Ин сӯраи алҷмъаҳ ёздаҳ оятаст , сад ва ҳаштод калимаи ҳафтсад ва бист ҳарф , ҷумла ба Мадина фурӯ омад , боҷимоъи муфассирон , ва дар маданӣот шимуранд . Ва дарин сӯра на носихаст на мансӯх . Дар фазилати сӯраи Мустафо ( с ) гуфт брўоити абии бен каъб : « ман қрأи сӯраи алҷмъаҳи кутуби ?лаи ъушри ҳасаноти баъдади ман зҳби илои алҷмъаҳи фии Мисри ман амсори алмуслимӣн ва ман лами изҳб » .

این سورة الجمعة یازده آیتست، صد و هشتاد کلمه هفتصد و بیست حرف، جمله به مدینه فرو آمد، باجماع مفسّران، و در مدنیّات شمرند. و درین سوره نه ناسخ است نه منسوخ. در فضیلت سوره مصطفی (ص) گفت بروایت ابیّ بن کعب: «من قرأ سورة الجمعة کتب له عشر حسنات بعدد من ذهب الی الجمعة فی مصر من امصار المسلمین و من لم یذهب».

Исбҳи ллаҳи мо фии алсмоўот ва мо фии алأрз , алтсбиҳ : тнзиаҳи аллоҳи ман кули сӯъ ,у қил : алмънии изкри аллоҳи мо фии алсмоўот ва мо фии аларзи ман шайъи ءи ғайри куффори алҷну алонс .

یُسَبِّحُ لِلَّهِ ما فِی السَّماواتِ وَ ما فِی الْأَرْضِ، التسبیح: تنزیه اللَّه من کلّ سوء، و قیل: المعنی یذکّر اللَّه ما فی السّماوات و ما فی الارض من شی‌ء غیر کفّار الجنّ و الانس.

Сами наъти алрби ъзу ҷл нафса Фқол : алмалик эй алзии имлки кули шайъи ءу лои имлки фии алҳқиқаҳи сўоаҳ . Алқдўс эй алтоҳри ъмои ихлўаҳи ман алшрику алсоҳбаҳу алўлду алқдўсу алқдўси бзми алқоФ ва фатҳҳо воҳиду қади қрии бҳмои қрأаҳи абӯи алсмок .

ثمّ نعت الربّ عزّ و جلّ نفسه فقال: الْمَلِکِ ای الّذی یملک کلّ شی‌ء و لا یملک فی الحقیقة سواه. الْقُدُّوسِ ای الطاهر عمّا یخلوه من الشریک و الصاحبة و الولد و الْقُدُّوسِ و الْقُدُّوسِ بضمّ القاف و فتحها واحد و قد قرئ بهما قرأه ابو السماک.

Ва зайди бен алӣу ғайриҳумои қол : рؤбаҳ :

و زید بن علی و غیرهما قال: رؤبة:

Даъвати раби алъзаҳи алқдўсо

دعوت ربّ العزّة القدّوسا

Дъоءи лои иъбди алноқўсо .

دعاء لا یعبد الناقوسا.

Ва алқудс , алтҳр ,у алқудси фавқи алқдҳи колстл . Ва алтқдис : алтнзиаҳу қили лаъибади аллоҳи бен алмборк : сӣли ани хабари фурӯии ани алъдси қудса сбъўн набиё , Фқол : лоу лои нисфи набӣ ! Фмънии ҳозои алтқдиси алсноءу қоли ътоءи бен алсоӣби ани майсараи ҳзаҳи алоиаҳи исбҳи ллаҳи илои қавла : алъзизи алҳкими фии алтўриаҳи сабъи моӣаҳи оя .

و القدس، الطهر، و القدس فوق القدح کالسطل. و التقدیس: التّنزیه و قیل لعبد اللَّه بن المبارک: سئل عن خبر فروی انّ العدس قدّسه سبعون نبیّا، فقال: لا و لا نصف نبی! فمعنی هذا التقدیس الثناء و قال عطاء بن السائب عن میسرة هذه الآیة یُسَبِّحُ لِلَّهِ الی قوله: الْعَزِیزِ الْحَکِیمِ فی التوریة سبع مائة آیة.

Ҳўи алзии баъси фии алأмиин эй фии алъараб . Рсўло манеҳам яъне : мҳмдо ( с )у саммии алъараби уммӣин лонаи лами икни ?лаами китоб қабл алқуръон , лзлки саммии алиҳўду алнсорӣ , аҳли алкитоб , лимтозўои анҳуаму қил : самяти алъараби уммӣин лонаами конўои алии наъти амитҳми мзи канти балои хату лои китоби нсбўои илои мо влдўои алайҳи ман амҳотҳми лони улхату алқроءаҳи болтълими дуни мо ҷабали алхлқи алайҳ ва ман иҳсни алкитобаи ман алъараби ?фонаи аизои уммӣ , лонаи лами икни ?лаами фии аласли хату китобаи алои фии сқиФи аҳли алтоӣФи тълмўаҳи ман аҳли алҳираҳ ,у қил : тааллумаи аҳли алҳираҳи ман аҳли алонбору лами икни фии асҳоби расӯли аллоҳ ( с ) котиби алои ҳанзалаи алзии иқоли ?ла : ғсили алмлоӣкаҳ ,у исмии ҳанзалаи алкотб . Сами зуҳри улхати фии алсҳобаҳи баъду кони Муъовияи бен абии Сафён . Ва зайди бен собити иктбони лрсўли аллоҳ ( с )у кони ибни абии срҳи иктби ?лаи сами артд . Ҳўи алзии қоли сонзл мисли мо анзли аллоҳу ҳўи ман алнФри алзии амри расӯли аллоҳ ( с ) явми фатҳи Маккаи бқтлҳм .

هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّینَ ای فی العرب. رَسُولًا مِنْهُمْ یعنی: محمدا (ص) و سمّی العرب امیّین لانّه لم یکن لهم کتاب قبل القرآن، لذلک سمّی الیهود و النصاری، اهل الکتاب، لیمتازوا عنهم و قیل: سمّیت العرب امیّین لانّهم کانوا علی نعت امیّتهم مذ کانت بلا خطّ و لا کتاب نسبوا الی ما ولدوا علیه من امّهاتهم لانّ الخطّ و القراءة بالتعلیم دون ما جبل الخلق علیه و من یحسن الکتابة من العرب فانّه ایضا امّی، لانّه لم یکن لهم فی الاصل خطّ و کتابة الّا فی ثقیف اهل الطائف تعلموه من اهل الحیرة، و قیل: تعلمه اهل الحیرة من اهل الانبار و لم یکن فی اصحاب رسول اللَّه (ص) کاتب الّا حنظلة الّذی یقال له: غسیل الملائکة، و یسمّی حنظلة الکاتب. ثمّ ظهر الخطّ فی الصحابة بعد و کان معاویة بن ابی سفیان. و زید بن ثابت یکتبان لرسول اللَّه (ص) و کان ابن ابی سرح یکتب له ثمّ ارتدّ. هو الّذی قال سانزل مثل ما انزل اللَّه و هو من النفر الّذی امر رسول اللَّه (ص) یوم فتح مکة بقتلهم.

Ва кутуби китоби алслҳи байни расӯли аллоҳу байни Қурайши явми алҳдибиаҳи алии бен абии толиб ( ъ ) . Ва лмои арзати алмсоҳФи алии Усмон ( рз ) раъии фӣаи ашёъи лаҳни фӣҳо алкотб , Фқол : арӣ фӣаи лҳноу стқимаҳи алъараби болснтҳм . Ва қоли баъзи алълмоء : кони Усмону алӣ , разии аллоҳи ънҳмо , иктбони алўҳии байни ядии расӯли аллоҳи Фозои ғобои кутуби абии бен каъбу зайди бен собиту кони холиди бен Саиди бен алъосу Муъовияи бен абии Сафёни иктбони байни идиаҳи фии ҳавоиҷау кони алмғираҳи бен шуъбаи инўби ънҳмои азои лами иҳзроу кони абди аллоҳи бен алорқму алълоءи бен Утбаи иктбони байни анноси фии қбоӣлҳму мёҳҳму фии даври алонсори байни алрҷолу алнсоءу кони ҳзиФаҳи бен ?илямони иктби хрси тмри алҳҷозу кони зайди бен собити иктби илои алмулуки маъаи мо кони иктби ман алўҳӣ . Ва кони ҳанзалаи бен алрбиъи алкотби Халифаи кули котиби ман китоби расӯли аллоҳи ғоби ани амалау кон алнабӣ ( с ) изъи ъндаҳи хотима . Ва ахтлФўои фии расӯли аллоҳ ( с ) анаи ҳилли тааллуми алкитобаи бохраҳи ман умраи أми ло ? лълмоӣно .

