстноҳои алии ваҷҳи алмоءи илои мо лои иълмўни ман ғоятҳоу ҳозои далели алии ани аларзи мабсутау листи алии шакли алкраҳ ,у أлқинои фӣҳо рўосӣ , ҷболои савобат ,у أнбтнои фӣҳо ман кули завҷи бҳиҷ . эй ман кули синфи ҳасани Карими ибҳҷ ба ман алошҷору алнботу қоли фии мавзеи охири зоти бҳҷаҳу қили алзмири иъўди илои алрўосӣ . Ва алзўҷи албҳиҷи алзҳбу алФзаҳу соири алФлзот .

معنی آنست که دو دریا فرا یکدیگر گذاشت. المرج المرعی لان السّرح فیه مخلاة لیس علیها لجم، مرغزار را مرج گویند یعنی که چرندگان بی‌لگام سر فرا داده و آنجا فرا گذاشته. ثم دلّهم علی قدرته. فقال: أَ فَلَمْ یَنْظُرُوا إِلَی السَّماءِ فَوْقَهُمْ کَیْفَ بَنَیْناها، بغیر عمد، وَ زَیَّنَّاها، بالکواکب و الشمس و القمر، وَ ما لَها مِنْ فُرُوجٍ شقوق و صدوع و عیوب. ای لیس فیها تفاوت و لا اختلاف. و قیل ما لها من فروج یمکن السلوک فیه و اما الملائکة فینزلون من الباب و یعرجون الی الباب ثم یطبق الباب. واحدها فرج و هو الشقّ و لهذا سمی القباء المشقوق فروجا لبس رسول اللَّه (ص) فروجا من حریر ثم نزع. قوله: وَ الْأَرْضَ مَدَدْناها، ای بسطناها علی وجه الماء الی ما لا یعلمون من غایتها و هذا دلیل علی ان الارض مبسوطة و لیست علی شکل الکرة، وَ أَلْقَیْنا فِیها رَواسِیَ، جبالا ثوابت، وَ أَنْبَتْنا فِیها مِنْ کُلِّ زَوْجٍ بَهِیجٍ. ای من کل صنف حسن کریم یبهج به من الاشجار و النبات و قال فی موضع آخر ذات بهجة و قیل الضمیر یعود الی الرواسی. و الزوج البهیج الذهب و الفضة و سائر الفلزات.

Табсирае ҷълнои злки табсира ,у зикрӣ , эй тбсироу тзкироу тнбиҳо , лкли абди мниби лони ман қадари алии халқи алсмоўоту аларзу алнботи қадари алии бъсҳм . Гуфтаанд табсирау зикрии ду номанд шариъату ҳақиқатро , табсира ҳақиқатасту зикрӣ шариъатаст . Шариъат бавоситаасту ҳақиқати бмкошФт , шариъат хизматаст бар шритаҳу ҳақиқат ғарбааст бар мушоҳида . Шариъат бебадӣасту ҳақиқати бихўдӣ . Аҳли шариъати фариза гузоронанд ,у маъсиятгузорон , аҳли ҳақиқат аз хеши гурезону бикии нозон . Қиблаи аҳли шариъат каъбааст , қиблаи аҳли ҳақиқати фавқи алърш .

تَبْصِرَةً ای جعلنا ذلک تبصرة، وَ ذِکْری‌، ای تبصیرا و تذکیرا و تنبیها، لِکُلِّ عَبْدٍ مُنِیبٍ لان من قدر علی خلق السماوات و الارض و النبات قدر علی بعثهم. گفته‌اند تبصرة و ذکری دو نام‌اند شریعت و حقیقت را، تبصرة حقیقت است و ذکری شریعت است. شریعت بواسطه است و حقیقت بمکاشفت، شریعت خدمت است بر شریطة و حقیقت غربة است بر مشاهده. شریعت بی‌بدی است و حقیقت بیخودی. اهل شریعت فریضه گزاران‌اند، و معصیت‌گذاران، اهل حقیقت از خویش گریزان و بیکی نازان. قبله اهل شریعت کعبه است، قبله اهل حقیقت فوق العرش.

Майдони ҳисоби аҳли шариъат мавқифаст , майдони ҳисоби аҳли ҳақиқати ҳазрати султон .

میدان حساب اهل شریعت موقف است، میدان حساب اهل حقیقت حضرت سلطان.

Самараи аҳли шариъат биҳиштаст самараи аҳли ҳақиқати лқоءу рзоءи рҳмн .

