Қавлаи таъолӣ : ё أиҳои аллазӣнаи омнўои إзои қили лаками тФсҳўои фии алмҷолси алоиаҳ , мақотил гуфт : сабаби нузули ин ояи он буд ки асҳоби расӯл дар маҷлисҳо ки расӯл ( с ) ҳозир будӣ ҳар яке аз эшон мешитофтанд то нишаст ваии брсўли наздиктар будӣ ,у бойени маънии мноФсти миён эшон рафтӣ . Вақте расӯли худо дар сафа нишаста буду ҷойгаҳи баси танг буду ҷамъии муҳоҷиру ансор , ки на бадарён буданд , ҳозири омадау бқрби расӯли ҷои гирифта . Пас қавмии бадарёни бохри расиданд ва ҷой нишаст наёфтанд , баробари расӯли истодаи мунтазирон ки то эшонро ҷой диҳанд . Каси эшонро ҷои надод .

قوله تعالی: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذا قِیلَ لَکُمْ تَفَسَّحُوا فِی الْمَجالِسِ الآیة، مقاتل گفت: سبب نزول این آیه آن بود که اصحاب رسول در مجلسها که رسول (ص) حاضر بودی هر یکی از ایشان می‌شتافتند تا نشست وی برسول نزدیکتر بودی، و باین معنی منافست میان ایشان رفتی. وقتی رسول خدا در صفّه نشسته بود و جایگه بس تنگ بود و جمعی مهاجر و انصار، که نه بدریان بودند، حاضر آمده و بقرب رسول جای گرفته. پس قومی بدریان بآخر رسیدند و جای نشست نیافتند، برابر رسول ایستاده منتظران که تا ایشان را جای دهند. کس ایشان را جای نداد.

Расӯл ( с ) аҳли бадарро ҳамеша гиромӣ доштӣ ва эшонро навохт кардӣ . Расӯл чанд касро гуфт аз он нишастагон : « Қум ё фалон , Қум ё фалон » қавмиро аз эшон барангехту аҳли бадарро биҷои эшон нишонд . Он қавмро бар рӯй кроҳити падеди омадау қавмии мунофиқони беҳудаи сухан дар гирифтанд ки ин на адласт ки вай кард . Собиқонро барангехту лоҳқонро биҷои эшон нишонд . Дар он ҳол Ҷабраил омад ва ин оя оварад . Расӯли худо ( с ) бар қавм хонд . Ва баъд аз он баҳри маҷлис ки нишастанд , чун дайгарӣ дар омадӣ ҷой бар вай фарох доштандӣ ибн аббос гуфт : дар шаъни собити бен Қайси бен шмос фурӯ омад ки дар маҷлиси расӯл ( с ) омаду маҷлиси ғос буду ҷойгаҳи танг , пой бар сари ҷамъ май ниҳод ва мегуфт : « тўсъўоу тФсҳўо » то наздики расӯл ( с ) расед . Охири он яке мард ки наздик расӯл нишаста буд , ӯро ҷои надод ва наҷунбед . Раби Алъоламин дар шаъни он марди ин оя фурӯ фиристод .

رسول (ص) اهل بدر را همیشه گرامی داشتی و ایشان را نواخت کردی. رسول چند کس را گفت از آن نشستگان: «قم یا فلان، قم یا فلان» قومی را از ایشان برانگیخت و اهل بدر را بجای ایشان نشاند. آن قوم را بر روی کراهیت پدید آمده و قومی منافقان بیهوده سخن در گرفتند که این نه عدلست که وی کرد. سابقان را برانگیخت‌ و لاحقان را بجای ایشان نشاند. در آن حال جبرئیل آمد و این آیه آورد. رسول خدا (ص) بر قوم خواند. و بعد از آن بهر مجلس که نشستند، چون دیگری در آمدی جای بر وی فراخ داشتندی ابن عباس گفت: در شأن ثابت بن قیس بن شماس فرو آمد که در مجلس رسول (ص) آمد و مجلس غاص بود و جایگه تنگ، پای بر سر جمع می‌نهاد و می‌گفت: «توسّعوا و تفسّحوا» تا نزدیک رسول (ص) رسید. آخر آن یکی مرد که نزدیک رسول نشسته بود، او را جای نداد و نجنبید. ربّ العالمین در شأن آن مرد این آیه فرو فرستاد.

Ҳасан гуфт : ин оя дар ғзо фурӯ омад , дар маҷолиси ҳарб ва қаттол ҳамонаст ки ҷой дигар гуфт : « тбўии алмؤмнини мқоъди ллқтол »у конўои лшдаҳи рғбтҳми фии алҷҳоди итзоҳмўни алии алсФи алаввалу иқўли бъзҳми лбъзи тўсъўои илои лнлқии алъдўу насиби алшҳодаҳ , Флои иўсъўни ?ла рғбаҳ манеҳам фии алҷҳоду алшҳодаҳи Фонзли аллоҳи таъолии ҳзаҳи алоиаҳу қил : « ани рҷлои ман алФқроءи дахли алмсҷди Фороди ан иҷлс биҷунб аҳади ман алоғнёءи Флмо қурб манеҳ қабзи алғнии сўбаҳи илайҳ , Фрأии расӯли аллоҳ ( с ) злк , Фқоли ллғнӣ : أи хашяти ани таъаддӣаи ғнок ӯ иъдики фақара ?

حسن گفت: این آیه در غزا فرو آمد، در مجالس حرب و قتال همانست که جای دیگر گفت: «تُبَوِّئُ الْمُؤْمِنِینَ مَقاعِدَ لِلْقِتالِ» و کانوا لشدّة رغبتهم فی الجهاد یتزاحمون علی الصف الاول و یقول بعضهم لبعض توسّعوا الی لنلقی العدوّ و نصیب الشهادة، فلا یوسّعون له رغبة منهم فی الجهاد و الشهادة فانزل اللَّه تعالی هذه الآیة و قیل: «انّ رجلا من الفقراء دخل المسجد فاراد ان یجلس بجنب احد من الاغنیاء فلمّا قرب منه قبض الغنی ثوبه الیه، فرأی رسول اللَّه (ص) ذلک، فقال للغنی: أ خشیت ان تعدیه غناک او یعدیک فقره؟

Рӯй ани нофеъи ани ибни умри қол : қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « лои иқимни аҳдкми алрҷли ман маҷлисаи сами ихлФаҳи фӣау локини тФсҳўоу тўсъўо » .

روی عن نافع عن ابن عمر قال: قال رسول اللَّه (ص): «لا یقیمنّ احدکم الرجل من مجلسه ثمّ یخلفه فیه و لکن تفسّحوا و توسّعوا».

Ва фии рўоиаҳи ҷобири бен абди аллоҳи ан алнабӣ ( с ) қол : лои иқимни аҳдкми ахоаҳи явми алҷмъаҳу локини лиқли аФсҳўо » .

و فی روایة جابر بن عبد اللَّه انّ النبی (ص) قال: لا یقیمنّ احدکم اخاه یوم الجمعة و لکن لیقل افسحوا».

