Ин сӯраи сездаҳ оятаст ва сесад ва чиҳил ва ҳашт калима ва ҳазор ва панҷсад ҳарфи ҷумла ба Мадина фурӯ омад боҷимоъи муфассирон , ва дарин сӯраи се оят мансӯхаст биҷои хеши онро шарҳи диҳем . Ва дар баёни фазилати он абии бен каъб ривоят кунад аз

این سوره سیزده آیت است و سیصد و چهل و هشت کلمه و هزار و پانصد حرف‌ جمله به مدینه فرو آمد باجماع مفسّران، و درین سوره سه آیت منسوخ است بجای خویش آن را شرح دهیم. و در بیان فضیلت آن ابی بن کعب روایت کند از

Мустафо ( с ) қол : ман қрأи сӯраи алммтҳнаҳи кони алмؤмнўну алмؤмноти ?лаи шФъоءи явми алқёмаҳ .

مصطفی (ص) قال: من قرأ سورة الممتحنة کان المؤمنون و المؤمنات له شفعاء یوم القیامة.

Қавлаи таъолӣ : ё أиҳои аллазӣнаи омнўои лои ттхзўои адуӣу ъдўкми أўлёءи ибтидои ин сӯра дар шаъни ҳотби бен абии блтъаҳ фурӯд омад мардӣ буд аз ҷумлаи муҳоҷирону бадарён . Чун расӯли худо ( с ) азм дуруст кард ки бғзоءи аҳл Макка шавад , сози воҳбти он кор пинҳон месохт , мехост то ногоҳу бихбри фаро сароишон шавад , ин ҳотби млтФаҳ Эй навишт боҳилли Макка ки расӯли худо инак азм дуруст кард ки баҷанг шумо ояд , бар ҳазар бошед ва ин нома бизанӣ дод , номи вайсора : ҳаии алтии амри расӯли аллоҳи бқтлҳои явми фатҳи Макка . Гуфтаанд ки : даҳ динори бон зан дод то номаи боҳилли Маккаи расонад . Ҷабраил ( с ) Мустафо ( с )ро аз ончӣ ҳотб кард , хабар дод . Расӯли алӣ ( ъ )роу зубайрро бар паии он зани бФрстод , гуфт : « аӣтўи равзаи хохи Фонкми тҷдўни баҳои амрأаҳи маъаҳо китоб , Фхзўаҳи минҳоу хлўои сиблатҳоу ани лами тдФъаҳи аликми Фозрбўои ънқҳо » .

قوله تعالی: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا عَدُوِّی وَ عَدُوَّکُمْ أَوْلِیاءَ ابتدا این سوره در شأن حاطب بن ابی بلتعة فرود آمد مردی بود از جمله مهاجران و بدریان. چون رسول خدا (ص) عزم درست کرد که بغزاء اهل مکه شود، ساز واهبت آن کار پنهان میساخت، میخواست تا ناگاه و بیخبر فرا سرایشان شود، این حاطب ملطّفه‌ای نوشت باهل مکه که رسول خدا اینک عزم درست کرد که بجنگ شما آید، بر حذر باشید و این نامه بزنی داد، نام وی ساره: هی الّتی امر رسول اللَّه بقتلها یوم فتح مکه. گفته‌اند که: ده دینار بآن زن داد تا نامه باهل مکه رساند. جبرئیل (ص) مصطفی (ص) را از آنچه حاطب کرد، خبر داد. رسول علی (ع) را و زبیر را بر پی آن زن بفرستاد، گفت: «ائتو روضة خاخ فانّکم تجدون بها امرأة معها کتاب، فخذوه منها و خلّوا سبیلها و ان لم تدفعه الیکم فاضربوا عنقها».

Равед то брўзаҳи хохи онҷои заниро дарёбед ки бо ваии нома Эйаст . Он нома аз вай бустонеду занро таъарруз марасонед ва агар номаи надиҳад , ӯро гардани занед . Рафтанд то бони мавзеу занро дарёфтанд . Ва гуфт : мо маъаии китоб , бо ман ҳеҷ нома нест . Биҷустанд ӯро ва нома наёфтанд . Хостанд ки боз гирданд , алӣ ( ъ ) гуфт :у аллоҳи мо кзбнои расӯли аллоҳ ( с )у аллоҳи лнхрҷни алкитоб ӯ лозрбнки болсиФ .

روید تا بروضه خاخ آنجا زنی را دریابید که با وی نامه‌ای است. آن نامه از وی بستانید و زن را تعرّض مرسانید و اگر نامه ندهد، او را گردن زنید. رفتند تا بآن موضع و زن را دریافتند. و گفت: ما معی کتاب، با من هیچ نامه نیست. بجستند او را و نامه نیافتند. خواستند که باز گردند، علی (ع) گفت: و اللَّه ما کذّبنا رسول اللَّه (ص) و اللَّه لنخرجنّ الکتاب او لاضربنّک بالسیف.

Он зан бидонаст ки аз даст эшон нахоҳад раст . Нома дар миёни гесуии худ таъбия карда буд . Берун оварад ва боишон дод . Эшон номаи бҳзрт набувват овараданд . Расӯли худои он соъат аз намози пешин боз гашта буд . Кас фиристоду ҳотбро бархонаду нома буи намӯд . Ҳотб иқрор дод ва узр оварад ки : ё расӯли аллоҳу аллоҳи мо куфрати мнзи аслмту лои ғшштки мнзи нсҳтку лои аҳбтҳми мнзи Форқтҳму локини лами икни аҳади ман алмҳоҷрини ало ва ?ла бимика ман имнъи ъширтаҳ ,у канти ғрибои Фиҳму кони аҳлии байни зҳрониҳми Фхшити алии аҳлии форадати ани атхзи ъндҳми идо . Ва қади илмати ани аллоҳи таъолии инзли баҳами бأсаҳу ани китобии лои иғнии анҳуам шиӣо . Расӯли худо ( с ) узр аз ваии бпзирФт , ва ӯро бончаҳ гуфт рост гӯй дошт . Умр хитоб бархест , гуфт : дънӣ ё расӯли аллоҳи азрби ънқи ҳозои алмноФқ , анаи қади хони аллоҳу расӯла . Бигзор маро ё расӯли аллоҳ то ин мунофиқро гардани занам , ки бо худоӣу расӯл хиёнат карда расӯли худо аз он гуфтори умр дар хашм шуд , он гуҳ гуфт : « ва мо идрик ё умр ? лаъли аллоҳи қади атлъи алии аҳли бадар , Фқоли ?лаам : аъмлўои мо шӣтми Фқди ғФрти лакам , ва ҳам аҳли бадар ва мо аҳли бадари аҳли бадар , ва мо аҳли бадари аҳли бадар , ва мо аҳли бадари аҳли бадар . Флои тқўлўои лҳотби алои хирои Фонзли аллоҳи таъолӣ : ё أиҳои аллазӣнаи омнўои лои ттхзўои адуӣу ъдўкми أўлёء .

آن زن بدانست که از دست ایشان نخواهد رست. نامه در میان گیسوی خود تعبیه کرده بود. بیرون آورد و بایشان داد. ایشان نامه بحضرت نبوّت آوردند. رسول خدا آن ساعت از نماز پیشین باز گشته بود. کس فرستاد و حاطب را برخواند و نامه بوی نمود. حاطب اقرار داد و عذر آورد که: یا رسول اللَّه و اللَّه ما کفرت منذ اسلمت و لا غششتک منذ نصحتک و لا احبتهم منذ فارقتهم و لکن لم یکن احد من المهاجرین الّا و له بمکة من یمنع عشیرته، و کنت غریبا فیهم و کان اهلی بین ظهرانیهم فخشیت علی اهلی فاردت ان اتّخذ عندهم یدا. و قد علمت انّ اللَّه تعالی ینزل بهم بأسه و انّ کتابی لا یغنی عنهم شیئا. رسول خدا (ص) عذر از وی بپذیرفت، و او را بآنچه گفت راست گوی داشت. عمر خطاب برخاست، گفت: دعنی یا رسول اللَّه اضرب عنق هذا المنافق، انّه قد خان اللَّه و رسوله. بگذار مرا یا رسول اللَّه تا این منافق را گردن زنم، که با خدای و رسول خیانت کرده رسول خدا از آن گفتار عمر در خشم شد، آن گه گفت: «و ما یدریک یا عمر؟ لعل اللَّه قد اطلع علی اهل بدر، فقال لهم: اعملوا ما شئتم فقد غفرت لکم، و هم اهل بدر و ما اهل بدر اهل بدر، و ما اهل بدر اهل بدر، و ما اهل بدر اهل بدر. فلا تقولوا لحاطب الّا خیرا فانزل اللَّه تعالی: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا عَدُوِّی وَ عَدُوَّکُمْ أَوْلِیاءَ.