ثمره اهل شریعت بهشت است ثمره اهل حقیقت لقاء و رضاء رحمن.

Қавла :у нзлнои ман алсмоء , эй ман алсҳоби ман ҷониби алсмоءи моءи мборко , эй мтрои илбси фии аҷзоъи аларзи Финбъи тӯли алснаҳу қили мборкои ллхлқи фӣаи баракоту манофе , Фأнбтно , эй ахрҷнои ман аларз , ба , эй бзлки алмоءи ҷинот , эй алошҷору алФўокаҳу алсмор ,у ҳуби алҳсид эйу ҳбои иҳсди колбру алшъиру соири алҳбўби алтии тҳсду тдхри ФозоФи алҳби илои алҳсду ҳўи изофаи алшии ءи илои сифатаи кмсҷди алҷомъу рабиъи алаввалу ҳақи алиқину ҳабли алўрид ва наҳвҳоу қили маъноау ҳуби алнбти алҳсиди лони алнбти иҳсди лои алҳб .

قوله: وَ نَزَّلْنا مِنَ السَّماءِ، ای من السحاب من جانب السماء ماءً مُبارَکاً، ای مطرا یلبث فی اجزاء الارض فینبع طول السنة و قیل مبارکا للخلق فیه برکات و منافع، فَأَنْبَتْنا، ای اخرجنا من الارض، بِهِ، ای بذلک الماء جَنَّاتٍ، ای الاشجار و الفواکه و الثمار، وَ حَبَّ الْحَصِیدِ ای و حبا یحصد کالبرّ و الشعیر و سائر الحبوب التی تحصد و تدّخر فاضاف الحب الی الحصد و هو اضافة الشی‌ء الی صفته کمسجد الجامع و ربیع الاول و حق الیقین و حبل الورید و نحوها و قیل معناه و حبّ النبت الحصید لان النبت یحصد لا الحبّ.

Ва алнхли босқот эй тўолои аҷибаи алхлқи иқоли бсқти бсўқои азои толт .

وَ النَّخْلَ باسِقاتٍ ای طوالا عجیبة الخلق یقال بسقت بسوقا اذا طالت.

Ва қили босқот , эй ҳўомли ман қўлҳми бсқти алшоаҳи азои ҳамлат , лҳои тлъ эй самару ҳамл , саммии бзлки лонаи итлъу алтлъи аввали мо изҳр қабл ани иншқ , нзид эй мтрокби мутарокими мнзўди баъзаи алии баъзи фии акмомаҳи Фозои харҷи ман акмомаҳи Флиси бнзиду алмънии сморҳои фии ҳлўқҳоу рؤсҳои лои ксоӣри алошҷори ттФрқи сморҳо , қоли абӯи убайда : нахли алҷнаҳи нзиди мо байни аслаи илои фаръаи клмои назъати рутабаи одати ?илин ман алзбду аҳлии ман алъсл .

و قیل باسقات، ای حوامل من قولهم بسقت الشاة اذا حملت، لَها طَلْعٌ ای ثمر و حمل، سمّی بذلک لانه یطلع و الطلع اول ما یظهر قبل ان ینشق، نَضِیدٌ ای متراکب متراکم منضود بعضه علی بعض فی اکمامه فاذا خرج من اکمامه فلیس بنضید و المعنی ثمارها فی حلوقها و رؤسها لا کسائر الاشجار تتفرق ثمارها، قال ابو عبیدة: نخل الجنة نَضِیدٌ ما بین اصله الی فرعه کلما نزعت رطبة عادت الین من الزبد و احلی من العسل.

Рзқои ллъбод , эй ҷълноҳои рзқои ллъбод ,у أҳиино бае бзлки алмоء балада мето , Фоҳтзти болнботу ҳиит , рӯй абӯи ҳрираҳи қол : кон алнабӣ ( с ) азои ҷоءҳми алмтри Фсолти алмёзиби қол : лои маҳали алайкуми алъом эй алҷдб , кзлки алхурӯҷи ман қбўркми явми албъси баъди ани кантами амўото . Қоли ибни аббос : инзли аллоҳи ман алсмоءи мтрои кнтФи алрҷоли Финбти алайҳи аллҳму алъзому алоҷсоди Фирҷъи кули рӯҳи илои ҷасада .

