Қавла :у ҷоءти скраҳи аламут , эй ғмраҳи аламуту шиддатаи илои ани тғшии алонсону тғлби алии ақлаи болҳқ яъне ббёни мо исири илайҳи алонсони баъди мўтаҳи ман ҷина ӯ нору қили болҳқ , эй бомари аллоҳу ҳукмаи алзӣ ъам ба ҷамеъи алоҳёءу қили бмои иؤли илайҳи аламри ман алсъодаҳу алшқоўаҳ .

قوله: وَ جاءَتْ سَکْرَةُ الْمَوْتِ، ای غمرة الموت و شدته الی ان تغشی الانسان و تغلب علی عقله بِالْحَقِّ یعنی ببیان ما یصیر الیه الانسان بعد موته من جنة او نار و قیل بِالْحَقِّ، ای بامر اللَّه و حکمه الذی عمّ به جمیع الاحیاء و قیل بما یؤل الیه الامر من السعادة و الشقاوة.

Рӯй ани абои бикри алсдиқи лмои аҳтзри қолати ъоӣшаҳ : шеър :

روی انّ ابا بکر الصدیق لما احتضر قالت عائشة: شعر:

Лъмрки мо иғнии алсроءи ани улфатӣ

لعمرک ما یغنی الثّراء عن الفتی

Азои ҳшрҷти иўмоу зоқ ба алсдр

اذا حشرجت یوما و ضاق به الصدر

Фқоли абӯи бикр : ё бунияи лои тқўлии злку локини қавлии комаи қоли аллоҳи ъзу ҷл :у ҷоءти скраҳи аламути болҳқ . Злки ишораи илои аламут , мо кант манеҳ тҳид эй ткраҳи зикрау тстбъди вуқуъау алмънии Фостъди ?ла .

فقال ابو بکر: یا بنیّة لا تقولی ذلک و لکن قولی کما قال اللَّه عز و جل: وَ جاءَتْ سَکْرَةُ الْمَوْتِ بِالْحَقِّ. ذلِکَ اشاره الی الموت، ما کُنْتَ مِنْهُ تَحِیدُ ای تکره ذکره و تستبعد وقوعه و المعنی فاستعدّ له.

Қавла :у нафхи фии алсўр , яъне нафхаи албъс , злки явми алўъид эй злки алиўми итҳққи фӣаи алўъид .

قوله: وَ نُفِخَ فِی الصُّورِ، یعنی نفخة البعث، ذلِکَ یَوْمُ الْوَعِیدِ ای ذلک الیوم یتحقق فیه الوعید.

Ва ҷоءти кули нафаси маъаҳо соӣқу шаҳиди алсоӣқу алшҳиди ҳумои алмтлқёни исўқи алкоФри соӣқаҳи илои алнору ишҳди алшҳиди алайҳи бмъситаҳ ,у исўқи алсоӣқи алмؤмни илои алҷнаҳу ишҳди алшҳиди алайҳи бмъситаҳу ишҳди алшҳиди ?лаи бтоътаҳ . Ва қоли ибни аббосу алзҳок : алсоӣқи ман алмлоӣкаҳу алшҳиди ман анФсҳми алои ядӣу алои раҷули Фиқўли аллоҳи таъолӣ : лақади канти фии ғФлаҳи ман ҳозои алиўми фии алднё , ФкшФнои ънки ғтоءки алзии кони фии алднёи алии қлбку самъаку бсрк . Алғтоءи алстри ғтоаҳу ғтоаҳи сқилоу хФиФо .

وَ جاءَتْ کُلُّ نَفْسٍ مَعَها سائِقٌ وَ شَهِیدٌ السائق و الشهید هما المتلقّیان یسوق الکافر سائقه الی النار و یشهد الشهید علیه بمعصیته، و یسوق السائق المؤمن الی الجنة و یشهد الشهید علیه بمعصیته و یشهد الشهید له بطاعته. و قال ابن عباس و الضحاک: السائق من الملائکة و الشهید من انفسهم الا یدی و الا رجل فیقول اللَّه تعالی: لَقَدْ کُنْتَ فِی غَفْلَةٍ مِنْ هذا الیوم فی الدنیا، فَکَشَفْنا عَنْکَ غِطاءَکَ الذی کان فی الدنیا علی قلبک و سمعک و بصرک. الغطاء الستر غطاه و غطّاه ثقیلا و خفیفا.

Қоли алшоър :

قال الشاعر:

Алии алшмси алтлўъи ?фони ғтоҳо

علی الشمس الطلوع فان غطاها

Салом қабл маъзиратии салом

سلام قبل معذرتی سلام

Ва ани лами оати мо фӣаи муллоам

و ان لم آت ما فیه ملام‌

Ғмоми Фолмлими ҳўи алғмом

غمام فالملیم هو الغمام‌

Фбсрки алиўми ҳадид эй ҳоди ҳозои кқўлаҳ : أсмъи баҳаму أбсри явми иأтўнно ,у алмънии бсрки алиўми нофизи тбсри мо канти тнкри фии алднё . Ва қили ?ераади болбсри алълм эй ълмки алиўми нофизи фии албъси илми ҳайни лами инФъаҳи алълму абсри ҳайни лами инФъаҳи албср .

فَبَصَرُکَ الْیَوْمَ حَدِیدٌ ای حادّ هذا کقوله: أَسْمِعْ بِهِمْ وَ أَبْصِرْ یَوْمَ یَأْتُونَنا، و المعنی بصرک الیوم نافذ تبصر ما کنت تنکر فی الدنیا. و قیل اراد بالبصر العلم ای علمک الیوم نافذ فی البعث علم حین لم ینفعه العلم و ابصر حین لم ینفعه البصر.

Ва қоли ибни зайд : лақади канти фии ғФлаҳи ман ҳозои хитоби ллнбӣ эй кант қабл алўҳии фии ғФлаҳи ман ҳозои алълм , ФкшФнои ънки ғтоءки бмои аўҳинои алик , Фбсрки алиўми ҳадид яъне Фълмки соқиби нофиз ,у ҳозои кқўлаҳ : мо канти тдрии мо алкитобу лои алإимон .

و قال ابن زید: لَقَدْ کُنْتَ فِی غَفْلَةٍ مِنْ هذا خطاب للنبی ای کنت قبل الوحی فی غفلة من هذا العلم، فَکَشَفْنا عَنْکَ غِطاءَکَ بما اوحینا الیک، فَبَصَرُکَ الْیَوْمَ حَدِیدٌ یعنی فعلمک ثاقب نافذ، و هذا کقوله: ما کُنْتَ تَدْرِی مَا الْکِتابُ وَ لَا الْإِیمانُ.