АлтФсҳи алтўсъи иқол : анати фии Фсҳаҳи ман динк , эй фии саъау рхсаҳу фалони Фсиҳи алхлқ , эй восеъи алхлқу қоли алшоър :

التفسّح التوسّع یقال: انت فی فسحة من دینک، ای فی سعة و رخصة و فلان فسیح الخلق، ای واسع الخلق و قال الشاعر:

Қрأи ъосм : тФсҳўои фии алмҷолси лони лкли ҷолси мҷлсои маъноаи литФсҳи кули раҷули фии маҷлисау қавла : иФсҳи аллоҳи лакам эй иФсҳи злки алмҷлси бозолаҳи ваҳшаи алтзоиқу ттбиби алнФўс бау қил : иФсҳи аллоҳи лаками фии алҷнаҳ ,у қил : иФсҳи аллоҳи фии алқбр .

قرأ عاصم: تَفَسَّحُوا فِی الْمَجالِسِ لانّ لکلّ جالس مجلسا معناه لیتفسّح کلّ رجل فی مجلسه و قوله: یَفْسَحِ اللَّهُ لَکُمْ ای یفسّح ذلک المجلس بازالة وحشة التّضایق و تطبیب النفوس به و قیل: یَفْسَحِ اللَّهُ لَکُمْ فی الجنة، و قیل: یفسح اللَّه فی القبر.

Ва إзои қили аншзўои Фоншзўои қрأи аҳли алмдинаҳу алшому ъосми бзми алшинину қрأи алохрўни бксрҳмоу ҳумои луғатону алмънӣ : азои қили лаками артФъўои ани мўозъкму тҳркўо ҳатто тўсъўои лохўонкми ФоФълўо . Ва қоли ъкрмаҳу алзҳок : кони риҷоли итсоқлўни ани алслоаҳи азои навадӣ лҳо , Фқили ?лаам : анҳзўои илои алслоаҳу аззикру амали алхиру қил : маъноаи лои ттилўо алмкс ъанд расӯли аллоҳ ( с ) ?фони ?лаи ҳавоиҷи кқўлаҳу лои мстأнсини лҳдис .

وَ إِذا قِیلَ انْشُزُوا فَانْشُزُوا قرأ اهل المدینة و الشام و عاصم بضم الشینین و قرأ الآخرون بکسرهما و هما لغتان و المعنی: اذا قیل لکم ارتفعوا عن مواضعکم و تحرّکوا حتی توسّعوا لاخوانکم فافعلوا. و قال عکرمة و الضحاک: کان رجال یتثاقلون عن الصلاة اذا نودی لها، فقیل لهم: انهضوا الی الصلاة و الذکر و عمل الخیر و قیل: معناه لا تطیلوا المکث عند رسول اللَّه (ص) فانّ له حوائج کقوله و لا مستأنسین لحدیث.

ИрФъи аллоҳи аллазӣнаи омнўои мнкми зҳби бъзҳми илои أни алдрҷоти лоўлии алълми хосса , эй ирФъи аллоҳи аллазӣнаи омнўои мнкму ирФъи аллазӣнаи أўтўои алълми дараҷоту қил : тақдираи ирФъи аллоҳи аллазӣнаи омнўои мнкми лоимонаҳу тоъатаи дараҷау манзала ,у ирФъи аллазӣнаи аўтўои алълми ман алмؤмнини алии ман лӣси бъолми дараҷот . Қоли алҳсн : қрأи ибни масъӯди ҳзаҳи алоиаҳу қол : ё аиҳо анноси аФҳмўои ҳзаҳи алоиаҳу лтрғбнкми фии алълм , ?фони аллоҳи иқўл : ирФъи аллоҳи алмؤмни Алъолами фавқи алзии лои иълм , дараҷоти байни аллоҳи ъзу ҷли фии ҳзаҳи алоиаҳи фазли алълмоءи алии ман дўнҳм .

یَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا مِنْکُمْ ذهب بعضهم الی أنّ الدّرجات لاولی العلم خاصّة، ای یرفع اللَّه الّذین آمنوا منکم و یرفع الَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجاتٍ و قیل: تقدیره یرفع اللَّه الّذین آمنوا منکم لایمانه و طاعته درجة و منزلة، و یرفع الّذین اوتوا العلم من المؤمنین علی من لیس بعالم درجات. قال الحسن: قرأ ابن مسعود هذه الآیة و قال: یا ایّها النّاس افهموا هذه الآیة و لترغبنّکم فی العلم، فانّ اللَّه یقول: یرفع اللَّه المؤمن العالم فوق الّذی لا یعلم، درجات بیّن اللَّه عزّ و جل فی هذه الآیة فضل العلماء علی من دونهم.

Рӯй ани ҷобири бен абди аллоҳи қол : қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « фазли Алъолами алии алшҳиди дараҷау фазли алшҳиди алии алъобди дараҷау фазл алнабӣ алии Алъолами дараҷа ,у фазли Алъолами алии соири анноси кФзлии алии адноҳм » .

روی عن جابر بن عبد اللَّه قال: قال رسول اللَّه (ص): «فضل العالم علی الشهید درجة و فضل الشهید علی العابد درجة و فضل النبی علی العالم درجة، و فضل العالم علی سائر الناس کفضلی علی ادناهم».

Ва қоли слии аллоҳи алайҳу силам : « ман ҷоءтаҳи мнитаҳу ҳўи итлби алълми Фбинаҳу байни алонбёءи дараҷа » .

و قال صلّی اللَّه علیه و سلّم: «من جاءته منیّته و هو یطلب العلم فبینه و بین الانبیاء درجة».

Ва ирўии ани касӣри бен Қайси қол : канти маъаи абии алдрдоءи фии масҷиди димишқи Фҷоءи раҷули Фқол : ё абои алдрдоءи ании ҷӣтки ман Мадина алрасул ( с ) фии ҳадиси блғнии анки тҳдси ани расӯли аллоҳ ( с ) , қол : мо канти лаки ҳоҷаи ғайра ? қол : лои қол :у лои ҷӣти лтҷораҳ ? қол : лои қол :у лои ҷӣти алои фӣа ? қол : нъми қол : фонии самъати расӯли аллоҳ ( с ) иқўл : ман силки тариқи илми саҳли аллоҳи ?лаи триқои ман туруқи алҷнаҳу ани алмлоӣкаҳи лтзъи аҷнҳтҳои ризои лтолби алълму ани алсмоўоту аларзу алҳўти фии алмоءи лтдъўи ?лау ани фазли Алъолами алии алъобди кФзли алқмри алии соири алкўокби лайлаи албдр : «у ани алълмоءи ҳам варасаи алонбёء »у ани алонбёءи лами иўрсўои динороу лои дрҳмо , анмои врсўои алълми Фмни ахзаи ахзи бҳзи вофир » .

و یروی عن کثیر بن قیس قال: کنت مع ابی الدرداء فی مسجد دمشق فجاء رجل فقال: یا ابا الدرداء انّی جئتک من مدینة الرسول (ص) فی حدیث بلغنی انّک تحدث عن رسول اللَّه (ص)، قال: ما کانت لک حاجة غیره؟ قال: لا قال: و لا جئت لتجارة؟ قال: لا قال: و لا جئت الّا فیه؟ قال: نعم قال: فانّی سمعت رسول اللَّه (ص) یقول: من سلک طریق علم سهّل اللَّه له طریقا من طرق الجنّة و انّ الملائکة لتضع اجنحتها رضا لطالب العلم و انّ السماوات و الارض و الحوت فی الماء لتدعو له و انّ فضل العالم علی العابد کفضل القمر علی سائر الکواکب لیلة البدر: «و انّ العلماء هم ورثة الانبیاء» و انّ الانبیاء لم یورثوا دینارا و لا درهما، انّما ورثوا العلم فمن اخذه اخذ بحظّ وافر».