رِزْقاً لِلْعِبادِ، ای جعلناها رزقا للعباد، وَ أَحْیَیْنا بِهِ ای بذلک الماء بَلْدَةً مَیْتاً، فاهتزّت بالنبات و حییت، روی ابو هریرة قال: کان النبی (ص) اذا جاءهم المطر فسالت المیازیب قال: لا محل علیکم العام ای الجدب، کَذلِکَ الْخُرُوجُ من قبورکم یوم البعث بعد ان کنتم امواتا. قال ابن عباس: ینزل اللَّه من السماء مطرا کنطف الرجال فینبت علیه اللحم و العظام و الاجساد فیرجع کلّ روح الی جسده.

Қавла : кизбати қиблаами қавми Нӯҳу أсҳоби алрс , қавми ман бақоёи самуди конўои алии бӣри борзи алимомаҳи арсли илайҳами набии исмаи ҳанзалаи бен Сафавони Фқтлўои нбиҳм ,у самуди ҳам самуди бен обиру ҳўи оди алохраҳ .

قوله: کَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ وَ أَصْحابُ الرَّسِّ، قوم من بقایا ثمود کانوا علی بئر بارض الیمامة ارسل الیهم نبیّ اسمه حنظلة بن صفوان فقتلوا نبیّهم، و ثَمُودُ هم ثمود بن عابر و هو عاد الآخرة.

Ва од ,у ҳўи оди Ираму ҳўи оди алаввалӣу фиръавни Мӯсои исмаи алўлиди бен мсъби бен алрён ,у إхўони лути лафзи арабии лои ани ахўаҳи насаб ӯ дайн .

وَ عادٌ، و هو عاد ارم و هو عاد الاولی وَ فِرْعَوْنُ موسی اسمه الولید بن مصعب بن الریان، وَ إِخْوانُ لُوطٍ لفظ عربی لا عن اخوة نسب او دین.

Ва أсҳоби алأикаҳи алоикаҳи алғизаҳи ман алшҷру аикаҳи исми лорзи мадин ва ҳам қавми Шуайб ,у қавми табаъ , ҳўи малики алимни саммии тбъои лксраҳи атбоъау кони иъбди алнори Фослму дуои қавмаи илои алислом ва ҳам ҳмири Фкзбўаҳу зкрнои қстаҳи фии сӯраи алдхон , кули кизби алрсл , эй кули ҳؤлоءи алмзкўрин , кизби алрсли Фҳқи ваъид эй ваҷаби инзоли мо тўъдтҳми алии алснаҳи алрсли ман алъқоб , сами анзли ҷўобои лқўлҳм : злки рҷъи баъӣд : أи Фъиинои болхлқи алأўл , яъне أи Фъҷзнои ани алхлқи алаввали Фнъҷзи ани алхлқи ассонӣу ҳозои тақрири ?лаами лонаами аътрФўо , болхлқи алаввали алзии ҳўи алإбдоءу анкрўои албъси алзии ҳўи алхлқи ассонӣ .

وَ أَصْحابُ الْأَیْکَةِ الایکة الغیضة من الشجر و ایکة اسم لارض مدین و هم قوم شعیب، وَ قَوْمُ تُبَّعٍ، هو ملک الیمن سمی تبعا لکثرة اتباعه و کان یعبد النار فاسلم و دعا قومه الی الاسلام و هم حمیر فکذّبوه و ذکرنا قصته فی سورة الدخان، کُلٌّ کَذَّبَ الرُّسُلَ، ای کلّ هؤلاء المذکورین، کَذَّبَ الرُّسُلَ فَحَقَّ وَعِیدِ ای وجب انزال ما توعدتهم علی السنة الرسل من العقاب، ثم انزل جوابا لقولهم: ذلِکَ رَجْعٌ بَعِیدٌ: أَ فَعَیِینا بِالْخَلْقِ الْأَوَّلِ، یعنی أ فعجزنا عن الخلق الاول فنعجز عن الخلق الثانی و هذا تقریر لهم لانهم اعترفوا، بالخلق الاول الذی هو الإبداء و انکروا البعث الذی هو الخلق الثانی.

Қоли алҳсни алхлқи алаввали халқи одами ман туроб , бали ҳам фии лбс , эй фии шак , ман халқи ҷадиди баъди аламут , лбси алшитони алайҳими бшбҳаҳи аллбси ихтилоти алзну алтбоси аламри тқўли лбси фалони ҳозои аламри тлбисоу лбсаҳи алии хФиФо . Қоли аллоҳи ъзу ҷл :у ллбснои алайҳими мо илбсўн .