و کتب کتاب الصلح بین رسول اللَّه و بین قریش یوم الحدیبیة علی بن ابی طالب (ع). و لمّا عرضت المصاحف علی عثمان (رض) رأی فیه اشیاء لحن فیها الکاتب، فقال: اری فیه لحنا و ستقیمه العرب بالسنتهم. و قال بعض العلماء: کان عثمان و علی، رضی اللَّه عنهما، یکتبان الوحی بین یدی رسول اللَّه فاذا غابا کتب ابیّ بن کعب و زید بن ثابت و کان خالد بن سعید بن العاص و معاویة بن ابی سفیان یکتبان بین یدیه فی حوائجه و کان المغیرة بن شعبة ینوب عنهما اذا لم یحضرا و کان عبد اللَّه بن الارقم و العلاء بن عتبة یکتبان بین الناس فی قبائلهم و میاههم و فی دور الانصار بین الرّجال و النساء و کان حذیفة بن الیمان یکتب خرص تمر الحجاز و کان زید بن ثابت یکتب الی الملوک مع ما کان یکتب من الوحی. و کان حنظلة بن الربیع الکاتب خلیفة کلّ کاتب من کتّاب رسول اللَّه غاب عن عمله و کان النبی (ص) یضع عنده خاتمه. و اختلفوا فی رسول اللَّه (ص) انّه هل تعلم الکتابة بآخرة من عمره أم لا؟ لعلمائنا.

Фӣаи ваҷҳону лӣси фии кунаи ҳадиси исҳ . Қавла : итлўои алайҳими оётау изкиҳм эй итҳрҳми ман алзнўбу алшрк ,у қил : иأхзи зкоаҳи амўолҳм . Ва иълмҳми алкитобу алҳкмаҳи алкитоб : алқуръон ,у алҳкмаҳ : алснн . Ва қил : алҳкмаҳ , алФқаҳи фии дайни аллоҳу муъаррифаи алҳлол ваулҳаром . Ва إни конўои ман қабл эй ман қабл баъсаи Муҳамад ( ъ ) лФии залоли мубин : куфру ҷҳолаҳ .

فیه وجهان و لیس فی کونه حدیث یصحّ. قوله: یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیاتِهِ وَ یُزَکِّیهِمْ ای یطهّرهم من الذنوب و الشّرک، و قیل: یأخذ زکاة اموالهم. وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتابَ وَ الْحِکْمَةَ الکتاب: القرآن، و الْحِکْمَةَ: السنن. و قیل: الْحِکْمَةَ، الفقه فی دین اللَّه و معرفة الحلال و الحرام. وَ إِنْ کانُوا مِنْ قَبْلُ ای من قبل بعثة محمد (ع) لَفِی ضَلالٍ مُبِینٍ: کفر و جهالة.

Қавла : ва охирин манеҳам фии маҳали қавлаи охирину ҷаҳон : аҳдҳмои анаи фии маҳали алхФз , эй баъси фии аломиину фии охирин рсўло манеҳам , эй ман алмбъўсини илайҳам .

قوله: وَ آخَرِینَ مِنْهُمْ فی محلّ قوله آخرین و جهان: احدهما انّه فی محلّ الخفض، ای بعث فی الامیّین و فی آخرین رسولا منهم، ای من المبعوثین الیهم.

Ассонӣ , анаи фии маҳали алнсбу алмънӣ : иълмҳми алкитобу иълми охирину ахтлФи алълмоءи Фиҳми Фқоли қавм : ҳам алъҷму ҳўи қавли ибни умру Саиди бен ҷбиру муҷоҳиду алдлили алайҳи мо рӯй абӯи ҳрираҳи қол : кно ҷлўсо ъанд алнабӣ ( с ) ази нзлти алайҳи сӯраи алҷмъаҳ , Флмои қрأ : ва охирин манеҳам лмои илҳқўои баҳами қоли раҷул : ман ҳؤлоء ё расӯли аллоҳ ! Флми ироҷъаҳ алнабӣ ( с ) ҳатто сأлаҳи мртин ӯ слосо , қол :у Финои салмони алфорисӣ . Қол : Фўзъ алнабӣ ( с ) ядаи алии салмони сами қол : « луи кон алоямон ъанд алсрёи лнолаҳи риҷоли ман ҳؤлоء .

الثانی، انّه فی محل النصب و المعنی: یعلّمهم الکتاب و یعلم آخرین و اختلف العلماء فیهم فقال قوم: هم العجم و هو قول ابن عمر و سعید بن جبیر و مجاهد و الدلیل علیه ما روی ابو هریرة قال: کنّا جلوسا عند النّبی (ص) اذ نزلت علیه سورة الجمعة، فلمّا قرأ: وَ آخَرِینَ مِنْهُمْ لَمَّا یَلْحَقُوا بِهِمْ قال رجل: من هؤلاء یا رسول اللَّه! فلم یراجعه النّبی (ص) حتی سأله مرّتین او ثلاثا، قال: و فینا سلمان الفارسی. قال: فوضع النّبی (ص) یده علی سلمان ثمّ قال: «لو کان الایمان عند الثّریا لناله رجال من هؤلاء.

Ва фии рўоиаҳи ахрӣ : « луи кон аддӣн ъанд алсрёи лзҳби илайҳи риҷоли ман абноءи Форс ҳатто итноўлўаҳ » .

و فی روایة اخری: «لو کان الدّین عند الثّریا لذهب الیه رجال من ابناء فارس حتی یتناولوه».

Ва қоли ибни зайд : ҳам ҷамеъи ман дахли фии алисломи баъд алнабӣ ( с ) илои явми алқёмаҳи лон алнабӣ ( с ) кони мбъўсои илои кафеи алхлқи илои явми алқёмаҳу фии алхбри ан алнабӣ ( с ) : « ани фии аслоби алрҷоли ман асҳобии рҷолоу нсоءи идхлўни алҷнаҳи бғири ҳисоб , сами қрأ : охирин манеҳам лмои илҳқўои баҳаму ани ибни абии Лайлии ани раҷули ман асҳоби расӯли аллоҳ ( с ) қоли қол алнабӣ ( с ) : рأитнии итбънии ғнми суди сами атбъҳои ғнми суд , сами атбъҳои ғнми ъФр , аввалҳо ё бо бикри қол : аммо алсўди Фолърб ва аммо алъФри Фолъҷми итбъки баъди алъараб .

و قال ابن زید: هم جمیع من دخل فی الاسلام بعد النبی (ص) الی یوم القیامة لانّ النبی (ص) کان مبعوثا الی کافّة الخلق الی یوم القیامة و فی الخبر عن النّبی (ص): «انّ فی اصلاب الرجال من اصحابی رجالا و نساء یدخلون الجنّة بغیر حساب، ثمّ قرأ: آخَرِینَ مِنْهُمْ لَمَّا یَلْحَقُوا بِهِمْ‌ و عن ابن ابی لیلی عن رجل من اصحاب رسول اللَّه (ص) قال قال النّبی (ص): رأیتنی یتّبعنی غنم سود ثم اتبعها غنم سود، ثمّ اتّبعها غنم عفر، اوّلها یا با بکر قال: امّا السود فالعرب و امّا العفر فالعجم یتبعک بعد العرب.

Кзлки ъбрҳои алмалики сҷри алъФраҳи фии аллўни баёзи клўни алзбӣ . Лмои илҳқўои баҳам эй лами идркўҳму лкнҳми икўнўни бъдҳм . Ва қили лмои илҳқўои баҳами фии алФзлу алсобқаҳи лони алтобъини лои идркўни шأўи алсҳобаҳу кзлки алъҷми маъаи алъараб . Ва ман шроӣти аддӣни муъаррифаи фазли алъараби алии алъҷму ҳбҳми лмкони алқуръон ва алрасулу алқблаҳу алҳҷи бмшоъраҳу алозону алхтбаҳу лафзаи алнкоҳу алсиду ҳўи алҳкми алъарабӣ ,у алқёФаҳу алслму зарби алднониру алдроҳм . Амри расӯли аллоҳи бҳбҳму муъаррифаи ҳуққаам ,у фии алоиаҳи далели алии ани расӯли аллоҳ ( с ) расӯл нафсау балоғаи ҳаҷаи лоҳли замона , ва ман блғи лқўлаҳи ъзу ҷл ва ман икФр ба ман алоҳзоби Фолнори мавъида . Ва ҳўи алъзизи алҳким эй алзии баъси ҳўи алъзизи алҳким .

کذلک عبّرها الملک سجر العفرة فی اللّون بیاض کلون الظّبی. لَمَّا یَلْحَقُوا بِهِمْ ای لم یدرکوهم و لکنّهم یکونون بعدهم. و قیل لَمَّا یَلْحَقُوا بِهِمْ فی الفضل و السابقة لانّ التابعین لا یدرکون شأو الصحابة و کذلک العجم مع العرب. و من شرائط الدّین معرفة فضل العرب علی العجم و حبّهم لمکان القرآن و الرّسول و القبلة و الحجّ بمشاعره و الاذان و الخطبة و لفظة النّکاح و الصّید و هو الحکم العربیّ، و القیافة و السّلم و ضرب الدنانیر و الدّراهم. امر رسول اللَّه بحبّهم و معرفة حقّهم، و فی الآیة دلیل علی انّ رسول اللَّه (ص) رسول نفسه و بلاغة حجّة لاهل زمانه، و من بلغ لقوله عزّ و جلّ و من یکفر به من الاحزاب فالنّار موعده. وَ هُوَ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ ای الّذی بعث هو العزیز الحکیم.

