Ин сӯраи ҳазор ва ҳафтсад ва се ҳарфаст ва сесад ва ҳафтод ва ҳашт калима ва навад ва шаш оя ҷумла бимика фурӯ омад ва онро ?маккей шимуранд магари як ояти бқўли ибни аббос : أи Фбҳзои алҳдиси أнтми мдҳнўну тҷълўни рзқкми أнкми ткзбўн .

این سورة هزار و هفتصد و سه حرف است و سیصد و هفتاد و هشت کلمه و نود و شش آیة جمله بمکه فرو آمد و آن را مکی شمرند مگر یک آیت بقول ابن عباس: أَ فَبِهذَا الْحَدِیثِ أَنْتُمْ مُدْهِنُونَ وَ تَجْعَلُونَ رِزْقَکُمْ أَنَّکُمْ تُکَذِّبُونَ.

Гуфт ин як ояти бмдинаҳ фурӯд омад ва боқӣ бимика .

گفت این یک آیت بمدینه فرود آمد و باقی بمکه.

Ва қили алои қавла : слаҳи ман алأўлину слаҳи ман алохрин .

و قیل الّا قوله: ثُلَّةٌ مِنَ الْأَوَّلِینَ وَ ثُلَّةٌ مِنَ الْآخِرِینَ.

Ва дар ин сӯраи носих ва мансӯх нест магари як ояти бқўли мақотили бен сулаймон : слаҳи ман алأўлину қалили ман алохрин . Мақотил гуфт : ин як оят мансӯхаст боити дигар ки слаҳи ман алأўлину слаҳи ман алохрин .

و در این سورة ناسخ و منسوخ نیست مگر یک آیت بقول مقاتل بن سلیمان: ثُلَّةٌ مِنَ الْأَوَّلِینَ وَ قَلِیلٌ مِنَ الْآخِرِینَ. مقاتل گفت: این یک آیت منسوخ است بآیت دیگر که ثُلَّةٌ مِنَ الْأَوَّلِینَ وَ ثُلَّةٌ مِنَ الْآخِرِینَ.

Дар хабараст ки Усмони бен ъФон иёдат кард абди аллоҳи масъӯдро дар бемории марг , гуфт ё абди аллоҳи ин соъат аз чаҳ май нолӣ . Гуфт ашткии зунубӣ , бар гуноҳони худ менолам гуфт чаҳ орзӯаст туро дар ин вақт гуфт : раҳмаи рабӣ , орзӯии ман онаст ки аллоҳ бар ман раҳмат кунад ва бар заъфу аҷз ман бибахшоед .

در خبر است که عثمان بن عفان عیادت کرد عبد اللَّه مسعود را در بیماری مرگ، گفت یا عبد اللَّه این ساعت از چه می‌نالی. گفت اشتکی ذنوبی، بر گناهان خود می‌نالم گفت چه آرزوست ترا در این وقت گفت: رحمة ربی، آرزوی من آن است که اللَّه بر من رحمت کند و بر ضعف و عجز من ببخشاید.

Усмон гуфт : аи Флои ндъўи алтбиб , табибро хонем то дарди туро мудовоат кунад ?

عثمان گفت: ا فلا ندعو الطبیب، طبیب را خوانیم تا درد ترا مداوات کند؟

Гуфт алтбиби амрзнӣ . Табиби худ марои бурузи бемории афканд .

گفت الطبیب امرضنی. طبیب خود مرا بروز بیماری افکند.

Гуфт хоҳӣ то туро ътоӣӣ фармоем ки ббъзии ҳоҷатҳои худ сарф кунӣ .

گفت خواهی تا ترا عطائی فرمایم که ببعضی حاجتهای خود صرف کنی.

Гуфт лои ҳоҷаи лӣ ба вақте марои бойен ҳоҷат нест ва ҳеҷ дрбоист нест .

گفت لا حاجة لی به وقتی مرا باین حاجت نیست و هیچ دربایست نیست.

Гуфт дастурӣ ҳаст то бдхтронти даҳум ки ночори эшонро ҳоҷат буд , гуфт на , ки эшонро ҳоҷат нест ва агар ҳоҷат буд ба аз ин ман эшонро ътоӣӣ додаам , гуфтаам ки буқати ҳоҷату зарурат , сӯраи алўоқъаҳ бар хонед ки ман аз расӯли худо ( с ) шунидам : ман қрأи сӯраи алўоқъаҳи кули лайлаи лами тсбаҳи фоқа абадан .

گفت دستوری هست تا بدخترانت دهم که ناچار ایشان را حاجت بود، گفت نه، که ایشان را حاجت نیست و اگر حاجت بود به از این من ایشان را عطائی داده‌ام، گفته‌ام که بوقت حاجت و ضرورت، سورة الواقعة بر خوانید که من از رسول خدا (ص) شنیدم: من قرأ سورة الواقعة کل لیلة لم تصبه فاقة ابدا.

Ҳар ки сӯраи алўоқъаҳ ҳар шаб бархонад фақру Фоқти ҳаргиз бадв нарасад .

هر که سورة الواقعة هر شب برخواند فقر و فاقت هرگز بدو نرسد.

Ва ани ҳилоли бен исоФи ани мсрўқи қоли ман ?ераади ани иълми нбأи алаввалину алохрину нбأи аҳли алҷнаҳу нбأи аҳли алнору нбأи алднёу нбأи алохраҳи Флиқрأи сӯраи алўоқъаҳ .

و عن هلال بن یساف عن مسروق قال من اراد ان یعلم نبأ الاولین و الآخرین و نبأ اهل الجنة و نبأ اهل النار و نبأ الدنیا و نبأ الآخرة فلیقرأ سورة الواقعة.

Қавлаи таъолӣ : إзои вақъати алўоқъаҳи тақдира : азкри азои вақъати алўоқъаҳ эй қомати алқёмаҳу нзлти сиҳтҳоу ҳаии алнФхаҳи алохираҳ , ҳозои кқўлаҳ : Фиўмӣзи вақъати алўоқъаҳу кқўлаҳ : إнмои тўъдўни лсодқу إни аддӣни лўоқъ .

قوله تعالی: إِذا وَقَعَتِ الْواقِعَةُ تقدیره: اذکر اذا وقعت الواقعه ای قامت القیامة و نزلت صیحتها و هی النفخة الاخیرة، هذا کقوله: فَیَوْمَئِذٍ وَقَعَتِ الْواقِعَةُ و کقوله: إِنَّما تُوعَدُونَ لَصادِقٌ وَ إِنَّ الدِّینَ لَواقِعٌ.

Лӣси лўқътҳои козибае лӣси лкўнҳои акзўбаҳу лои маснавӣа . Ва козибаи ҳоҳнои фии мавзеи алмсдри кқўлаҳи ъзу ҷл : лои тсмъи фӣҳо лоғиаҳи алкозбаҳи алкзбу аллоғиаҳи аллғў . Тқўли кизби икзби кзбоу козибаи колъоФиаҳу алъоқбаҳ . Ва алмънии ман ахбри анҳо сидқу лами икзб . Ва қили лӣси алхбри ани вуқуъҳо кзбо .

لَیْسَ لِوَقْعَتِها کاذِبَةٌ ای لیس لکونها اکذوبة و لا مثنویة. و کاذبة هاهنا فی موضع المصدر کقوله عز و جل: لا تَسْمَعُ فِیها لاغِیَةً الکاذبة الکذب و اللاغیة اللغو. تقول کذب یکذب کذبا و کاذبة کالعافیة و العاقبة. و المعنی من اخبر عنها صدق و لم یکذب. و قیل لیس الخبر عن وقوعها کذبا.

Ёд кун эй Муҳамади он рӯз ки дардманд дар сувар дар он нафхаи охир ки қиёмат бпоӣ шаваду сиҳаҳи растохезу зилзилаи соъат падед ояд , рӯзӣ ки дар он шак нест , ваъда ки дар вай хилоф нест . Ҳар ки азу хабар диҳад рост гуяд , ки дар он гуфт вай дурӯғ нест , бӯданӣ ки онро мард нест . Афтоданӣ ки дарав гумон несту вақти вуқуъи он ҷузи бълм аллоҳ нест .

یاد کن ای محمد آن روز که دردمند در صور در آن نفخه آخر که قیامت بپای شود و صیحه رستاخیز و زلزله ساعت پدید آید، روزی که در آن شک نیست، وعده که در وی خلاف نیست. هر که ازو خبر دهد راست گوید، که در آن گفت وی دروغ نیست، بودنی که آن را مردّ نیست. افتادنی که درو گمان نیست و وقت وقوع آن جز بعلم اللَّه نیست.

ХоФзаҳи рофеъаи ҳзаҳи сафаи алқёмаҳ . Азои вақъати тблғу тсмъи ман баъди кмни қурб .

خافِضَةٌ رافِعَةٌ هذه صفة القیامة. اذا وقعت تبلغ و تسمع من بعد کمن قرب.

Ва қили тхФзи аъдоءи аллоҳи фии алнору ани конўои аъзаҳи фии алднёу трФъи авлиёъи аллоҳи илои алҷнаҳу ани конўои азлоءи фии алднё .

و قیل تخفض اعداء اللَّه فی النار و ان کانوا اعزّة فی الدنیا و ترفع اولیاء اللَّه الی الجنة و ان کانوا اذلّاء فی الدنیا.

Қоли ибни ътоءи хФзти қўмои болъдлу рифъати қўмои болъдл .

قال ابن عطاء خفضت قوما بالعدل و رفعت قوما بالعدل.