Валади ҳотби бен абии блтъаҳи фии замони расӯли аллоҳ ( с )у ирўии ани умри бен улхитоб , аслаи ман алозду аътқаҳи убайди аллоҳи бен ҳамиди бен зуҳайри алзии қатлаи алӣ ( ъ ) явми бадари коФро ,у кони ҳотби ибиъи алтъому моти болмдинаҳу слии алайҳи Усмони ъФону ҳўи ммни ҳзри байъаи алрзўон . Тлқўни إлиҳми болмўдаҳ эй тлқўни илайҳами ахбор алнабӣ ( с )у сираи болмўдаҳи алтии бинкму бинҳм . Ва қил : маъноаи тлқўни илайҳами алмўдаҳу албоءи зоида , кқўлаҳ : « ва ман ирди фӣаи бإлҳод » бзлм , эй илҳод . Ва илқоъи алмўдаҳи илайҳами тқрбҳми илайҳами болмкотбаҳ .

ولد حاطب بن ابی بلتعة فی زمان رسول اللَّه (ص) و یروی عن عمر بن الخطاب، اصله من الازد و اعتقه عبید اللَّه بن حمید بن زهیر الّذی قتله علی (ع) یوم بدر کافرا، و کان حاطب یبیع الطعام و مات بالمدینة و صلّی علیه عثمان عفّان و هو ممّن حضر بیعة الرضوان. تُلْقُونَ إِلَیْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ ای تلقون الیهم اخبار النبی (ص) و سرّه بالمودّة الّتی بینکم و بینهم. و قیل: معناه تلقون الیهم المودّة و الباء زائدة، کقوله: «وَ مَنْ یُرِدْ فِیهِ بِإِلْحادٍ» بظلم، ای الحاد. و القاء المودّة الیهم تقرّبهم الیهم بالمکاتبة.

Ва қади кФрўои алўоўи ллҳол . эйу ҳолҳми анҳм . КФрўо . Бмои ҷоءкми ман алҳақ яъне алқуръон ва алрасул . Ихрҷўн алрасулу إёкми ман Маккаи أни тؤмнўо яъне : лони тؤмнўоу бони тؤмнўо , конаи қол : иФълўни злки лоимонкми биллоҳ .

وَ قَدْ کَفَرُوا الواو للحال. ای و حالهم انّهم. کفروا. بِما جاءَکُمْ مِنَ الْحَقِّ یعنی القرآن و الرسول. یُخْرِجُونَ الرَّسُولَ وَ إِیَّاکُمْ من مکة أَنْ تُؤْمِنُوا یعنی: لان تؤمنوا و بان تؤمنوا، کانّه قال: یفعلون ذلک لایمانکم باللّه.

إни кантами хрҷтми ҷҳодои фии сиблатӣу абтғоءи мрзотии ҳозои шарти ҷавобаи мутақаддим . Ва алтқдири إни кантами хрҷтми аўтонкми ллҷҳоди фии сиблатӣ ва баталаб мрзотии лои ттхзўои адуӣу ъдўкми أўлёء . Маънӣ инаст ки : агар берун омадан шумо аз миёни эшон ва баридан шумо аз хону мони хеш аз баҳр ҷиҳодаст , дар роҳи ман ва ҷустани хушнӯдии ман , пас дӯстии мгирид бо душманони хешу душманони ман . Тсрўни إлиҳми болмўдаҳу أнои أълми бмои أхФитм ва мо أълнтми ин сухан дар ҳам пайвастааст , мегуяд : дар ниҳон бо эшон дӯстии минмоӣид ва ман медонам ончии шумо ниҳон медоред аз дӯстии эшону ончӣ ошкоро мекунед аз имони хеш . Ва ман иФълаҳи мнкми алҳоءи роҷеъаи илои алотхози алмнҳии анҳу , эй ман иФъли мо наят анҳу ман мўолотҳм . Фқди зли сўоءи алсбил эй зоғи ани алтриқи алмстқим . Мегуяд : ҳар ки он кунад ки ҳотб кард , аз шумо пас аз ин , ӯ аз роҳи рост бар гашту тариқи имон гум кард .

إِنْ کُنْتُمْ خَرَجْتُمْ جِهاداً فِی سَبِیلِی وَ ابْتِغاءَ مَرْضاتِی هذا شرط جوابه متقدّم. و التقدیر إن کنتم خرجتم اوطانکم للجهاد فی سبیلی و بطلب مرضاتی لا تَتَّخِذُوا عَدُوِّی وَ عَدُوَّکُمْ أَوْلِیاءَ. معنی اینست که: اگر بیرون آمدن شما از میان ایشان و بریدن شما از خان و مان خویش از بهر جهاد است، در راه من و جستن خشنودی من، پس دوستی مگیرید با دشمنان خویش و دشمنان من. تُسِرُّونَ إِلَیْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ وَ أَنَا أَعْلَمُ بِما أَخْفَیْتُمْ وَ ما أَعْلَنْتُمْ این سخن در هم پیوسته است، میگوید: در نهان با ایشان دوستی مینمائید و من میدانم آنچه شما نهان میدارید از دوستی ایشان و آنچه آشکارا میکنید از ایمان خویش. وَ مَنْ یَفْعَلْهُ مِنْکُمْ الهاء راجعة الی الاتخاذ المنهی عنه، ای من یفعل ما نهیت عنه من موالاتهم. فَقَدْ ضَلَّ سَواءَ السَّبِیلِ ای زاغ عن الطریق المستقیم. میگوید: هر که آن کند که حاطب کرد، از شما پس از این، او از راه راست بر گشت و طریق ایمان گم کرد.

إни исқФўкм эй исодФўкму изФрўои бкм . Икўнўои лаками أъдоءу лои инФъкми илқоъи алмўдаҳи илайҳаму ибстўои إликми أидиҳми болқтлу алзрб .

إِنْ یَثْقَفُوکُمْ ای یصادفوکم و یظفروا بکم. یَکُونُوا لَکُمْ أَعْداءً و لا ینفعکم القاء المودّة الیهم وَ یَبْسُطُوا إِلَیْکُمْ أَیْدِیَهُمْ بالقتل و الضرب.

Ва أлснтҳми болиштаму алсб . Хабар медиҳад раби Алъоламин ки дӯстии эшону тақарруб боишон дар он нафъ шумо нест , ки агар бар шумо даст ёбанд ва ҳар ҷой ки шуморо дарёбанд , ибқо накунанд ҳам даст гушойанд бқтлу зарб , ва ҳам забон гушойанд бсбу шатм . Ва вдўои луи ткФрўн . Ксои кФрўо , ва он гуҳи шуморо дӯст шаванд ки ҳамчун эшон кофар шавед . Ҳозои кқўлаҳ : «у лни трзии ънки алиҳўду лои алнсорӣ ҳатто татаббуъи млтҳм »у қил : ман холови уқдаи ъқдк , холови қалбаи қлбк .

وَ أَلْسِنَتَهُمْ بالشتم و السب. خبر میدهد ربّ العالمین که دوستی ایشان و تقرّب بایشان در آن نفع شما نیست، که اگر بر شما دست یابند و هر جای که شما را دریابند، ابقا نکنند هم دست گشایند بقتل و ضرب، و هم زبان گشایند بسبّ و شتم. وَ وَدُّوا لَوْ تَکْفُرُونَ. کسا کفروا، و آن گه شما را دوست شوند که همچون ایشان کافر شوید. هذا کقوله: «وَ لَنْ تَرْضی‌ عَنْکَ الْیَهُودُ وَ لَا النَّصاری‌ حَتَّی تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمْ» و قیل: من خالف عقده عقدک، خالف قلبه قلبک.

Лни тнФъкми أрҳомкму лои أўлодкм аллазӣна бимика , ва ҳам куффор , эй лои иғнўни ънкми ман аллоҳи шиӣоу лои тҳлкўои анФскми бсбби ман лои инФъкм . Явми алқёмаҳи иФсли бинкми қрأи ъосму ёқӯби иФсли бФтҳи алёءу касри алсоди мхФФоу қрأаҳи Ҳамзау алксоӣии бзми алёءу касри алсоди мшддоу қрأи ибни омири бзми алёءу фатҳи алсоди мшддоу қрأи албоқўни бзми алёءу фатҳи алсоди мхФФо . Ва алмънии явми алқёмаҳи иҳкми бинкму қил : иФрқи байни алўолду валадау байни алқрибу алқриби Фидхли аҳли тоъатаи алҷнаҳу аҳли маъсиятаи алнор . Ва аллоҳи бмои тъмлўни басири Фиҷозикми боъмолкм .

لَنْ تَنْفَعَکُمْ أَرْحامُکُمْ وَ لا أَوْلادُکُمْ الّذین بمکّة، و هم کفّار، ای لا یغنون عنکم من اللَّه شیئا و لا تهلکوا انفسکم بسبب من لا ینفعکم. یَوْمَ الْقِیامَةِ یَفْصِلُ بَیْنَکُمْ قرأ عاصم و یعقوب یفصل بفتح الیاء و کسر الصاد مخففا و قرأه حمزة و الکسائی بضمّ الیاء و کسر الصّاد مشدّدا و قرأ ابن عامر بضمّ الیاء و فتح الصّاد مشددا و قرأ الباقون بضمّ الیاء و فتح الصاد مخفّفا. و المعنی یوم القیامة یحکم بینکم و قیل: یفرق بین الوالد و ولده و بین القریب و القریب فیدخل اهل طاعته الجنّة و اهل معصیته النار. وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِیرٌ فیجازیکم باعمالکم.