Ани нофеъи ани абди аллоҳи бен умри қол : ани расӯли аллоҳ . Мари бмҷлсини фии масҷид , воҳиди алмҷлсини идъўни аллоҳу ирғбўни илайҳу алохри итълмўни алФқаҳу иълмўнаҳ . Қол : « куллан алмҷлсини алии хайр , воҳиди ъмои афзали ман соҳиба . Аммо ҳؤлоءи Фидъўни аллоҳу ирғбўни илайҳ , ва аммо ҳؤлоءи Фитълмўни алФқаҳу иълмўни алҷоҳли Фҳўлоءи афзалу анмои беъсати мълмо » , сами ҷлси Фиҳм

عن نافع عن عبد اللَّه بن عمر قال: انّ رسول اللَّه. مرّ بمجلسین فی مسجد، واحد المجلسین یدعون اللَّه و یرغبون الیه و الآخر یتعلمون الفقه و یعلّمونه. قال: «کلا المجلسین علی خیر، واحد عما افضل من صاحبه. اما هؤلاء فیدعون اللَّه و یرغبون الیه، و اما هؤلاء فیتعلمون الفقه و یعلمون الجاهل فهولاء افضل و انّما بعثت معلما»، ثمّ جلس فیهم‌

Ва ани ибни масъӯд : қол алнабӣ ( с ) : « ман харҷи итлби бобои ман илми лирд ба золои илои ҳудо ӯ ботиллои илои ҳақ , кони амалаи къбодаҳи мутааббиди арбаъӣни ъомо » .

و عن ابن مسعود: قال النبی (ص): «من خرج یطلب بابا من علم لیردّ به ضالّا الی هدی او باطلا الی حقّ، کان عمله کعبادة متعبّد اربعین عاما».

Ва қоли слии аллоҳи алайҳу силам : « ман илми уламо , фалаи аҷрмои амал ба омил , лои инқси ман аҷри Алъолами шиӣо » .

و قال صلی اللَّه علیه و سلّم: «من علّم علما، فله اجرما عمل به عامل، لا ینقص من اجر العالم شیئا».

Ва ани Муҳамади бен каъби қол : қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « лои ислҳи бъолми أни искти алии илма ,у лои ислҳи лҷоҳли ани искти алии ҷаҳла ҳатто исأлу тасдиқи злки фии китоби аллоҳ « Фсӣлўои أҳли аззикри إни кантами лои тълмўн » .

و عن محمد بن کعب قال: قال رسول اللَّه (ص): «لا یصلح بعالم أن یسکت علی علمه، و لا یصلح لجاهل ان یسکت علی جهله حتی یسأل و تصدیق ذلک فی کتاب اللَّه «فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ».

Ва ани зайди бен собити қол : ман ғдо ӯ роҳи илои алмсҷди литълми уламо ӯ иълмаҳ ӯ яҳёи санаи қади дуруст , кон мислаи кмсли алғодии алроӣҳи фии сиблати аллоҳ . Ва ани абии алдрдоءи қол : лони атълми масъалаи аҳби илои ман ани аслии моӣаҳи ркъаҳу лони аълами масъалаи аҳби илои ман ани аслии алифи ркъаҳ . Ва ани абии слмаҳи қол : қоли абӯи ҳрираҳу абӯи зри боби ман алълми нтълмаҳи аҳби алинои ман алифи ркъаҳи ттўъу боби ман алълми нълмаҳи амал ба أу лами иъмл ба аҳби алинои ман моӣаҳи ркъаҳи ттўъу қоло : смънои расӯли аллоҳ ( с ) иқўл : « азои ҷоءи аламути толиби алълми алии ҳзаҳи улҳол , моту ҳўи шаҳид » .

و عن زید بن ثابت قال: من غدا او راح الی المسجد لیتعلّم علما او یعلّمة او یحیی سنّة قد درست، کان مثله کمثل الغادی الرائح فی سبیل اللَّه. و عن ابی الدرداء قال: لان اتعلّم مسألة احبّ الیّ من ان اصلّی مائة رکعة و لان اعلّم مسألة احبّ الیّ من ان اصلّی الف رکعة. و عن ابی سلمة قال: قال ابو هریرة و ابو ذر باب من العلم نتعلّمه احبّ الینا من الف رکعة تطوّع و باب من العلم نعلّمه عمل به أ و لم یعمل به احبّ الینا من مائة رکعة تطوّع و قالا: سمعنا رسول اللَّه (ص) یقول: «اذا جاء الموت طالب العلم علی هذه الحال، مات و هو شهید».

ё أиҳои аллазӣнаи омнўои إзои ноҷитм алрасул . Сабаби нузули ин ояи он буд ки муъминони саҳоба аз расӯли худо ( с ) савол бисёр мекарданд ва дар маҷлиси вай дароз менишастанд ва дар муноҷоти расӯл ифрот мекарданд , то бғоитӣ ки расӯл ( с ) аз он зҷри гашт ва кроҳит намӯд . Раби Алъоламин тахфифи расӯлроу тأдиби эшонро ин оят фиристод .

یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذا ناجَیْتُمُ الرَّسُولَ. سبب نزول این آیه آن بود که مؤمنان صحابه از رسول خدا (ص) سؤال بسیار میکردند و در مجلس وی دراز می نشستند و در مناجات رسول افراط میکردند، تا بغایتی که رسول (ص) از آن ضجر گشت و کراهیت نمود. ربّ العالمین تخفیف رسول را و تأدیب ایشان را این آیت فرستاد.

Мақотил ҳён гуфт : тавонгарон дар маҷлиси расӯлу муноҷот бо вайу савол кардан аз вай дароз менишастанд ва бар даравишон музоҳимат доштанд , то эшон нишаста буданд даравишонро тамаккун он набӯд ки бо расӯл сухан гуфтандӣ ва на он тавонгарон сухан кӯтоҳ мекарданд , то расӯлро тахфиф будӣ пас раби Алъоламин тأдиби тавонгаронроу тахфифи расӯл ( с )ро бифармуд то ҳар ки муноҷот расӯл хоҳад ки кунад , нахусти садақае дар пеш дорад , он гуҳ муноҷот кунад . Инаст ки раб Алъоламин гуфт : إзои ноҷитм алрасул Фқдмўои байни ядии нҷўокми садақа . Пас даравишон аз ноёфт ва тавонгарон аз бухли нмикрднду кор бар саҳоба дшхўор шуд ки аз муноҷоту мҳодсти расӯл ( с ) бозмонда буданд . Баъзе муфассирон гуфтанд : чанд рӯзи ин ҳукми собит буд , пас мансӯхи гашт , ва қавмӣ гуфтанд : як соъати рӯзи собит буд , пас рухсат омаду носих ки : أи أшФқтми أни тқдмўои байни ядии нҷўокми сидқот ва ин ояи носихи он ҳукми гашт ва ҳечкас аз саҳобаи бҳкми ин оят нарафт , магари алии бен абии толиб ( ъ ) .