إзои рҷти алأрзи раҷо эй ҳаракати аларзи тҳрикои шадидан , кқўлаҳ : إзои злзлти алأрзи зилзолҳо қоли алклбӣу злки ани аллоҳи ъзу ҷли иўҳии илоҳо Фтзтрби Фрқо . Ва қили трҷи комаи ирҷи алсбии фии алмҳд ҳатто иҳдми кули бноءи алайҳоу инксри кули ман алайҳои ман алҷбол вағайриҳо , тқўли рҷҷтаҳи Фортҷ эй ҳаракатаи Фтҳрк .

إِذا رُجَّتِ الْأَرْضُ رَجًّا ای حرّکت الارض تحریکا شدیدا، کقوله: إِذا زُلْزِلَتِ الْأَرْضُ زِلْزالَها قال الکلبی و ذلک ان اللَّه عز و جل یوحی الیها فتضطرب فرقا. و قیل ترجّ کما یرجّ الصبیّ فی المهد حتی یهدم کل بناء علیها و ینکسر کل من علیها من الجبال و غیرها، تقول رججته فارتجّ ای حرّکته فتحرک.

Ва басти алҷболи басои қоли алҳсн : Эй насуфту қалъати ман аслҳо кқўлаҳ : инсФҳои рабии нсФоу қоли мақотилу муҷоҳиди Фтти фатоу касрати ксро ҳатто сорти колдқиқу қоли алклбии сирати алии ваҷҳи аларзи тсииро , кқўлаҳ : ва явм насайр алҷбол .

وَ بُسَّتِ الْجِبالُ بَسًّا قال الحسن: ای نسفت و قلعت من اصلها کقوله: یَنْسِفُها رَبِّی نَسْفاً و قال مقاتل و مجاهد فتّت فتّا و کسرت کسرا حتی صارت کالدقیق و قال الکلبی سیّرت علی وجه الارض تسییرا، کقوله: وَ یَوْمَ نُسَیِّرُ الْجِبالَ.

Қавла : Фконти ҳбоءи мнбсо , сорти алҷболи ҳбоءу ҳўи ҳшўи ?илҷу . Ва алмнбси алмнтсФи алмтФрқ . Ва қили алҳбоءи алмнбси мо стъи ман снобки алхилу қили мо ттоири ман шарари алнору қоли фии мавзеи охиру ткўни алҷболи колъҳни алмнФўшу фии алтФсири ани аллоҳи субҳонаи ибъси риҳои ман таҳти аларзи Фтҳмли аларзу алҷболу тзрби баъзҳо ббъзу лои тзоли кзлк ҳатто тсири ғбороу исқти злки алғбори алии вуҷӯҳи алкФору злки қавла :у ҳамлати алأрзу алҷболи Фдктои даккаи воҳидау қоли фии сафаи алкФори вуҷӯҳи иўмӣзи алайҳои ғбраҳ .

قوله: فَکانَتْ هَباءً مُنْبَثًّا، صارت الجبال هباء و هو حشو الجو. و المنبث المنتسف المتفرّق. و قیل الهباء المنبث ما سطع من سنابک الخیل و قیل ما تطایر من شرر النار و قال فی موضع آخر وَ تَکُونُ الْجِبالُ کَالْعِهْنِ الْمَنْفُوشِ و فی التفسیر ان اللَّه سبحانه یبعث ریحا من تحت الارض فتحمل الارض و الجبال و تضرب بعضها ببعض و لا تزال کذلک حتی تصیر غبارا و یسقط ذلک الغبار علی وجوه الکفار و ذلک قوله: وَ حُمِلَتِ الْأَرْضُ وَ الْجِبالُ فَدُکَّتا دَکَّةً واحِدَةً و قال فی صفة الکفار وُجُوهٌ یَوْمَئِذٍ عَلَیْها غَبَرَةٌ.

Ва кантами أзўоҷо эй сртми асноФои сулса ва ъанд алъараби кули молаи назири Фҳўи завҷ , фардои кон ӯ шФъои сами Фсрҳми Фқол : Фأсҳоби алмимнаҳи мо أсҳоби алмимнаҳ . эй мо ҳам вае шайъи ءи ҳам . Ва ҳозои аллФзи фии Алъарабияи тҷрии муҷрии алтъҷбу ҳўи ман аллоҳи таъзим алшأн ъанд ман ихотбаҳ ба факонаи аҷаби набӣа ( с )у азми шаъни алмзкўрини ъндаҳ . Ва фии тафсири ҳзаҳи алклмаҳи арбаъаи ақвол .

وَ کُنْتُمْ أَزْواجاً ای صرتم اصنافا ثُلُثَهُ و عند العرب کل ماله نظیر فهو زوج، فردا کان او شفعا ثم فسّرهم فقال: فَأَصْحابُ الْمَیْمَنَةِ ما أَصْحابُ الْمَیْمَنَةِ. ای ما هم و ایّ شی‌ء هم. و هذا اللفظ فی العربیة تجری مجری التعجب و هو من اللَّه تعظیم الشأن عند من یخاطبه به فکانه عجّب نبیه (ص) و عظّم شأن المذکورین عنده. و فی تفسیر هذه الکلمة اربعة اقوال.

Аҳадҳо : анҳми ҳам аллазӣнаи иؤхзи баҳами ани алмўқФи зоти алимини илои алҷнаҳу асҳоби алшмоли ҳам аллазӣнаи иؤхзи баҳами зоти алшмоли илои алнор .

احدها: انهم هم الذین یؤخذ بهم عن الموقف ذات الیمین الی الجنة و اصحاب الشمال هم الذین یؤخذ بهم ذات الشمال الی النار.

Ва алқўли ассонӣу ҳўи қавли ибни аббос : ҳам аллазӣнаи ахрҷўои ман алктФи алимнии ман одам ( ъ ) ҳайни ахрҷи аллоҳи зритаҳи ман сулба . Ва қоли аллоҳи ?лаами ҳؤлоءи ллҷнаҳу лои аболӣу асҳоби алмшأмаҳи асҳоби алшмоли аллазӣнаи ахрҷўои ман алктФи алисрии ман одам ( ъ )у қоли аллоҳи ?лаами ҳؤлоءи ллнору лои аболӣ .

و القول الثانی و هو قول ابن عباس: هم الذین اخرجوا من الکتف الیمنی من آدم (ع) حین اخرج اللَّه ذریته من صلبه. و قال اللَّه لهم هؤلاء للجنة و لا ابالی و اصحاب المشأمة اصحاب الشمال الذین اخرجوا من الکتف الیسری من آدم (ع) و قال اللَّه لهم هؤلاء للنار و لا ابالی.

Ва алқўли алсолсу ҳўи қавли алзҳок : Фأсҳоби алмимнаҳ , ҳам аллазӣнаи иътўни ктбҳми боимонҳм . Ва أсҳоби алмшӣмаҳ , ҳам аллазӣнаи иътўни ктбҳми бшмоӣлҳм .

و القول الثالث و هو قول الضحاک: فَأَصْحابُ الْمَیْمَنَةِ، هم الذین یعطون کتبهم بایمانهم. وَ أَصْحابُ الْمَشْئَمَةِ، هم الذین یعطون کتبهم بشمائلهم.

Ва алқўли алробъу ҳўи қавли алҳсну алрбиъ : Фأсҳоби алмимнаҳ , ҳам аллазӣна конўо меамин муборакин алии анФсҳму канти аъморҳми фии тоъаҳи аллоҳ , ва ҳам алтобъўни боҳсону أсҳоби алмшӣмаҳи ҳам алмшоӣими алии анФсҳму канти аъморҳми фии алмъосӣ .

و القول الرابع و هو قول الحسن و الربیع: فَأَصْحابُ الْمَیْمَنَةِ، هم الذین کانوا میامین مبارکین علی انفسهم و کانت اعمارهم فی طاعة اللَّه، و هم التابعون باحسان و أَصْحابُ الْمَشْئَمَةِ هم المشائیم علی انفسهم و کانت اعمارهم فی المعاصی.

Тқўли ямину шимолу Яманӣу шؤмӣу алоимну алошأм .

تقول یمین و شمال و یمنی و شؤمی و الایمن و الاشأم.

Ва сҳи фии алҳдиси ани алкоФри исӣли явми алқимаҳи Фиқоли ?лаи мо зои қидмати Финзр эмин манеҳ Флои ирии алои алнору инзр ашأм манеҳ Флои ирии илои алнор .

و صحّ فی الحدیث ان الکافر یسئل یوم القیمة فیقال له ما ذا قدّمت فینظر ایمن منه فلا یری الا النار و ینظر اشأم منه فلا یری الی النار.

Ва ҷамъи алмимнаҳи алмёмну ҷамъи алмшأмаҳи алмшоӣму кони расӯли аллоҳ ( с ) азои тўзأи ибдأи бмёмнаҳу кони иҳби алтёмни фии кули шайъи ء . Тқўли тёмни алрҷли азои бдأи биминаҳу асли алимни алсъодаҳу асли алтимни алзҷру алФоли алҳсн ва аммо алшмоли Фҷмъаҳи шмоӣлу шмлу ашмлаҳу шимолоту саммии алимни лони алимни ани ямини алкъбаҳу алшоми ани шимоли алкъбаҳу злки азои дахли алҳҷри таҳти алмизоб .

و جمع المیمنة المیامن و جمع المشأمة المشائم و کان رسول اللَّه (ص) اذا توضّأ یبدأ بمیامنه و کان یحب التیامن فی کل شی‌ء. تقول تیامن الرجل اذا بدأ بیمینه و اصل الیمن السعادة و اصل التیمن الزجر و الفال الحسن و اما الشمال فجمعه شمائل و شمل و اشملة و شمالات و سمی الیمن لان الیمن عن یمین الکعبة و الشام عن شمال الکعبة و ذلک اذا دخل الحجر تحت المیزاب.