قال الحسن الخلق الاول خلق آدم من تراب، بَلْ هُمْ فِی لَبْسٍ، ای فی شکّ، مِنْ خَلْقٍ جَدِیدٍ بعد الموت، لبس الشیطان علیهم بشبهة اللبس اختلاط الظن و التباس الامر تقول لبّس فلان هذا الامر تلبیسا و لبسه علیّ خفیفا. قال اللَّه عز و جل: وَ لَلَبَسْنا عَلَیْهِمْ ما یَلْبِسُونَ.

Қавла :у лақади хлқнои алإнсон ва наилм мо тўсўс ба нафса , эй иҳдс ба қалбау ихтри биболаи лами иФълаҳи баъд эй лои ихФии ълинои сроӣраҳу змоӣраҳ ,у нҳни أқрби إлиаҳи ман ҳабли алўриди ҳозои қурби алълм эй нҳни аълами бзмираҳи ммни кони фӣ алқрб манеҳ бмнзлаҳи ҳабли алўриду алҳбли ҳўи алўриди ФозоФи ило нафса лохтлоФи аллФзину ҷумъаи аўрдаҳу ҳаии алърўқи алтии тҷрии фӣҳо алнФсу алоўдоҷи алтии фӣҳо алдм . Ва иқоли алўридони арақони халафи алнёту иқоли халафи алўдҷину ҳўи фии алънқ ва алсдр вареду фии алсоқи нисо ва фӣ ?илед абҷлу фии алзҳри Абҳар .

قوله: وَ لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ وَ نَعْلَمُ ما تُوَسْوِسُ بِهِ نَفْسُهُ، ای یحدث به قلبه و یخطر بباله لم یفعله بعد ای لا یخفی علینا سرائره و ضمائره، وَ نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَیْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِیدِ هذا قرب العلم ای نحن اعلم بضمیره ممن کان فی القرب منه بمنزلة حبل الورید و الحبل هو الورید فاضاف الی نفسه لاختلاف اللفظین و جمعه اوردة و هی العروق التی تجری فیها النفس و الاوداج التی فیها الدم. و یقال الوریدان عرقان خلف النیاط و یقال خلف الودجین و هو فی العنق و الصدر ورید و فی الساق نسا و فی الید ابجل و فی الظهر ابهر.

إзи итлқии алмтлқён , алтлқӣу алтлқни воҳиди қоли аллоҳи таъолӣ : Фтлқии одами маъноаи тлқну алмтлқёни алмаликони алмўклони болонсону ҳумои котбоаҳу ҳўи ани аллоҳи ъзу ҷлу кули болонсони маъаи илмаи боҳаволаи маликин боллил ва маликин болнҳори иҳФзони амалау иктбони асара илзоман ллҳҷаҳ , аҳдҳмои ани яминаи иктби алҳсноту алохри ани шимолаи иктби алсиӣоти Фзлки қавла : ани алимину ани алшмоли қъиду лами иқли қъидони лонаи ?ераади ани алимини қъиду ани алшмоли қъиди ФоктФии боҳдҳмои ани алохру алқъиди алмқоъди колҷлису алокилу алшриб . Мо илФзи ман қавл , эй мо итклми ман каломи ФилФзаҳи أии ирмиаҳи ман фӣа , إлои лдиаҳи рақиб , ҳофиз , ътид . Ҳозири аинмои кон . Қоли алҳсн : ани алмлоӣкаҳи иҷтнбўни алонсони алӣ ҳолин ъанд ғоӣтаҳ ва ъанд ҷимоъа . Ва қоли муҷоҳид : иктбони алайҳ ҳатто анинаҳи фии мараза ,у қоли ъкрмаҳ : лои иктбони алои мо иўҷри алайҳ ӯ иўзри фӣа . Қоли алҳсн : аҷабати лобни одами маликоаи алии нобиаҳи қъди ҳозои алӣ нобау қъди ҳозои алӣ ноба , лисонаи қалами лҳмоу риқаҳи мидоди лҳмо , Киеви итклми Фимои ло яънеа . Ва ани алии бен абии толиб ( ъ ) қол : қоли расӯли аллоҳ ( с ) ани мақъади млкики алии снитики лсонки қлмҳмоу риқки мдодҳмоу анати тҷрии Фимои лои иъники лои тстҳиии ман аллоҳу лои мнҳмо .