مقاتل حیان گفت: توانگران در مجلس رسول و مناجات با وی و سؤال کردن از وی دراز می‌نشستند و بر درویشان مزاحمت داشتند، تا ایشان نشسته بودند درویشان را تمکّن آن نبود که با رسول سخن گفتندی و نه آن توانگران سخن کوتاه‌ میکردند، تا رسول را تخفیف بودی پس ربّ العالمین تأدیب توانگران را و تخفیف رسول (ص) را بفرمود تا هر که مناجات رسول خواهد که کند، نخست صدقه‌ای در پیش دارد، آن گه مناجات کند. اینست که ربّ العالمین گفت: إِذا ناجَیْتُمُ الرَّسُولَ فَقَدِّمُوا بَیْنَ یَدَیْ نَجْواکُمْ صَدَقَةً. پس درویشان از نایافت و توانگران از بخل نمیکردند و کار بر صحابه دشخوار شد که از مناجات و محادثت رسول (ص) بازمانده بودند. بعضی مفسّران گفتند: چند روز این حکم ثابت بود، پس منسوخ گشت، و قومی گفتند: یک ساعت روز ثابت بود، پس رخصت آمد و ناسخ که: أَ أَشْفَقْتُمْ أَنْ تُقَدِّمُوا بَیْنَ یَدَیْ نَجْواکُمْ صَدَقاتٍ و این آیه ناسخ آن حکم گشت و هیچکس از صحابه بحکم این آیت نرفت، مگر علی بن ابی طالب (ع).

Рӯй ани улё ( ъ ) кони иқўл : « ояи фии китоби аллоҳи лами иъмли баҳои аҳади қаблӣу лои иъмли баҳои аҳади баъдӣ ,у ҳаии ояи алмноҷоаҳ » .

روی انّ علیا (ع) کان یقول: «آیة فی کتاب اللَّه لم یعمل بها احد قبلی و لا یعمل بها احد بعدی، و هی آیة المناجاة».

Рӯй анаи қол : « кони ъндии ъушраи дроҳм , фиканат азои ноҷит алнабӣ ( с ) тсдқти бдрҳми Фнсхту лами иъмли баҳои аҳад ғайриӣ »

روی انّه قال: «کان عندی عشرة دراهم، فکنت اذا ناجیت النبی (ص) تصدّقت بدرهم فنسختْ و لم یعمل بها احد غیری»

Ва қил : тсдқи алӣ ( ъ ) бдинор . Ва рӯй ани расӯли аллоҳ ( с ) қол : « ё алии бкми итсдқи алрҷл қабл наҷвоа » ? Фқоли алӣ ( ъ ) : « аллоҳу расӯлаи аълам » ! Фқол : бдинор . Фқоли алӣ : « алдинори касӣри лои итиқўнаҳ » , Фқол : расӯлаи аллоҳ : « Фбкм ё алӣ » ? қол « ҳуба ӯ шъираҳ » . Фқоли расӯли аллоҳ : « анк лрҷл зиҳед » эй қалили алмол . Қоли алӣ ( ъ ) : « Фбии хФФи аллоҳи ани ҳзаҳи аломаҳ » .

و قیل: تصدّق علی (ع) بدینار. و روی انّ رسول اللَّه (ص) قال: «یا علی بکم یتصدّق الرّجل قبل نجواه»؟ فقال علی (ع): «اللَّه و رسوله اعلم»! فقال: بدینار. فقال علی: «الدینار کثیر لا یطیقونه»، فقال: رسوله اللَّه: «فبکم یا علی»؟ قال «حبّة او شعیرة». فقال رسول اللَّه: «انّک لرجل زهید» ای قلیل المال. قال علی (ع): «فبی خفّف اللَّه عن هذه الامّة».

Қоли ибни умр : кони лаълии бен абии толиби карами аллоҳи виҷҳаи сулси луи канти лии воҳидаи мнҳни канти аҳби илои ман ҳмри алнъм : тазвиҷаи Фотимаи алайҳои ассалом ,у аътоءаҳи алроиаҳи явми хайбар ,у ояи алнҷўӣ .

قال ابن عمر: کان لعلی بن ابی طالب کرّم اللَّه وجهه ثلث لو کانت لی واحدة منهنّ کانت احبّ الیّ من حمر النّعم: تزویجه فاطمة علیها السلام، و اعطاءه الرایة یوم خیبر، و آیة النجوی.

Ва қоли бъзҳм : ани расми алнсороти ллмлўк ва ғайриҳам ман алкброءу алрؤсоءи махӯзи ман одоби аллоҳи таъолии фии шаъни расӯлаи ҳайси қол : ё أиҳои аллазӣнаи омнўои إзои ноҷитм алрасул Фқдмўои байни ядии нҷўокми садақаи қавла . Злки хайри лакам эй злки алтсдқи хайри лаками ман албхл . Ва أтҳри лонФскму азкии лҳои Фإни лами тҷдўои мо ттсдқўнаҳ қабл алнҷўии Фإни аллоҳи ғафури иғФри лаками лълмаҳи бзрўрткму сидқи нёткм , раҳими бкми ҳайси лами иؤохзкми бзлк . أи أшФқтми қоли ибни аббос : абхлтму қоли алшоър :

و قال بعضهم: انّ رسم النثارات للملوک و غیرهم من الکبراء و الرؤساء مأخوذ من آداب اللَّه تعالی فی شأن رسوله حیث قال: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذا ناجَیْتُمُ الرَّسُولَ فَقَدِّمُوا بَیْنَ یَدَیْ نَجْواکُمْ صَدَقَةً قوله. ذلِکَ خَیْرٌ لَکُمْ ای ذلک التصدّق خیر لکم من البخل. وَ أَطْهَرُ لانفسکم و ازکی لها فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا ما تتصدّقونه قبل النجوی فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ یغفر لکم لعلمه بضرورتکم و صدق نیاتکم، رَحِیمٌ بکم حیث لم یؤاخذکم بذلک. أَ أَشْفَقْتُمْ قال ابن عباس: ابخلتم و قال الشاعر:

Ва алмънӣ : أи хшитми алФқру алФоқаҳи ман ҳзаҳи алсдқаҳу ъситми аллоҳи бони лами тФълўои мо амркм ба сами қол : Фإзи лами тФълўоу тоби аллоҳи алайкуми ман ҳзаҳи алмъсиаҳу асқти ънкми ҳозои алФрз . Фأқимўои алслоаҳу отўои алзкоаҳи алмФрўзаҳи фии моликами ?фони ҳозои лои иўзъи ънкми бўҷаҳ . Ва أтиъўои аллоҳу расӯлаи Фимои иأмркм ба . Қоли мақотили бен ҳён : кони злки ъушри лёли сами насх . Ва қоли алклбӣ : мо кони алои соъаҳ ман наҳору қил : қиссаи алоиаҳи анҳм лмо наҳаво ани алнҷўии Флми интҳўои амрўои ани итсдқи алрҷли бсдқаҳи азои ?ераади ани ясори расӯли аллоҳ ( с ) сами ясора сам насахт баъди соъаҳи бқўлаҳ : أи أшФқтми أни тқдмўои байни ядии нҷўокми сидқоту таҷовузи анҳуам бқўлаҳ : Фإзи лами тФълўоу тоби аллоҳи алайкум . Қил : алўоўи салаи муҷозау إзи лами тФълўои тоби аллоҳи алайкуму насхи алсдқаҳи сами қол : Фأқимўои алслоаҳ . Ҳозои каломи оризу ҳўи таъзими ллслоаҳи ҳозои кФъли алхтиби фии алхтбаҳи ллслоаҳу алхтбаҳи ллнкоҳи ибдأи бтъзими тоъаҳи аллоҳу иқомаи амра , сами иأхзи фии алмқсўди бдأи ъзу ҷли бтъзими аъзами мо кутуби алии алъбоду ҳўи иқомаи алслоаҳу аитоءи алзкоаҳи сами ахзи фии қиссаи улҳоли Фқол : أтиъўои аллоҳу расӯлаи фии тарки алнҷўӣу тҷнби азии алмуслимӣну аллоҳи хабири бмои тъмлўн .

و المعنی: أ خشیتم الفقر و الفاقه من هذه الصدقة و عصیتم اللَّه بان لم تفعلوا ما امرکم به ثمّ قال: فَإِذْ لَمْ تَفْعَلُوا وَ تابَ اللَّهُ عَلَیْکُمْ من هذه المعصیة و اسقط عنکم هذا الفرض. فَأَقِیمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّکاةَ المفروضة فی مالکم فان هذا لا یوضع عنکم بوجه. وَ أَطِیعُوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ فیما یأمرکم به. قال مقاتل بن حیان: کان ذلک عشر لیال ثمّ نسخ. و قال الکلبی: ما کان الّا ساعة من نهار و قیل: قصة الآیة انّهمّ لما نهوا عن النجوی فلم ینتهوا امروا ان یتصدّق الرجل بصدقة اذا اراد ان یسارّ رسول اللَّه (ص) ثمّ یسارّه ثمّ نسخت بعد ساعة بقوله: أَ أَشْفَقْتُمْ أَنْ تُقَدِّمُوا بَیْنَ یَدَیْ نَجْواکُمْ صَدَقاتٍ و تجاوز عنهم بقوله: فَإِذْ لَمْ تَفْعَلُوا وَ تابَ اللَّهُ عَلَیْکُمْ. قیل: الواو صلة مجازه و إذ لم تفعلوا تاب اللَّه علیکم و نسخ الصدقة ثم قال: فَأَقِیمُوا الصَّلاةَ. هذا کلام عارض و هو تعظیم للصلاة هذا کفعل الخطیب فی الخطبة للصلاة و الخطبة للنکاح یبدأ بتعظیم طاعة اللَّه و اقامة امره، ثمّ یأخذ فی المقصود بدأ عزّ و جل بتعظیم اعظم ما کتب علی العباد و هو اقامة الصلاة و ایتاء الزکاة ثمّ اخذ فی قصة الحال فقال: أَطِیعُوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ فی ترک النجوی و تجنّب اذی المسلمین وَ اللَّهُ خَبِیرٌ بِما تَعْمَلُونَ.

أи ламтар إлии аллазӣнаи тўлўои қўмои ғазаби аллоҳи алайҳим . Ин оя дар шаъни сарони мунофиқон фурӯ омад : абди аллоҳи абии селлулу абди аллоҳи бен саъди бен абии срҳу абди аллоҳи бен нбтл ки бо ҷуҳудон ки ғазабу схти аллоҳ бар эшонаст дӯстӣ доштанду асрори муъминон бо эшон мегуфтанд ва дар адовати расӯл ( с ) бо якдигари аҳд май бастанд . Раб Алъоламин гуфт : мо ҳам мнкм ва ло манеҳам . Ин мунофиқон на бар дайн шумоанд ки муъминонед , ва на аз ҷумла ҷуҳудонанд . Ҳамонаст ки ҷой дигар гуфт : « музабзабин байни злки лои إлии ҳؤлоءу лои إлии ҳؤлоء » .

أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ تَوَلَّوْا قَوْماً غَضِبَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ. این آیه در شأن سران منافقان فرو آمد: عبد اللَّه ابی سلول و عبد اللَّه بن سعد بن ابی سرح و عبد اللَّه بن نبتل که با جهودان که غضب و سخط اللَّه بر ایشانست دوستی داشتند و اسرار مؤمنان با ایشان می‌گفتند و در عداوت رسول (ص) با یکدیگر عهد می‌بستند. ربّ العالمین گفت: ما هُمْ مِنْکُمْ وَ لا مِنْهُمْ. این منافقان نه بر دین شمااند که مؤمنان‌اید، و نه از جمله جهودان‌اند. همانست که جای دیگر گفت: «مُذَبْذَبِینَ بَیْنَ ذلِکَ لا إِلی‌ هؤُلاءِ وَ لا إِلی‌ هؤُلاءِ».

Ва иҳлФўни алии алкзб ва ҳам иълмўни анҳми козбўн . Ибн аббос гуфт : расӯли худо ( с ) дар ҳуҷрае аз ҳуҷраҳои хеш нишаста буд ,у ҷамъии мусулмонон бо вай нишаста буданд , расӯл ( с ) гуфт : ҳамин соъати яке дар ояд бадалии нопок , ҷаббории гарданкаш , шӯху бад , ва бидида шайтанат бшмо нигарад , бадал ҷаббораст ва бидида шайтон . Чун дар ояд , бо вай сухан магӯӣед . Пас абди аллоҳ нбтл меомад , ӯро бадари ҳуҷра дар нагузоштанд , ббоми ҳуҷра дар омад . Мардӣ буд азрақи чашм , расӯли худо ( с ) бо вай гуфт : « анати алзии тсбнӣу фалону фалон »

وَ یَحْلِفُونَ عَلَی الْکَذِبِ وَ هُمْ یَعْلَمُونَ انّهم کاذبون. ابن عباس گفت: رسول خدا (ص) در حجره‌ای از حجره‌های خویش نشسته بود، و جمعی مسلمانان با وی نشسته بودند، رسول (ص) گفت: همین ساعت یکی در آید بدلی ناپاک، جبّاری گردنکش، شوخ و بد، و بدیده شیطنت بشما نگرد، بدل جبّار است و بدیده شیطان. چون در آید، با وی سخن مگویید. پس عبد اللَّه نبتل می‌آمد، او را بدر حجره در نگذاشتند، ببام حجره در آمد. مردی بود ازرق چشم، رسول خدا (ص) با وی گفت: «انت الّذی تسبّنی و فلان و فلان»

Туе ки моро носазо май гӯйӣу фалону фалон ? чанд кас аз мунофиқони брдод .

تویی که ما را ناسزا می‌گویی و فلان و فلان؟ چند کس از منافقان برداد.

Вай бирафт ва он қавмро ки расӯли худо ( с ) номи эшон барда буд , биоварад ,у ҳама савганд хӯрданд ки мо турои носазои нгўӣиму бади нгўӣим ва узрҳои дурӯғ ниҳоданд .