Қади канти лаками أсўаҳ эй қдўаҳи ҳасанау санаи ҳасана . Фии إброҳим эй фии ақволи иброҳӣм . «у аллазӣнаи маъаа » ман алмؤмнин . إзи қолўои лқўмҳми алмшркини إнои броؤои мнкми ҷамъи барии кзриФу зрФоءу броؤои мнкм эй ман қробткм .

قَدْ کانَتْ لَکُمْ أُسْوَةٌ ای قدوة حَسَنَةٌ و سنّة حسنة. فِی إِبْراهِیمَ ای فی اقوال ابراهیم. «وَ الَّذِینَ مَعَهُ» من المؤمنین. إِذْ قالُوا لِقَوْمِهِمْ المشرکین إِنَّا بُرَآؤُا مِنْکُمْ جمع بری کظریف و ظرفاء و بُرَآؤُا مِنْکُمْ ای من قرابتکم.

Ва ммои тъбдўни ман дуни аллоҳи кФрнои бкм » анкрнои динкму тбрأнои мнкм . «у бдои бинноу бинкми алъдоўаҳу албғзоءи أбдо

وَ مِمَّا تَعْبُدُونَ من دون اللَّه کفرنا بکم» انکرنا دینکم و تبرّأنا منکم. «وَ بَدا بَیْنَنا وَ بَیْنَکُمُ الْعَداوَةُ وَ الْبَغْضاءُ أَبَداً

БолсиФу алқлб . Ҳатто тؤмнўои биллоҳи вҳдаҳи лои шарики ?ла Фҳинӣз натарк ъдоўткму нўоликм .

بالسیف و القلب. حَتَّی تُؤْمِنُوا بِاللَّهِ وَحْدَهُ لا شریک له فحینئذ نترک عداوتکم و نوالیکم.

Ин хитоб бо ҳотбаст ва бо муъминон , эшонро иқтидои миФрмоид ба иброҳӣми халил ки иброҳӣм аз мушрикону қроботи куффори безорӣ ва даврӣ гузид . Донист ки душманонанд ва бо эшон дӯстӣ нагирифту қавла : إлои қавли إброҳими ҳозои мустаснои ман алосўаҳ , эй лои тқтдўо ба фии истиғфора . Лأбиаҳи ?фони абоаи кони коФроу злки алостғФори кони ани мавъидаи въдҳои абоаи бأни иؤмни Флмои илми анаи лои иؤмни амтнъи ман истиғфорау қавла : мо أмлки лаки ман аллоҳи ман шайъи ءи иқўли иброҳӣми лобӣаи мо ағнии ънку лои адФъи ънки азоби аллоҳи ани ъситаҳу ашркт бау фии ҳзаҳи алоиаҳи даллолаи байнаи алӣ тафзил набино Муҳамад ( с )у злки анаи ҳайни амри болоқтдоء ба амри алии итлоқу лами истсн , Фқол . Мо отокм алрасул Фхзўаҳ ва мо нҳокми анҳу , Фонтҳўоу ҳайни أмри болоқтдоءи боброҳими астснӣ . Қавла : рбнои алейк тўклно . Қил : ҳозои ман тамоми каломи иброҳӣм ,у қил : истинофу маъноа : қўлўои аиҳо алмؤмнўни рбнои алейк тўклнои Фҳў таълим манеҳ субҳонаи ?лаами Киеви алсноءи алайҳ , алейк тўклно эй бки всқно . Ва إлики أнбно эй ақблнои болтоъаҳ . Ва إлики алмсир эй алмрҷъу алмнқлб .

این خطاب با حاطب است و با مؤمنان، ایشان را اقتدا میفرماید به ابراهیم خلیل که ابراهیم از مشرکان و قرابات کفّار بیزاری و دوری گزید. دانست که دشمنان‌اند و با ایشان دوستی نگرفت و قوله: إِلَّا قَوْلَ إِبْراهِیمَ هذا مستثنی من الاسوة، ای لا تقتدوا به فی استغفاره. لِأَبِیهِ فانّ اباه کان کافرا و ذلک الاستغفار کان عن موعدة وعدها اباه بأن یؤمن فلمّا علم انّه لا یؤمن امتنع من استغفاره و قوله: ما أَمْلِکُ لَکَ مِنَ اللَّهِ مِنْ شَیْ‌ءٍ یقول ابراهیم لابیه ما اغنی عنک و لا ادفع عنک عذاب اللَّه ان عصیته و اشرکت به و فی هذه الآیة دلالة بیّنة علی تفضیل نبیّنا محمد (ص) و ذلک انّه حین امر بالاقتداء به امر علی اطلاق و لم یستثن، فقال. ما آتاکُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ ما نَهاکُمْ عَنْهُ، فَانْتَهُوا و حین أمر بالاقتداء بابراهیم استثنی. قوله: رَبَّنا عَلَیْکَ تَوَکَّلْنا. قیل: هذا من تمام کلام ابراهیم، و قیل: استیناف و معناه: قولوا ایّها المؤمنون رَبَّنا عَلَیْکَ تَوَکَّلْنا فهو تعلیم منه سبحانه لهم کیف الثناء علیه، عَلَیْکَ تَوَکَّلْنا ای بک وثقنا. وَ إِلَیْکَ أَنَبْنا ای اقبلنا بالطاعة. وَ إِلَیْکَ الْمَصِیرُ ای المرجع و المنقلب.

Рбнои лои тҷълнои фитнаи ллзини кФрўо эй лои тзҳри ҳам ълинои ФиФттнўои бзлки Физнўои أнҳми алии ҳақу нҳни алии ботилу қоли муҷоҳид : лои тъзбнои боидиҳму лои бъзоби ман ъндк , Фиқўлўн : луи кони ҳؤлоءи алӣ алҳақ мо асобҳми злку ағФри лнои астари лнои знўбно . إнки أнти алъзиз эй алғолби алқўӣ . Алҳким : Алъолам .

رَبَّنا لا تَجْعَلْنا فِتْنَةً لِلَّذِینَ کَفَرُوا ای لا تظهر هم علینا فیفتتنوا بذلک فیظنّوا أنّهم علی حقّ و نحن علی باطل و قال مجاهد: لا تعذّبنا بایدیهم و لا بعذاب من عندک، فیقولون: لو کان هؤلاء علی الحقّ ما اصابهم ذلک وَ اغْفِرْ لَنا استر لنا ذنوبنا. إِنَّکَ أَنْتَ الْعَزِیزُ ای الغالب القوی. الْحَکِیمُ: العالم.

Лақади кони лаками Фиҳм яъне : фии иброҳӣм ва ман маъааи ман алоўлёءу алонбёء .

لَقَدْ کانَ لَکُمْ فِیهِمْ یعنی: فی ابراهیم و من معه من الاولیاء و الانبیاء.

أсўаҳи ҳасанаи қдўаҳи солеҳаи лмни кони ирҷўои аллоҳу алиўми алохр эй ирҷўи савобау иؤмли лқоءаҳи фии алиўми алохру ихшии албъсу алҳсоб . Ва ман итўл эй иързи ани алоямон . Фإни аллоҳи ҳўи алғнии ани ибодаи алҳмиди алмҳмўди фии арзау смоӣаҳи лои илҳқаҳи шини ман куфри алкоФрину анмои аъиди зикри алосўаҳи лони алаввалии мутаъаллиқаи болброءаҳи ман алкФор ва ман фаълаам . Ва ассонӣаи амри болоӣтсоءи баҳами линолўои ман сўобҳми мо ноливо ӯ инқлбўои илои алохраҳи конқлобҳму қил : алаввалии усваи боқўолаҳу ассонӣаи боФъолаҳ . Қили лмои нзлти ҳзаҳи алоёти азҳари алмؤмнўни ъдоўаҳи ақрбоӣҳми алмшркини фии аллоҳ ва тбрؤо манеҳам , феълами аллоҳ шудаи ваҷди алмؤмнини бзлки Фонзли аллоҳи субҳона : ъсии аллоҳи أни иҷъли бинкму байни аллазӣна ъодитм манеҳам эй ман мушрикии Маккаи мўдаҳ яъне : бони иҳдиҳми аллоҳи ллзини Фисирўои лаками авлиёъу ахўонои ФФъли аллоҳи таъолии злки Фослм касӣр манеҳам Фсорўои ?лаами авлиёъу ахўоноу холтўҳму нокҳўҳму қил : аллазӣна ъодитм манеҳам ҳўи абӯи Сафёни бен ҳарб . Ва алмўдаҳи мўдаҳи алислом ва тазвиҷам ҳабибаи абнтаҳи ман расӯли аллоҳ ( с ) ва кантам ҳабибаи таҳти убайди аллоҳи бен ҷҳши бен рубобу канти ҳай ва завҷҳо ман муҳоҷираи алҳбшаҳи Фтнсри завҷҳоу ҳоўлҳои ани ттобъаҳи Фأбту сабрати алии дайнҳоу моти завҷҳо алии алнсрониаҳи Фбъси расӯли аллоҳ ( с ) илои алнҷошии фӣҳо лихтбҳои алайҳ , Фқоли алнҷошии лосҳобаҳ : ман аўлокми баҳо ? қолўо : холиди бен Саиди бен алъос .

أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ قدوة صالحة لِمَنْ کانَ یَرْجُوا اللَّهَ وَ الْیَوْمَ الْآخِرَ ای یرجو ثوابه و یؤمّل لقاءه فی الیوم الآخر و یخشی البعث و الحساب. وَ مَنْ یَتَوَلَّ ای یعرض عن الایمان. فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ الْغَنِیُّ عن عباده الْحَمِیدُ المحمود فی ارضه و سمائه لا یلحقه شین من کفر الکافرین و انّما اعید ذکر الاسوة لانّ الاولی متعلّقة بالبراءة من الکفّار و من فعلهم. و الثانیة امر بالائتساء بهم لینالوا من ثوابهم ما نالوا او ینقلبوا الی الآخرة کانقلابهم و قیل: الاولی اسوة باقواله و الثانیة بافعاله. قیل لمّا نزلت هذه الآیات اظهر المؤمنون عداوة اقربائهم المشرکین فی اللَّه و تبرّؤا منهم، فعلم اللَّه شدّة وجد المؤمنین بذلک فانزل اللَّه سبحانه: عَسَی اللَّهُ أَنْ یَجْعَلَ بَیْنَکُمْ وَ بَیْنَ الَّذِینَ عادَیْتُمْ مِنْهُمْ ای من مشرکی مکة مَوَدَّةً یعنی: بان یهدیهم اللَّه للّذین فیصیروا لکم اولیاء و اخوانا ففعل اللَّه تعالی ذلک فاسلم کثیر منهم فصاروا لهم اولیاء و اخوانا و خالطوهم و ناکحوهم و قیل: الَّذِینَ عادَیْتُمْ مِنْهُمْ هو ابو سفیان بن حرب. و المودة مودّة الاسلام و تزویج ام حبیبة ابنته من رسول اللَّه (ص) و کانت ام حبیبة تحت عبید اللَّه بن جحش بن رباب و کانت هی و زوجها من مهاجرة الحبشة فتنصّر زوجها و حاولها ان تتابعه فأبت و صبرت علی دینها و مات زوجها علی النصرانیّة فبعث رسول اللَّه (ص) الی النجاشی فیها لیخطبها علیه، فقال النجاشی لاصحابه: من اولاکم بها؟ قالوا: خالد بن سعید بن العاص.

Қол : Фзўҷҳои ман нбикм , ФФъл ва меҳрҳо алнҷошии арбъи моӣаҳи динору соқи илоҳо меҳрҳо .

قال: فزوّجها من نبیّکم، ففعل و مهرها النجاشی اربع مائة دینار و ساق الیها مهرها.

Ъсии ман аллоҳи воҷибау ҳўи ллтмъу алрҷоء , эй кўнўои алии рҷоءи ман злк . Ва қавла :у аллоҳи қадир яъне : алии ани иҷъли бинкму бинҳми мўдаҳу аллоҳи ғафур яъне : лмъосиҳми азои аслмўо : раҳим яъне : болмؤмнини ҳайси адхли ақрбоءҳми фии динҳми сами рхси аллоҳи ъзу ҷли фии салаи аллазӣнаи лами иъодўои алмؤмнину лами иқотлўҳму лами ихрҷўҳми Фқол : лои инҳокми аллоҳи ани аллазӣнае ан бар аллазӣна . Лами иқотлўкми фии аддӣну лами ихрҷўкми ман дёркм эй лам иўзўкм бимика ҳатто азтрртми илои алхурӯҷи минҳои أни тбрўҳми фии мавзеи алхФзи бдлои ман аллазӣнау алмънӣ : лои инҳикми аллоҳи ани ани тбрўои аллазӣнаи лами иқотлўкми фии аддӣн . Ва тқстўои إлиҳм эй тҳснўои илайҳаму тътўҳми ммои тмлкўни ман таому ғайраи қстоу алоқсоти ани тътўҳм мисли мо иътўн .

عَسَی من اللَّه واجبة و هو للطمع و الرجاء، ای کونوا علی رجاء من ذلک. و قوله: وَ اللَّهُ قَدِیرٌ یعنی: علی ان یجعل بینکم و بینهم مودّة وَ اللَّهُ غَفُورٌ یعنی: لمعاصیهم اذا اسلموا: رَحِیمٌ یعنی: بالمؤمنین حیث ادخل اقرباءهم فی دینهم ثمّ رخص اللَّه عزّ و جل فی صلة الّذین لم یعادوا المؤمنین و لم یقاتلوهم و لم یخرجوهم فقال: لا یَنْهاکُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِینَ ای عن برّ الّذین. لَمْ یُقاتِلُوکُمْ فِی الدِّینِ وَ لَمْ یُخْرِجُوکُمْ مِنْ دِیارِکُمْ ای لم یوذوکم بمکة حتی اضطررتم الی الخروج منها أَنْ تَبَرُّوهُمْ فی موضع الخفض بدلا من الّذین و المعنی: لا ینهیکم اللَّه عن ان تبرّوا الّذین لم یقاتلوکم فی الدّین. وَ تُقْسِطُوا إِلَیْهِمْ ای تحسنوا الیهم و تعطوهم ممّا تملکون من طعام و غیره قسطا و الاقساط ان تعطوهم مثل ما یعطون.

Дар сабаби нузули ин ояти уламои тафсир мухталифанд . Ибн аббос гуфт : дар шаъни хзоъаҳ ва банӣ ҷзимаҳ ва банӣ мдлҷ фурӯ омад ки бо расӯли худо ( с ) ақди масолеҳати бастанд ва аҳд доштанд ки қаттол накунанду расӯлроу муъминонро нрнҷоннд ва аз Макка берун накунанду душманони расӯлро ёрӣ ндиҳанд . Раби Алъоламин расӯлроу муъминонро рухсат дод ки бо ин қавми алӣ алхусус ҳар чанд ки коФроннд агар некуӣ кунед васлат диҳед ва дод эшон боишон расонид , шуморо манъ нест ва дар он наҳй нест . Қтодаҳ гуфт : ҳукми ин оят бар умум буд , ҳар кофар ки бо расӯл қаттол накардеду муъминонро нрнҷонидид бо эшон пайвастани бабри васлати рухсат буд , то оят омад ки : Фоқтлўои алмшркини алоиаҳ . . . Пас мансӯх шуду бқўли қтодаҳи ин оят мансӯхасту қил : алоиаҳи воридаи фии шаъни аллазӣнаи омнўо ва ақомўо бимикау лами иҳоҷрўои лмои баҳами ман алзъФ ,у қил : аред бзлки алнсоءу алсбён ,у қил : нзлти фии асмоءи бинти абии бикру злки ани амҳо қтилаҳи бинти абди алъзии қидмати алайҳои алмдинаҳи бҳдоёу ҳаии мушрика , Фқолти асмоء : лои ақбли мнки ҳадяу лои тдхлини байтӣ ҳатто астأзни расӯли аллоҳ . Фсأлти лҳои ъоӣшаҳи расӯли аллоҳ ( с ) Фأмрҳои ани тақаббули ҳдитҳоу тҳсни илоҳо сами зикри аллазӣнаи нҳоҳми ани слтҳми Фқол : إнмои инҳокми аллоҳи ани аллазӣнаи қотлўкми фии аддӣну أхрҷўкми ман дёркму зоҳрўои алии إхроҷкм ва ҳам куффори Маккаи аллазӣнаи أлҷӣўкми илои алҳҷраҳи ман Маккаи أни тўлўҳм яъне : инҳикми ани ани ттўлўҳми болнсру алмўдаҳу албру алслаҳ .

در سبب نزول این آیت علماء تفسیر مختلف‌اند. ابن عباس گفت: در شأن‌ خزاعة و بنی جذیمه و بنی مدلج فرو آمد که با رسول خدا (ص) عقد مصالحت بستند و عهد داشتند که قتال نکنند و رسول را و مؤمنان را نرنجانند و از مکه بیرون نکنند و دشمنان رسول را یاری ندهند. ربّ العالمین رسول را و مؤمنان را رخصت داد که با این قوم علی الخصوص هر چند که کافرانند اگر نیکویی کنید وصلت دهید و داد ایشان بایشان رسانید، شما را منع نیست و در آن نهی نیست. قتادة گفت: حکم این آیت بر عموم بود، هر کافر که با رسول قتال نکردید و مؤمنان را نرنجانیدید با ایشان پیوستن ببرّ وصلت رخصت بود، تا آیت آمد که: فَاقْتُلُوا الْمُشْرِکِینَ الآیة... پس منسوخ شد و بقول قتادة این آیت منسوخ است و قیل: الآیة واردة فی شأن الّذین آمنوا و اقاموا بمکة و لم یهاجروا لما بهم من الضعف، و قیل: ارید بذلک النساء و الصبیان، و قیل: نزلت فی اسماء بنت ابی بکر و ذلک انّ امّها قتیلة بنت عبد العزّی قدمت علیها المدینة بهدایا و هی مشرکة، فقالت اسماء: لا اقبل منک هدیّة و لا تدخلین بیتی حتی استأذن رسول اللَّه. فسألت لها عائشة رسول اللَّه (ص) فأمرها ان تقبل هدیّتها و تحسن الیها ثمّ ذکر الّذین نهاهم عن صلتهم فقال: إِنَّما یَنْهاکُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِینَ قاتَلُوکُمْ فِی الدِّینِ وَ أَخْرَجُوکُمْ مِنْ دِیارِکُمْ وَ ظاهَرُوا عَلی‌ إِخْراجِکُمْ و هم کفّار مکة الّذین ألجئوکم الی الهجرة من مکة أَنْ تَوَلَّوْهُمْ یعنی: ینهیکم عن ان تتولّوهم بالنصر و المودّة و البرّ و الصلة.