Ва қоли қарина , ҳозои алқрини ҳўи алмалики алмўкл ба , ҳозои мо лдии ътиди маъаади маҳзар , яъне амалаи алзии ишҳд ба ?фони кони алъбди ман аҳли алоямону алҷнаҳи аҳзри китоби ҳснотаҳи лони сиӣотаҳи қади куфрат ,у ани кони ман аҳли алкФру алнори аҳзри китоби сиӣотаҳи лони ҳснотаҳи ҳбтти бкФраҳ . Ва қоли муҷоҳид : иқўли ҳозои алзии вклтнӣ ба ман ибни одами қади аҳзртаҳу аҳзрти девони аъмолаи Фиқўли аллоҳи лқринаҳ : أлқёи фии ҷаҳаннам , фии ҳзаҳи алклмаҳи ваҷҳони аҳдҳмо : анаи амри илои алмаликин алсоӣқу алшҳиду ҳозои алўҷаҳи азҳар . Ва ассонӣ : анаи амри лўоҳду ҳўи каломи арабӣ , иқўлўни халилӣу соҳибӣ ва манеҳ қавла : қафои нбк . Ва қоли амрؤи алқис :

وَ قالَ قَرِینُهُ، هذا القرین هو الملک الموکّل به، هذا ما لَدَیَّ عَتِیدٌ معدّ محضر، یعنی عمله الذی یشهد به فان کان العبد من اهل الایمان و الجنة احضر کتاب حسناته لانّ سیئاته قد کفّرت، و ان کان من اهل الکفر و النار احضر کتاب سیئاته لان حسناته حبطت بکفره. و قال مجاهد: یقول هذا الذی وکّلتنی به من ابن آدم قد احضرته و احضرت دیوان اعماله فیقول اللَّه لقرینه: أَلْقِیا فِی جَهَنَّمَ، فی هذه الکلمة وجهان احدهما: انه امر الی الملکین السائق و الشهید و هذا الوجه اظهر. و الثانی: انه امر لواحد و هو کلام عربی، یقولون خلیلیّ و صاحبیّ و منه قوله: قفا نبک. و قال امرؤ القیس:

Фснии фии албити алаввалу вҳди фии албити ассонӣ . Кули куффори маболиғи фӣ куфра анед муониди иърФ алҳақ Фиҷҳдаҳу алъноди ақбҳи алкФр .

فثنّی فی البیت الاول و وحّد فی البیت الثانی. کُلَّ کَفَّارٍ مبالغ فی کفره عَنِیدٍ معاند یعرف الحق فیجحده و العناد اقبح الکفر.

Мноъи ллхир , яъне имнъи алзкоаҳи алмФрўзаҳу кули ҳақи авҷабаи аллоҳи фии мола , феълии ҳозои алхири алмолу қили алхири алислому алмрод ба алўлиди бен алмғираҳ , кони имнъи буния ва банӣ ахиаҳу лҳмтаҳи ман алислом , мътд , излми анноси блсонаҳу ядаи мриб эй .

مَنَّاعٍ لِلْخَیْرِ، یعنی یمنع الزکاة المفروضة و کلّ حق اوجبه اللَّه فی ماله، فعلی هذا الخیر المال و قیل الخیر الاسلام و المراد به الولید بن المغیرة، کان یمنع بنیه و بنی اخیه و لحمته من الاسلام، مُعْتَدٍ، یظلم الناس بلسانه و یده مُرِیبٍ ای.

Дохили фии алрибу қили ҳўи алзии ?утии алрибаҳ , алзии ҷаъли маъаи аллоҳи إлҳои охири Фأлқёҳи фии алъзоби алшдиди алаввали амри бололқоءи фии алнору ассонии бололқоءи фии алъзоби алшдид .

داخل فی الریب و قیل هو الذی اتی الریبة، الَّذِی جَعَلَ مَعَ اللَّهِ إِلهاً آخَرَ فَأَلْقِیاهُ فِی الْعَذابِ الشَّدِیدِ الاول امر بالالقاء فی النار و الثانی بالالقاء فی العذاب الشدید.

Қоли қарина , яъне алшитони алзии қизи лиҳозои алкоФри идъўаҳи илои алзлолаҳ , рбнои мо أтғитаҳу злки анаи азои алқии фии алнори адъии алии қаринаи ман алшётини Фиқўли қаринаи рбнои мо أтғитаҳи комаи заъм ,у локини кони фии залоли баъӣди Фсҳбтаҳи алии туғёнау залолаи қоли ибни аббосу мақотилу Саиди бен ҷбир : ҳозои алқрини ҳўи алмалики аизои иқўли алкоФри раби ани алмалики зоди алии фии алкитобаи Фиқўли алмалики рбнои мо أтғитаҳ яъне мо задат алайҳ ва мо кутубати алои мо қил ӯ амал ,у локини кони фии залоли баъӣди тавили лои ирҷъи анҳу ило алҳақ Фиқўли аллоҳи таъолӣ : лои тхтсмўои лдӣ , Фқди қзити мо анои қоз ,у қади қидмати إликми болўъиди фии алқуръону анзрткму ҳзрткми алии лисони алрсли Флои узри лоҳди ъндӣ . Қавла : лои тхтсмўои лдӣ , иқоли ҳозои ллкоФру қавла : сами إнкми явм алқёмаҳ ъанд рбкми тхтсмўни иқоли ллмслмину ҳозои фии алмўқФ . Ва аммо қавла : إни злки лҳқи тахосуми أҳли алнори фии ҷаҳаннам .

قالَ قَرِینُهُ، یعنی الشیطان الّذی قیّض لهذا الکافر یدعوه الی الضلالة، رَبَّنا ما أَطْغَیْتُهُ و ذلک انه اذا القی فی النار ادّعی علی قرینه من الشیاطین فیقول قرینه رَبَّنا ما أَطْغَیْتُهُ کما زعم، وَ لکِنْ کانَ فِی ضَلالٍ بَعِیدٍ فصحبته علی طغیانه و ضلاله قال ابن عباس و مقاتل و سعید بن جبیر: هذا القرین هو الملک ایضا یقول الکافر ربّ انّ الملک زاد علیّ فی الکتابة فیقول الملک رَبَّنا ما أَطْغَیْتُهُ یعنی ما زدت علیه و ما کتبت الا ما قیل او عمل، وَ لکِنْ کانَ فِی ضَلالٍ بَعِیدٍ طویل لا یرجع عنه الی الحق فیقول اللَّه تعالی: لا تَخْتَصِمُوا لَدَیَّ، فقد قضیت ما انا قاض، وَ قَدْ قَدَّمْتُ إِلَیْکُمْ بِالْوَعِیدِ فی القرآن و انذرتکم و حذّرتکم علی لسان الرسل فلا عذر لاحد عندی. قوله: لا تَخْتَصِمُوا لَدَیَّ، یقال هذا للکافر و قوله: ثُمَّ إِنَّکُمْ یَوْمَ الْقِیامَةِ عِنْدَ رَبِّکُمْ تَخْتَصِمُونَ یقال للمسلمین و هذا فی الموقف. و امّا قوله: إِنَّ ذلِکَ لَحَقٌّ تَخاصُمُ أَهْلِ النَّارِ فی جهنم.