Ва алсобқўни алсобқўни أўлӣки алмқрбўни яҳтамили ани икўни алсобқўни мбтдоءу хубраи алсобқўни ассонӣу маъноау алсобқўни илои тоъаҳи аллоҳи фии алднёи ҳам алсобқўни ғдои илои алҷнаҳу алрзўон . Ва иҷўзи ани икўни алсобқўни ассонии тأкидои ллأўлу хабари алобтдоءи қавла : أўлӣки алмқрбўн .

وَ السَّابِقُونَ السَّابِقُونَ أُولئِکَ الْمُقَرَّبُونَ یحتمل ان یکون السابقون مبتداء و خبره السابقون الثانی و معناه و السابقون الی طاعة اللَّه فی الدنیا هم السابقون غدا الی الجنة و الرضوان. و یجوز ان یکون السابقون الثانی تأکیدا للأول و خبر الابتداء قوله: أُولئِکَ الْمُقَرَّبُونَ.

Ва яҳтамили ани икўни тақдири алоиаҳу алсобқўни мо алсобқўни ФҳзФи мо лони алоўлиини тдлони алайҳи Фикўни алкломи фии алслосаҳи алии нсқи воҳид .

و یحتمل ان یکون تقدیر الآیة و السابقون ما السابقون فحذف ما لان الاولیین تدلّان علیه فیکون الکلام فی الثلاثة علی نسق واحد.

Ва фии алтФсири анҳми алсобқўни илои алисломи сами алсобқўни илои алҳҷраҳи сами алсобқўни илои алткбираҳи алаввалии фии алслоаҳи алхмси сами алсобқўни илои алхирот . Қоли аллоҳи ъзу ҷл ва ҳам лҳои собқўну қоли таъолии астбқўои алхирот

و فی التفسیر انهم السابقون الی الاسلام ثم السابقون الی الهجرة ثم السابقون الی التکبیرة الاولی فی الصلاة الخمس ثم السابقون الی الخیرات. قال اللَّه عز و جل وَ هُمْ لَها سابِقُونَ و قال تعالی اسْتَبِقُوا الْخَیْراتِ‌

Ва ҳозои ҳўи алтқсими алзии фии қавлаи ъзу ҷл : Фмнҳми золими лнФсаҳ ва манеҳам муқтасид ва манеҳам собиқи болхироти бإзни аллоҳ .

و هذا هو التقسیم الذی فی قوله عز و جل: فَمِنْهُمْ ظالِمٌ لِنَفْسِهِ وَ مِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ وَ مِنْهُمْ سابِقٌ بِالْخَیْراتِ بِإِذْنِ اللَّهِ.

Ва иқоли алсобқўни аллазӣнаи сабқати ?лаами ман аллоҳи алҳснии Фсбқўои илои мо сабақи ?лаам .

و یقال السابقون الذین سبقت لهم من اللَّه الحسنی فسبقوا الی ما سبق لهم.

أўлӣки алмқрбўни лами иқли алмтқрбўни бали қоли алмқрбўну ҳозои айни алҷмъу илми алкоФаҳи анҳми бтқриби рбҳми сбқўои лои бтқрбҳм .

أُولئِکَ الْمُقَرَّبُونَ لم یقل المتقرّبون بل قال المقرّبون و هذا عین الجمع و علم الکافة انهم بتقریب ربهم سبقوا لا بتقرّبهم.

أўлӣки алмқрбўни ман аллоҳ .

أُولئِکَ الْمُقَرَّبُونَ من اللَّه.

Фии ҷиноти алнъим . Ва қили анноси салосаи раҷул : абткри алхири фии ҳдосаҳи санаи сами довами алайҳ ҳатто харҷи ман алднёи Фҳўи алсобқи алмқрб . Ва раҷули абткри умраи болзнўбу тӯли алғФлаҳи сами ироҷъи бтўбаҳи Фҳзои соҳиби ямин . Ва раҷули абткри алшри фии ҳдостаҳи сами лами изли алайҳ ҳатто харҷи ман алднёи Фҳзои соҳиби шимол .

فِی جَنَّاتِ النَّعِیمِ. و قیل الناس ثلاثة رجل: ابتکر الخیر فی حداثة سنّه ثم داوم علیه حتی خرج من الدنیا فهو السابق المقرب. و رجل ابتکر عمره بالذنوب و طول الغفلة ثم یراجع بتوبة فهذا صاحب یمین. و رجل ابتکر الشر فی حداثته ثم لم یزل علیه حتی خرج من الدنیا فهذا صاحب شمال.

Слаҳи ман алأўлин , эй ҳаии слаҳи ман алаввалину алслаҳи фии аллғаҳи алҷмоъаҳи ман аннос ,у алслаҳи бФтҳи алсоءи алҷмоъаҳи ман алнсоء .

ثُلَّةٌ مِنَ الْأَوَّلِینَ، ای هی ثلة من الاوّلین و الثلّة فی اللغة الجماعة من الناس، و الثلّة بفتح الثاء الجماعة من النساء.

Ва тклмўои фии алслаҳи алаввалин Фқолўои ҳам атбоъи алонбёءи қблно ,у қалили ман алохрини ънинои баҳои Фнҳни фии ксртҳми қалил , қоли алзҷоҷи аллазӣнаи ъоинўои ҷамеъи алнабӣин ман лдни одаму сдқўҳми аксари ммни ъоин алнабӣ ( с ) лксраҳи алонбёء .

و تکلّموا فی الثلّة الاولین فقالوا هم اتباع الانبیاء قبلنا، وَ قَلِیلٌ مِنَ الْآخِرِینَ عنینا بها فنحن فی کثرتهم قلیل، قال الزجاج الذین عاینوا جمیع النبیّین من لدن آدم و صدّقوهم اکثر ممن عاین النبی (ص) لکثرة الانبیاء.

Ва қили слаҳи ман алأўлину қалили ман алохрини клоҳмои ман ИМАи Муҳамад ( с )

و قیل ثُلَّةٌ مِنَ الْأَوَّلِینَ وَ قَلِیلٌ مِنَ الْآخِرِینَ کلاهما من امة محمد (ص)

Фқд рӯй анаи қол ( с ) клтои алслтини умматӣ .

فقد روی انه قال (ص) کلتا الثلّتین امّتی.

Рӯй ани абии ҳрираҳи қол лмо назул слаҳи ман алأўлину қалили ман алохрини шқи злки алии асҳоб алнабӣ ( с )у астўҳшўо ҳатто бкии Амри қол ё набии аллоҳи омнои бку сдқнок ва мо йенҷуи мнои алои қалили Фонзли аллоҳи таъолии слаҳи ман алأўлину слаҳи ман алохрини Фсорти ҳзаҳи алоиаҳи носихаи лқўлаҳ :у қалили ман алохрин . Сами қол ( с ) ании лорҷуи ани ткўнўои рубъи аҳли алҷнаҳи бали сулси аҳли алҷнаҳи бали антми нисфи аҳли алҷнаҳу тқосмўнҳми фии алнсФи ассонӣ .

روی عن ابی هریرة قال لما نزل ثُلَّةٌ مِنَ الْأَوَّلِینَ وَ قَلِیلٌ مِنَ الْآخِرِینَ شقّ ذلک علی اصحاب النبی (ص) و استوحشوا حتی بکی عمرو قال یا نبی اللَّه آمنّا بک و صدّقناک و ما ینجو منا الا قلیل فانزل اللَّه تعالی ثُلَّةٌ مِنَ الْأَوَّلِینَ وَ ثُلَّةٌ مِنَ الْآخِرِینَ فصارت هذه الایة ناسخة لقوله: وَ قَلِیلٌ مِنَ الْآخِرِینَ. ثم قال (ص) انی لارجو ان تکونوا ربع اهل الجنة بل ثلث اهل الجنة بل انتم نصف اهل الجنة و تقاسمونهم فی النصف الثانی.

Ва рӯй анаи қол ( с ) аҳли алҷнаҳи моӣаҳу ъшрўни сафои смонўни сафои минҳои умматӣ ва ҳам алФоӣзўни алохёр .

و روی انه قال (ص) اهل الجنة مائة و عشرون صفّا ثمانون صفا منها امّتی و هم الفائزون الاخیار.

Ва рӯй анаи қоли тбъси ҳзаҳи аломаҳи явми алқёмаҳи тсди алоФқу ании мкосри бкми аломм .

و روی انه قال تبعث هذه الامّة یوم القیامة تسدّ الافق و انی مکاثر بکم الامم.

Ва қол ( с ) мисли умматӣ мисли алмтри лои идрии аввала хайрам охира .

و قال (ص) مثل امّتی مثل المطر لا یدری اوله خیر ام آخره.

Қавла : алии срри мўзўнаҳи алмўзўни алмнсўҷи мзоъФои иқоли ллдръи мўзўнаҳи азои канти бҳлқтини ҳлқтин .

قوله: عَلی‌ سُرُرٍ مَوْضُونَةٍ الموضون المنسوج مضاعفا یقال للدرع موضونة اذا کانت بحلقتین حلقتین.

Қоли аҳли алтФсири алии срри мўзўнаҳи мнсўҷаҳи бқзбони алзҳбу алҷўоҳру қили ҷаъли кул сарир биҷунб сарири тӯли кули сарири слосмоӣаҳи зроъи Фозои ?ераади алъбди ани иҷлси алайҳои тавозуъати Фозои ҷлси алайҳои артФът .

قال اهل التفسیر عَلی‌ سُرُرٍ مَوْضُونَةٍ منسوجة بقضبان الذهب و الجواهر و قیل جعل کل سریر بجنب سریر طول کل سریر ثلاثمائة ذراع فاذا اراد العبد ان یجلس علیها تواضعت فاذا جلس علیها ارتفعت.

Мткӣини алайҳои мутақобилин баназари бъзҳми илои баъзи лои ирии бъзҳми қафои соҳиба , всФўои маъаи нъимҳми бҳсни алъшраҳу сФоءи алмўдаҳу таҳзиби алохлоқ .