وی برفت و آن قوم را که رسول خدا (ص) نام ایشان برده بود، بیاورد، و همه سوگند خوردند که ما ترا ناسزا نگوئیم و بد نگوئیم و عذرهای دروغ نهادند.

Раби Алъоламин ин оёт фурӯ фиристод , ӯ эшонро бончаҳ гуфтанд дурӯғ зан кард . Гуфт : иҳлФўни алии алкзб ва ҳам иълмўни анҳми козбўни мноФқўн .

ربّ العالمین این آیات فرو فرستاد، او ایشان را بآنچه گفتند دروغ زن کرد. گفت: یَحْلِفُونَ عَلَی الْکَذِبِ وَ هُمْ یَعْلَمُونَ انّهم کاذبون منافقون.

أъди аллоҳи ?лаами ъзобои шадидани إнҳми соءи мо конўои иъмлўни фии алднёи ман алнФоқи атхзўои أимонҳми алкозбаҳ « ҷина » вқоиаҳи дуни дмоӣҳму амўолҳми Фсдўои ани сиблати аллоҳ . эй ани тоъатау алоямон бау қил : сдўои алмؤмнини ани ҷҳодҳми болқтлу ахзи амўолҳм , фалаами азоби маин .

أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ عَذاباً شَدِیداً إِنَّهُمْ ساءَ ما کانُوا یَعْمَلُونَ فی الدّنیا من النفاق اتَّخَذُوا أَیْمانَهُمْ الکاذبة «جنّة» وقایة دون دمائهم و اموالهم فَصَدُّوا عَنْ سَبِیلِ اللَّهِ. ای عن طاعته و الایمان به و قیل: صدّوا المؤمنین عن جهادهم بالقتل و اخذ اموالهم، فَلَهُمْ عَذابٌ مُهِینٌ.

Лни тғнии анҳуам أмўолҳм яъне : явми алқимаҳ ,у лои أўлодҳми ман аллоҳи шиӣоу злки анҳми конўои иқўлўн : ани кони мо иқўлаҳи Муҳамад ( с ) ҳқои лндФъни алъзоби ани анФснои бомўолноу аўлоднои Фокзбҳми аллоҳи ъзу ҷли фии қўлҳму أхбри أнҳми أсҳоби алнори ҳам фӣҳо холдўн . эй мқимўни доӣмўн .

لَنْ تُغْنِیَ عَنْهُمْ أَمْوالُهُمْ یعنی: یوم القیمة، وَ لا أَوْلادُهُمْ مِنَ اللَّهِ شَیْئاً و ذلک انّهم کانوا یقولون: ان کان ما یقوله محمد (ص) حقا لندفعنّ العذاب عن انفسنا باموالنا و اولادنا فاکذبهم اللَّه عزّ و جل فی قولهم و أخبر أنّهم أَصْحابُ النَّارِ هُمْ فِیها خالِدُونَ. ای مقیمون دائمون.

Явми ибъсҳми аллоҳи ҷмиъо . эй « лни тғнии анҳуам амўолҳм » . Явми ибъсҳми аллоҳи ҷмиъо . Ва ҳўи явми алқимаҳ : ФиҳлФўни ?ла . эй ллаҳи фии алохраҳи анҳми конўои мухлисин фии алднёи ғайри мунофиқин . Комаи иҳлФўни лаками фии алднёу ҳўи қўлҳм : «у аллоҳи рбнои мо кнои мушрикин »у иҳсбўни أнҳми алии шайъи ء эй изнўни анҳми алии шайъи ء » инФъҳми фии алохраҳи комаи нФъҳми фии алднёи ҳайни қолўои лои илоҳи алои аллоҳи Фҳқнўои баҳои дмоءҳми أлои إнҳми ҳам алкозбўни фии дъўоҳму фии ҳсбонҳм .

یَوْمَ یَبْعَثُهُمُ اللَّهُ جَمِیعاً. ای «لن تغنی عنهم اموالهم». یَوْمَ یَبْعَثُهُمُ اللَّهُ جَمِیعاً. و هو یوم القیمة: فَیَحْلِفُونَ لَهُ. ای للَّه فی الآخرة انّهم کانوا مخلصین فی الدّنیا غیر منافقین. کَما یَحْلِفُونَ لَکُمْ فی الدّنیا و هو قولهم: «وَ اللَّهِ رَبِّنا ما کُنَّا مُشْرِکِینَ» وَ یَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ عَلی‌ شَیْ‌ءٍ ای یظنّون انّهم علی شی‌ء» ینفعهم فی الآخرة کما نفعهم فی الدنیا حین قالوا لا اله الا اللَّه فحقنوا بها دماءهم أَلا إِنَّهُمْ هُمُ الْکاذِبُونَ فی دعواهم و فی حسبانهم.

Рӯй мқсми ани ибни аббоси қол : қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « инодии мноди явми алқимаҳи ин хсмоءи аллоҳ ? Фиқўми алқдриаҳи мсўодаҳи вҷўҳҳми мзроқаҳи ъиўнҳми моӣлои шдтҳми исили лъобҳми Фиқўлўну аллоҳи мо ъбднои ман дўнки шмсоу лои қмроу лои снмоу лои всноу лои атхзнои ман дўнки ?илҳо »

روی مقسم عن ابن عباس قال: قال رسول اللَّه (ص): «ینادی مناد یوم القیمة این خصماء اللَّه؟ فیقوم القدریّة مسوادّة وجوههم مزراقة عیونهم مائلا شدّتهم یسیل لعابهم فیقولون و اللَّه ما عبدنا من دونک شمسا و لا قمرا و لا صنما و لا وثنا و لا اتّخذنا من دونک الها»

, Фқоли ибни аббос :у иҳсбўни أнҳми алии шайъи ءи أлои إнҳми ҳам алкозбўн . Ҳаму аллоҳи алқдриаҳ , ҳаму аллоҳи алқдриаҳ , ҳаму аллоҳи алқдриаҳ .

، فقال ابن عباس: وَ یَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ عَلی‌ شَیْ‌ءٍ أَلا إِنَّهُمْ هُمُ الْکاذِبُونَ. هم و اللَّه القدریة، هم و اللَّه القدریة، هم و اللَّه القدریة.

Астҳўзи алайҳими алшитон . Алостҳўоз : алостилоءу алғлбаҳ , иқол : астҳўзу астҳозу ҳозу аҳози кулҳо бмънии воҳид эй ғлби алайҳими алшитон . Фأнсоҳми зикри аллоҳи тоъатау алоямон ба . أўлӣки ҳизби алшитон эй ҷндаҳ , иқол : тҳзби алқўми алии фалон , эй сорўои Фрқоу ҳизби аломири ҷндаҳи алии аҳзоб . أлои إни ҳизби алшитони ҳам алхосрўни алмғбўнўн .

اسْتَحْوَذَ عَلَیْهِمُ الشَّیْطانُ. الاستحواذ: الاستیلاء و الغلبة، یقال: استحوذ و استحاذ و حاذ و احاذ کلّها بمعنی واحد ای غلب علیهم الشیطان. فَأَنْساهُمْ ذِکْرَ اللَّهِ طاعته و الایمان به. أُولئِکَ حِزْبُ الشَّیْطانِ ای جنده، یقال: تحزّب القوم علی فلان، ای صاروا فرقا و حزّب الامیر جنده علی احزاب. أَلا إِنَّ حِزْبَ الشَّیْطانِ هُمُ الْخاسِرُونَ المغبونون.