Қавла : мо ибдли алқўли лдӣ эй лои табдили лқўлӣу ҳўи қавла : лأмлأни ҷаҳаннами ман алҷнаҳу анноси أҷмъину қили ҳўи ахлоди алкФори фии алнору қили ҳўи қавла : ман ҷоءи болҳснаҳи фалаи ъушри أмсолҳо . . . Алоиаҳ , эй лои иҳрФу лои изоду лои инқс ,у қоли қавми маънии қавла : мо ибдли алқўли лдӣ эй мо иғири алқўли ъндии болкзби лонии аълами алғибу аълами ҳуққаи ман ботилау ҳозои қавли алклбӣу ихтиёри алФроءи лонаи қол : мо ибдли алқўли лдӣ ,у лами иқли мо ибдли қавлӣ , ва мо أнои бзломи ллъбиди Фоъоқбҳми бғири ҷурм .

قوله: ما یُبَدَّلُ الْقَوْلُ لَدَیَّ ای لا تبدیل لقولی و هو قوله: لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنَ الْجِنَّةِ وَ النَّاسِ أَجْمَعِینَ و قیل هو اخلاد الکفار فی النار و قیل هو قوله: مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثالِها... الایة، ای لا یحرّف و لا یزاد و لا ینقص، و قال قوم معنی قوله: ما یُبَدَّلُ الْقَوْلُ لَدَیَّ ای ما یغیّر القول عندی بالکذب لانّی اعلم الغیب و اعلم حقه من باطله و هذا قول الکلبی و اختیار الفرّاء لانه قال: ما یُبَدَّلُ الْقَوْلُ لَدَیَّ، و لم یقل ما یبدّل قولی، وَ ما أَنَا بِظَلَّامٍ لِلْعَبِیدِ فاعاقبهم بغیر جرم.

Явм нақавл лҷҳнм эй анзрҳм явм нақавл , кқўлаҳ :у أнзрҳми явми алҳсраҳ , қрأи нофеъу абӯи бикри иқўли болёء эй иқўли аллоҳи лҷҳнми ҳилли амтлأти комаи въдтк яъне фии қавла : лأмлأни ҷаҳаннами ман алҷнаҳу анноси أҷмъину ҳозои алсؤоли ман аллоҳи ъзу ҷли лтсдиқи хубрау таҳқиқи ваъдау алтқриъи лоҳли азобау алтнбиаҳи лҷмиъи ибода ,у тқўли ҳилли ман мазиди фӣаи қавлони аҳдҳмо : анҳо амтлоту сорти бҳиси лои тнҷъи фӣҳо абраи тсдиқои лқўли аллоҳи ъзу ҷл : лأмлأни ҷаҳаннами Фикўни истифҳоми инкор , эй лами ибқи фии мавзеи зиёда

یَوْمَ نَقُولُ لِجَهَنَّمَ ای انذرهم یوم نقول، کقوله: وَ أَنْذِرْهُمْ یَوْمَ الْحَسْرَةِ، قرأ نافع و ابو بکر یقول بالیاء ای یقول اللَّه لجهنم هَلِ امْتَلَأْتِ کما وعدتک یعنی فی قوله: لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنَ الْجِنَّةِ وَ النَّاسِ أَجْمَعِینَ و هذا السؤال من اللَّه عز و جل لتصدیق خبره و تحقیق وعده و التقریع لاهل عذابه و التنبیه لجمیع عباده، وَ تَقُولُ هَلْ مِنْ مَزِیدٍ فیه قولان احدهما: انّها امتلات و صارت بحیث لا تنجع فیها ابرة تصدیقا لقول اللَّه عز و جل: لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ فیکون استفهام انکار، ای لم یبق فیّ موضع زیادة

Кқўл алнабӣ : ҳилли тарки лнои Ақили ман дор эй лами итрк ,у ҳозои қавли ътоءу муҷоҳиду мақотили бен сулаймон . Ва алқўли ассонӣ : анҳо тстзиду алостФҳоми бмънии алостзодаҳу ҳозо қабл духули ҷамеъи аҳлҳо фӣҳо , қоли ибни аббос : ани аллоҳи таъолии сабқати клмтаҳ : лأмлأни ҷаҳаннами ман алҷнаҳу анноси أҷмъин , Флмои сиқи аъдоءи аллоҳи илои алнори лои илқии фӣҳо фавҷи алои зҳби фӣҳоу лои имлأҳои шайъи ءи Фтқўли аласти қади أқсмти лтмлأнии Физъи қадамаи алайҳои сами иқўли ҳилли амтлأти Фтқўли қти қти қади амтлأти Флиси фии мазид . Ва рӯй ани ибни аббоси аизои анаи қоли лами икни имлأҳои шайъи ء ҳатто ваҷдати миси қадами аллоҳи таъолии Фтзоиқти Фмои фӣҳо мавзеи абрау далели ҳозои алтأўили алхбри алсҳиҳу ҳўи мо рӯй қтодаҳи ани инси бен молики қол : қоли расӯли аллоҳи лои тзоли ҷаҳаннами илқии фӣҳоу тқўли ҳилли ман мазид , ҳатто изъи раби Алъоламин фӣҳо қадамаи Финзўии баъзҳо илои баъзу тқўли қти қт

کقول النبی: هل ترک لنا عقیل من دار ای لم یترک، و هذا قول عطاء و مجاهد و مقاتل بن سلیمان. و القول الثانی: انها تستزید و الاستفهام بمعنی الاستزادة و هذا قبل دخول جمیع اهلها فیها، قال ابن عباس: ان اللَّه تعالی سبقت کلمته: لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنَ الْجِنَّةِ وَ النَّاسِ أَجْمَعِینَ، فلمّا سیق اعداء اللَّه الی النار لا یلقی فیها فوج الا ذهب فیها و لا یملأها شی‌ء فتقول الست قد أقسمت لتملأنی فیضع قدمه علیها ثم یقول هَلِ امْتَلَأْتِ فتقول قط قط قد امتلأت فلیس فیّ مزید. و روی عن ابن عباس ایضا انه قال لم یکن یملأها شی‌ء حتی وجدت مسّ قدم اللَّه تعالی فتضایقت فما فیها موضع ابرة و دلیل هذا التأویل الخبر الصحیح و هو ما روی قتاده عن انس بن مالک قال: قال رسول اللَّه لا تزال جهنم یلقی فیها و تقول هل من مزید، حتی یضع رب العالمین فیها قدمه فینزوی بعضها الی بعض و تقول قط قط

Ва рӯй қади қади бъзтку кирмак ,у лои изоли фии алҷнаҳи фазл ҳатто иншии аллоҳи хлқои Фискнҳми фазли алҷнаҳ ,у фии рўоиаҳи абӯи ҳрираҳи қоли расӯли аллоҳ : тҳоқби алҷнаҳу алнор , Фқолти алнори أўсрти болмткбрину алмтҷбрину қолати алҷнаҳи Фмои лии лои идхлнии алои зъФоءи анносу сқтҳми Фқоли аллоҳи таъолии ллҷнаҳи анмои анати раҳматии арҳми бки ман ашоءи ман ибодӣ ,у қоли ллнори анмои анати азобии аъзби бки ман ашоءи ман ибодӣ .