مُتَّکِئِینَ عَلَیْها مُتَقابِلِینَ بنظر بعضهم الی بعض لا یری بعضهم قفا صاحبه، وصفوا مع نعیمهم بحسن العشرة و صفاء المودّة و تهذیب الاخلاق.

ИтўФи алайҳим , эй ихдмҳму инқлби илайҳами валадони ғулмони ҷамъи валид . Ва хадамаи алғлмони амтъи ман хадамаи алкбор ва ҳам валадони аншأҳми аллоҳи лхдмаҳи аҳли алҷнаҳ .

یَطُوفُ عَلَیْهِمْ، ای یخدمهم و ینقلب الیهم وِلْدانٌ غلمان جمع‌ ولید. و خدمة الغلمان امتع من خدمة الکبار و هم ولدان انشأهم اللَّه لخدمة اهل الجنة.

Ва қоли алҳсн : ҳам авлоди аҳли алднёи атфоли лами ткни ?лаами ҳасаноти Фисобўои алайҳоу лои сиӣоти Фиъоқбўои алайҳои лони алҷнаҳи лои влодаҳи фӣҳо .

و قال الحسن: هم اولاد اهل الدنیا اطفال لم تکن لهم حسنات فیثابوا علیها و لا سیئات فیعاقبوا علیها لان الجنة لا ولادة فیها.

Ва ҷоءи фии баъзи алохбор : ани атфоли алкФори хадами аҳли алҷнаҳ , мхлдўн , эй боқўни лои имўтўн , хлқўои ллхлд . Ва қили ибқўни алии ғлўмтҳми лои итғири нзортҳму лои иҳўлўни ман ҳолаи илои ҳола . Ва қили мхлдўни мстўрўни мқртўни иқоли хулди ҷоритаҳи азои зинҳоу ҳлоҳои болхлду ҳўи алқрт . Ва алхлодаҳи алқлодаҳи лғаҳи қҳтониаҳ . Қоли алшоър :

و جاء فی بعض الاخبار: ان اطفال الکفار خدم اهل الجنة، مُخَلَّدُونَ، ای باقون لا یموتون، خلقوا للخلد. و قیل یبقون علی غلومتهم لا یتغیر نضارتهم و لا یحولون من حالة الی حالة. و قیل مُخَلَّدُونَ مستورون مقرّطون یقال خلد جاریته اذا زیّنها و حلّاها بالخلد و هو القرط. و الخلادة القلادة لغة قحطانیة. قال الشاعر:

Ва мхлдоти боллҷини конмо

و مخلّدات باللجین کانما

Аъҷозҳни ақоўзи алксбон

اعجازهن اقاوز الکثبان‌

эй музайяноти маҳаллӣот .

ای مزینات محلیات.

Бأкўобу أбориқу алокўоби ҷамъи кӯбу ҳаии алоқдоҳи алмстдираҳи алоФўоаҳи лои озони лҳоу лои ърӣу алأбориқи ҷамъи абриқ ,у ҳаии зўоти алхротиму лҳои ърўаҳи самяти абориқи лбрўқи лавнҳо ман алсФоءу қили анҳо ъҷмиаҳи муъаррабаи оби рез ,у кأси ман муайян эй қадаҳи ммлўءи ман хамр . Алкأси алқдҳи фӣаи алшробу алмъини алхмри тҷрии ман алъиўни иқоли алкўби ллмоءу ғайра ,у алإбриқи лғсли алоидӣу алкأси лшрби алхмр .

بِأَکْوابٍ وَ أَبارِیقَ و الاکواب جمع کوب و هی الاقداح المستدیرة الافواه لا آذان لها و لا عری و الأباریق جمع ابریق، و هی ذوات الخراطیم و لها عروة سمیت اباریق لبروق لونها من الصفاء و قیل انها عجمیة معرّبة آب ریز، وَ کَأْسٍ مِنْ مَعِینٍ ای قدح مملوء من خمر. الکأس القدح فیه الشراب و المعین الخمر تجری من العیون یقال الکوب للماء و غیره، و الإبریق لغسل الایدی و الکأس لشرب الخمر.

Лои исдъўни анҳо . эй ттрбҳму лои тؤзиҳми бсдоъ . Тқўли сдъи алрҷлу сдъи азои асобаҳи алсдоъ . Ва қили лои исдъўн , эй лои иФрқўн , анҳо тқўли сдъҳми Фонсдъўо эй фирқаами ФтФрқўо ,у лои инзФўн эй лои искрўни Фтзҳби ъқўлҳм , иқоли нзФи алшорби Фҳўи нзиФу мнзўФ эй скр . Ва қили лои итқиӣўну лои ибўлўн .

لا یُصَدَّعُونَ عَنْها. ای تطربهم و لا تؤذیهم بصداع. تقول صدع الرجل و صدع اذا اصابه الصداع. و قیل لا یُصَدَّعُونَ، ای لا یفرّقون، عَنْها تقول صدّعهم فانصدعوا ای فرّقهم فتفرقوا، وَ لا یُنْزِفُونَ ای لا یسکرون فتذهب عقولهم، یقال نزف الشارب فهو نزیف و منزوف ای سکر. و قیل لا یتقیّئون و لا یبولون.

Қоли ибни аббос : фии алхмри арбъи хисол : алскру алсдоъу алқии ءу албўлу аллоҳи ъз ва ҷл назиҳ хамри алҷнаҳи анҳо кулҳо .

قال ابن عباس: فی الخمر اربع خصال: السکر و الصداع و القی‌ء و البول و اللَّه عز و جل نزّه خمر الجنة عنها کلّها.

Ва қрии инзФўни бксри алзоӣ , яъне лои тФнии хумраами тқўли анзФи алқўми азои фаннии шробҳму қили анзФи скр .

و قرئ یُنْزِفُونَ بکسر الزای، یعنی لا تفنی خمرهم تقول انزف القوم اذا فنی شرابهم و قیل انزف سکر.

Ва Фокҳаҳи ммои итхирўн эй ихторўни Фклҳои хиёр .

وَ فاکِهَةٍ مِمَّا یَتَخَیَّرُونَ ای یختارون فکلّها خیار.

Ва лаҳми тайри ммои иштҳўн . Қоли ибни аббоси ихтри алии қалбаи лаҳми алтири Фисири байни идиаҳи алии мо аштҳӣу иқоли анаи иқъи алии суҳуфаи алрҷл Фёкл манеҳ мо иштҳии сами итири Физҳб .

وَ لَحْمِ طَیْرٍ مِمَّا یَشْتَهُونَ. قال ابن عباس یخطر علی قلبه لحم الطیر فیصیر بین یدیه علی ما اشتهی و یقال انه یقع علی صحفة الرجل فیاکل منه ما یشتهی ثم یطیر فیذهب.

Ва ҳури айни қрأи абӯи ҷаъфару Ҳамзау алксоӣии бксри алроءу алнўн эйу бҳўри айн . Ва қрأи албоқўни болрФъ яънеу ?лаами ҳури айн эй бизи айн , эй зхоми алъиўни ҳозои тафсир алнабӣ ( с ) фӣ ҷавобам слмаҳ .

وَ حُورٌ عِینٌ قرأ ابو جعفر و حمزة و الکسائی بکسر الراء و النون ای و بحور عین. و قرأ الباقون بالرفع یعنی و لهم حور عین ای بیض عین، ای ضخام العیون هذا تفسیر النبی (ص) فی جواب ام سلمه.

Кأмсоли аллؤлؤи алмкнўни алмхзўни фии алсдФи лами тмсаҳи алоидӣ .

کَأَمْثالِ اللُّؤْلُؤِ الْمَکْنُونِ المخزون فی الصدف لم تمسّه الایدی.

Рӯй анаи стъи нури фии алҷнаҳи Фқолўои мо ҳозои қолўои ҳўроءи зҳкти фии ваҷҳи завҷҳо . Ва рӯй ани алҳўроءи азои мушти самъи тақдиси алхлохили ман соқиҳоу тамҷиди алосўраҳи ман соъдиҳоу ани ақди алёқўти изҳки ман нҳрҳоу фии рҷлиҳои наълони ман зҳби шрокҳмои ман лؤлؤи тсрони болтсбиҳ .

روی انه سطع نور فی الجنة فقالوا ما هذا قالوا حوراء ضحکت فی وجه زوجها. و روی ان الحوراء اذا مشت سمع تقدیس الخلاخیل من ساقیها و تمجید الاسورة من ساعدیها و ان عقد الیاقوت یضحک من نحرها و فی رجلیها نعلان من ذهب شراکهما من لؤلؤ تصرّان بالتسبیح.

Ва кони яҳёи бен маози иқўли ахтби завҷаи лои тслбҳои мнки алмноёу аърси баҳои фии дори лои ихрбҳои даврони алблоёу шбки лҳои ҳиҷлаи лои тҳрқҳои нирони алрзоё .

و کان یحیی بن معاذ یقول اخطب زوجة لا تسلبها منک المنایا و اعرس بها فی دار لا یخربها دوران البلایا و شبّک لها حجلة لا تحرقها نیران الرزایا.

Ва рӯй анҳни хлқни ман алзъФрон .

و روی انهن خلقن من الزعفران.

Қавла : ҷзоءи бмои конўои иъмлўн эй иФъли злки баҳами лҷзоءи аъмолҳм .

قوله: جَزاءً بِما کانُوا یَعْمَلُونَ ای یفعل ذلک بهم لجزاء اعمالهم.

Қавла : ҷзоءи мансӯби алии анаи мафъӯли ?лау қили мансӯби алии алмсдр эй иҷозўни ҷзоءи боъмолҳм .