إни аллазӣнаи иҳодўни аллоҳу расӯлаи أўлӣки фии алأзлин « алосФлини алсоғрини фии алднёи болқтлу алсбӣу фии алохраҳи болъзобу алнор , кутуби аллоҳ эй ҳукми аллоҳу қзӣу кутуби фии аллўҳи алмҳФўз . Лأғлбни أно « ва » иғлб « русулӣ » болнсру алҳҷаҳу алъоқбаҳ . إни аллоҳи қавии бнсраҳи дайна « азиз » бонтқомаҳи ман аъдоӣаҳ , назираи қавла : « лақади сабқати клмтнои лъбоднои алмрслини إнҳми ?лаами алмнсўрўну إни ҷнднои ?лаами алғолбўн » . Қоли алзҷоҷ : ғалабаи алрсли алии навъин : ман баъс манеҳам болҳрб , Фҳўи ғолиби фии алҳрбу алсиФ ва ман лами иўмри болҳрб , Фҳўи ғолиби болҳҷаҳ . Рӯй ани алмؤмнини қолўо : лӣни фатҳи аллоҳи лнои Маккау хайбар ва мо ҳўлҳмои Фонои лнрҷўи ани изФрнои алии алрўму Форс . Фқоли абди аллоҳи бен абӣ : أи тзнўни ани Форсу алрўми кбъзи алқрӣ . Алтии антми ғлбтми алайҳо ?у аллоҳи ?лаами аксари ъддо ваашад бтшои ман злк ! Фонзли аллоҳи ъзу ҷл : кутуби аллоҳи лأғлбни أноу русулии إни аллоҳи қавии азиз .

إِنَّ الَّذِینَ یُحَادُّونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ أُولئِکَ فِی الْأَذَلِّینَ «الاسفلین الصاغرین فی الدنیا بالقتل و السّبی و فی الآخرة بالعذاب و النار، کَتَبَ اللَّهُ ای حکم اللَّه و قضی و کتب فی اللوح المحفوظ. لَأَغْلِبَنَّ أَنَا «و» یغلب «رسلی» بالنصر و الحجة و العاقبة. إِنَّ اللَّهَ قَوِیٌّ بنصرة دینه «عزیز» بانتقامه من اعدائه، نظیره قوله: «لَقَدْ سَبَقَتْ کَلِمَتُنا لِعِبادِنَا الْمُرْسَلِینَ إِنَّهُمْ لَهُمُ الْمَنْصُورُونَ وَ إِنَّ جُنْدَنا لَهُمُ الْغالِبُونَ». قال الزجاج: غلبه الرسل علی نوعین: من بعث منهم بالحرب، فهو غالب فی الحرب و السیف و من لم یومر بالحرب، فهو غالب بالحجّة. روی ان المؤمنین قالوا: لئن فتح اللَّه لنا مکة و خیبر و ما حولهما فانّا لنرجو ان یظفرنا علی الروم و فارس. فقال عبد اللَّه بن ابی: أ تظنّون انّ فارس و الروم کبعض القری. التی انتم غلبتم علیها؟ و اللَّه لهم اکثر عددا و اشدّ بطشا من ذلک! فانزل اللَّه عزّ و جلّ: کَتَبَ اللَّهُ لَأَغْلِبَنَّ أَنَا وَ رُسُلِی إِنَّ اللَّهَ قَوِیٌّ عَزِیزٌ.

Лои тҷди қўмои иؤмнўни биллоҳу алиўми алохри иўодўни ман ҳоди аллоҳу расӯлау луи конўои обоءҳми أўи أбноءҳми алоиаҳ . . . Ахбри أни имони алмؤмнини иФсди бмўодаҳи алкФору ани ман кони мؤмнои лои иўолии ман куфру ани кони ман ъширтаҳ . Нзлти фии ҳотби бен абии блтъаҳи ҳайни кутуби илои аҳли Макка , ихбрҳми бхрўҷи расӯли аллоҳ ( с )у сиأтии зикраи фии сӯраи алммтҳнаҳ . Ва қоли Ассадӣ : нзлти фии абди аллоҳи бен абди аллоҳи бен абии бен селлул . Ва злк

لا تَجِدُ قَوْماً یُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ یُوادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ لَوْ کانُوا آباءَهُمْ أَوْ أَبْناءَهُمْ الآیة... اخبر أنّ ایمان المؤمنین یفسد بموادّة الکفّار و ان من کان مؤمنا لا یوالی من کفر و ان کان من عشیرته. نزلت فی حاطب بن ابی بلتعة حین کتب الی اهل مکة، یخبرهم بخروج رسول اللَّه (ص) و سیأتی ذکره فی سورة الممتحنة. و قال السدی: نزلت فی عبد اللَّه بن عبد اللَّه بن ابی بن سلول. و ذلک‌

Анаи ҷлси илои ҷанби расӯли аллоҳ ( с ) Фшрби расӯли аллоҳ ( с ) алмоء , Фқоли абди аллоҳ : ё расӯли аллоҳи абқи фазлаи ман шробк ! қол : « Фмои тасаннӯъ ба » ? қол : асқиҳои абии лаъли аллоҳи таъолии итҳри қалба ! ФФъли Фотоҳои абоаи Фқоли мо ҳозо ? қол : фазлаи ман шароби расӯли аллоҳ ( с ) ҷӣтки баҳои лтшрбҳои лаъли аллоҳи итҳри қблк . Фқоли ?лаи Абуҳ : ?ҳуллои ҷӣтнии ббўли эмек ? ! Фрҷъи ило алнабӣ ( с ) Фқол : ё расӯли аллоҳи аизни лии фии қатли абӣ . Фқоли расӯли аллоҳ ( с ) : бали трФқ бау тҳсни илайҳ .

انّه جلس الی جنب رسول اللَّه (ص) فشرب رسول اللَّه (ص) الماء، فقال عبد اللَّه: یا رسول اللَّه ابق فضلة من شرابک! قال: «فما تصنع به»؟ قال: اسقیها ابی لعل اللَّه تعالی یطهّر قلبه! ففعل فاتاها اباه فقال ما هذا؟ قال: فضلة من شراب رسول اللَّه (ص) جئتک بها لتشربها لعل اللَّه یطهّر قبلک. فقال له ابوه: هلا جئتنی ببول امّک؟! فرجع الی النبی (ص) فقال: یا رسول اللَّه ایذن لی فی قتل ابی. فقال رسول اللَّه (ص): بل ترفّق به و تحسن الیه.

Қоли ибни ҷриҷ : ҳдснои ани абои қҳоФаҳ , қабл ани аслм , сб алнабӣ ( с ) Фскаҳи абӯи бикри скаҳи хари минҳои соқто , сами зикри злки ллнбӣ ( с ) Фқол : ӯ Фълтаҳ ? қол : нъми қол : Флои тъди илайҳ . Фқол : абӯи бикру аллоҳи луи кони алсиФи манӣ қрибо , лқтлтаҳ ! Фонзли аллоҳи таъолии ҳзаҳи алоиаҳ .