Злк яъне : алнбўаҳ . Фазли аллоҳи иؤтиаҳи ман ишоءу аллоҳи зўи алФзли алъзими алии Муҳамаду зўи алФзли алъзими алии алхлқи борсоли Муҳамади илайҳаму тўФиқҳми лмтобътаҳ .

ذلِکَ یعنی: النبوّة. فَضْلُ اللَّهِ یُؤْتِیهِ مَنْ یَشاءُ وَ اللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِیمِ علی محمد و ذو الفضل العظیم علی الخلق بارسال محمد الیهم و توفیقهم لمتابعته.

Мисли аллазӣнаи ҳмлўои алтўроаҳи сами лами иҳмлўҳо яъне : алиҳўди амрўои бқбўлҳои Флми иқблўҳоу клФи алъамали бмои фӣҳо Флми иФълўои мо амрўои фӣҳо ман изҳори сафаи Муҳамаду наътаи бали ғирўҳоу ҳрФўои алкулами ани мавозиъҳо . Кмсли алҳмори иҳмли أсФорои Фкмои ани алҳмори лои интФъи бмои иҳмлаҳи ман алктби кзлки алиҳўди иқрءўни алтўроаҳу лои интФъўни бмои фӣҳо . Ва алосФори алктби алкбор , воҳидҳо : сафар . Бӣс мисли алқўми аллазӣнаи кзбўои боёти аллоҳ эй бӣси алмисли мслҳм , бӣси алқўми қавми ҳозои мслҳму аллоҳи лои иҳдии алқўми алзолмин эй лои иҳдии ман самоаи фии илмаи золмо .

مَثَلُ الَّذِینَ حُمِّلُوا التَّوْراةَ ثُمَّ لَمْ یَحْمِلُوها یعنی: الیهود امروا بقبولها فلم یقبلوها و کلف العمل بما فیها فلم یفعلوا ما امروا فیها من اظهار صفة محمد و نعته بل غیّروها و حرّفوا الکلم عن مواضعها. کَمَثَلِ الْحِمارِ یَحْمِلُ أَسْفاراً فکما انّ‌ الحمار لا ینتفع بما یحمله من الکتب کذلک الیهود یقرءون التوراة و لا ینتفعون بما فیها. و الاسفار الکتب الکبار، واحدها: سفر. بِئْسَ مَثَلُ الْقَوْمِ الَّذِینَ کَذَّبُوا بِآیاتِ اللَّهِ ای بئس المثل مثلهم، بئس القوم قوم هذا مثلهم وَ اللَّهُ لا یَهْدِی الْقَوْمَ الظَّالِمِینَ ای لا یهدی من سمّاه فی علمه ظالما.

Қул ё أиҳои аллазӣнаи ҳодўо эй ъдлўоу молўои самяти алиҳўди яҳуди лонаами ъдлўои ани аддӣни алмстқим . إни зъмтми أнкми أўлёءи ллаҳи ман дуни анноси алзъм : қавли ани занн . эй ани қиллатами знои анкми أўлёءи ллаҳи ман дуни аннос эй ман дуни Муҳамад ( с )у злки ани яҳуди алмдинаҳи кутуби илои яҳуди хайбар , ани мҳмдои идъўнои илои дайнаи Фмои тқўлўни антм ? Фқолти яҳуди хайбар :у нҳни авлоди алонбёءу абноءи аллоҳу аҳбоؤаҳ , Фло надахл фии дайнаи Фонзли аллоҳи ъзу ҷли ҳзаҳи алоиаҳ . Қавла : Фтмнўои аламути إни кантами содиқин эй Фодъўои алии анФскми болмўт . إни кантами содиқин анкми абноءи аллоҳу аҳбоؤаҳи ?фони аламути ҳўи алзии иўслкми илайҳ .

قُلْ یا أَیُّهَا الَّذِینَ هادُوا ای عدلوا و مالوا سمّیت الیهود یهود لانّهم عدلوا عن الدّین المستقیم. إِنْ زَعَمْتُمْ أَنَّکُمْ أَوْلِیاءُ لِلَّهِ مِنْ دُونِ النَّاسِ الزّعم: قول عن ظنّ. ای ان قلتم ظنّا انّکم أَوْلِیاءُ لِلَّهِ مِنْ دُونِ النَّاسِ ای من دون محمد (ص) و ذلک انّ یهود المدینة کتب الی یهود خیبر، انّ محمدا یدعونا الی دینه فما تقولون انتم؟ فقالت یهود خیبر: و نحن اولاد الانبیاء و ابناء اللَّه و احبّاؤه، فلا ندخل فی دینه فانزل اللَّه عزّ و جلّ هذه الآیة. قوله: فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ إِنْ کُنْتُمْ صادِقِینَ ای فادعوا علی انفسکم بالموت. إِنْ کُنْتُمْ صادِقِینَ انّکم ابناء اللَّه و احبّاؤه فانّ الموت هو الّذی یوصلکم الیه.

Фқол алнабӣ ( с ) : «у алзии нафаси Муҳамади бедаи лои иқўлҳо аҳад манеҳам Фиқўми ман мақома ҳатто иғси бриқаҳи Фтхрҷ нафса Фأбўои ани иқўлўҳоу ълмўои анҳми ани қолўои мотўо , Фқоли аллоҳи таъолӣ :у лои итмнўнаҳи أбдои бмои қидмати أидиҳми ман алзнўбу алмъосӣу аллоҳи алӣами болзолмин эй болиҳўди анҳми кизбаи фии зъмҳми нҳни أўлёءи ллаҳи ман дуни анносу фии злки даллолаи алии сидқ алрасулу саҳаи алқуръони лонаи ахбри анҳми лои итмнўни аламути факони комаи ахбр .

فقال النّبی (ص): «و الّذی نفس محمد بیده لا یقولها احد منهم فیقوم من مقامه حتّی یغصّ بریقه فتخرج نفسه فأبوا ان یقولوها و علموا انّهم ان قالوا ماتوا، فقال اللَّه تعالی: وَ لا یَتَمَنَّوْنَهُ أَبَداً بِما قَدَّمَتْ أَیْدِیهِمْ من الذّنوب و المعاصی وَ اللَّهُ عَلِیمٌ بِالظَّالِمِینَ ای بالیهود انّهم کذبة فی زعمهم نحن أَوْلِیاءُ لِلَّهِ مِنْ دُونِ النَّاسِ و فی ذلک دلالة علی صدق الرّسول و صحّة القرآن لانّه اخبر انّهم لا یتمنّون الموت فکان کما اخبر.

Рӯй ани абии ҳрираҳи қол : қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « лои итмнини аҳдкми аламут аммо мҳснои ?фони иъши яздади хирои Фҳўи хайри ?ла , ва аммо мсиӣои Флълаҳи ани истътб » .

روی عن ابی هریره قال: قال رسول اللَّه (ص): «لا یتمنّینّ احدکم الموت امّا محسنا فان یعش یزدد خیرا فهو خیر له، و امّا مسیئا فلعلّه ان یستعتب».

Қул إни аламути алзӣ тФрўн манеҳ Фإнаҳи млоқикми ҳозои кқўлаҳ : қул луи кантами фии биўткми лбрзи аллазӣнаи кутуби алайҳими алқтли إлии мзоҷъҳму алФоءи фии қавлаи ?фонаи ҷалбҳо замири конаи қол : إни аламути алзӣ тФрўн манеҳу ани амънтми фии алФрору астқситми фии алҳзри Фإнаҳи млоқикми сами трдўни إлии олами алғибу алшҳодаҳ эй илои аллоҳи алзии иълми мо ғоби ани алъбод ва мо шоҳдўаҳи Фихбркми бмои кантами тъмлўни фии алднёу иҷозикми алайҳ .

قُلْ إِنَّ الْمَوْتَ الَّذِی تَفِرُّونَ مِنْهُ فَإِنَّهُ مُلاقِیکُمْ هذا کقوله: قُلْ لَوْ کُنْتُمْ فِی بُیُوتِکُمْ لَبَرَزَ الَّذِینَ کُتِبَ عَلَیْهِمُ الْقَتْلُ إِلی‌ مَضاجِعِهِمْ و الفاء فی قوله فانّه جلبها ضمیر کانّه قال: إِنَّ الْمَوْتَ الَّذِی تَفِرُّونَ مِنْهُ و ان امعنتم فی الفرار و استقصیتم فی الحذر فَإِنَّهُ مُلاقِیکُمْ ثُمَّ تُرَدُّونَ إِلی‌ عالِمِ الْغَیْبِ وَ الشَّهادَةِ ای الی اللَّه الّذی یعلم ما غاب عن العباد و ما شاهدوه فیخبرکم بِما کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ فی الدّنیا و یجازیکم علیه.