قوله: جَزاءً منصوب علی انه مفعول له و قیل منصوب علی المصدر ای یجازون جزاء باعمالهم.

Лои исмъўни фӣҳо эй фии алҷнаҳ , лғўо , эй ботиллои ман алқўлу лои сёҳоу схбоу ъбсо ,у лои тأсимо эй асмоу қилу лои тأсимо эй лои иқоли ?лаами асмтму асأтм . Ва лӣси алтأсими ммои ихтси болсмоъу анмои ҷаззи бмҷоўраҳи аллғўи кқўли алқоӣл : аклти хбзоу лбно , аллбни машрӯби лои мأкўлу анмои ҷаззи бмҷоўраҳи алхбз .

لا یَسْمَعُونَ فِیها ای فی الجنة، لَغْواً، ای باطلا من القول و لا صیاحا و صخبا و عبثا، وَ لا تَأْثِیماً ای اثما و قیل وَ لا تَأْثِیماً ای لا یقال لهم اثمتم و اسأتم. و لیس التأثیم مما یختصّ بالسماع و انما جاز بمجاورة اللغو کقول القائل: اکلت خبزا و لبنا، اللبن مشروب لا مأکول و انما جاز بمجاورة الخبز.

Қавла : إлои қилои сломои сломо яъне алои қўлои зои салома яъне қўлои ислми ман аллғўу алосму фии насби сломои салосаи ақвол : аҳадҳо ани икўни сафаи ллқили комаи зикрат .

قوله: إِلَّا قِیلًا سَلاماً سَلاماً یعنی الا قولا ذا سلامة یعنی قولا یسلم من اللغو و الاثم و فی نصب سلاما ثلاثة اقوال: احدها ان یکون صفة للقیل کما ذکرت.

Ва ассонии ани интсби болқўл эй алои ани иқўлўои сломо . Ва алсолси алии алмсдру тақдираи алои ани иқўлўои слмки аллоҳи сломо .

و الثانی ان ینتصب بالقول ای الا ان یقولوا سلاما. و الثالث علی المصدر و تقدیره الا ان یقولوا سلّمک اللَّه سلاما.

Сами зикри асҳоби алимини алии алтъҷби ммои ?лаам , Фқол :у أсҳоби алимини мо أсҳоби алимини тақдираи мо лосҳоби алимин . Қоли абӯи алъолӣау алзҳок : назари алмслмўни илои вҷу ҳўи воади мхсби болтоӣФи Фоъҷбҳми сидрҳо Фқолўо ё лӣати лно мисли ҳозои Фонзли аллоҳи таъолии ҳзаҳи алоёт .

ثم ذکر اصحاب الیمین علی التعجب مما لهم، فقال: وَ أَصْحابُ الْیَمِینِ ما أَصْحابُ الْیَمِینِ تقدیره ما لاصحاب الیمین. قال ابو العالیة و الضحاک: نظر المسلمون الی وجّ و هو واد مخصب بالطائف فاعجبهم سدرها فقالوا یا لیت لنا مثل هذا فانزل اللَّه تعالی هذه الآیات.

Фии сидри мхзўди алсдри шаҷари алнбқу алмхзўди алзии лои шоки ?лау алхзди алқтъи конаи қатъи шокау иҷўзи фии Алъарабияи ани иқоли ҳозои шаҷараи мхзўдаҳи алшўку лами икни лҳои шоки Аслан иҷби хздаҳи кқўлаҳи ъзу ҷл : ман асали мсФӣу ҳўи асали лами икни фӣаи шамъи қти иҳб тсФитаҳ манеҳ . Ва қоли ибни кисон : ҳўи алзии лои азии фӣа . Қол :у лӣси шайъи ءи ман самари алҷнаҳи фии ғлФи комаи икўни фии алднёи ман албоқлӣу ғайраи бали кулҳо мأкўлу машрӯбу мшмўму манзури илайҳ .

فِی سِدْرٍ مَخْضُودٍ السدر شجر النبق و المخضود الذی لا شوک له و الخضد القطع کانه قطع شوکه و یجوز فی العربیة ان یقال هذا شجرة مخضودة الشوک و لم یکن لها شوک اصلا یجب خضده کقوله عز و جل: مِنْ عَسَلٍ مُصَفًّی و هو عسل لم یکن فیه شمع قط یحب تصفیته منه. و قال ابن کیسان: هو الذی لا اذی فیه. قال: و لیس شی‌ء من ثمر الجنة فی غلف کما یکون فی الدنیا من الباقلی و غیره بل کلها مأکول و مشروب و مشموم و منظور الیه.

Ва тлҳи мнзўди ҷоءи фии алтФсири анаи шаҷари алмўзи лони самараи икўни мнзўдои баъзаи фавқи баъзи қили шаҷари алҷнаҳи муваққари болҳмли ман асфалаи илои аълоаи листи ?лаи сӯқи боризау қоли алҳсни лӣси ҳўи болмўзу локинаи шаҷари азими нозри рФиФи ?лаи зилли боради таййибу қили ҳавоами ғелону алъараби тҳбаҳи лнўраҳ эй лтиби нура . Ва хўтбўои бмои ъқлўоу анмои фазлаи алии мо фии алднёи кФзли соири мо фии алҷнаҳи алии мо фии алднё .

وَ طَلْحٍ مَنْضُودٍ جاء فی التفسیر انه شجر الموز لان ثمره یکون منضودا بعضه فوق بعض قیل شجر الجنة موقر بالحمل من اسفله الی اعلاه لیست له سوق بارزة و قال الحسن لیس هو بالموز و لکنه شجر عظیم ناضر رفیف له ظل بارد طیب و قیل هوام غیلان و العرب تحبه لنوره ای لطیب نوره. و خوطبوا بما عقلوا و انما فضله علی ما فی الدنیا کفضل سائر ما فی الجنة علی ما فی الدنیا.

Ва зилли ммдўди доими томи лои тнсхаҳи алшмси комаи байни алФҷри илои тулӯъи алшмс .

وَ ظِلٍّ مَمْدُودٍ دائم تامّ لا تنسخه الشمس کما بین الفجر الی طلوع الشمس.

Ва қоли мақотили ҳўи зилли алършу сҳи ани расӯли аллоҳ ( с ) анаи қоли ани фии алҷнаҳи шаҷараи исири алрокби фии зиллҳо моӣаҳи оми лои иқтъҳо

و قال مقاتل هو ظل العرش و صحّ‌ عن رسول اللَّه (ص) انه قال ان فی الجنة شجرة یسیر الراکب فی ظلها مائة عام لا یقطعها

Ва ани ибни аббоси фии қавла :у зилли ммдўди қоли шаҷараи фии алҷнаҳи алии соқи ихрҷи илоҳо аҳли алҷнаҳи Фитҳдсўни фии аслҳоу итзкри бъзҳму иштҳии лаҳви алднёи Фирсли аллоҳи ъзу ҷли риҳои ман алҷнаҳи Фтҳрки тлки алшҷраҳи бакули лаҳви кони фии алднё .

و عن ابن عباس فی قوله: وَ ظِلٍّ مَمْدُودٍ قال شجرة فی الجنة علی ساق یخرج الیها اهل الجنة فیتحدّثون فی اصلها و یتذکر بعضهم و یشتهی لهو الدنیا فیرسل اللَّه عز و جل ریحا من الجنة فتحرّک تلک الشجرة بکل لهو کان فی الدنیا.

Ва яҳтамили ани алзли ибораи ани алҳифз . Тқўли фалони фии зилли фалон эй фии кнФаҳи лонаи лои шамси ҳнок .

و یحتمل ان الظل عبارة عن الحفظ. تقول فلان فی ظلّ فلان ای فی کنفه لانه لا شمس هناک.

Ва моءи мскўби мсбўби иҷрии доимои фии ғайри ухдуду исъди илои алқсўру алълолӣу инскби мнҳдрои лои илтхи шиӣоу қили искби алии алхмри Фишрби ммзўҷо .

وَ ماءٍ مَسْکُوبٍ مصبوب یجری دائما فی غیر اخدود و یصعد الی القصور و العلالی و ینسکب منحدرا لا یلطخ شیئا و قیل یسکب علی الخمر فیشرب ممزوجا.

Ва Фокҳаҳи касӣрае касӣраи алоҷносу алонўоъи лои мақтӯъаи болзмну лои мамнӯъаи болсмну қили самараи алднёи фии алштоءи мақтӯъау фии алрбиъи мамнӯъаи лами инъ .

وَ فاکِهَةٍ کَثِیرَةٍ ای کثیرة الاجناس و الانواع لا مقطوعة بالزمن و لا ممنوعة بالثمن و قیل ثمرة الدنیا فی الشتاء مقطوعة و فی الربیع ممنوعة لم ینع.

Қоли ибни аббос : лои тнқтъи азои ҷиняту лои тмтнъи ман аҳади ?ераади ахзҳо .

قال ابن عباس: لا تنقطع اذا جنیت و لا تمتنع من احد اراد اخذها.

Ва қилу лои мамнӯъае лои маҳсӯраи болҷдори комаи иҳсри алии бсотини алднёу ҷоءи фии алҳдиси мо қатъати самараи ман смори алҷнаҳи алои абдли аллоҳи маконҳо заъфин .

و قیل وَ لا مَمْنُوعَةٍ ای لا محصورة بالجدار کما یحصر علی بساتین الدنیا و جاء فی الحدیث ما قطعت ثمرة من ثمار الجنة الا ابدل اللَّه مکانها ضعفین.

Ва фарши мрФўъаҳ эй олияи баъзҳо фавқи баъз .

و فُرُشٍ مَرْفُوعَةٍ ای عالیة بعضها فوق بعض.