و روی قد قد بعزتک و کرمک، و لا یزال فی الجنة فضل حتی ینشئ اللَّه خلقا فیسکنهم فضل الجنة، و فی روایة ابو هریرة قال رسول اللَّه: تحاقب الجنة و النار، فقالت النار أوثرت بالمتکبّرین و المتجبّرین و قالت الجنة فما لی لا یدخلنی الا ضعفاء الناس و سقطهم فقال اللَّه تعالی للجنة انما انت رحمتی ارحم بک من اشاء من عبادی، و قال للنار انما انت عذابی اعذّب بک من اشاء من عبادی.

Ва лкли воҳидаи мнкмои млؤҳои Фомои алнори Фонҳми илқўни фӣҳоу тқўли ҳилли ман мазиди Флои тмтлӣ ҳатто изъи аллоҳи табораку таъолии фӣҳо раҷулаи Фтқўли қти қти қт . Фҳнолки тмтлӣу инзўии баъзҳо илои баъзу лои излми аллоҳи ман халқаи аҳдо ва аммо алҷнаҳи ?фони аллоҳи ъзу ҷли иншии лҳои хлқо . Қавла :у أзлФти алҷнаҳи ллмтқини ғайри баъӣд эй қурбату аднити ллзини итқўни алшрку алФўоҳшу ҳозо қабл алдхўл , ирўнҳои ман қурби илои ани идхлўҳои баъди алҳсоб ва мислаи :у أзлФти алҷнаҳи ллмтқину брзти алҷҳими ллғоўину ҳозои баъди алдхўл эй қурбати ?лаами мўозъҳми фӣҳо Флои итлбўни минҳо баъдан .

و لکل واحدة منکما ملؤها فامّا النار فانّهم یلقون فیها وَ تَقُولُ هَلْ مِنْ مَزِیدٍ فلا تمتلئ حتی یضع اللَّه تبارک و تعالی فیها رجله فتقول قط قط قط. فهنالک تمتلئ و ینزوی بعضها الی بعض و لا یظلم اللَّه من خلقه احدا و امّا الجنة فان اللَّه عز و جل ینشئ لها خلقا. قوله: وَ أُزْلِفَتِ الْجَنَّةُ لِلْمُتَّقِینَ غَیْرَ بَعِیدٍ ای قرّبت و ادنیت للذین یتّقون الشرک و الفواحش و هذا قبل الدخول، یرونها من قرب الی ان یدخلوها بعد الحساب و مثله: وَ أُزْلِفَتِ الْجَنَّةُ لِلْمُتَّقِینَ وَ بُرِّزَتِ الْجَحِیمُ لِلْغاوِینَ و هذا بعد الدخول ای قربت لهم مواضعهم فیها فلا یطلبون منها بعدا.

Ҳозои мо тўъдўн , қрأи ибни касӣр : иўъдўни болёء , эй иқоли ?лаами ҳозои алзии трўнаҳи мо тўъдўни фии алднёи алии алснаҳи алонбёء , лкли أўоби Ҳафизи ҳозои мавзеаи рафъи болобтдоءи мо тўъдўни сифатаи лкли أўоби хубра . Алоўоби алроҷъи ман алмъсиаҳи илои алтоъаҳ .

هذا ما تُوعَدُونَ، قرأ ابن کثیر: یوعدون بالیاء، ای یقال لهم هذا الذی ترونه ما توعدون فی الدنیا علی السنة الانبیاء، لِکُلِّ أَوَّابٍ حَفِیظٍ هذا موضعه رفع بالابتداء ما تُوعَدُونَ صفته لِکُلِّ أَوَّابٍ خبره. الاوّاب الراجع من المعصیة الی الطاعة.

Қоли Саиди ҳўи алзии изнби сами итўби сами изнби сами итўбу қоли ибни аббос : ҳўи алмсбҳи ман қавла : ё ҷиболи أўбии маъаау қоли қтодаҳ : ҳўи алмслӣ ,у алҳФизи ҳўи алҳоФзи лأмри аллоҳу қили ҳўи алзии ҳифзи зунуба ҳатто ирҷъи минҳоу истғФри минҳо ,у қили Ҳафизи лмои исмъи ман каломи аллоҳу санаи расӯли аллоҳ . Ва қили иҳФз нафса Флои ишръи фии мъсиаҳу қили алҳФизи алмроқби алмҳоФзи лоўқотаҳу ҳмотаҳу хатарота . Қавла : ман хашии арраҳмони болғиб , маҳали ман ҳифзи алии наъти алоўобу алмънии ман хоФи арраҳмони болғиб . Ва лами ираҳу қили ман омни болбъсу алҷзоءи злки ғайб . Ва қоли Ассадӣу алзҳоки хашии арраҳмони фии алхлўаҳи ҳайси лои ироаҳи аҳад ,у ҷоءи бқлби мниби мухлиси мқбли илои тоъаҳи аллоҳ .

قال سعید هو الذی یذنب ثم یتوب ثم یذنب ثم یتوب و قال ابن عباس: هو المسبّح من قوله: یا جِبالُ أَوِّبِی مَعَهُ و قال قتادة: هو المصلّی، و الحفیظ هو الحافظ لأمر اللّه و قیل هو الذی حفظ ذنوبه حتی یرجع منها و یستغفر منها، و قیل حفیظ لما یسمع من کلام اللَّه و سنّة رسول اللَّه. و قیل یحفظ نفسه فلا یشرع فی معصیة و قیل الحفیظ المراقب المحافظ لاوقاته و همّاته و خطراته. قوله: مَنْ خَشِیَ الرَّحْمنَ بِالْغَیْبِ، محلّ من حفظ علی نعت الاوّاب و المعنی من خاف الرحمن بالغیب. و لم یره و قیل من آمن بالبعث و الجزاء ذلک غیب. و قال السدی و الضحاک خَشِیَ الرَّحْمنَ فی الخلوة حیث لا یراه احد، وَ جاءَ بِقَلْبٍ مُنِیبٍ مخلص مقبل الی طاعة اللَّه.

Адхлўҳои бслом , эй иқоли лоҳли ҳзаҳи алсФаҳи адхлўои алҷнаҳи бслом эй бсломаҳи ман алъзобу алҳмўм ва ман заволи алнъм . Ва қили бсломи ман аллоҳу млоӣктаҳи алайҳим , злки явми алхлўд аммо фии алҷнаҳ ва аммо фии алнор . Ва алтқдири адхлўҳои холидин злки явми алхлўд .