ё أиҳои аллазӣнаи омнўои إзои навадӣ ллслоаҳи ман явми алҷмъаҳ эй фии явми алҷмъаҳ . Кқўлаҳ : « أрўнии мо зои хлқўои ман алأрз » эй фии аларзу ?ераади бҳзои алндоء , алозон ъанд қууди аломоми алии алмнбри ллхтбаҳ . Лмо рӯй алзҳрии ани алсоӣби бен язиди қол : кони алндоءи явми алҷмъаҳи аввалаи азои ҷлси аломоми алии алмнбри алии аҳд алнабӣ ( с )у абии бикру умр , Флмои кони Усмону ксри анносу баъдати алмнозл , зоди азонои Фомри болтأзини алаввали алии дори ?лаи болсўқ , иқоли ?лаи алзўроء , лисмъи анноси Фимои ғобўаҳи алии злку аввали ҷумъаи ҷамъати болмдинаҳи кант қабл қудуми расӯли аллоҳ ( с ) қолати алонсори ани ллиҳўди иўмои итъбди фӣау ҳўи алсбт .

یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذا نُودِیَ لِلصَّلاةِ مِنْ یَوْمِ الْجُمُعَةِ ای فی یوم الجمعة. کقوله: «أَرُونِی ما ذا خَلَقُوا مِنَ الْأَرْضِ» ای فی الارض و اراد بهذا النّداء، الاذان عند قعود الامام علی المنبر للخطبة. لما روی الزهری عن السائب بن یزید قال: کان النّداء یوم الجمعة اوّله اذا جلس الامام علی المنبر علی عهد النّبی (ص) و ابی بکر و عمر، فلمّا کان عثمان و کثر النّاس و بعدت المنازل، زاد اذانا فامر بالتّأذین الاوّل علی دار له بالسّوق، یقال له الزوراء، لیسمع النّاس فیما غابوه علی ذلک و اوّل جمعة جمعت بالمدینة کانت قبل قدوم رسول اللَّه (ص) قالت الانصار انّ للیهود یوما یتعبّد فیه و هو السّبت.

Ва ани ллнсории иўмоу ҳўи явми алоҳд . Фнҳби ани икўни лнои явм . Фқоли ?лаами асъади бен зрораҳи ахторўои алърўбаҳу ҳўи явми алҷмъаҳи Фсмўҳои ҷумъаи лоҷтмоъи анноси фӣаи Фохторўои алърўбаҳ , Фҷмъҳми асъади бен зрораҳу слии баҳами иўмӣзи ракаатину забҳи ?лаами асъади бен зрораҳи кбшоу конўои қадари мо ишбъҳми кбшу злки лқлтҳм . Сами анзли аллоҳи ъзу ҷли фии злки баъди إзои навадӣ ллслоаҳи ман явми алҷмъаҳи алоиаҳ . . . Фҳзаҳи аввали ҷумъаи ҷамъати фии алислом , Фомои аввали ҷумъаи ҷамъҳо расӯли аллоҳ ( с ) босаҳобаи мо қоли аҳли алтўорих : қадами расӯли аллоҳ ( с ) мҳоҷро ҳатто назул бқбои алӣ банӣ умр ва бен ъўФу злки явми алоснини лоснии ъушри лайлаи хулати ман шаҳри рабиъи алаввали ҳайни артФъи алнҳори Фоқоми бқбои явми алоснини лоснии ъушраи лайлау явми алслосоءу явми алорбъоءу алхмиси сами харҷи ман байни азҳрҳми явми алҷмъаҳи ъомдои алмдинаҳи Фодрктаҳи салоаи алҷмъаҳи фӣ банӣ солими бен ъўФи фии батну адиллааму ҳаии аввали алҷмъаҳи ҷамъҳо расӯли аллоҳ ( с ) Фхтби Фқол : алҳмди ллаҳи Аҳмадау астъинаҳу астғФраҳу астҳдиаҳ ва ӯ ман бау лои акФраҳу аъодии ман икФр ,у ашҳади ани лои илоҳи алои аллоҳи вҳдаҳи лои шарики ?лау ани мҳмдои абдау расӯла , аўсикми бтқўии аллоҳи ?фонаи хайри мо аўсӣ ба алмслми алмслму аҳзрўои мо ҳзркми аллоҳи ман нафса ?фонаи ман итқи аллоҳи икФри анҳу сиотаҳу иъзми ?лаи иҷроу аҳснўои комаи аҳсани аллоҳи аликму ҷоҳдўои фии аллоҳи ҳақи ҷиҳодаи ҳўи аҷтбикму аъмлўои лмои баъди алиўми ?фонаи ман ислҳи мо байнау байни икФаҳи аллоҳи байнау байни анносу лои қувваи алои биллоҳи алъзим .

و انّ للنّصاری یوما و هو یوم الاحد. فنحبّ ان یکون لنا یوم. فقال لهم اسعد بن زرارة اختاروا العروبة و هو یوم الجمعة فسمّوها جمعة لاجتماع النّاس فیه فاختاروا العروبة، فجمعهم اسعد بن زرارة و صلّی بهم یومئذ رکعتین و ذبح لهم اسعد بن زرارة کبشا و کانوا قدر ما یشبعهم کبش و ذلک لقلّتهم. ثمّ انزل اللَّه عزّ و جلّ فی ذلک بعد إِذا نُودِیَ لِلصَّلاةِ مِنْ یَوْمِ الْجُمُعَةِ الآیة... فهذه اوّل جمعة جمعت فی الاسلام، فامّا اوّل جمعة جمعها رسول اللَّه (ص) باصحابه ما قال اهل التواریخ: قدم رسول اللَّه (ص) مهاجرا حتی نزل بقبا علی بنی عمر و بن عوف و ذلک یوم الاثنین لاثنی عشر لیلة خلت من شهر ربیع الاوّل حین ارتفع النّهار فاقام بقبا یوم الاثنین لاثنی عشرة لیلة و یوم الثلاثاء و یوم الاربعاء و الخمیس ثمّ خرج من بین اظهرهم یوم الجمعة عامدا المدینة فادرکته صلاة الجمعة فی بنی سالم بن عوف فی بطن و ادلهم و هی اوّل الجمعة جمعها رسول اللَّه (ص) فخطب فقال: الحمد للَّه احمده و استعینه و استغفره و استهدیه و او من به و لا اکفره و اعادی من یکفر، و اشهد ان لا اله الّا اللَّه وحده لا شریک له و انّ محمدا عبده و رسوله، اوصیکم بتقوی اللَّه فانّه خیر ما اوصی به المسلم المسلم و احذروا ما حذرکم اللَّه من نفسه فانّه من یتّق اللَّه یکفّر عنه سیّآته و یعظم له اجرا و احسنوا کما احسن اللَّه الیکم و جاهدوا فی اللَّه حقّ جهاده هو اجتبیکم و اعملوا لما بعد الیوم فانّه من یصلح ما بینه و بین یکفّه اللَّه بینه و بین النّاس و لا قوّة الّا باللّه العظیم.

Ва ахтлФўои фии тасмияи ҳозои алиўми ҷумъа : Фмнҳми ман қоли лони аллоҳи таъолии ҷамъи фӣҳо халқи одами алайҳи ассалом ва ба

و اختلفوا فی تسمیة هذا الیوم جمعة: فمنهم من قال لانّ اللَّه تعالی جمع فیها خلق آدم علیه السّلام و به‌

Қол алнабӣ ( с ) фии рўоиаҳи салмон : « анмои самяти алҷмъаҳи лони одами алайҳи ассаломи ҷамъи фӣҳо халқа ,у қил : лони аллоҳи таъолии Фрғи фӣаи ман халқи алошёءи Фоҷтмъти фӣаи алмхлўқоту қил : лоҷтмоъи анноси фӣаи ллслўаҳ . Қрأи алоъмши ман « явми алҷмъаҳ » бскўни алмим .

قال النّبیّ (ص) فی روایة سلمان: «انّما سمّیت الجمعة لانّ آدم علیه السلام جمع فیها خلقه، و قیل: لانّ اللَّه تعالی فرغ فیه من خلق الاشیاء فاجتمعت فیه المخلوقات و قیل: لاجتماع الناس فیه للصّلوة. قرأ الاعمش من «یوم الجمعة» بسکون المیم.

Ва қроءаҳи алъомаҳи бзми алмим ,у қил : аввали ман самоҳо ҷумъаи каъби бен лؤӣу кони иқўли ?лаи явми алърўбаҳу аввали ҷумъаи ҷамъати баъди алҷмъаҳи болмдинаҳи бқриаҳи иқоли лҳои ҷўосои ман арзи албҳрин .

و قراءة العامّة بضمّ المیم، و قیل: اوّل من سمّاها جمعة کعب بن لؤی و کان یقول له یوم العروبة و اوّل جمعة جمعت بعد الجمعة بالمدینة بقریة یقال لها جواثا من ارض البحرین.