Қоли расӯли аллоҳ ( с ) фии қавла :у фарши мрФўъаҳ эй олияи қоли иртифоъҳо лкмои байни алсмоءу аларзу ани мо байни алсмоءу аларзи лмсираҳи хумси моӣаҳи ом

قال رسول اللَّه (ص) فی قوله: وَ فُرُشٍ مَرْفُوعَةٍ ای عالیة قال ارتفاعها لکما بین السماء و الارض و ان ما بین السماء و الارض لمسیرة خمس مائة عام‌

Ва қили ?ераади болФрши алнсоءу алъараби тсмии алмрأаҳи Фрошоу лбосои алии алостъораҳ .

و قیل اراد بالفرش النساء و العرب تسمی المرأة فراشا و لباسا علی الاستعارة.

Қол алнабӣ ( с ) алўлди ллФрош .

قال النبی (ص) الولد للفراش.

Фсмии алмрأаҳи Фрошо . МрФўъаҳи рФъни болҷмолу алФзли алии нсоءи алднёу қил : рФъни ани ани иблн ӯ иҳзн ӯ итғўтн ӯ имтҳтн ӯ ишин . Далели ҳозои алтоўили қавлаи фии ақаба : إнои أншأноҳни إншоء эй хлқноҳни хлқои ҷдидо .

فسمّی المرأة فراشا. مَرْفُوعَةٍ رفعن بالجمال و الفضل علی نساء الدنیا و قیل: رفعن عن ان یبلن او یحضن او یتغوّطن او یمتحطن او یشین. دلیل هذا التاویل قوله فی عقبه: إِنَّا أَنْشَأْناهُنَّ إِنْشاءً ای خلقناهن خلقا جدیدا.

Қоли ибни аббос яъне алодмёти алъҷоӣзи алшмти иқўли хлқнои ҳни баъди алҳрми хлқои охири Фҷълноҳни абкорои изорӣ .

قال ابن عباس یعنی الآدمیات العجائز الشمط یقول خلقنا هن بعد الهرم خلقا آخر فجعلناهن ابکارا عذاری.

Қоли муҷоҳид рӯй ани расӯли аллоҳ ( с ) анаи қоли фӣ амрأаҳ ъанд Оишаи ман банӣ омиру канти ъҷўзои ани алҷнаҳи лои тдхлҳои алъҷз , Фўлти тбкии Фқол ( с ) ахбрўҳои анҳо иўмӣзи листи бъҷўз .

قال مجاهد روی عن رسول اللَّه (ص) انه قال فی امرأة عند عایشه من بنی عامر و کانت عجوزا ان الجنة لا تدخلها العجز، فولّت تبکی فقال (ص) اخبروها انها یومئذ لیست بعجوز.

Ани аллоҳи таъолии иқўл : إнои أншأноҳни إншоءи алоиаҳ .

ان اللَّه تعالی یقول: إِنَّا أَنْشَأْناهُنَّ إِنْشاءً الایة.

Ва ани инси бен молики ан алнабӣ ( с ) фии қавла : إнои أншأноҳни إншоءи қол : ъҷоӣзкни фии алднёи ъмшои рмсои Фҷълҳни абкоро .

و عن انس بن مالک عن النبی (ص) فی قوله: إِنَّا أَنْشَأْناهُنَّ إِنْشاءً قال: عجائزکن فی الدنیا عمشا رمصا فجعلهن ابکارا.

Қоли баъзи алмФсрину қади феъли аллоҳи субҳонаи фии алднёи бзкрёи Фқоли таъолӣу أслҳнои ?лаи завҷаи сӣли алҳсни ани злки алслоҳ , Фқоли ҷаълҳо шобаҳи баъди أни канти ъҷўзо ,у влўдои баъди ани канти ъқимо .

قال بعض المفسرین و قد فعل اللَّه سبحانه فی الدنیا بزکریّا فقال تعالی وَ أَصْلَحْنا لَهُ زَوْجَهُ سئل الحسن عن ذلک الصلاح، فقال جعلها شابة بعد أن کانت عجوزا، و ولودا بعد ان کانت عقیما.

Ва қоли мақотилу ғайраи ҳни алҳўри алъайни аншأҳни аллоҳи ъзу ҷли алии ҷҳаҳи алобтдоءи лами тқъи ълиҳни влодаҳ .

و قال مقاتل و غیره هن الحور العین انشأهن اللَّه عز و جل علی جهة الابتداء لم تقع علیهن ولادة.

Фҷълноҳни أбкорои изории лои иأтиҳои алрҷли алои ваҷдҳо бкро .

فَجَعَلْناهُنَّ أَبْکاراً عذاری لا یأتیها الرجل الا وجدها بکرا.

Ърбои ҷамъи ърўбу ҳаии алмтҳббаҳи илои завҷҳо бғнҷҳоу қили ърбои мштҳёти ллозўоҷ , иқоли ноқаи ърўбаҳи азои аштҳти алФҳлу қили ҳаии алҳасанаи алтбълу қили ҳаии алхФраҳи алмтбзлаҳи лзўҷҳоу қили ҳаии аллъўби бзўҷҳои ансоба .

عُرُباً جمع عروب و هی المتحبّبة الی زوجها بغنجها و قیل عُرُباً مشتهیات للازواج، یقال ناقة عروبة اذا اشتهت الفحل و قیل هی الحسنة التبعّل و قیل هی الخفرة المتبذلة لزوجها و قیل هی اللعوب بزوجها انسابه.

Ва фии баъзи алтФосири ърбо эй кломҳни арабии أтробои ҷамъи трб .

و فی بعض التفاسیر عُرُباً ای کلامهن عربی أَتْراباً جمع ترب.

эй мстўёти алии сини воҳид , бенот сулс ва сулсин ,у қили ҳни лдоти фии шакли сулси ъушраи санаи фии қади соҳибҳо .

ای مستویات علی سن واحد، بنات ثلث و ثلثین، و قیل هن لدات فی شکل ثلث عشره سنة فی قد صاحبها.

Лأсҳоби алимин эй хлқноҳни лосҳоби алимин ,у ани абии ҳрираҳи ан алнабӣ ( с ) қоли идхли аҳли алҷнаҳи алҷнаҳи ҷрдоу мрдои Байзои ҷъодои мкҳлини абноءи сулс ва сулсин алии халқи одами тӯлаи сутуни зроъои фии сабъи азръ .

لِأَصْحابِ الْیَمِینِ ای خلقناهن لاصحاب الیمین، و عن ابی هریرة عن النبی (ص) قال یدخل اهل الجنة الجنة جردا و مردا بیضا جعادا مکحّلین ابناء ثلث و ثلثین علی خلق آدم طوله ستون ذراعا فی سبع اذرع.

Ва ани абии Саиди алхдрии қоли қоли расӯли аллоҳ ( с ) аднии аҳли алҷнаҳи алзии ?лаи смонўни алифи ходиму аснтону сбъўни завҷау тнсби ?лаи қуббаи ман лؤлؤу забарҷаду ёқӯти комаи байни алҷобиаҳи илои снъоء .

و عن ابی سعید الخدری قال قال رسول اللَّه (ص) ادنی اهل الجنة الذی له ثمانون الف خادم و اثنتان و سبعون زوجة و تنصب له قبة من لؤلؤ و زبرجد و یاقوت کما بین الجابیة الی صنعاء.

Ва фии баъзи алрўоёти инзри илои виҷҳаи фии хдҳои асФии ман алмроаҳу ани аднии лؤлؤаҳи алайҳои тзии ءи мо байни алмшрқу алмғрбу анаи ликўни алайҳои сбъўни сўбои инФзҳои Басра ҳатто ирии мхи соқҳо ман вроءи злк .

و فی بعض الروایات ینظر الی وجهه فی خدها اصفی من المرآة و ان ادنی لؤلؤة علیها تضی‌ء ما بین المشرق و المغرب و انه لیکون علیها سبعون ثوبا ینفذها بصره حتی یری مخّ ساقها من وراء ذلک.

Ва рӯй ани фии алҷнаҳи ғурфаи иқоли лҳои алъолӣаи фӣҳо ҳўроءи иқоли лҳои алғнҷаҳи азои ?ераад вале аллоҳи ани иأтиҳои атоҳои Ҷабраили Фознҳои Фқомти алии атрофҳо маъаҳо арбаъаи олоФу сиФаҳи иҷмъни азёлҳоу зўоӣбҳои ибхрнҳои бмҷомри балои нор .

و روی ان فی الجنة غرفة یقال لها العالیة فیها حوراء یقال لها الغنجة اذا اراد ولی اللَّه ان یأتیها اتاها جبرئیل فآذنها فقامت علی اطرافها معها اربعة آلاف و صیفة یجمعن اذیالها و ذوائبها یبخرنها بمجامر بلا نار.

Ва ани абди арраҳмони албилмонии қоли лиътии алрҷли мнкми ғурфаи ман лؤлؤи фӣҳо сбъўни ғурфаи фии кули ғурфаи завҷаи ман алҳўри алъайни инзри фии ваҷҳи кули воҳидаи мнҳни Фирии виҷҳаи фии ваҷҳҳо ватарӣ ҳаии ваҷҳҳо фии виҷҳаи ман алҳсн , мактуб фӣ наҳур кули воҳидаи мнҳни анати ҳубӣу анои ҳбки бёзҳни кбёзи алмрҷону сФоؤҳни ксФоءи алёқўт .

و عن عبد الرحمن البیلمانی قال لیعطی الرجل منکم غرفة من لؤلؤ فیها سبعون غرفة فی کل غرفة زوجة من الحور العین ینظر فی وجه کل واحدة منهن فیری وجهه فی وجهها و تری هی وجهها فی وجهه من الحسن، مکتوب فی نحر کل واحدة منهن انت حبّی و انا حبّک بیاضهن کبیاض المرجان و صفاؤهن کصفاء الیاقوت.