Ва ман итўлҳми болмўдаҳу бмкотбаҳи сар алнабӣ ( с ) . Фأўлӣки ҳам алзолмўни алмстўҷбўни лъзоби аллоҳ . Қоли баъзи алмФсрин : насахт алоиаҳи алаввалии бҳзаҳи алоиаҳу насхи маънии алоитини боиаҳи алсиФ .

وَ مَنْ یَتَوَلَّهُمْ بالمودّة و بمکاتبة سرّ النبی (ص). فَأُولئِکَ هُمُ الظَّالِمُونَ المستوجبون لعذاب اللَّه. قال بعض المفسرین: نسخت الآیة الاولی بهذه الآیة و نسخ معنی الآیتین بآیة السیف.

ё أиҳои аллазӣнаи омнўои إзои ҷоءкми алмؤмноти муҳоҷирот эй шумо ки мؤмнонид , чун занони муҳоҷирот бшмо оянд , аз Макка ҳиҷрат кунанд ба Мадина .

یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذا جاءَکُمُ الْمُؤْمِناتُ مُهاجِراتٍ ای شما که مؤمنانید، چون زنان مهاجرات بشما آیند، از مکه هجرت کنند به مدینه.

Фомтҳнўҳни эшонро имтиҳон кунед , ҳоли эшону сабаб омадан эшон бтҳқиқи боздонид . Имтиҳон , бқўли баъзе муфассирон онаст ки : расӯли худои эшонро савганд додӣ ки на буғзи шавҳарро омад ва на ншўз ва на ғайратро ва на ишқу ҳавои мардиро ва на рағбати бадунёу илтимоси Муродиро ва на муҷаррад дӯст дошт замини Мадинаро , балки дӯст дошт дайни исломро ҳиҷрат карду дӯстии худоӣу расӯлроу ҷузи ризои худоӣу расӯлу рағбати бад-ӣни ислом ӯро Муродӣ дигар нест . Бқўли баъзе имтиҳон онаст ки бзбон бигуфтӣ : « ашҳади ани лои илоҳи алои аллоҳу ани мҳмдои абдау расӯла » . Раб Алъоламин гуфт : чун ин савганд ёд карду имтиҳон ҳосил шуд , аз вай бзоҳр бипазиреду ҳақоиқи ботину замири дил биллоҳ афканед ки шуморо бон роҳ несту ҷузи аллоҳи бон олам нест .

فَامْتَحِنُوهُنَّ ایشان را امتحان کنید، حال ایشان و سبب آمدن ایشان بتحقیق بازدانید. امتحان، بقول بعضی مفسّران آنست که: رسول خدا ایشان را سوگند دادی‌ که نه بغض شوهر را آمد و نه نشوز و نه غیرت را و نه عشق و هوای مردی را و نه رغبت بدنیا و التماس مرادی را و نه مجرّد دوست داشت زمین مدینه را، بلکه دوست داشت دین اسلام را هجرت کرد و دوستی خدای و رسول را و جز رضای خدای و رسول و رغبت بدین اسلام او را مرادی دیگر نیست. بقول بعضی امتحان آنست که بزبان بگفتی: «اشهد ان لا اله الّا اللَّه و انّ محمدا عبده و رسوله». رب العالمین گفت: چون این سوگند یاد کرد و امتحان حاصل شد، از وی بظاهر بپذیرید و حقایق باطن و ضمیر دل باللّه افکنید که شما را بآن راه نیست و جز اللَّه بآن عالم نیست.

Инаст ки гуфт : аллоҳи أълми бإимонҳни он гуҳ гуфт : Фإни ълмтмўҳни муъминот чун аз эшон бдонстиди бдлоили зоҳир ки муъминотанду ҳиҷрати эшон аз баҳри худоӣ ва расӯласт , Флои трҷъўҳни إлии алкФори лои ҳни ҳали ?лааму лои ҳам иҳлўни лҳни эшонро Фои кофарони мдҳид ки на зан мусулмонон ҳалоласт марди кофарро , ва на марди кофари зани мусулмонро ҳалоласт . Ин оя дар шаъни занӣ фурӯд омад номи ваии сбиъаҳи бинти алҳорси алослмиаҳ ки аз шавҳар хеш бигурехт соли ҳудаибия ва ҳиҷрат кард . Расӯли худо ӯро имтиҳон кард , чунон ки аллоҳи фармӯда ва ӯро муъмина ёфт . Шавҳар вай омад сиФии бен алўоҳб гуфт : ё Муҳамади ради алии амрأтӣ . Зани ман бо ман фирист ки ту дар сулҳи ҳудаибия бо мо чунон шарт кардӣ ки ҳар ки он мо бтў ояд бо мо фиристӣ . Расӯл худо гуфт : ин шарт кардаам дар мардон на дар занон ки занони гиравидаи бҳичи ҳоли кофаронро ншоинд ва эшонро ҳалол набошанд ва ин оят бар вифқи ин ҳукм фурӯ омад . Пас расӯл худо бифармуд то ковин ки он шавҳари кофар ба сбиъаҳ дода буд , бо вай доданд . Инаст ки раб Алъоламин гуфт :у отўҳми мо أнФқўо яъне : аътўои алзўҷи алкоФри мо анФқи алайҳои ман алмҳр . Қил : ани лами иўҷди лҳои моли фии улҳоли иؤхзи ман алмؤмни алзии ириди алтзўҷи баҳои миқдори злки алмҳру ирди алии алкоФр . ?фони лами итзўҷи баҳои аҳади ман алмؤмнини кони сиблатҳо сиблати алмъсри боладин илои ани иҷди майсара . Ва иқол : тзўҷи сбиъаҳи умри бен улхитоб .

اینست که گفت: اللَّهُ أَعْلَمُ بِإِیمانِهِنَّ آن گه گفت: فَإِنْ عَلِمْتُمُوهُنَّ مُؤْمِناتٍ چون از ایشان بدانستید بدلایل ظاهر که مؤمنات‌اند و هجرت ایشان از بهر خدای و رسول است، فَلا تَرْجِعُوهُنَّ إِلَی الْکُفَّارِ لا هُنَّ حِلٌّ لَهُمْ وَ لا هُمْ یَحِلُّونَ لَهُنَّ ایشان را فا کافران مدهید که نه زن مسلمانان حلالست مرد کافر را، و نه مرد کافر زن مسلمان را حلالست. این آیه در شأن زنی فرود آمد نام وی سبیعة بنت الحارث الاسلمیة که از شوهر خویش بگریخت سال حدیبیة و هجرت کرد. رسول خدا او را امتحان کرد، چنان که اللَّه فرموده و او را مؤمنه یافت. شوهر وی آمد صیفی بن الواهب گفت: یا محمّد ردّ علیّ امرأتی. زن من با من فرست که تو در صلح حدیبیة با ما چنان شرط کردی که هر که آن ما بتو آید با ما فرستی. رسول خدا گفت: این شرط کرده‌ام در مردان نه در زنان که زنان گرویده بهیچ حال کافران را نشایند و ایشان را حلال نباشند و این آیت بر وفق این حکم فرو آمد. پس رسول خدا بفرمود تا کاوین که آن شوهر کافر به سبیعة داده بود، با وی دادند. اینست که ربّ العالمین گفت: وَ آتُوهُمْ ما أَنْفَقُوا یعنی: اعطوا الزوج الکافر ما انفق علیها من المهر. قیل: ان لم یوجد لها مال فی الحال یؤخذ من المؤمن الّذی یرید التزوّج بها مقدار ذلک المهر و یردّ علی الکافر. فان لم یتزوّج بها احد من المؤمنین کان سبیلها سبیل المعسر بالدین الی ان یجد میسرة. و یقال: تزوّج سبیعة عمر بن الخطاب.

Ва лои ҷиноҳи алайкуми أни тнкҳўҳн эй лои ҷиноҳи фии никоҳи алмҳоҷрот . إзои отитмўҳни мҳўрҳну аитоءи алмҳри лӣси бшрти лтҳлилҳои комаи ани зоки лӣси бшрти фии алмؤмноти фии қавла : «у отўои алнсоءи сдқотҳни наҳла » локинаи ҷси алии атёнҳни мҳўрҳни азои толбни баҳо .

وَ لا جُناحَ عَلَیْکُمْ أَنْ تَنْکِحُوهُنَّ ای لا جناح فی نکاح المهاجرات. إِذا آتَیْتُمُوهُنَّ مهورهن و ایتاء المهر لیس بشرط لتحلیلها کما انّ ذاک لیس بشرط فی المؤمنات فی قوله: «وَ آتُوا النِّساءَ صَدُقاتِهِنَّ نِحْلَةً» لکنّه جث علی اتیانهنّ مهورهنّ اذا طالبن بها.