Қавла : Фосъўои إлии зикри аллоҳ эй Фомзўои илайҳу аъмлўои ?ла . Лӣси алмроди ман алсъии алосроъ , анмо алмрод манеҳ алъамалу алФъл . Ва кони умри бен улхитоби разии аллоҳи анҳу иқрأ « Фомзўои илои зикри аллоҳ »у кзлки ҳаии фии қроءаҳи абди аллоҳи бен масъӯду иқўл : луи қрأти Фосъўои лъдўт ҳатто исқти рдоӣӣу қил : алсъиҳо ҳнои қси алшорб ва натуф алإбту тқлими алзФору алғслу алттииби ллҷмъаҳу лбси афзали алсёб . Ва алсъии фии аллғаҳи алии зарбин аҳдҳмои алъдўу алосроъи фии алмшии колсъии байни алсФоу алмрўаҳ . Ва ассонии алқсду алъамали кқўлаҳи ъзу ҷл : إни съикми лштӣу саъии лҳои саъйҳоу ҳўи муъмин . Фосъўои إлии зикри аллоҳу фии алхбри алсҳиҳи ани абии ҳрираҳи қол : қоли расӯли аллоҳ ( с ) : азои ақимти алслоаҳи Флои тأтўҳои тсъўну локини аӣтўҳои тмшўну алайкуми алскинаҳи Фмои адрктми Фслўо ва мо Фоткми Фотмўо

قوله: فَاسْعَوْا إِلی‌ ذِکْرِ اللَّهِ ای فامضوا الیه و اعملوا له . لیس المراد من السعی الاسراع، انّما المراد منه العمل و الفعل. و کان عمر بن الخطاب رضی اللَّه عنه یقرأ «فامضوا الی ذکر اللَّه» و کذلک هی فی قراءة عبد اللَّه بن مسعود و یقول: لو قرأت فَاسْعَوْا لعدوت حتی یسقط ردائی و قیل: السّعی ها هنا قصّ الشّارب و نتف الإبط و تقلیم الظفار و الغسل و التطییب للجمعة و لبس افضل الثیاب. و السّعی فی اللّغة علی ضربین احدهما العدو و الاسراع فی المشی کالسّعی بین الصفا و المروة. و الثانی القصد و العمل کقوله عزّ و جلّ: إِنَّ سَعْیَکُمْ لَشَتَّی و سعی لها سعیها و هو مؤمن. فَاسْعَوْا إِلی‌ ذِکْرِ اللَّهِ و فی الخبر الصّحیح عن ابی هریرة قال: قال رسول اللَّه (ص): اذا اقیمت الصّلاة فلا تأتوها تسعون و لکن ائتوها تمشون و علیکم السّکینة فما ادرکتم فصلّوا و ما فاتکم فاتمّوا

Қавла : Фосъўои إлии зикри аллоҳи Фолзкрҳо ҳнои алхтбаҳи алии қавли алҷмҳўр ,у қил : ҳўи салоаи алҷмъаҳу алмънӣ : аҷибўоу ақсдўои илои салоаи алҷмъаҳи ғайри мтсоқлин . Ва зрўои албиъ яъне : албиъу алшрии лони исми албиъи итноўлҳмои ҷмиъоу анмои иҳрми албиъ ва алшрӣ ъанд алозони ассонӣу қоли алзҳрӣ ва ъанд хурӯҷи аломому кони инодии фии алосўоқи фӣ алзмон алаввали азои изни ллҷмъаҳи ҳарами албиъу рои алқосми бен Муҳамади бен абии бикри амрأтаҳи тштрии ътрои Фхрҷи алқосми илои алҷмъаҳи фавҷади аломоми қади харҷ , Флмои рҷъи амри аҳлаи баради албиъ . Ва мазҳаби алФқҳоءи ани албиъи исҳу ани кони мҳрмо . Ва қоли ътоءи бен абии рбоҳ : иҳрми албиъу алрқоду аллҳўу алзиъоаҳу ани иктби ктобоу ани иأтии алрҷли аҳла . Злкми хайри лакам эй злки алзии зикрати ман ҳузури алҷмъаҳу тарки албиъу алостмоъи илои алхтбаҳу адоءи алФризаҳи хайри лаками ман алмбоиъаҳ . إни кантами тълмўни масолеҳи анФскм .

قوله: فَاسْعَوْا إِلی‌ ذِکْرِ اللَّهِ فالذّکر ها هنا الخطبة علی قول الجمهور، و قیل: هو صلاة الجمعة و المعنی: اجیبوا و اقصدوا الی صلاة الجمعة غیر متثاقلین. وَ ذَرُوا الْبَیْعَ یعنی: البیع و الشّری لانّ اسم البیع یتناولهما جمیعا و انّما یحرم البیع و الشّری عند الاذان الثّانی و قال الزهری و عند خروج الامام و کان ینادی فی الاسواق فی الزّمان الاوّل اذا اذن للجمعة حرم البیع و رای القاسم بن محمد بن ابی بکر امرأته تشتری عطرا فخرج القاسم الی الجمعة فوجد الامام قد خرج، فلمّا رجع امر اهله بردّ البیع. و مذهب الفقهاء انّ البیع یصحّ و ان کان محرّما. و قال عطاء بن ابی رباح: یحرم البیع و الرّقاد و اللّهو و الضیعاة و ان یکتب کتابا و ان یأتی الرجل اهله. ذلِکُمْ خَیْرٌ لَکُمْ ای ذلک الّذی ذکرت من حضور الجمعة و ترک البیع و الاستماع الی الخطبة و اداء الفریضة خیر لکم من المبایعة. إِنْ کُنْتُمْ تَعْلَمُونَ مصالح انفسکم.

Рӯй ани ибни умру абии ҳрираҳи анҳмои смъои расӯли аллоҳ ( с ) иқўлу ҳўи алии аъўоди минбараи линтҳини ақвоми ани вдъҳми алҷмъот ӯ лихтмни аллоҳи алии қлўбҳми сами ликўнни ман алғоФлин .

روی عن ابن عمر و ابی هریرة انّهما سمعا رسول اللَّه (ص) یقول و هو علی اعواد منبره لینتهینّ اقوام عن ودعهم الجمعات او لیختمنّ اللَّه علی قلوبهم ثمّ لیکوننّ من الغافلین.

Ва ани ҷобири ани расӯли аллоҳ ( с ) қол : « ман тарки алҷмъаҳи слосои ман ғайри зарураи табъи аллоҳи алии қалба » .

و عن جابر انّ رسول اللَّه (ص) قال: «من ترک الجمعة ثلاثا من غیر ضرورة طبع اللَّه علی قلبه».

Ва рӯй анаи слии аллоҳи алайҳу силами хтби Фқол : « ани аллоҳи қади аФтрзи алайкуми алҷмъаҳи фии явмии ҳозо , фии мақомии ҳозо , Фмни таркҳо фии ҳаётӣу баъди мамотӣу ?лаи эмоми одил ӯ ҷоӣри ман ғайри узри Флои боруки аллоҳи ?лау лои ҷамъи аллоҳи шмлаҳи алои Флои ҳаҷи ?лаи алои Флои савми ?ла ва ман тоби тоби аллоҳи алайҳ » .

و روی انّه صلّی اللَّه علیه و سلّم خطب فقال: «انّ اللَّه قد افترض علیکم الجمعة فی یومی هذا، فی مقامی هذا، فمن ترکها فی حیاتی و بعد مماتی و له امام عادل او جائر من غیر عذر فلا بارک اللَّه له و لا جمع اللَّه شمله الا فلا حجّ له الا فلا صوم له و من تاب تاب اللَّه علیه».

Ва ани маймуни ибни абии шбиби қол : ардти алҷмъаҳи змни алҳҷоҷ . Қол : Фтҳиأти ллзҳоби сами қиллати ин азҳби аслии халафи ҳозо ? Фқлт : мараи азҳбу мараи лои азҳб . Фнодонии мноди ман ҷониби албит : ё أиҳои аллазӣнаи омнўои إзои навадӣ ллслоаҳи ман явми алҷмъаҳи Фосъўои إлии зикри аллоҳ .

و عن میمون ابن ابی شبیب قال: اردت الجمعة زمن الحجّاج. قال: فتهیّأت للذّهاب ثمّ قلت این اذهب اصلّی خلف هذا؟ فقلت: مرّة اذهب و مرّة لا اذهب. فنادانی مناد من جانب البیت: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذا نُودِیَ لِلصَّلاةِ مِنْ یَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلی‌ ذِکْرِ اللَّهِ.