قال ابن جریج: حدّثنا انّ ابا قحافة، قبل ان اسلم، سبّ النبی (ص) فصکه ابو بکر صکة خرّ منها ساقطا، ثمّ ذکر ذلک للنبی (ص) فقال: او فعلته؟ قال: نعم قال: فلا تعد الیه. فقال: ابو بکر و اللَّه لو کان السیف منی قریبا، لقتلته! فانزل اللَّه تعالی هذه الآیة.

Ва ани ибни масъӯди фии қавла :у луи конўои обоءҳм яъне : абои убайдаи бен алҷроҳи қатли абоаи явми аҳади أўи أбноءҳм яъне : абои бикри дуои ибнаи явми бадари илои албрози Фқол . ё расӯли аллоҳ ( с ) дънии акни фии алрълаҳи алаввалӣ ,у ҳаии алқтъаҳи ман алФрсон . Фқоли ?лаи расӯли аллоҳ ( с ) : мтънои бнФск ё абои бикр аммо тааллуми анки ъндии бмнзлаҳи самъӣу басарӣ ?

و عن ابن مسعود فی قوله: وَ لَوْ کانُوا آباءَهُمْ یعنی: ابا عبیدة بن الجرّاح قتل اباه یوم احد أَوْ أَبْناءَهُمْ یعنی: ابا بکر دعا ابنه یوم بدر الی البراز فقال. یا رسول اللَّه (ص) دعنی اکن فی الرّعلة الاولی، و هی القطعة من الفرسان. فقال له رسول اللَّه (ص): متّعنا بنفسک یا ابا بکر اما تعلم انّک عندی بمنزلة سمعی و بصری؟

! أўи إхўонҳм яъне мсъби ъмири қатли ахоаҳи явми аҳади أўи ъширтҳм яъне : умру улёу Ҳамзау убайдаи бен алҳорс . Қатли умри холаи алъоси бен Њишоми бен алмғираҳи явми бадар ,у қатли Ҳамзаи шебау қатли алии алўлиди бен Утбау зарби убайдаи бен алҳорси Утба , сами кари алӣу Ҳамзаи алии Утбаи босёФҳмо ФФрғо манеҳ . Қил : харҷи ҳозои махраҷи алмдҳ ,у қил : харҷи махраҷи алнҳӣу қил : нафии аллоҳи ъзу ҷли ани икўни ҳукми ману ади алкоФри ҳукми алмؤмн , Фмни водҳми мътқдои лзлки Фҳўи кофар ва ман водҳми алӣ эътиқод манеҳ анаи хтأи Фҳўи фосиқ .

! أَوْ إِخْوانَهُمْ یعنی مصعب عمیر قتل اخاه یوم احد أَوْ عَشِیرَتَهُمْ یعنی: عمر و علیا و حمزة و عبیدة بن الحارث. قتل عمر خاله العاص بن هشام بن المغیرة یوم بدر، و قتل حمزة شیبة و قتل علی الولید بن عتبة و ضرب عبیدة بن الحارث عتبة، ثمّ کرّ علی و حمزة علی عتبة باسیافهما ففرغا منه. قیل: خرج هذا مخرج المدح، و قیل: خرج مخرج النهی و قیل: نفی اللَّه عزّ و جل ان یکون حکم من و ادّ الکافر حکم المؤمن، فمن وادّهم معتقدا لذلک فهو کافر و من وادّهم علی اعتقاد منه انّه خطأ فهو فاسق.

Қавла : أўлӣки кутуб эй асбт , фии қлўбҳми алإимон . Ва зинау китобаи алоямони фии қлўбҳми самау алломаи тдли алии ани алоямони фии қлўбҳми иълми баҳои кули ман шоҳдҳми ман алмлоӣкаҳ . Ани фии қлўбҳми алоямон . Ва қил : кутуби алии қлўбҳми анҳми мؤмнўни кқўлаҳ : « фии ҷзўъи алнхл » эй алии ҷзўъи алнхлаҳ , أидҳм брўҳ манеҳ . эй қўоҳму аъонаам бнср манеҳу қил : брўҳ манеҳ яъне : болқрони кқўлаҳ : أўҳинои إлики рўҳои ман أмрноу қил : идаами бнўри алоямон ,у қил : брҳмаҳ манеҳ ,у қил : Ҷабраил ( ъ ) . Ва идхлҳми ҷиноти тҷрии ман таҳтҳо алأнҳори холидин фӣҳо разии аллоҳи анҳуам фии алднёи бтоъотҳм .

قوله: أُولئِکَ کَتَبَ ای اثبت، فِی قُلُوبِهِمُ الْإِیمانَ. و زیّنه و کتابة الایمان فی قلوبهم سمة و علامة تدلّ علی انّ الایمان فی قلوبهم یعلم بها کلّ من شاهدهم من الملائکة. انّ فی قلوبهم الایمان. و قیل: کتب علی قلوبهم انّهم مؤمنون کقوله: «فِی جُذُوعِ النَّخْلِ» ای علی جذوع النخلة، أَیَّدَهُمْ بِرُوحٍ مِنْهُ. ای قوّاهم و اعانهم بنصر منه و قیل: بِرُوحٍ مِنْهُ یعنی: بالقرآن کقوله: أَوْحَیْنا إِلَیْکَ رُوحاً مِنْ أَمْرِنا و قیل: ایّدهم بنور الایمان، و قیل: برحمة منه، و قیل: جبرئیل (ع). وَ یُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ خالِدِینَ فِیها رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُمْ فی الدنیا بطاعاتهم.

Ва рзўои анҳу фии алохраҳи болҷнаҳу алсўобу қил : рзўои анҳу бмои қзии алайҳими фии алднёи ман ғайри кроҳиаҳ . Ҳакии ани абии Усмони алнисобўрӣ , қол : мнзи арбаъӣни санаи мо ақомнии аллоҳи таъолии фии ҳоли крҳтаҳу лои нқлнии илои ғайраи Фсхттаҳ . أўлӣки ҳизби аллоҳи ансори ҳуққау ръоаҳи халқа . أлои إни ҳизби аллоҳи ҳам алмФлҳўни алФоӣзўни албоқўни фии алнъими алмқим : рӯй ани Довӯд ( ъ ) қол : « илоҳии ман ҳзбк ? Фоўҳии аллоҳи таъолии илайҳ : ё Довӯди алғозаҳи абсорҳм , алнқиаҳи қлўбҳм , алслимаҳи акФҳм , аўлӣки ҳизбӣу ҳавли аршӣ .

وَ رَضُوا عَنْهُ فی الآخرة بالجنة و الثواب و قیل: رضوا عنه بما قضی علیهم فی الدنیا من غیر کراهیة. حکی عن ابی عثمان النیسابوری، قال: منذ اربعین سنة ما اقامنی اللَّه تعالی فی حال کرهته و لا نقلنی الی غیره فسخطته. أُولئِکَ حِزْبُ اللَّهِ انصار حقّه و رعاة خلقه. أَلا إِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْمُفْلِحُونَ الفائزون الباقون فی النعیم المقیم: روی انّ داود (ع) قال: «الهی من حزبک؟ فاوحی اللَّه تعالی الیه: یا داود الغاضّة ابصارهم، النقیة قلوبهم، السلیمة اکفّهم، اولئک حزبی و حول عرشی.