Ва қил : нзлти ҳзаҳи алоиаҳ фӣам кулсуми бинти ақабаи бен абии мъити ҷоءти муҳоҷираи фии оми алҳднаҳи Фҷоءи ахўоҳои расӯли аллоҳ ( с ) истрди анҳо Фнзлти ҳзаҳи алоиаҳ , қавла :у лои тмскўои бъсми алкўоФри қрأи абӯи Амру ёқӯби болтшдиду алохрўни болтхФиФ , маънои ҳумои воҳид .

و قیل: نزلت هذه الآیة فی امّ کلثوم بنت عقبة بن ابی معیط جاءت مهاجرة فی عام الهدنة فجاء اخواها رسول اللَّه (ص) یستردّ انها فنزلت هذه الآیة، قوله: و لا تُمْسِکُوا بِعِصَمِ الْکَوافِرِ قرأ ابو عمرو و یعقوب بالتشدید و الآخرون بالتخفیف، معنا هما واحد.

Ва алъсмаҳи аломсоку алкФу ҳайҳо ҳнои ҳарамаи алнкоҳ , яъне : азои табюнати алодёни Фқди анқтъти алъсмаҳ ,у асли алъсмаҳи алҳбл , иқоли лкли мо амски шиӣои ъсмаҳ эй ман аслму бақиятаи амрأтаҳи кофара ӯ аслмти алмрأаҳу бқии алзўҷи коФрои Фқди анқтъти алъсмаҳу лои тмскўои баҳои Флои ҳарамаи лҳоу алкўоФри тоӣФтони ман алнсоءи тоӣФаҳи қъдти ани алҳҷраҳу сабтати алии алкФру тоӣФаҳи артдти ани алҳҷраҳу лҳқти бозўоҷҳои алкФор . Қоли алзҳрӣ : лмои нзлти ҳзаҳи алоиаҳи талқи умри бен улхитоби амрأтини конто ?ла бимика мшрктини аҳдиҳмои бриъаҳи бинти абии Умияи ибни алмғираҳи Фтзўҷҳои баъдаи Муъовияи бен абии Сафёну ҳумои алӣ шркҳмо бимика . Ва алأхрӣам кулсуми бинти Амр алхзоъиаҳам абди аллоҳи бен умри Фтзўҷҳои абӯи ҷҳми бен ҳзоФаҳу ҳумои алии шркҳмоу канти арўии бинти рабеъаи бен алҳорси бен абди алмтлби таҳти талҳаи бен убайди аллоҳи Фҳоҷри талҳа ва ҳай бимика алии дайни қавмҳо ФФрқи алисломи бинҳмо ҳайн наҳй ани алтмски бъсми алкўоФри сами тзўҷҳои холиди бен Саиди бен алъоси болослому канти ммни фари илои расӯли аллоҳ ( с ) ман нсоءи алкФори Фҳбсҳо ва завҷҳо холиди бен Саиди бен алъос .

و العصمة الامساک و الکف و هی ها هنا حرمة النکاح، یعنی: اذا تباینت الادیان فقد انقطعت العصمة، و اصل العصمة الحبل، یقال لکل ما امسک شیئا عصمة ای من اسلم و بقیت امرأته کافرة او اسلمت المرأة و بقی الزوج کافرا فقد انقطعت العصمة و لا تمسکوا بها فلا حرمة لها و الْکَوافِرِ طائفتان من النساء طائفة قعدت عن الهجرة و ثبتت علی الکفر و طائفة ارتدّت عن الهجرة و لحقت بازواجها الکفّار. قال الزهری: لمّا نزلت هذه الآیة طلق عمر بن الخطاب امرأتین کانتا له بمکة مشرکتین احدیهما بریعة بنت ابی امیة ابن المغیرة فتزوّجها بعده معاویة بن ابی سفیان و هما علی شرکهما بمکة. و الأخری امّ کلثوم بنت عمرو الخزاعیة امّ عبد اللَّه بن عمر فتزوّجها ابو جهم بن حذافة و هما علی شرکهما و کانت اروی بنت ربیعة بن الحارث بن عبد المطلب تحت طلحة بن عبید اللَّه فهاجر طلحة و هی بمکة علی دین قومها ففرّق الاسلام بینهما حین نهی عن التمسک بِعِصَمِ الْکَوافِرِ ثمّ تزوّجها خالد بن سعید بن العاص بالاسلام و کانت ممّن فرّ الی رسول اللَّه (ص) من نساء الکفّار فحبسها و زوّجها خالد بن سعید بن العاص.

Қоли аш-Шаабӣу канти зайнаби бинти расӯли аллоҳи амрأаҳи абии алъоси бен алрбиъи аслмту лҳқти болнбӣ ( с ) фии алмдинаҳу ақоми абӯ алъос бимика мшркои сами ?утии алмдинаҳу аслми фардҳо алайҳи расӯли аллоҳ ( с ) . Ва сӣлўои аиҳо алмؤмнўн . Мо أнФқтм эй ани лҳқти амрأаҳи мнкми болмшркини муртадаи Фосӣлўои мо анФқтми ман алмҳри ммн тзўҷҳо манеҳам азои мнъўҳо .

قال الشعبی و کانت زینب بنت رسول اللَّه امرأة ابی العاص بن الربیع اسلمت و لحقت بالنبی (ص) فی المدینة و اقام ابو العاص بمکة مشرکا ثمّ اتی المدینة و اسلم فردّها علیه رسول اللَّه (ص). وَ سْئَلُوا ایّها المؤمنون. ما أَنْفَقْتُمْ ای ان لحقت امرأة منکم بالمشرکین مرتدّة فاسئلوا ما انفقتم من المهر ممّن تزوّجها منهم اذا منعوها.

Ва лисӣлўо яъне : алмшркини аллазӣнаи лҳқти азўоҷҳми бкм . Мо أнФқўои ман алмҳри ммни тзўҷҳои мнкм . Злкми ҳукми аллоҳи иҳкми бинкми фӣаи Фоҳкмўо . Ва аллоҳи алӣами бмсолҳи амўркми ҳакими Фимои амркм ба ман алтсўиаҳу алъдл . Қоли алзҳрӣ :у лӯлои алҳднаҳу алъҳди алзии кони байн алрасул аллоҳ ( с )у байни Қурайши явми алҳдибиаҳи ломски алнсоءу лами ирди илайҳами сдоқоу кзлки кони иснъи бмни ҷоءаҳи ман алмслмот қабл алъҳди Флмои нзлти ҳзаҳи алоиаҳи ақри алмؤмнўни бҳкми аллоҳи ъзу ҷлу адўои мо амрўо ба ман нФқоти алмшркину абии алмшркўни أни иқрўои бҳкми аллоҳи таъолии Фимои амри ман адоءи алнФқоти алмуслимӣни Фонзли аллоҳи ъзу ҷл .

وَ لْیَسْئَلُوا یعنی: المشرکین الّذین لحقت ازواجهم بکم. ما أَنْفَقُوا من المهر ممّن تزوّجها منکم. ذلِکُمْ حُکْمُ اللَّهِ یَحْکُمُ بَیْنَکُمْ فیه فاحکموا. وَ اللَّهُ عَلِیمٌ بمصالح امورکم حَکِیمٌ فیما امرکم به من التسویة و العدل. قال الزهری: و لولا الهدنة و العهد الّذی کان بین الرسول اللَّه (ص) و بین قریش یوم الحدیبیة لامسک النساء و لم یردّ الیهم صداقا و کذلک کان یصنع بمن جاءه من المسلمات قبل العهد فلمّا نزلت هذه الآیة اقرّ المؤمنون بحکم اللَّه عزّ و جل و ادّوا ما امروا به من نفقات المشرکین و ابی المشرکون أن یقرّوا بحکم اللَّه تعالی فیما امر من اداء النفقات المسلمین فانزل اللَّه عزّ و جل.

Ва إни Фоткми шайъи ءи ман أзўоҷкми إлии алкФори Фоткм эй зҳби ънкми шайъи ء , эй аҳаду кзлки қрأи ибни масъӯд : Фъоқбтму қрии Фъқбтми أии ғзўтми бъқби злки Фғнмтми Фотўои аллазӣнаи зҳбти أзўоҷҳми илои алкФори мнкм мисли мо أнФқўои ълиҳни ман алғноӣми алтии сорти фии аидикми ман амволи алкФор ,у қил : маъноаи Фъоқбтми алмртдаҳи болқтл . Қоли ибни аббосу кони ҷамеъи ман лҳқи болмшркини ман нсоءи алмؤмнини алмҳоҷрини роҷеъаи ани алисломи сети нсўаҳи Фоътии расӯли аллоҳ ( с ) азўоҷҳни мҳўри нсоӣҳми ман алғнимаҳ .

وَ إِنْ فاتَکُمْ شَیْ‌ءٌ مِنْ أَزْواجِکُمْ إِلَی الْکُفَّارِ فاتکم ای ذهب عنکم شی‌ء، ای احد و کذلک قرأ ابن مسعود: فَعاقَبْتُمْ و قرئ فعقبتم أی غزوتم بعقب ذلک فغنمتم فَآتُوا الَّذِینَ ذَهَبَتْ أَزْواجُهُمْ الی الکفار منکم مِثْلَ ما أَنْفَقُوا علیهنّ من الغنائم الّتی صارت فی ایدیکم من اموال الکفّار، و قیل: معناه فعاقبتم المرتدّة بالقتل. قال ابن عباس و کان جمیع من لحق بالمشرکین من نساء المؤمنین المهاجرین راجعة عن الاسلام ستّ نسوة فاعطی رسول اللَّه (ص) ازواجهنّ مهور نسائهم من الغنیمة.