фасл

فصل

АхтлФи аҳли алълми фии мавзеи иқомаи алҷмъаҳу фии алъдди алзии тнъқди баҳами алҷмъаҳу фии алмсоФаҳи алтии иҷби ани иؤтии минҳо . Аммо алмўзъи Фзҳби қавми илои ани кули қарияи аҷтмъи фӣҳо арбъўни рҷлои ман аҳли алкмоли бони икўнўои аҳророи оқилин болиғин муқӣмин лои изънўни анҳо штоءу лои сиФои алои зъни ҳоҷа , тҷби алайҳими иқомаи алҷмъаҳи фӣҳо . Ва ҳўи қавли убайди аллоҳи бен абди аллоҳу умри бен абди алъзиз ва ба қоли алшоФъӣу Аҳмаду исҳоқ . Ва қолўо : лои тнъқди алҷмъаҳи боқул ман арбаъӣни рҷлои алии ҳозои алсФаҳу шарти умри бен абди алъзизи маъаи адади алорбъини ани икўни Фиҳми вол . Ва алўолии ғайр шарт ъанд алшоФъӣ . Ва қоли алӣ ( ъ ) : « лои ҷумъаи алои фии Мисри ҷомеъ .

اختلف اهل العلم فی موضع اقامة الجمعة و فی العدد الّذی تنعقد بهم الجمعة و فی المسافة الّتی یجب ان یؤتی منها. امّا الموضع فذهب قوم الی انّ کلّ قریة اجتمع فیها اربعون رجلا من اهل الکمال بان یکونوا احرارا عاقلین بالغین مقیمین لا یظعنون عنها شتاء و لا صیفا الّا ظعن حاجة، تجب علیهم اقامة الجمعة فیها. و هو قول عبید اللَّه بن عبد اللَّه و عمر بن عبد العزیز و به قال الشافعی و احمد و اسحاق. و قالوا: لا تنعقد الجمعة باقلّ من اربعین رجلا علی هذا الصّفة و شرط عمر بن عبد العزیز مع عدد الاربعین ان یکون فیهم وال. و الوالی غیر شرط عند الشافعی. و قال علی (ع): «لا جمعة الّا فی مصر جامع.

Ва ҳўи қавли асҳоби алрأӣ . Сам ъанд абии Ҳанифаи тнъқди борбъаҳу алўолии шарт .

و هو قول اصحاب الرأی. ثمّ عند ابی حنیفة تنعقد باربعة و الوالی شرط.

Ва қоли алоўзоъӣу абӯи Юсуф : тнъқди бслсаҳи азои кони Фиҳми вол . Ва қоли алҳсну абӯи савр : тнъқди боснини ксоӣри алслўот . Ва қоли рабеъа : тнъқди боснии ъушри рҷлоу алдлили алии иқоматҳо фии алқрии мо рӯй ани ибни аббоси қол : ани аввали ҷумъаи ҷамъати баъди ҷумъаи фии масҷиди расӯли аллоҳ ( с ) фии масҷиди абди алқиси бҷўосои ман албҳрин . Ва азои кони алрҷли мқимои фии қарияи лои тқоми фӣҳо алҷмъаҳ . ӯ кони мқимои фии барӣаи Фзҳби қавми илои анаи кони иблғҳми алндоء ва ман мавзеи алҷмъаҳи илзмҳми ҳузури алҷмъаҳу ани кони лои иблғҳми алндоءи Флои ҷумъаи алайҳим ва ман ҳозои қавли алшоФъӣу Аҳмаду исҳоқ . Ва алшрти ани иблғҳми ндоءи муаззини ҷҳўрии алсўт , иؤзни фии вақти ткўни алосўоти ҳодӣаҳу алрёҳи сокина . Фкли қарияи ткўни ман мавзеи алҷмъаҳи фии алқрби алии ҳозои алқдри иҷби алии аҳлҳо ҳузури алҷмъаҳ . Ва қоли Саиди бен алмсиби иҷби алии ман оўаҳи алмбит . Ва қоли алзҳрии иҷби алии ман кони алии сетаи амёл . Ва қоли рабеъа : алии арбаъаи амёл . Ва қоли молику аллис : салосаи амёлу қоли абӯи Ҳанифа : лои ҷумъаи алии аҳли саводи қарияи канти алқрибаҳ ӯ баъӣда . Ва кули ман илзмаҳи салоаи алҷмъаҳи лои иҷўзи ани исоФри явми алҷмъаҳи баъди алзўол қабл ани ислии алҷмъаҳ , аммо қабл алзўоли баъди тулӯъи алФҷр , иҷўзи ғайри анаи икраҳи алои ани икўни суфраи сафари тоъаҳи ман ҳаҷ ӯ ғзў ,у зҳби бъзҳми илои анаи азои асбҳи явми алҷмъаҳи мқимои Флои исоФр ҳатто ислии алҷмъаҳ . Ва алдлили алии ҷавоза , рӯй ани ибни аббос , қол : баъс алнабӣ ( с ) абди аллоҳи бен равоҳаи фии сиррӣа , ФўоФқи злки алиўми алҷмъаҳи Фғдои асҳобау қол : атхлФи фосилии маъаи расӯли аллоҳ ( с ) . Сами лҳқҳм . Флмои слии маъа алнабӣ ( с ) роаҳ , Фқол : « мо мнъки ани тғдўи маъаи асҳобк » ? қол : ардти аслии мък . Сами алҳқҳми Фқол : « луи анФқти мо фии аларз , мо адркти фазли ғдўтҳм » .

و قال الاوزاعی و ابو یوسف: تنعقد بثلثة اذا کان فیهم وال. و قال الحسن و ابو ثور: تنعقد باثنین کسائر الصّلوات. و قال ربیعة: تنعقد باثنی عشر رجلا و الدّلیل علی اقامتها فی القری ما روی عن ابن عباس قال: انّ اوّل جمعة جمعت بعد جمعة فی مسجد رسول اللَّه (ص) فی مسجد عبد القیس بجواثا من البحرین. و اذا کان الرّجل مقیما فی قریة لا تقام فیها الجمعة. او کان مقیما فی برّیّة فذهب قوم الی انّه کان یبلغهم النداء و من موضع الجمعة یلزمهم حضور الجمعة و ان کان لا یبلغهم النداء فلا جمعة علیهم و من هذا قول الشافعی و احمد و اسحاق. و الشرط ان یبلغهم نداء مؤذّن جهوریّ الصّوت، یؤذن فی وقت تکون الاصوات هادئة و الریاح ساکنة. فکلّ قریة تکون من موضع الجمعة فی القرب علی هذا القدر یجب علی اهلها حضور الجمعة. و قال سعید بن المسیّب یجب علی من آوه المبیت. و قال الزّهری یجب علی من کان علی ستّة امیال. و قال ربیعة: علی اربعة امیال. و قال مالک و اللیث: ثلاثة امیال و قال ابو حنیفة: لا جمعة علی اهل سواد قریة کانت القریبة او بعیدة. و کلّ من یلزمه صلاة الجمعة لا یجوز ان یسافر یوم الجمعة بعد الزّوال قبل ان یصلّی الجمعة، امّا قبل الزّوال بعد طلوع الفجر، یجوز غیر انّه یکره الّا ان یکون سفره سفر طاعة من حجّ او غزو، و ذهب بعضهم الی انّه اذا اصبح یوم الجمعة مقیما فلا یسافر حتی یصلّی الجمعة. و الدّلیل علی جوازه، روی عن ابن عباس، قال: بعث النّبی (ص) عبد اللَّه بن رواحة فی سریّة، فوافق ذلک الیوم الجمعة فغدا اصحابه و قال: اتخلف فاصلّی مع رسول اللَّه (ص). ثمّ لحقهم. فلمّا صلّی مع النّبی (ص) رآه، فقال: «ما منعک ان تغدو مع اصحابک»؟ قال: اردت اصلّی معک. ثمّ الحقهم فقال: «لو انفقت ما فی الارض، ما ادرکت فضل غدوتهم».

Ва рӯй ани умри бен улхитоби самъи рҷлои алайҳи ҳиأти алсФри иқўл : луи лои ани алиўми явми алҷмъаҳ , лхрҷт .

و روی انّ عمر بن الخطّاب سمع رجلا علیه هیأت السّفر یقول: لو لا انّ الیوم یوم الجمعة، لخرجت.

Фқоли умр : ахрҷи ?фони алҷмъаҳи лои тҳбси ани сафар .

فقال عمر: اخرج فانّ الجمعة لا تحبس عن سفر.