ادْخُلُوها بِسَلامٍ، ای یقال لاهل هذه الصفة ادخلوا الجنة بسلام ای بسلامة من العذاب و الهموم و من زوال النعم. و قیل بسلام من اللَّه و ملائکته علیهم، ذلِکَ یَوْمُ الْخُلُودِ امّا فی الجنة و امّا فی النار. و التقدیر ادخلوها خالدین ذلِکَ یَوْمُ الْخُلُودِ.

?лаами мо ишоؤни фӣҳо , ҳозои кқўлаҳ : « мо тштҳиаҳи алأнФс . Ва тлзи алأъин » .

لَهُمْ ما یَشاؤُنَ فِیها، هذا کقوله: «ما تَشْتَهِیهِ الْأَنْفُسُ. وَ تَلَذُّ الْأَعْیُنُ».

Ва лдинои мазиди болўоҳди ъшроу қилу лдинои мазид яъне алзёдаҳи ?лаами фии алнъими ммои лами ихтри бболҳму злки анҳми исӣлўни аллоҳ ҳатто тнтҳии мсӣлтҳми Фиътўни мо шоءўо , сами изидҳми аллоҳи ман ъндаҳи мо лами исӣлўаҳ .

وَ لَدَیْنا مَزِیدٌ بالواحد عشرا و قیل وَ لَدَیْنا مَزِیدٌ یعنی الزیادة لهم فی النعیم مما لم یخطر ببالهم و ذلک انّهم یسئلون اللَّه حتی تنتهی مسئلتهم فیعطون ما شاءوا، ثم یزیدهم اللَّه من عنده ما لم یسئلوه.

Қоли ҷобиру инси алмзиди ани итҷлии ?лаами ҷли ҷалолаи Финзрўни илои ваҷҳи аллоҳи алкриму ҳў мисли қавла : ллзини أҳснўои алҳснӣу зиёдау қили итҷлии ?лаами кули ҷумъа ,у лиҳозои саммии алҷмъаҳи явми алмзид . Қавла : ва кам أҳлкнои қиблаами ман қарн , эй ман алқрўни аллазӣнаи кзбўои рслҳми ҳам أшди ман қўмк , бтшо , қуввау ақўии абдоно ваашад стўаҳи алии аннос , Фнқбўои фии алблод , эй абъдўои фӣҳо уссайру абҳсўои ани алосбобу аломўр . Қоли амрؤи алқис :

قال جابر و انس المزید ان یتجلّی لهم جل جلاله فینظرون الی وجه اللَّه الکریم و هو مثل قوله: لِلَّذِینَ أَحْسَنُوا الْحُسْنی‌ وَ زِیادَةٌ و قیل یتجلّی لهم کل جمعة، و لهذا سمّی الجمعة یوم المزید. قوله: وَ کَمْ أَهْلَکْنا قَبْلَهُمْ مِنْ قَرْنٍ، ای من القرون الذین کذّبوا رسلهم هُمْ أَشَدُّ من قومک، بَطْشاً، قوّة و اقوی ابدانا و اشدّ سطوة علی الناس، فَنَقَّبُوا فِی الْبِلادِ، ای ابعدوا فیها السیر و ابحثوا عن الاسباب و الامور. قال امرؤ القیس:

Ҳилли ман мҳис эй лами иҷдўои мҳисои ман амри аллоҳу лами иҷдўои мФрои ман аламут , тқўли ҳоси ани аламру ҳод эй баъд . Ва қрءи фии алшўози Фнқбўои мксўраҳи алқоФи мшдўдаҳи алии аламри кқўлаҳ : Фсирўои фии алأрзи Фонзрўо ,у алнқби алхрқу алдхўли фии алшии ء .

هَلْ مِنْ مَحِیصٍ ای لم یجدوا محیصا من امر اللَّه و لم یجدوا مفرّا من الموت، تقول حاص عن الامر و حاد ای بعد. و قرء فی الشّواذ فنقّبوا مکسورة القاف مشدودة علی الامر کقوله: فَسِیرُوا فِی الْأَرْضِ فَانْظُروا، و النقب الخرق و الدخول فی الشی‌ء.

Ва алнқби алтриқи аизо ,у алмънии сорўои фии туруқҳо ҳатто нақабат дўобҳм эй сорти фии хФҳои нқўб . Ва қили ҳўи ман алнқобаҳу ҳаии алрёсаҳу алнқбоءи фавқи алърФоء .

و النقب الطریق ایضا، و المعنی ساروا فی طرقها حتی نقبت دوابهم ای صارت فی خفّها نقوب. و قیل هو من النقابة و هی الریاسة و النقباء فوق العرفاء.

إни фии злк эй Фимои зикри фии ҳзаҳи алсўраҳ . Ва қили Фимои зикри ман алъбру аҳлоки алқрӣ , лзкрӣ , эй тзкироу ъзаҳ , лмни кони ?лаи қалб , эй ақл .

إِنَّ فِی ذلِکَ ای فیما ذکر فی هذه السورة. و قیل فیما ذکر من العبر و اهلاک القری، لَذِکْری‌، ای تذکیرا و عظة، لِمَنْ کانَ لَهُ قَلْبٌ، ای عقل.

Қоли ибни аббос ва кунӣ ани алъқли болқлби лонаи мавзеау манбаау тқўли алъараби молики қалб эй молики ақл . Ва фии алхбри лои иъҷбнкми исломи раҷул ҳатто тълмўои мо уқдаи ақла .

قال ابن عباس و کنّی عن العقل بالقلب لانّه موضعه و منبعه و تقول العرب مالک قلب ای مالک عقل. و فی الخبر لا یعجبنّکم اسلام رجل حتی تعلموا ما عقدة عقله.

Ва қол ( с ) қади аФлҳи ман ҷаъли аллоҳи ?лаи уқало , анноси иъмлўни болхиру анмои иътўни аҷўрҳми алии қадари ъқўлҳм .

و قال (ص) قد افلح من جعل اللَّه له عقلا، الناس یعملون بالخیر و انما یعطون اجورهم علی قدر عقولهم.

Ва кони расӯли аллоҳ ( с ) азои блғаҳи ани раҷул шудаи фии ибода , сأли Киеви ақла , ?фони қолўои ҳасани қоли арҷўаҳу ани қолўои ғайри злк , қол : лами иблғи соҳбкми ҳайси тзнўн .

و کان رسول اللَّه (ص) اذا بلغه عن رجل شدّة فی عبادة، سأل کیف عقله، فان قالوا حسن قال ارجوه و ان قالوا غیر ذلک، قال: لم یبلغ صاحبکم حیث تظنّون.

Ва ани абии алдрдоءи ан алнабӣ ( с ) қол ё ъўимри аздди уқалои тздди ман рбки қрбо , қиллати бобӣу уммӣ ё расӯли аллоҳ ва ман лии болъқли қоли аҷтнби мсохти аллоҳу ади Фроӣзи аллоҳи ткни ъоқлои сами тнФли болсолҳоти ман алоъмоли тздди ман рбки қрбоу алайҳи азо .