Ва ани инси бен молики қоли қоли расӯли аллоҳ ( с ) тқўли алҳўроءи явми алқёмаҳи лўлии аллоҳ кам ман маҷлиси ман маҷолиси зикри аллоҳи қади акрмк ба алъзизи ашрафати алейк бдлолӣу ғанҷӣу атробӣу анати қоъди байни асҳобки тхотбнии илои аллоҳи ъзу ҷл , Фтрии шўқки кони иъдли шавқӣ ӯ ҳбки кони иъдли ҳубӣу алзии акрмнии бку акрмк бе мо хтбтнии илои аллоҳи ъзу ҷли мараи алои хтбтки илои аллоҳи сабъин мараи Фолҳмди ллаҳи алзии акрмнии бку акрмк беу слаҳи ман алохрини ман муъминии ҳзаҳи аломаҳ .

و عن انس بن مالک قال قال رسول اللَّه (ص) تقول الحوراء یوم القیامة لولیّ اللَّه کم من مجلس من مجالس ذکر اللَّه قد اکرمک به العزیز اشرفت علیک بدلالی و غنجی و اترابی و انت قاعد بین اصحابک تخاطبنی الی اللَّه عز و جل، فتری شوقک کان یعدل شوقی او حبک کان یعدل حبی و الذی اکرمنی بک و اکرمک بی ما خطبتنی الی اللَّه عز و جل مرّة الا خطبتک الی اللَّه سبعین مرة فالحمد للَّه الذی اکرمنی بک و اکرمک بی وَ ثُلَّةٌ مِنَ الْآخِرِینَ من مؤمنی هذه الامّة.

Ҳозои қавли баъзи алмФсрин . Ва ирўии ан алнабӣ ( с ) қоли ман одам ( ъ ) алинои слаҳ ва манӣ илои явми алқимаҳи слаҳу лои исттмҳои алои Сӯдони ман ръоаҳи алإбли ммни қоли лои илоҳи алои аллоҳ .

هذا قول بعض المفسرین. و یروی عن النبی (ص) قال من آدم (ع) الینا ثلة و منّی الی یوم القیمة ثلّة و لا یستتمّها الا سودان من رعاة الإبل ممن قال لا اله الا اللَّه.

Ва ани Саиди бен ҷбири ани ибни аббоси қоли харҷи расӯли аллоҳ ( с ) иўмои Фқоли арзати алии аломми Фҷъли имр алнабӣ маъааи алрҷл ва алнабӣ маъааи алрҷлон ва алнабӣ маъааи алрҳт ва алнабӣ лӣси маъааи рҳт ва алнабӣ лӣси маъааи аҳаду рояти сўодои ксирои сади алоФқи Фқили лии анзр ҳоказо ва ҳоказо Фрأити сўодои ксирои сади алоФқи Фқили ҳؤлоءи амтку маъаи ҳؤлоءи сбъўни алФои идхлўни алҷнаҳи бғири ҳисоб .

و عن سعید بن جبیر عن ابن عباس قال خرج رسول اللَّه (ص) یوما فقال عرضت علیّ الامم فجعل یمرّ النبی معه الرجل و النبی معه الرجلان و النّبی معه الرهط و النبی لیس معه رهط و النبی لیس معه احد و رایت سوادا کثیرا سدّ الافق فقیل لی انظر هکذا و هکذا فرأیت سوادا کثیرا سدّ الافق فقیل هؤلاء امّتک و مع هؤلاء سبعون الفا یدخلون الجنة بغیر حساب.

Ва фии рўоиаҳи абди аллоҳи бен масъӯди ани расӯли аллоҳ ( с ) қоли арзати алии алонбёءи аллилаҳи ботбоъҳо ҳатто ?утии алии Мӯсои фии кабкаба банӣ Исроили Флмои роитҳми аъҷбўнии Фқлт эй раби ман ҳؤлоءи қили ҳозои ахўки Мӯсо ва ман маъааи ман банӣ Исроил , қиллати Фоини умматии қили анзри ани иминки Фозои зроби Маккаи қади садати бўҷўаҳи алрҷоли Фқили ҳؤлоءи амтки أи разӣати қиллати раби разӣати қили анзри ани исорки Фозои алоФқи қади сади бўҷўаҳи алрҷол , қили ҳؤлоءи амтки аи разӣати қиллати раби разӣати раби разӣати Фқили ани маъаи ҳؤлоءи сабъин алФои идхлўни алҷнаҳи балои ҳисоби алайҳим . Фқоли набии аллоҳ ( с ) ани асттътми ани ткўнўои ман алсбъини Фкўнўоу ани ъҷзтму қсртми Фкўнўои ман аҳли алзробу ани ъҷзтми Фкўнўои ман аҳли алоФқи фонии қади раъйати сами аносои итҳоўшўни ксиро .

و فی روایة عبد اللَّه بن مسعود عن رسول اللَّه (ص) قال عرضت علیّ الانبیاء اللیلة باتباعها حتی اتی علی موسی فی کبکبة بنی اسرائیل فلما رایتهم اعجبونی فقلت ای رب من هؤلاء قیل هذا اخوک موسی و من معه من بنی اسرائیل، قلت فاین امّتی قیل انظر عن یمینک فاذا ظراب مکه قد سدّت بوجوه الرجال فقیل هؤلاء امّتک أ رضیت قلت رب رضیت قیل انظر عن یسارک فاذا الافق قد سدّ بوجوه الرجال، قیل هؤلاء امّتک ا رضیت قلت رب رضیت رب رضیت فقیل ان مع هؤلاء سبعین الفا یدخلون الجنة بلا حساب علیهم. فقال نبی اللَّه (ص) ان استطعتم ان تکونوا من السبعین فکونوا و ان عجزتم و قصرتم فکونوا من اهل الظراب و ان عجزتم فکونوا من اهل الافق فانی قد رأیت ثم اناسا یتهاوشون کثیرا.

Ва рӯй анаи қол ( с ) ании лорҷуи ани ткўнўои штри аҳли алҷнаҳи сами телаи расӯли аллоҳ ( с ) : слаҳи ман алأўлину слаҳи ман алохрин .

و روی انه قال (ص) انی لارجو ان تکونوا شطر اهل الجنة ثم تلا رسول اللَّه (ص): ثُلَّةٌ مِنَ الْأَوَّلِینَ وَ ثُلَّةٌ مِنَ الْآخِرِینَ.

Ва қоли абӯи алъолӣау муҷоҳиду ътоءи бен абии рбоҳу алзҳоки слаҳи ман алأўлин , яъне ман собиқии ҳзаҳи аломаҳу слаҳи ман алохрини ман ҳзаҳи аломаҳи фии охир алзмон идли алайҳ

و قال ابو العالیة و مجاهد و عطاء بن ابی رباح و الضحاک ثُلَّةٌ مِنَ الْأَوَّلِینَ، یعنی من سابقی هذه الامّة وَ ثُلَّةٌ مِنَ الْآخِرِینَ من هذه الامّة فی آخر الزمان یدل علیه‌

Қавл алнабӣ ( с ) : ҳумои ҷмиъои ман умматӣ .

قول النبی (ص): هما جمیعا من امّتی.

Қавла :у أсҳоби алшмоли мо أсҳоби алшмоли алмшأмаҳу алшмоли воҳид ва ҳам аллазӣнаи иътўни ктбҳми бшмоӣлҳму иؤхзи баҳами тариқи алшмоли илои алнору илзмҳми алшўму алнкдаҳ .

قوله: وَ أَصْحابُ الشِّمالِ ما أَصْحابُ الشِّمالِ المشأمة و الشمال واحد و هم الذین یعطون کتبهم بشمائلهم و یؤخذ بهم طریق الشمال الی النار و یلزمهم الشوم و النکدة.

Фии сумум ,у ҳўи алриҳи алҳораҳи тдхли фии алмсому ҷумъаи смоӣму қили алсмўми ҳури ҷаҳаннаму Фиҳҳоу ҳўи болнҳору алҳрўри боллилу қили сумуми ҷаҳаннами риҳи борадаи шадидаи албрди тхрҷи ман таҳти сахраи фии ҷаҳаннами тқтъи алўҷўаҳу соири аллҳўм ва манеҳ қавли алшоър :

فِی سَمُومٍ، و هو الریح الحارة تدخل فی المسامّ و جمعه سمائم و قیل السموم حرّ جهنم و فیحها و هو بالنهار و الحرور باللیل و قیل سموم جهنم ریح باردة شدیدة البرد تخرج من تحت صخرة فی جهنم تقطع الوجوه و سائر اللحوم و منه قول الشاعر:

Алиўми явми боради сумума

الیوم یوم بارد سمومة

Ман ҷазаъи алиўми Флои нлўмаҳ

من جزع الیوم فلا نلومه‌

Ва ҳмиму ҳўи алмоءи алҳори фии алнҳоиаҳ .

وَ حَمِیمٍ و هو الماء الحار فی النهایة.

Ва зилли ман иҳмўми духони шадиди алсўоди тқўли алъараби асвади иҳмўми азои кони шадиди алсўод . Қоли алзҳоки алнори сўдоء ва аҳлҳо суду кули шайъи ءи фӣҳо асвад .

وَ ظِلٍّ مِنْ یَحْمُومٍ دخان شدید السواد تقول العرب اسود یحموم اذا کان شدید السواد. قال الضحاک النار سوداء و اهلها سود و کل شی‌ء فیها اسود.

Ва қили иҳмўми ҷабали фии алнори истғиси илои зиллаи аҳли алнор . Қобили бҳзои алзли зилли асҳоби алмимнаҳ .

و قیل یحموم جبل فی النار یستغیث الی ظله اهل النار. قابل بهذا الظل ظل اصحاب المیمنة.