Аммо фазли явми алҷмъаҳ . Фқд рӯй ани абии ҳрираҳи қол : харҷати илои алтўр , фалақяти каъби алоҳбор , Фҷлсти маъаа . Фҳдснии ани алтўроаҳ . Ва ҳдстаҳи ани расӯли аллоҳ ( с ) . Факони Фимои ҳдстаҳи ани қиллати ?ла : қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « хайри явми талъати алайҳи алшмси явми алҷмъаҳи фӣаи халқи одаму фӣаи аҳбту фӣаи моту фӣаи тиби алайҳу фӣаи тқўми алсоъаҳ . Ва мо ман добаҳи алоу ҳаии мсихаҳи явми алҷмъаҳи ман ҳайни тсбҳ ҳатто ттлъи алшмси шФқои ман алсоъаҳи алои алҷну алонсу фӣаи соъаҳи лои исодФҳои абди мусалламу ҳўи ислии исأли аллоҳи таъолии шиӣои алои эътоа Аёа »

امّا فضل یوم الجمعة. فقد روی عن ابی هریرة قال: خرجت الی الطور، فلقیت کعب الاحبار، فجلست معه. فحدّثنی عن التوراة. و حدّثته عن رسول اللَّه (ص). فکان فیما حدّثته ان قلت له: قال رسول اللَّه (ص): «خیر یوم طلعت علیه الشمس یوم الجمعة فیه خلق آدم و فیه اهبط و فیه مات و فیه تیب علیه و فیه تقوم الساعة. و ما من دابّة الّا و هی مسیخة یوم الجمعة من حین تصبح حتی تطلع الشمس شفقا من السّاعة الا الجنّ و الانس و فیه ساعة لا یصادفها عبد مسلم و هو یصلّی یسأل اللَّه تعالی شیئا الّا اعطاه ایّاه»

Ва қоли каъб : злки фии кули сетаи явм . Фқлти бали фии кули ҷумъа .

و قال کعب: ذلک فی کل ستّة یوم. فقلت بل فی کلّ جمعة.

Қол : Фқрأи каъби алтўроаҳ . Фқол : сидқи расӯли аллоҳ . Қоли абӯи ҳрираҳ : сами лақяти абди аллоҳи бен салом . Фҳдстаҳи бмҷлсии маъаи каъби алоҳбор . Ва мо ҳдстаҳи фии явми алҷмъаҳ , қоли абди аллоҳи бен саломи қади илмат эй соъаҳи ҳай ? ҳаии охири соъаҳи фии явми алҷмъаҳ . Қоли абӯи ҳрираҳ :у Киеви ткўни охири соъаҳи фии явми алҷмъаҳу қади қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « лои исодФҳои абди мусалламу ҳўи ислӣу тлки соъаҳи лои ислии фӣҳо » ?

قال: فقرأ کعب التوراة. فقال: صدق رسول اللَّه. قال ابو هریرة: ثمّ لقیت عبد اللَّه بن سلام. فحدّثته بمجلسی مع کعب الاحبار. و ما حدّثته فی یوم الجمعة، قال عبد اللَّه بن سلام قد علمت ایّة ساعة هی؟ هی آخر ساعة فی یوم الجمعة. قال ابو هریرة: و کیف تکون آخر ساعة فی یوم الجمعة و قد قال رسول اللَّه (ص): «لا یصادفها عبد مسلم و هو یصلّی و تلک ساعة لا یصلّی فیها»؟

Фқоли абди аллоҳи бен салом : ?илами иқли расӯли аллоҳ ( с ) : « ман ҷлси мҷлсои интзри алслоаҳи Фҳўи фии салоа ҳатто ислиҳо » ?

فقال عبد اللَّه بن سلام: الم یقل رسول اللَّه (ص): «من جلس مجلسا ینتظر الصّلاة فهو فی صلاة حتی یصلّیها»؟

Қоли абӯи ҳрираҳ : балӣ . Қол : Фҳўи злк . Ва рӯй мрФўъо , қоли слии аллоҳи алайҳу силам : « алсоъаҳи алтии истҷоби фӣҳо алдъоءи явми алҷмъаҳи баъди алъсри илои ғуруби алшмси ағФли мо икўни аннос » .

قال ابو هریرة: بلی. قال: فهو ذلک. و روی مرفوعا، قال صلّی اللَّه علیه و سلّم: «السّاعة الّتی یستجاب فیها الدّعاء یوم الجمعة بعد العصر الی غروب الشّمس اغفل ما یکون النّاس».

Ва фии рўоиаҳи ахрӣ . Қол : « алтмсўои алсоъаҳи алтии фии алҷмъаҳи баъди алъсри илои ғибўбаҳи алшмс »

و فی روایة اخری. قال: «التمسوا الساعة الّتی فی الجمعة بعد العصر الی غیبوبة الشمس»

Ва қол : « азои талаби аҳдкми ҳоҷаи Флитлбҳо қабл мғиби алшмси явми алҷмъаҳ » .

و قال: «اذا طلب احدکم حاجة فلیطلبها قبل مغیب الشّمس یوم الجمعة».

Ва фии рўоиаҳи абии бардаи ани абии Мӯсои ани расӯли аллоҳ ( с ) : « тлки алсоъаҳи мо байни ани тҷлси аломоми илои анқзоءи алслоаҳ »

و فی روایة ابی بردة عن ابی موسی عن رسول اللَّه (ص): «تلک الساعة ما بین ان تجلس الامام الی انقضاء الصّلاة»

Ва ани абди аллоҳи бен рофеъи ани абии ҳрираҳи қол : қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « алиўми алмўъўд : явми алқёмаҳ ,у алмшҳўд : явми арафа ,у алшоҳд : явми алҷмъаҳи лои талъати алшмсу лои ғурбати алии явми афзали ман явми алҷмъаҳи лои иўоФқҳои абди мусаллами исأли аллоҳи фӣҳо хирои алои эътоау лои истъизи ман шайъи ءи алои аъозаҳ ) .

و عن عبد اللَّه بن رافع عن ابی هریرة قال: قال رسول اللَّه (ص): «الیوم الموعود: یوم القیامة، و المشهود: یوم عرفة، و الشاهد: یوم الجمعة لا طلعت الشّمس و لا غربت علی یوم افضل من یوم الجمعة لا یوافقها عبد مسلم یسأل اللَّه فیها خیرا الّا اعطاه و لا یستعیذ من شی‌ء الّا اعاذه).

Ва ани аўси бен аўси қол : қол алнабӣ ( с ) : « ани ман афзали аёмкми явми алҷмъаҳ , фӣаи халқи одаму фӣаи қабзу фӣаи алнФхаҳу фӣаи алсъқаҳ , Фоксрўои алии ман алслоаҳи фӣа . ?фони слўткми маърӯзаи алӣ » : Фқолўо : ё расӯли аллоҳ ,у Киеви таъаррузи слўтнои алейку қади Ирамат ? Фқол : « ани аллоҳи ъзу ҷли ҳарами алии аларзи ани тأкли аҷсоди алонбёء » .

و عن اوس بن اوس قال: قال النّبی (ص): «انّ من افضل ایّامکم یوم الجمعة، فیه خلق آدم و فیه قبض و فیه النفخة و فیه الصعقة، فاکثروا علیّ من الصّلاة فیه. فانّ صلوتکم معروضة علیّ»: فقالوا: یا رسول اللَّه، و کیف تعرض صلوتنا علیک و قد ارمت؟ فقال: «انّ اللَّه عزّ و جلّ حرّم علی الارض ان تأکل اجساد الانبیاء».

Ва қол ( с ) « азои кони явми алҷмъаҳи нодти алтири алтир ,у алўҳўши алўҳўш ,у алсбоъи алсбоъ , саломи алайкум , ҳозои явми солеҳи Карим » .

و قال (ص) «اذا کان یوم الجمعة نادت الطیر الطیر، و الوحوش الوحوش، و السباع السباع، سلام علیکم، هذا یوم صالح کریم».

Ва қоли слии аллоҳи алайҳу силам : « ани лайлаи алҷмъаҳу явми алҷмъаҳи арбаъау ъшрўни соъаҳи ллаҳи фии кули соъаҳи стмоӣаҳи алифи атиқи ман алнор » .

و قال صلّی اللَّه علیه و سلّم: «انّ لیلة الجمعة و یوم الجمعة اربعة و عشرون ساعة للَّه فی کلّ ساعة ستّمائة الف عتیق من النّار».

Ва ани инси бен молики қол : самъати расӯли аллоҳ ( с ) иқўл : « ?утонеи Ҷабраил ( ъ )у фии ядаи кҳиӣаҳи алмрأаҳи албизоءи фӣаи нуктаи сўдоءи Фқлт : мо ҳзаҳ ё Ҷабраил ? қол : ҳозои лҷмъаҳи баъси фӣҳо алики рбки ъзу ҷли ткўни лаки ъидоу ломтки ман бъдку қиллат : мо лнои фӣҳо ? қол : хирои ксирои антми алохрўни алсобқўни явми алқёмаҳ ва фӣҳо соъаҳи лои иўоФқҳои абди ислии исأли аллоҳи шиӣои алои эътоа Аёа . Фқлт : мо ҳзаҳи алнктаҳи алсўдоء ? қол : ҳзаҳи алсоъаҳи тқўми явми алҷмъаҳу нҳни нсмиаҳи ънднои явми алмзид . Қиллат : ва мо алмзид ? қол : ани рбки атхзи фии алҷнаҳи водёи аФиҳи ман мски абиз , Фозои кони явми алҷмъаҳи ман айёми алохраҳи ҳбти алрби табораку таъолии ани аршаи илои курсӣа . Ва ҳФи алкрсии бмнобри ман нури Фҷлси алайҳои алнбиўну ҳФти алмнобри бкросии ман зҳби Фҷлси алайҳои алшҳдоء . Ва иҳбти аҳли алғрФи ман ғурфаами Фиҷлсўни алии ксбони алмски лои ирўни лоҳли алкрсӣу алмнобри алайҳими фазои фии алмҷлсу ибдўи ?лаами зўи алҷлолу алокроми Фиқўл : « слўнӣ » Фиқўлўн : нсأлки алрзо ё раби Фиқол : « ризои аҳлкми дорӣу анои лаками кароматӣ » сами иқўл : « слўнӣ » Фиқўлўни боҷмъҳми нсأлки алрзо , Фишҳди ?лаами алии алрзо . Фиқўл : « ё аҳли алҷнаҳи ании луи лами арзи ънкми лами аскнкми ҷаннатӣ ? Фҳзои явми алмзид . Фслўнии Фиҷтмъўнии алии калимаи воҳидаи қади рзинои Форзи ъно » қол : сами итбъҳои алайҳим « мо лои айни рأту лои изни самъату лои хатари алии қалби башар » .