و عن ابی الدرداء انّ النبی (ص) قال یا عویمر ازدد عقلا تزدد من ربک قربا، قلت بابی و امّی یا رسول اللَّه و من لی بالعقل قال اجتنب مساخط اللَّه و ادّ فرائض اللَّه تکن عاقلا ثم تنفّل بالصالحات من الاعمال تزدد من ربک قربا و علیه عزّا.

Ва қили лъмрўи бен алъоси мо боли қўмки лами иؤмнўоу қади всФҳми аллоҳи болъқўл . Қоли тлки уқули кодҳои аллоҳ эй лами исҳбҳои алтўФиқ , أўи أлқии алсмъ эй асғии илои мавоъизау зўоҷраҳ . Илқоъи алсмъу асғоؤаҳи сарфаи каллаи илои алқоӣл ,у ҳўи шаҳиди ман алшҳодаҳи алтии баҳои тсбти алҳқўқ . Ва алмънӣу ҳўи шоҳиди алии мо иқрأу исмъи фии китоби аллоҳи ман наъти Муҳамад ( с )у зикра . Ва қили шаҳиди ман алшҳодаҳи алтии ҳаии алҳзўр эй ҳозири алқлбу алФҳм , лӣси бғоФлу лои соа . Ва қоли Ассадии исмъи алқуръони итлӣу ҳўи шаҳиди иъиаҳи қалба .

و قیل لعمرو بن العاص ما بال قومک لم یؤمنوا و قد وصفهم اللَّه بالعقول. قال تلک عقول کادها اللَّه ای لم یصحبها التوفیق، أَوْ أَلْقَی السَّمْعَ ای اصغی الی مواعظه و زواجره. القاء السمع و اصغاؤه صرفه کلّه الی القائل، وَ هُوَ شَهِیدٌ من الشهادة التی بها تثبت الحقوق. و المعنی و هو شاهد علی ما یقرأ و یسمع فی کتاب اللَّه من نعت محمد (ص) و ذکره. و قیل شهید من الشهادة التی هی الحضور ای حاضر القلب و الفهم، لیس بغافل و لا ساه. و قال السدّی یسمع القرآن یتلی و هو شهید یعیه قلبه.

Ва лақади хлқнои алсмоўоту алأрз ва мо бинҳмои фии сетаи أём ва мо мснои ман лғўб эй аъёءу тъб .

وَ لَقَدْ خَلَقْنَا السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَیْنَهُما فِی سِتَّةِ أَیَّامٍ وَ ما مَسَّنا مِنْ لُغُوبٍ ای اعیاء و تعب.

Рӯй ъкрмаҳи ани ибни аббос : ани алиҳўди ?утати албнӣ ( с ) Фсأлаҳи ани халқи алсмоўоту аларзи Фқоли халқи аллоҳи аларзи явми алоснину халқи алҷбол ва мо фӣҳо ман алманофеъи явми алслосоءу халқи алшҷру алнботу алмоءу алоқўоти явми алорбъоءу халқи алсмоўоти явми алхмису халқи алнҷўму алшмсу алқмру алмлоӣкаҳи явми алҷмъаҳ . Фқолти алиҳўди сами мо зо ё Муҳамади қол : сами астўии алии алърши қолўо : қади асбти луи атммт , сами астроҳи явми алсбту астлқии алии алърш , Фонзли аллоҳи таъолии ҳзаҳи алоиаҳи радои алайҳим

روی عکرمة عن ابن عباس: انّ الیهود اتت البنی (ص) فسأله عن خلق السماوات و الارض فقال خلق اللَّه الارض یوم الاثنین و خلق الجبال و ما فیها من المنافع یوم الثلاثاء و خلق الشجر و النبات و الماء و الاقوات یوم الاربعاء و خلق السماوات یوم الخمیس و خلق النجوم و الشمس و القمر و الملائکة یوم الجمعة. فقالت الیهود ثم ما ذا یا محمد قال: ثم استوی علی العرش قالوا: قد اصبت لو اتممت، ثم استراح یوم السبت و استلقی علی العرش، فانزل اللَّه تعالی هذه الایة ردّا علیهم‌

Ва қоли қтодаҳи фии алоиаҳи акзби аллоҳи ъзу ҷли алиҳўду алнсорӣу аҳли алқрии алии аллоҳи ъзу ҷл ,у злки анҳми қолўои ани аллоҳи ъзу ҷл :

و قال قتادة فی الایة اکذب اللَّه عز و جل الیهود و النصاری و اهل القری علی اللَّه عز و جل، و ذلک انّهم قالوا انّ اللَّه عز و جل:

Халқи алсмоўоту аларз ва мо фӣҳо фии сетаи айём , сами астроҳи явми алсобъу злки ъндҳми явми алсбт ва ҳам исмўнаҳи явми алроҳаҳ . Ва ани абии мҷлзи ани умри бен улхитоби дахли ҳоӣтои ман ҳитони алмдинаҳи Фостлқӣу вазъи аҳадии рҷлиаҳи алии алأхрӣ ,у канти алиҳўди тФтрии алии аллоҳи ъзу ҷлу тқўли ани аллоҳи лмои Фрғи ман алхлқи феъли ҳозоу қади қоли аллоҳи ъзу ҷл :у лақади хлқнои алсмоўоту алأрз ва мо бинҳмои фии сетаи أём ва мо мснои ман лғўбу кони носи ман анноси икрҳўнаҳ ҳатто рأўои умри фаъла .

خلق السماوات و الارض و ما فیها فی ستّة ایام، ثم استراح یوم السابع و ذلک عندهم یوم السبت و هم یسمّونه یوم الراحة. و عن ابی مجلز انّ عمر بن الخطّاب دخل حائطا من حیطان المدینه فاستلقی و وضع احدی رجلیه علی الأخری، و کانت الیهود تفتری علی اللَّه عز و جل و تقول انّ اللَّه لما فرغ من الخلق فعل هذا و قد قال اللَّه عز و جل: وَ لَقَدْ خَلَقْنَا السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَیْنَهُما فِی سِتَّةِ أَیَّامٍ وَ ما مَسَّنا مِنْ لُغُوبٍ و کان ناس من الناس یکرهونه حتی رأوا عمر فعله.

Қавла : Фосбри алии мо иқўлўн , эй алии мо қолати алиҳўд , ?фони аллоҳи ?лаами болмрсод . Ва қили Фосбри алии азии алкФору лои тстъҷли ъзобҳму ҳўи мансӯхи боиаҳи алқтол ,у сбҳи бҳмди рбк , эй сли бомари рбку тавфиқа қабл тулӯъи алшмс , яъне салоаи алзҳру алъср .

قوله: فَاصْبِرْ عَلی‌ ما یَقُولُونَ، ای علی ما قالت الیهود، فانّ اللَّه لهم بالمرصاد. و قیل فاصبر علی اذی الکفار و لا تستعجل عذابهم و هو منسوخ بآیة القتال، وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ، ای صلّ بامر ربک و توفیقه قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ، یعنی صلاة الظهر و العصر.