إِذْ یَتَلَقَّی الْمُتَلَقِّیانِ، التلقّی و التلقّن واحد قال اللَّه تعالی: فَتَلَقَّی آدَمُ معناه تلقّن و المتلقّیان الملکان الموکّلان بالانسان و هما کاتباه و هو ان اللَّه عز و جل و کلّ بالانسان مع علمه باحواله ملکین باللیل و ملکین بالنهار یحفظان عمله و یکتبان اثره الزاما للحجة، احدهما عن یمینه یکتب الحسنات و الآخر عن شماله یکتب السیّئات فذلک قوله: عَنِ الْیَمِینِ وَ عَنِ الشِّمالِ قَعِیدٌ و لم یقل قعیدان لانه اراد عن الیمین قَعِیدٌ و عن الشمال قَعِیدٌ فاکتفی باحدهما عن الآخر و القعید المقاعد کالجلیس و الاکیل و الشریب. ما یَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ، ای ما یتکلم من کلام فیلفظه أی یرمیه من فیه، إِلَّا لَدَیْهِ رَقِیبٌ، حافظ، عَتِیدٌ. حاضر اینما کان. قال الحسن: انّ الملائکة یجتنبون الانسان علی حالین عند غائطه و عند جماعه. و قال مجاهد: یکتبان علیه حتی انینه فی مرضه، و قال عکرمة: لا یکتبان الا ما یوجر علیه او یوزر فیه. قال الحسن: عجبت لابن آدم ملکاه علی نابیه قعد هذا علی نابه و قعد هذا علی نابه، لسانه قلم لهما و ریقه مداد لهما، کیف یتکلم فیما لا یعنیه. و عن علی بن ابی طالب (ع) قال: قال رسول اللَّه (ص) ان مقعد ملکیک علی ثنیتیک لسانک قلمهما و ریقک مدادهما و انت تجری فیما لا یعنیک لا تستحیی من اللَّه و لا منهما.

Ва ани абии эмома : қоли қоли расӯли аллоҳ ( с ) котиби алҳсноти алии ямини алрҷлу котиби алсиӣоти алии ясори алрҷлу котиби алҳсноти амири алии котиби алсиӣот . Фозои амали ҳасанаи кутубҳо соҳиби алимини ъшроу азои амали сиӣаҳи қоли соҳиби алимини лсоҳби алшмоли дъаҳи сабъи соъоти лаълаи исбҳ ӯ истғФр ,у ани алҳсни ани абии ҳрираҳу инси қоло : қоли расӯли аллоҳи мо ман ҳофизин ирФъони илои аллоҳи мо ҳФзои Фирии аллоҳи таъолии фии аввали алсҳиФаҳи хиро ӯ фии охирҳо хирои алои қоли лмлӣктаҳи ашҳдўои ании қади ғФрти лъбдии мо байни тарафии алсҳиФаҳ ,у ани собити ани инси ани расӯли аллоҳ ( с ) қол : ани аллоҳи табораку таъолии вкли бъбдаҳи алмؤмни маликин иктбони амалаи Фозои моти қоли алмаликони аллзони вукало ба иктбони амалаи қади моти фалони Фтأзни лнои Фнсъди илои алсмоءи Фиқўли аллоҳи ъзу ҷли смоӣии ммлўءаҳи ман млоӣктии исбҳўни Фиқўлони Фоини Фиқўли қўмои алии қабри абдии Фкбронӣу ҳллонӣу актбои злки лъбдии илои явми алқимаҳ .

و عن ابی امامة: قال قال رسول اللَّه (ص) کاتب الحسنات علی یمین الرجل و کاتب السیئات علی یسار الرجل و کاتب الحسنات امیر علی کاتب السیئات. فاذا عمل حسنة کتبها صاحب الیمین عشرا و اذا عمل سیئة قال صاحب الیمین لصاحب الشمال دعه سبع ساعات لعله یسبح او یستغفر، و عن الحسن عن ابی هریرة و انس قالا: قال رسول اللَّه ما من حافظین یرفعان الی اللَّه ما حفظا فیری اللَّه تعالی فی اول الصحیفة خیرا او فی آخرها خیرا الا قال لملئکته اشهدوا انی قد غفرت لعبدی ما بین طرفی الصحیفة، و عن ثابت عن انس ان رسول اللَّه (ص) قال: ان اللَّه تبارک و تعالی وکّل بعبده المؤمن ملکین یکتبان عمله فاذا مات قال الملکان اللذان وکّلا به یکتبان عمله قد مات فلان فتأذن لنا فنصعد الی السماء فیقول اللَّه عز و جل سمائی مملوءة من ملائکتی یسبّحون فیقولان فاین فیقول قوما علی قبر عبدی فکبّرانی و هلّلانی و اکتبا ذلک لعبدی الی یوم القیمة.