Ва атқўои аллоҳи алзии أнтм ба мؤмнўн . АхтлФи алқўли фии أни ради меҳри ман аслмти ман алнсоءи илои азўоҷҳни кони воҷбо ӯ мндўбо ,у аслаи ани алслҳи ҳилли кони вақъи алии ради алнсоء ?

وَ اتَّقُوا اللَّهَ الَّذِی أَنْتُمْ بِهِ مُؤْمِنُونَ. اختلف القول فی أنّ ردّ مهر من اسلمت من النساء الی ازواجهنّ کان واجبا او مندوبا، و اصله انّ الصلح هل کان وقع علی ردّ النساء؟

Фӣаи қавлон : аҳдҳмои анаи вақъи алии ради алрҷолу алнсоءи ҷмиъои лмои рўинои анаи лои иأтики мнои аҳдои лои рддтаҳи сами сори алҳкми фии ради алнсоءи мнсўхои бқўлаҳ : Флои трҷъўҳни إлии алкФори феълии ҳозои кони ради алмҳри воҷбо . Алқўли алохр : ани алслҳи лами иқъи алии ради алнсоءи лона

فیه قولان: احدهما انّه وقع علی ردّ الرجال و النساء جمیعا لما روینا انّه لا یأتیک منّا احدا لا رددته ثمّ صار الحکم فی ردّ النساء منسوخا بقوله: فَلا تَرْجِعُوهُنَّ إِلَی الْکُفَّارِ فعلی هذا کان ردّ المهر واجبا. القول الآخر: انّ الصلح لم یقع علی ردّ النساء لانّه‌

Ирўии алии анаи лои иأтики мнои раҷулу ани кони алии динки алои рддтаҳи феълии ҳозои кони ради алмҳри мндўбо

یروی علی انّه لا یأتیک منّا رجل و ان کان علی دینک الّا رددته فعلی هذا کان ردّ المهر مندوبا

Ва зҳби баъзи алФқҳоءи илои أни ҳзаҳи аҳкоми табаъати алҳҷраҳу алҳднаҳи алтии канти бинҳми Флмои анқзти золати тлки алоҳком ва насахт .

و ذهب بعض الفقهاء الی أنّ هذه احکام تبعت الهجرة و الهدنة الّتی کانت بینهم فلمّا انقضت زالت تلک الاحکام و نسخت.

ё أиҳо алнабӣ إзои ҷоءки алмؤмноти ибоиънки самяти албиъаҳи лони алмбоиъи ибиъ нафса болҷнаҳ ва манеҳ қавлаи ъзу ҷл : إни аллоҳи уштурии ман алмؤмнини أнФсҳм .

یا أَیُّهَا النَّبِیُّ إِذا جاءَکَ الْمُؤْمِناتُ یُبایِعْنَکَ سمّیت البیعة لانّ المبایع یبیع نفسه بالجنّة و منه قوله عزّ و جلّ: إِنَّ اللَّهَ اشْتَری‌ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ أَنْفُسَهُمْ.

Қил : кон алнабӣ ( с ) азои боиъи алнсоءи вазъи қдҳои ман алмоءи факони изъи ядаи фӣаи сами иأмрҳни ани иғмсни аидиҳни фӣа . Ва қил : нзлти ҳзаҳи алоиаҳи явми фатҳи Макка

قیل: کان النبی (ص) اذا بایع النساء وضع قدحا من الماء فکان یضع یده فیه ثمّ یأمرهنّ ان یغمسن ایدیهنّ فیه. و قیل: نزلت هذه الآیة یوم فتح مکة

Лмои Фрғи расӯли аллоҳ ( с ) ман байъаи алрҷолу ҳўи алии алсФоу умри бен улхитоб асфал манеҳу ҳўи ибоиъи алнсоءи бأмри расӯли аллоҳи иأхзи аидиҳни фавқи сёбаҳу иблғҳни анҳу ва мо кони расӯли аллоҳ ( с ) иأхзи бед амрأаҳ ъанд албиъҳўи қил : амри ахти хадиҷаи холаи Фотимаи Фбоиъти алнсоءу канти ҳинди бинти Утбаи бен рабеъаи амрأаҳи абии Сафёни бен ҳарби фии ҷмлтҳни мтнқбаҳи мтнкраҳи маъаи алнсоءи хўФои ман расӯли аллоҳи ани иърФҳои Фқол алнабӣ ( с ) абоиъкни алии أни лои ишркни биллоҳи шиӣои ФрФъти ҳинди раъсҳоу қолату аллоҳи анки лтأхзи ълинои умарои мо рأиноки ахзтаҳи алии алрҷолу боиъи алрҷоли иўмӣзи алии алислому алҷҳод фақат . Фқоли расӯли аллоҳ ( с ) : « анк ?лаанд бинти Утба » қолат : нъми ФоъФи ъмои салафи ъФои аллоҳи ънк , тънии мо санъати бҳмзаҳ . Фқоли расӯли аллоҳ : « абоиъкни أни лои ишркни биллоҳи шиӣои қолати ман алшрки Фррнои алики Фмои ашркнои мнзи аслмно .

لمّا فرغ رسول اللَّه (ص) من بیعة الرجال و هو علی الصفا و عمر بن الخطاب اسفل منه و هو یبایع النساء بأمر رسول اللَّه یأخذ ایدیهنّ فوق ثیابه و یبلغهنّ عنه و ما کان رسول اللَّه (ص) یأخذ بید امرأة عند البیعةو قیل: امر اخت خدیجة خالة فاطمة فبایعت النساء و کانت هند بنت عتبة بن ربیعة امرأة ابی سفیان بن حرب فی جملتهن متنقّبة متنکّرة مع النساء خوفا من رسول اللَّه ان یعرفها فقال النبی (ص) ابایعکن عَلی‌ أَنْ لا یُشْرِکْنَ بِاللَّهِ شَیْئاً فرفعت هند رأسها و قالت و اللَّه انّک لتأخذ علینا امرا ما رأیناک اخذته علی الرجال و بایع الرجال یومئذ علی الاسلام و الجهاد فقط. فقال رسول اللَّه (ص): «انّک لهند بنت عتبه» قالت: نعم فاعف عمّا سلف عفا اللَّه عنک، تعنی ما صنعت بحمزة. فقال رسول اللَّه: «ابایعکنّ أَنْ لا یُشْرِکْنَ بِاللَّهِ شَیْئاً قالت من الشرک فررنا الیک فما اشرکنا منذ اسلمنا.

Фқоли расӯли аллоҳ :у лои исрқни Фқолти ҳинд . Ани абои Сафёни раҷули шҳиҳу ании охзи ман молаи мо икФинӣу валада . Фқоли расӯли аллоҳ : « болмърўФ »

فقال رسول اللَّه: وَ لا یَسْرِقْنَ فقالت هند. انّ ابا سفیان رجل شحیح و انّی آخذ من ماله ما یکفینی و ولده. فقال رسول اللَّه: «بالمعروف»

Ва қил : кони абӯи Сафёни воқФои ҳнок , Фқол : нъми мо асбти шиӣои Фимои мзӣу Фимои ғбри Фҳўи лаки ҳалолу қоли слии аллоҳи алайҳу силам :у лои изнини Фқолт : ҳинду ҳилли тзнии алҳраҳ ? Фқоли слии аллоҳи алайҳу силам « лоу аллоҳи мо тзнии алҳраҳ » .

و قیل: کان ابو سفیان واقفا هناک، فقال: نعم ما اصبت شیئا فیما مضی و فیما غبر فهو لک حلال و قال صلّی اللَّه علیه و سلم: وَ لا یَزْنِینَ فقالت: هند و هل تزنی الحرة؟ فقال صلّی اللَّه علیه و سلّم «لا و اللَّه ما تزنی الحرّة».