Ва ман аллили Фсбҳаҳ , яъне салоаи алмғрбу алъшоء . Қоли муҷоҳид : ва ман аллил яъне салоаи аллил эй вақти слӣ ,у أдбори алсҷўд , қрأи ибни касӣру Ҳамзау идбори бксри алҳмзаҳу ҳўи масдари адбри адборо ,у албоқўни бФтҳҳоу ҳўи ҷамъи дбру алмънии воҳиди лони анқзоءи алшии ءи анмои икўни бохраҳу охираи анмои икўни бонқзоӣаҳ ,у алтқдири вақти идбори алсҷўд .

وَ مِنَ اللَّیْلِ فَسَبِّحْهُ، یعنی صلاة المغرب و العشاء. قال مجاهد: وَ مِنَ اللَّیْلِ یعنی صلاة اللیل ایّ وقت صلّی، وَ أَدْبارَ السُّجُودِ، قرأ ابن کثیر و حمزة و ادبار بکسر الهمزة و هو مصدر ادبر ادبارا، و الباقون بفتحها و هو جمع دبر و المعنی واحد لانّ انقضاء الشی‌ء انّما یکون بآخره و آخره انما یکون بانقضائه، و التقدیر وقت ادبار السجود.

Қоли умри бен улхитобу алии бен абии толиб ( ъ )у алҳсну аш-Шаабӣу алнхъӣу алоўзоъии أдбори алсҷўди алркътони баъди салоаи алмғрбу идбори алнҷўми алркътон қабл салоаи алФҷр .

قال عمر بن الخطاب و علیّ بن ابی طالب (ع) و الحسن و الشعبی و النخعی و الاوزاعی أَدْبارَ السُّجُودِ الرکعتان بعد صلاة المغرب و ادبار النجوم الرکعتان قبل صلاة الفجر.

Ва ани ибни аббоси мрФўъои қол : қоли расӯли аллоҳ ( с ) ё ибни аббоси ракаатони баъди алмғрби идбори алсҷўд .

و عن ابن عباس مرفوعا قال: قال رسول اللَّه (ص) یا ابن عباس رکعتان بعد المغرب ادبار السجود.

Ва қоли инс : қоли расӯли аллоҳи ман слии баъди алмғрби ракаатин қабл ани итклми кутубати слўтаҳи фии алӣин .

و قال انس: قال رسول اللَّه من صلّی بعد المغرب رکعتین قبل ان یتکلّم کتبت صلوته فی علّیّین.

Қоли инси иқрأи фии алркъаҳи алаввалӣ : қул ё أиҳои алкоФрўну фии алأхрӣ : қул ҳўи аллоҳи أҳд , қоли абди аллоҳи бен масъӯди мо аҳсии мо самъати расӯли аллоҳи иқрأи фии алркътини баъди алмғрбу фии алркътин қабл салоаи алФҷри бқл ё аиҳо алкоФрўн ва қул ҳўи аллоҳи аҳад .

قال انس یقرأ فی الرکعة الاولی: قُلْ یا أَیُّهَا الْکافِرُونَ و فی الأخری: قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ، قال عبد اللَّه بن مسعود ما احصی ما سمعت رسول اللَّه یقرأ فی الرکعتین بعد المغرب و فی الرکعتین قبل صلاة الفجر بقل یا ایها الکافرون و قل هو اللَّه احد.

Ва ани ъоӣшаҳи қолат : қоли расӯли аллоҳ ( с ) : ркътои алФҷри хайри ман алднё ва мо фӣҳо

و عن عائشة قالت: قال رسول اللَّه (ص): رکعتا الفجر خیر من الدنیا و ما فیها

Ва қоли муҷоҳид : қавлау أдбори алсҷўди ҳўи алтсбиҳи боллсони фии идбори алслўоти алмктўбот .

و قال مجاهد: قوله وَ أَدْبارَ السُّجُودِ هو التسبیح باللسان فی ادبار الصّلوات المکتوبات.

Рӯй абӯи ҳрираҳи қол : қоли расӯли аллоҳи ман сбҳи фии дбри кули салоаи слсо ва сулсину кибри аллоҳи слсо ва сулсину ҳамди аллоҳи слсоу слосини Фзлки тсъаҳу тсъўн . Сами қоли тамоми алмأаҳи лои илоҳи алои аллоҳи вҳдаҳи лои шарики ?лаи ?лаи алмалику ?лаи алҳмду ҳўи алии кули шайъи ءи қадир . ҒФрти хатоёау ани кант мисли збди албҳр .

روی ابو هریرة قال: قال رسول اللَّه من سبّح فی دبر کلّ صلاة ثلثا و ثلثین و کبّر اللَّه ثلثا و ثلثین و حمد اللَّه ثلثا و ثلاثین فذلک تسعة و تسعون. ثم قال تمام المأة لا اله الّا اللَّه وحده لا شریک له له الملک و له الحمد و هو علی کلّ شی‌ء قدیر. غفرت خطایاه و ان کانت مثل زبد البحر.

Ва фии рўоиаҳи ахрии ани абии ҳрираҳ : қолўо ё расӯли аллоҳи зҳби аҳли алдсўри болдрҷоту алнъими алмқим , қолу Киеви злк ? қолўои слўои комаи слиноу ҷоҳдўои комаи ҷоҳдноу анФқўои ман фузули амўолҳм ,у листи лнои амвол . Қоли аи Флои ахбркми бомари тдркўни ман кони қблкму тсбқўни ман ҷоءи бъдкму лои иأтии аҳади бмсли мо ҷӣтм ба алои ман ҷоءи бмслаҳ , тсбҳўни фии дбри кули салоаи ъшроу тҳмдўни ъшроу ткбрўни ъшро .

و فی روایة اخری عن ابی هریرة: قالوا یا رسول اللَّه ذهب اهل الدثور بالدرجات و النعیم المقیم، قال و کیف ذلک؟ قالوا صلّوا کما صلّینا و جاهدوا کما جاهدنا و انفقوا من فضول اموالهم، و لیست لنا اموال. قال ا فلا اخبرکم بامر تدرکون من کان قبلکم و تسبقون من جاء بعدکم و لا یأتی احد بمثل ما جئتم به الّا من جاء بمثله، تسبّحون فی دبر کلّ صلاة عشرا و تحمدون عشرا و تکبّرون عشرا.