Лои бораду лои Карим эй лои боради алмдхлу лои Карими алмнзр . Ва қили лои моؤҳми борад ,у лои мқилҳми Кариму алъараби азои болуғати фии зми алшии ءи нафти анҳу алкрм ,у қоли фии мавзеи охири лои злилу лои иғнии ман аллҳбу ҳозои алзли ҳўи сродқи ҷаҳаннами иҷмъи алхлқи явми алқёмаҳ , Фирсли алайҳими алдхони сулси шуъаби шуъбаи тأхзҳми ани иминҳму шуъбаи ани шмолҳм ,у тнтбқи алайҳими шуъбаи Фтмлأи аҷўоФи алкФору мсомҳму иأхзи алмؤмни кҳиӣаҳи алзкмаҳ .

لا بارِدٍ وَ لا کَرِیمٍ ای لا بارد المدخل و لا کریم المنظر. و قیل لا ماؤهم بارد، و لا مقیلهم کریم و العرب اذا بالغت فی ذم الشی‌ء نفت عنه الکرم، و قال فی موضع آخر لا ظَلِیلٍ وَ لا یُغْنِی مِنَ اللَّهَبِ و هذا الظل هو سرادق جهنم یجمع الخلق یوم القیامة، فیرسل علیهم الدخان ثلث شعب شعبة تأخذهم عن یمینهم و شعبة عن شمالهم، و تنطبق علیهم شعبة فتملأ اجواف الکفار و مسامّهم و یأخذ المؤمن کهیئة الزکمة.

إнҳми конўо қабл злки мтрФини мутинаъимин Фмнъҳми злки ани алонзҷору шғлҳми ани алоътбор . АлмтрФи алҷбори алмтнъми алмъҷби бнФсаҳу алтрФи алсрФи фии алъиш .

إِنَّهُمْ کانُوا قَبْلَ ذلِکَ مُتْرَفِینَ متنعّمین فمنعهم ذلک عن الانزجار و شغلهم عن الاعتبار. المترف الجبار المتنعّم المعجب بنفسه و الترف السرف فی العیش.

Ва конўои исрўни алии алҳнси алъзим эй иқимўни алии алзнби алъзими лои итўбўну лои истғФрўн ,у алҳнси алъзими ҳоҳнои алшрк , иқоли блғи алғломи алҳнс эй блғи мблғои бҳиси исии ءи алъамалу алтҳнси ман алоздоди алтҳнси алтأсму алтҳнси алтбрру алтҳрҷи ани алосм . Ва кони расӯли аллоҳ ( с ) итҳнси фии ғори ҳроء эй итъбд .

وَ کانُوا یُصِرُّونَ عَلَی الْحِنْثِ الْعَظِیمِ ای یقیمون علی الذنب العظیم لا یتوبون و لا یستغفرون، و الحنث العظیم هاهنا الشرک، یقال بلغ الغلام الحنث ای بلغ مبلغا بحیث یسی‌ء العمل و التحنث من الاضداد التحنث التأثم و التحنث التبرر و التحرّج عن الاثم. و کان رسول اللَّه (ص) یتحنّث فی غار حراء ای یتعبّد.

Ва қили алҳнси алъзими алимини алғмўсу маънии ҳозо : анҳми конўои иҳлФўни анҳми лои ибъсўну злки фии қавла : أқсмўои биллоҳи ҷаҳди أимонҳми лои ибъси аллоҳи ман имўти иқўиаҳи мо баъда :у конўои иқўлўни أи إзои мтноу кнои тробоу ъзомои أи إнои лмбъўсўни қрأи абӯи ҷаъфару нофеъу алксоӣӣ : إзои мтнои болхбр , أи إнои лмбъўсўни болостФҳом . Ва қрأи албоқўни болостФҳоми Фиҳмои أу обоؤнои қрءи нофеъу ибни омири бскўни алўоўу албоқўни бФтҳи алўоў , ман фатҳи алўоўи ҷаълаи ътФоу астФҳомо ва ман саканаи ҷаълаи ътФо . Ва конўои иқўлўн , злки ткзибои ллбъс .

و قیل الحنث العظیم الیمین الغموس و معنی هذا: انهم کانوا یحلفون انهم لا یبعثون و ذلک فی قوله: أَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَیْمانِهِمْ لا یَبْعَثُ اللَّهُ مَنْ یَمُوتُ یقویه ما بعده: وَ کانُوا یَقُولُونَ أَ إِذا مِتْنا وَ کُنَّا تُراباً وَ عِظاماً أَ إِنَّا لَمَبْعُوثُونَ قرأ ابو جعفر و نافع و الکسائی: إِذا مِتْنا بالخبر، أَ إِنَّا لَمَبْعُوثُونَ بالاستفهام. و قرأ الباقون بالاستفهام فیهما أَ وَ آباؤُنَا قرء نافع و ابن عامر بسکون الواو و الباقون بفتح الواو، من فتح الواو جعله عطفا و استفهاما و من سکنه جعله عطفا. و کانوا یقولون، ذلک تکذیبا للبعث.

Қул إни алأўлину алохрин эй қул ?лаам ё Муҳамади ани алаввалину алохрин .

قُلْ إِنَّ الْأَوَّلِینَ وَ الْآخِرِینَ ای قل لهم یا محمد ان الاولین و الآخرین.

Лмҷмўъўн , мҳшўрўн , إлии миқоти явми маълуму ҳўи явми алқимаҳи маълуми ллаҳи субҳонау таъолии маттии икўн .

لَمَجْمُوعُونَ، محشورون، إِلی‌ مِیقاتِ یَوْمٍ مَعْلُومٍ و هو یوم القیمة معلوم للَّه سبحانه و تعالی متی یکون.

Сами إнкми أиҳои алзолўн , эй сами иқоли ?лаами злки алиўми анкми أиҳои алзолўни ани аддӣни алзоҳбўни ан алҳақ , алмкзбўни биллоҳу русула .

ثُمَّ إِنَّکُمْ أَیُّهَا الضَّالُّونَ، ای ثُمَّ یقال لهم ذلک الیوم انکم أَیُّهَا الضَّالُّونَ عن الدین الذاهبون عن الحق، الْمُکَذِّبُونَ باللّه و رسله.

Локлўни ман шаҷари ман зақуми шаҷараи алзқўми ҳаии алшҷраҳи алмлъўнаҳи фии алқуръону ҳаии шаҷараи тунбати фии алнори тръръу таварруқу тсмри кони тлъҳои рؤси алҳаёт .

لَآکِلُونَ مِنْ شَجَرٍ مِنْ زَقُّومٍ شجرة الزقوم هی الشجرة الملعونة فی القرآن و هی شجرة تنبت فی النار ترعرع و تورق و تثمر کانّ طلعها رؤس الحیّات.

Фмолؤни минҳо эй ман алшҷр , албтўни лони аллоҳи ислти алайҳими ҷўъои шадидани Фимлأўни бтўнҳми рҷоءи заволи алҷўъи Фозо амтлӣўо манеҳ вҷдўои ътшои шадидани Фиързи алайҳими алҳмим . Фишрбўн шурб илоҳему ҳаии алътоши ман алإблу қили ҳаии абли тсибҳои доءи Флои трўии ман алмоءи Флои тзоли тшрб ҳатто тҳлк . Ва қил илоҳем ҷамъи алоҳиму ҳўи алрмли алзии лои ирўиаҳи алмтр .

فَمالِؤُنَ مِنْهَا ای من الشجر، الْبُطُونَ لان اللَّه یسلّط علیهم جوعا شدیدا فیملأون بطونهم رجاء زوال الجوع فاذا امتلئوا منه وجدوا عطشا شدیدا فیعرض علیهم الحمیم. فیشربون شرب الهیم و هی العطاش من الإبل و قیل هی ابل تصیبها داء فلا تروی من الماء فلا تزال تشرب حتی تهلک. و قیل الهیم جمع الاهیم و هو الرمل الذی لا یرویه المطر.

Ва қавла : Фшорбўни алайҳ , эй алии алзқўм ӯ алии алокл ӯ алии алшҷри қрأи аҳли алмдинаҳу ъосму Ҳамза шурб илоҳем бзми алшину албоқўни бФтҳҳо ,у ҳумои луғатони ФолФтҳи алии алмсдру алзми исми бмънии алмсдри колзъФу алзъФ .

و قوله: فَشارِبُونَ عَلَیْهِ، ای علی الزقوم او علی الاکل او علی الشجر قرأ اهل المدینة و عاصم و حمزة شرب الهیم بضم الشین و الباقون بفتحها، و هما لغتان فالفتح علی المصدر و الضم اسم بمعنی المصدر کالضّعف و الضّعف.

Ҳозои нзлҳми явми аддӣн эй ҳозои алтъому алшроби мо аъди лзёФтҳми явми алҷзоءу қўтҳму ғзоؤҳм абадан .

هذا نُزُلُهُمْ یَوْمَ الدِّینِ ای هذا الطعام و الشراب ما اعدّ لضیافتهم یوم الجزاء و قوتهم و غذاؤهم ابدا.

Нҳни хлқнокм , хитоби лмшркии Қурайш эй нҳни хлқнокму лами ткўнўои шиӣоу антми тълмўни злк , Флўи лои тсдқўни Фҳлои тсдқўни биллоҳу расӯлау ?ҳуллои тсдқўни болбъси баъди أни ълмтми алншأаҳи алаввалӣ .

نَحْنُ خَلَقْناکُمْ، خطاب لمشرکی قریش ای نحن خلقناکم و لم تکونوا شیئا و انتم تعلمون ذلک، فَلَوْ لا تُصَدِّقُونَ فهلا تصدّقون باللّه و رسوله و هلّا تصدّقون بالبعث بعد أن علمتم النشأة الاولی.