Фқоли расӯли аллоҳ :у лои иқтлни أўлодҳн яъне : вأди албноти мхоФаҳи алФқр , Фқолти ҳинд : нҳни рбиноҳми сғороу антми қтлтмўҳми кборо , Фонтми аълам ва ҳам . Фзҳки умру зҳки расӯли аллоҳи ман қавлҳоу кони қади қатли ибни лҳои явми бадар , иқоли ?лаи ҳанзалаи бен абии Сафёни Фқоли расӯли аллоҳ :у лои иأтини ббҳтони иФтринаҳи байни أидиҳну أрҷлҳн яъне : алкзбу алнмимаҳу алмшии болсъоиаҳи ихтлқнаҳи ман тлқоءи анФсҳн . Қолат : ҳинд :у аллоҳи ани албҳтони лқбиҳу анки лои тأмрнои алои болршду макорими алохлоқ . Ва қил : алмроди болбҳтони ҳоҳнои ани тлтқти мўлўдоу тқўли лзўҷҳо : ҳозои валадии мнк , Фҳўи албҳтони алмФтрӣ . Байни أидиҳну أрҷлҳни лони алўлди ази аўзътаҳи алоами сиқти байни идиҳоу рҷлиҳо . Ва лои иъсинки фии маърӯф

فقال رسول اللَّه: وَ لا یَقْتُلْنَ أَوْلادَهُنَّ یعنی: وأد البنات مخافة الفقر، فقالت هند: نحن ربّیناهم صغارا و انتم قتلتموهم کبارا، فانتم اعلم و هم. فضحک عمر و ضحک رسول اللَّه من قولها و کان قد قتل ابن لها یوم بدر، یقال له حنظلة بن ابی سفیان فقال رسول اللَّه: وَ لا یَأْتِینَ بِبُهْتانٍ یَفْتَرِینَهُ بَیْنَ أَیْدِیهِنَّ وَ أَرْجُلِهِنَ‌ یعنی: الکذب و النمیمة و المشی بالسعایة یختلقنّه من تلقاء انفسهنّ. قالت: هند: و اللَّه انّ البهتان لقبیح و انّک لا تأمرنا الّا بالرشد و مکارم الاخلاق. و قیل: المراد بالبهتان هاهنا ان تلتقط مولودا و تقول لزوجها: هذا ولدی منک، فهو البهتان المفتری. بَیْنَ أَیْدِیهِنَّ وَ أَرْجُلِهِنَّ لانّ الولد اذ اوضعته الامّ سقط بین یدیها و رجلیها. وَ لا یَعْصِینَکَ فِی مَعْرُوفٍ‌

эй фии кули амри воФқи тоъаҳи аллоҳу фии кули амри фӣаи ршдҳн . Қоли Саиди бен алмсибу алклбӣу абди арраҳмони бен зайд : ҳўи алнҳии ани алнўҳу алдъоءи болўилу тмзиқи алсўб ва натуф алшъру ҳмши алўҷаҳу ани лои тҳдси алмрأаҳи алрҷоли алои зои муҳарраму лои тхлўи брҷли ъири зии муҳарраму лои тсоФри алои маъаи зии муҳаррам .

ای فی کلّ امر وافق طاعة اللَّه و فی کلّ امر فیه رشدهنّ. قال سعید بن المسیّب و الکلبی و عبد الرحمن بن زید: هو النهی عن النوح و الدعاء بالویل و تمزیق الثوب و نتف الشعر و حمش الوجه و ان لا تحدث المرأة الرجال الّا ذا محرم و لا تخلو برجل عیر ذی محرم و لا تسافر الّا مع ذی محرم.

Рӯй ани хўлаҳи бинти алҳкми алонсориаҳи алслмиаҳи қолат : ё расӯли аллоҳи моти лии ах , Фнҳти алайҳи Фосъдтнии амрأаҳ ,у қади моти лҳои ахи أи Фтأзни лии ани азҳби Фосъдҳои алии алнўҳи сами амск ? Фқоли расӯли аллоҳ : « лои тФълӣ ! Фмои золати троҷъаҳ ҳатто изни лҳоу қоли азҳбии Фосъдиҳои лами амскӣ »

روی انّ خولة بنت الحکم الانصاریة السلمیة قالت: یا رسول اللَّه مات لی اخ، فنحت علیه فاسعدتنی امرأة، و قد مات لها اخ أ فتأذن لی ان اذهب فاسعدها علی النوح ثمّ امسک؟ فقال رسول اللَّه: «لا تفعلی! فما زالت تراجعه حتی اذن لها و قال اذهبی فاسعدیها لم امسکی»

Рӯй абӯи молики алошърии ан алнабӣ ( с ) қол : « арбъи фии умматии ман амри ҷоҳлиаҳи лои итркўнҳн : алФхри болоҳсоб ,у алтъни фии алонсобу алостсқоءи болнҷўму алнёҳаҳ »

روی ابو مالک الاشعری عن النبی (ص) قال: «اربع فی امّتی من امر جاهلیة لا یترکونهنّ: الفخر بالاحساب، و الطعن فی الانساب و الاستسقاء بالنجوم و النیاحة»

Ва қоли слии аллоҳи алайҳу силам : « алноӣҳаҳи азои лами ттб қабл мўтҳои тқоми явми алқёмаҳи алайҳои срболи ман Қатарону дръи ман ҷрб »

و قال صلّی اللَّه علیه و سلّم: «النائحة اذا لم تتب قبل موتها تقام یوم القیامة علیها سربال من قطران و درع من جرب»

Ва қол : « лӣси мнои ман зарби алхдўду шқи алҷиўбу дуои бдъўии алҷоҳлиаҳ » .

و قال: «لیس منّا من ضرب الخدود و شقّ الجیوب و دعا بدعوی الجاهلیة».

Ва қоли слии аллоҳи алайҳу силам : « ҳзаҳи алнўоӣҳи иҷълни явми алқёмаҳи сафин : сафои ани алимину сафои ани алисору инбҳни комаи тнбҳи алклоб »

و قال صلّی اللَّه علیه و سلّم: «هذه النوائح یجعلن یوم القیامة صفّین: صفّا عن الیمین و صفّا عن الیسار و ینبحن کما تنبح الکلاب»

Ва рӯй ани умри бен улхитоби разии аллоҳи анҳу самъи ноӣҳаҳи Фотиҳои Фзрбҳо ҳатто вақъи хуморҳо ани раъсҳо Фқил : ё амири алмؤмнин ! алмрأаҳи қади вақъи хуморҳо ! қол : анҳо лои ҳарамаи лҳо .

و روی انّ عمر بن الخطاب رضی اللَّه عنه سمع نائحة فاتیها فضربها حتی وقع خمارها عن رأسها فقیل: یا امیر المؤمنین! المرأة قد وقع خمارها! قال: انّها لا حرمة لها.

Қавлаи таъолӣ : Фбоиъҳн эй азои боиънки Фбоиъҳн . Ва астғФри лҳни аллоҳи إни аллоҳи ғафури раҳим .

قوله تعالی: فَبایِعْهُنَّ ای اذا بایعنک فبایعهنّ. وَ اسْتَغْفِرْ لَهُنَّ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ.

Қолати ъоӣшаҳ : кон алнабӣ ( с ) ибоиъи алнсоءи болкломи бҳзаҳи алоиаҳ : « лои тшркўои биллоҳи шиӣо »

قالت عائشة: کان النبی (ص) یبایع النساء بالکلام بهذه الآیة: «لا تشرکوا باللّه شیئا»

Қолат : ва мо масти яди расӯли аллоҳи яди амрأаҳи алои амрأаҳи имлкҳо . Ва қолати амимаҳи бинти рақиқаи боиъти расӯли аллоҳи фии нсўаҳи Фқоли Фимои асттътну атқтн ? Фқлти расӯли аллоҳи арҳми баннои ман анФсно ! қиллат : ё расӯли аллоҳи соФҳно . Фқол : « ании лои асоФҳи алнсоءи анмои қавлии ломрأаҳи кқўлии лмоӣаҳи амрأаҳ » .

قالت: و ما مسّت ید رسول اللَّه ید امرأة الّا امرأة یملکها. و قالت امیمة بنت رقیقة بایعت رسول اللَّه فی نسوة فقال فیما استطعتنّ و اطقتنّ؟ فقلت رسول اللَّه ارحم بنا من انفسنا! قلت: یا رسول اللَّه صافحنا. فقال: «انّی لا اصافح النساء انّما قولی لامرأة کقولی لمائة امرأة».

ё أиҳои аллазӣнаи омнўо эй гиравидагон ! лои ттўлўои қўмои ғазаби аллоҳи алайҳим ва ҳам алиҳўду злки ани насаи ман Фқроءи алмуслимӣни конўои ихбрўни алиҳўди бохбори алмуслимӣну итўослўнҳми Фисибўни бзлки ман сморҳми Фнҳоҳми аллоҳи субҳонаи ани злк . Қади иӣсўои ман алохраҳ яъне : ҳؤлоءи алиҳўди иӣсўои ман алохраҳи бأни икўни ?лаами фӣҳо савобу хайри комаи иӣси алкФори аллазӣнаи мотўоу сорўои фии алқбўри ман ани икўни ?лаами ҳаззу савоби фии алохраҳу қил : комаи иӣси алкФори аллазӣнаи фии алқбўри ман раҳмаи аллоҳу қил : комаи иӣси алкФори аллазӣнаи фии алоҳёءи ман алмқбўрини ани ирҷъўои илайҳам .

یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا ای گرویدگان! لا تَتَوَلَّوْا قَوْماً غَضِبَ اللَّهُ عَلَیْهِمْ و هم الیهود و ذلک انّ ناسا من فقراء المسلمین کانوا یخبرون الیهود باخبار المسلمین و یتواصلونهم فیصیبون بذلک من ثمارهم فنهاهم اللَّه سبحانه عن ذلک. قَدْ یَئِسُوا مِنَ الْآخِرَةِ یعنی: هؤلاء الیهود یئسوا من الآخرة بأن یکون لهم فیها ثواب و خیر کَما یَئِسَ الْکُفَّارُ الّذین ماتوا و صاروا فی القبور من ان یکون لهم حظّ و ثواب فی الآخرة و قیل: کما یئس الکفّار الّذین فی القبور من رحمة اللَّه و قیل: کما یئس الکفّار الّذین فی الاحیاء من المقبورین ان یرجعوا الیهم.