Қавла :у астмъ , алсмъи идроки алмсмўъу алостмоъи талаби идроки алмсмўъи болосғоءи илайҳ , явми иноди алмнод , эй сафаи явми инодӣ , мҳзўФи алмзоФу ҳўи мафъӯл бау лӣси бзрФу алмнодии ҳўи алмалики алноФхи фии алсўру ҳўи исрофилу алндоءи нафха , саммии ндоءи ман ҳайси анаи ҷаълаи ллхрўҷу алҳшру анмои иқъи злки болндоءи козони алмؤзну ъломоти алрҳили фии алъсокр . Ва қили ҳўи алндоءи ҳқиқаҳ , ман макони қариб яъне сахраи байти алмуқаддаси ҳаии ақрби аларзи ман алсмоءи бсмониаҳ ъушр мело ва мавзеҳо васати аларзи иқФи алайҳои алмалику изъи асбъиаҳи фии азниаҳу инодии ?итҳо алъзоми алнхраҳу алоўсоли алболиаҳу аллҳўми алмтмзқаҳу алшъўри алмтФрқаҳи қавмии илои муҳосибаи раби алъзаҳу саммии қрибои лони кули инсони исмъаҳи ман тарафи изна . Ва қили алмнодии ҳўи аллоҳ ,у алмкони алқриби алозн .

قوله: وَ اسْتَمِعْ، السمع ادراک المسموع و الاستماع طلب ادراک المسموع بالاصغاء الیه، یَوْمَ یُنادِ الْمُنادِ، ای صفة یوم ینادی، محذوف المضاف و هو مفعول به و لیس بظرف و المنادی هو الملک النافخ فی الصور و هو اسرافیل و النداء نفخه، سمّی نداء من حیث انّه جعله للخروج و الحشر و انّما یقع ذلک بالنداء کاذان المؤذّن و علامات الرحیل فی العساکر. و قیل هو النداء حقیقة، مِنْ مَکانٍ قَرِیبٍ یعنی صخرة بیت المقدس هی اقرب الارض من السماء بثمانیة عشر میلا و موضعها وسط الارض یقف علیها الملک و یضع اصبعیه فی اذنیه و ینادی ایّتها العظام النخرة و الاوصال البالیة و اللحوم المتمزّقة و الشعور المتفرّقة قومی الی محاسبة ربّ العزّة و سمّی قریبا لان کلّ انسان یسمعه من طرف اذنه. و قیل المنادی هو اللَّه، و المکان القریب الاذن.

Явми исмъўни алсиҳаҳ яъне алнФхаҳи алохираҳ , болҳқ , эй бмои ҳўи ҳақи ман алҷзоءу алсўобу алъқобу қили болҳқ эй болндоءи алмсмъу аламри алноФз , злки явми алхурӯҷи ман алқбўр . Қоли абӯи убайда : явми алхурӯҷи ман асмоءи алқёмаҳу саммии явми алъиди явми алхурӯҷи аизои тшбиҳо ба .

یَوْمَ یَسْمَعُونَ الصَّیْحَةَ یعنی النفخة الاخیرة، بِالْحَقِّ، ای بما هو حقّ من الجزاء و الثواب و العقاب و قیل بِالْحَقِّ ای بالنداء المسمع و الامر النافذ، ذلِکَ یَوْمُ الْخُرُوجِ من القبور. قال ابو عبیدة: یوم الخروج من اسماء القیامة و سمّی یوم العید یوم الخروج ایضا تشبیها به.

إнои нҳни нҳиӣ , алхлқи ллбъс ,у намяти ҳам яъне фии алднё ,у إлинои алмсири баъди аламут .

إِنَّا نَحْنُ نُحْیِی، الخلق للبعث، وَ نُمِیتُ هم یعنی فی الدنیا، وَ إِلَیْنَا الْمَصِیرُ بعد الموت.

Явми тшққи алأрзи анҳуам сроъо , ҷамъи сариъ эй ихрҷўни сроъои мсръин , ҳозои кқўлаҳ : мҳтъини إлии алдоъ , злки ҳашари ълинои исири ҳин иқўли ?ла : кун Фикўн .

یَوْمَ تَشَقَّقُ الْأَرْضُ عَنْهُمْ سِراعاً، جمع سریع ای یخرجون سراعا مسرعین، هذا کقوله: مُهْطِعِینَ إِلَی الدَّاعِ، ذلِکَ حَشْرٌ عَلَیْنا یَسِیرٌ هیّن یقول له: کُنْ فَیَکُونُ.

Нҳни أълми бмои иқўлўн , ҳозои таъзияи ллрсўл ( с )у тсбири ?ла . Иқўли нҳни аълами бмои иқўли алмшркўни ман ткзибку алоФтроءи алии рбку нҳни ?лаами болмрсод , ва мо أнти алайҳими бҷбор , ҳозои узри ллрсўл ( с ) кқўлаҳ : лсти алайҳими бмситр ,у алмънии мо أнти алайҳими бмслти тҷбрҳми алии алисломи анмои беъсати мзкрои мҳзрои иқоли аҷбри Фҳўи ҷаббори кодрки Фҳўи дроку қили алҷбори ман қўлҳми ҷбртаҳи алии аламри бмънии аҷбртаҳу ҳай лғаҳ кунонау ҳумои луғатону алҷбори фии исми аллоҳи ъзу ҷли ҳўи алзии ҷабри алъбоди алии мо ?ераад ,у алҷбори ман алнхли ҳўи алтўили алғлиз , Фзкри болқрони ман ихоФи ваъиди ҳозои кқўлаҳи ъзу ҷл : إнмои тнзри ман атбъи аззикру хашии арраҳмони болғиб , эй анмои тнзри Фиқбли ман атбъи аззикру хашии арраҳмони қоли ибни аббос : қоли алмؤмнўн ё расӯли аллоҳи луи хўФтноу зкртнои Фонзли аллоҳи таъолӣ : Фзкри болқрони ман ихоФи ваъид .

نَحْنُ أَعْلَمُ بِما یَقُولُونَ، هذا تعزیة للرسول (ص) و تصبیر له. یقول نحن اعلم بما یقول المشرکون من تکذیبک و الافتراء علی ربک و نحن لهم بالمرصاد، وَ ما أَنْتَ عَلَیْهِمْ بِجَبَّارٍ، هذا عذر للرسول (ص) کقوله: لَسْتَ عَلَیْهِمْ بِمُصَیْطِرٍ، و المعنی ما أَنْتَ عَلَیْهِمْ بمسلّط تجبرهم علی الاسلام انّما بعثت مذکّرا محذّرا یقال اجبر فهو جبّار کادرک فهو درّاک و قیل الجبّار من قولهم جبرته علی الامر بمعنی اجبرته و هی لغة کنانة و هما لغتان و الجبّار فی اسم اللَّه عز و جل هو الذی جبر العباد علی ما اراد، و الجبّار من النخل هو الطویل الغلیظ، فَذَکِّرْ بِالْقُرْآنِ مَنْ یَخافُ وَعِیدِ هذا کقوله عز و جل: إِنَّما تُنْذِرُ مَنِ اتَّبَعَ الذِّکْرَ وَ خَشِیَ الرَّحْمنَ بِالْغَیْبِ، ای انّما تنذر فیقبل من اتّبع الذکر و خشی الرحمن قال ابن عباس: قال المؤمنون یا رسول اللَّه لو خوّفتنا و ذکّرتنا فانزل اللَّه تعالی: فَذَکِّرْ بِالْقُرْآنِ مَنْ یَخافُ وَعِیدِ.