و عن انس بن مالک قال: سمعت رسول اللَّه (ص) یقول: «اتانی جبرئیل (ع) و فی یده کهیئة المرأة البیضاء فیه نکتة سوداء فقلت: ما هذه یا جبرئیل؟ قال: هذا لجمعة بعث فیها الیک ربّک عزّ و جلّ تکون لک عیدا و لامّتک من بعدک و قلت: ما لنا فیها؟ قال: خیرا کثیرا انتم الآخرون السّابقون یوم القیامة و فیها ساعة لا یوافقها عبد یصلّی یسأل اللَّه شیئا الّا اعطاه ایّاه. فقلت: ما هذه النکتة السوداء؟ قال: هذه السّاعة تقوم یوم الجمعة و نحن نسمّیه عندنا یوم المزید. قلت: و ما المزید؟ قال: انّ ربّک اتّخذ فی الجنّة وادیا افیح من مسک ابیض، فاذا کان یوم الجمعة من ایّام الآخرة هبط الرّبّ تبارک و تعالی عن عرشه الی کرسیه. و حفّ الکرسی بمنابر من نور فجلس علیها النّبیّون و حفّت المنابر بکراسیّ من ذهب فجلس علیها الشّهداء. و یهبط اهل الغرف من غرفهم فیجلسون علی کثبان المسک لا یرون لاهل الکرسیّ و المنابر علیهم فضا فی المجلس و یبدو لهم ذو الجلال و الاکرام فیقول: «سلونی» فیقولون: نسألک الرضا یا ربّ فیقال: «رضای احلّکم داری و انا لکم کرامتی» ثمّ یقول: «سلونی» فیقولون باجمعهم نسألک الرّضا، فیشهد لهم علی الرّضا. فیقول: «یا اهل الجنّة انّی لو لم ارض عنکم لم اسکنکم جنّتی؟ فهذا یوم المزید. فسلونی فیجتمعونی علی کلمة واحدة قد رضینا فارض عنّا» قال: ثمّ یتبعها علیهم «ما لا عین رأت و لا اذن سمعت و لا خطر علی قلب بشر» .

Ва ани абии ҳрираҳи қол : қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « азои кони явми алҷмъаҳи кони алии кули боби ман абвоби алмсҷди малоикаи иктбўни анноси алии мнозлҳм : алаввали Фолоўли Фозои харҷи аломоми тўити алсҳФу астмъўои алхтбаҳу алмҳҷри илои алслоаҳи колмҳдии баданаи сами алзии илиаҳи колмҳдии бақара . Сами алзии илиаҳи колмҳдии кбшо »

و عن ابی هریرة قال: قال رسول اللَّه (ص): «اذا کان یوم الجمعة کان علی کلّ باب من ابواب المسجد ملائکة یکتبون النّاس علی منازلهم: الاوّل فالاوّل فاذا خرج الامام طویت الصّحف و استمعوا الخطبة و المهجر الی الصّلاة کالمهدی بدنة ثمّ الّذی یلیه کالمهدی بقرة. ثمّ الّذی یلیه کالمهدی کبشا»

Ҳатто зикри алдҷоҷаҳу албиз » . Ва ани ъалқамаи бен Қайси қол : харҷати маъаи абди аллоҳи бен масъӯди илои алҷмъаҳ .

حتی ذکر الدّجاجة و البیض». و عن علقمة بن قیس قال: خرجت مع عبد اللَّه بن مسعود الی الجمعة.

Фавҷади салосаи қади сбқўаҳ . Фқол : робъи арбаъа ва мо робъи арбаъаи ббъид . сам

فوجد ثلاثة قد سبقوه. فقال: رابع اربعة و ما رابع اربعة ببعید. ثمّ‌

Қоли самъати расӯли аллоҳ ( с ) иқўл : « ани анноси иҷлсўни ман аллоҳи явми алқёмаҳи алии қадари равоҳаами илои алҷмъаҳи алаввал , сами ассонӣ , сами алсолси сами алробъ »у қол : « мо робъи арбаъаи ббъид » .

قال سمعت رسول اللَّه (ص) یقول: «انّ النّاس یجلسون من اللَّه یوم القیامة علی قدر رواحهم الی الجمعة الاوّل، ثمّ الثانی، ثم الثالث ثم الرّابع» و قال: «ما رابع اربعة ببعید».

Ва фии рўоиаҳи ибни аббоси ан алнабӣ ( с ) қол : « ани аҳли алҷнаҳи изўрўни рбҳми ъзу ҷли фии кули явми ҷумъаи фии раммоли алкоФўр . Ва ақрбҳм манеҳ мҷлсои асръҳми илайҳи явми алҷмъаҳу абкрҳми ғдўо » .

و فی روایة ابن عباس عن النّبیّ (ص) قال: «انّ اهل الجنّة یزورون ربّهم عزّ و جلّ فی کلّ یوم جمعة فی رمال الکافور. و اقربهم منه مجلسا اسرعهم الیه یوم الجمعة و ابکرهم غدوّا».

Фإзои қзити алслоаҳ эй азои Фрғи ман алслоаҳ . Фонтшрўои фии алأрзи ллтҷораҳу алтсрФи фии ҳўоӣҷкм . Ва абтғўои ман фазли аллоҳ яъне алрзқ . Ва ҳозои амри ибоҳаи кқўлаҳ :у إзои ҳллтми Фостодўо . Қоли ибни аббоси ани шӣти Фохрҷ ,у ани шӣти Фоқъд ,у ани шӣти фасли илои алъср . Ва қил : Фонтшрўои фии алأрзи лӣси лтлби алднёу локини лъёдаҳи марӣз ,у ҳузури ҷинозау зёраҳи ахи фии аллоҳ ,у қил : абтғўои ман фазли аллоҳи ҳўи талаби алълм . Ва азкрўои аллоҳи ксирои ашкрўаҳи алии мо вФқкми лтоътаҳу адоءи Фроӣзаҳ .

فَإِذا قُضِیَتِ الصَّلاةُ ای اذا فرغ من الصّلاة. فَانْتَشِرُوا فِی الْأَرْضِ للتّجارة و التّصرّف فی حوائجکم. وَ ابْتَغُوا مِنْ فَضْلِ اللَّهِ یعنی الرّزق. و هذا امر اباحه کقوله: وَ إِذا حَلَلْتُمْ فَاصْطادُوا. قال ابن عباس ان شئت فاخرج، و ان شئت فاقعد، و ان شئت فصل الی العصر. و قیل: فَانْتَشِرُوا فِی الْأَرْضِ لیس لطلب الدنیا و لکن لعیادة مریض، و حضور جنازة و زیارة اخ فی اللَّه، و قیل: ابْتَغُوا مِنْ فَضْلِ اللَّهِ هو طلب العلم. وَ اذْکُرُوا اللَّهَ کَثِیراً اشکروه علی ما وفّقکم لطاعته و اداء فرائضه.

Лълкми тФлҳўни тзФрўни бмои тридўн .

لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ تظفرون بما تریدون.

Ва إзои рأўои туҷҷораи қили фии алтФсир : асоби аҳли алмдинаҳи ҷўъу ғлоءи съри Фқдмти ъири дҳиаҳи бен Халифаи алклбии ман алшом ва маъаа мераҳу кони рҷлои тоҷро . Ва кони злк қабл ани ислм . ФўоФқи қудумаи вақти салоаи алҷмъаҳ . ФонФзўои ан алнабӣ ( с )у тркўаҳи қоӣмои фии алхтбаҳи алии алмнбру лами ибқи маъа алнабӣ ( с ) алои аснии ъушри рҷло . Ва Фиҳми абӯи бикру умру қил : лами ибқи маъааи алои смониаҳи нафар .

وَ إِذا رَأَوْا تِجارَةً قیل فی التفسیر: اصاب اهل المدینة جوع و غلاء سعر فقدمت عیر دحیة بن خلیفة الکلبی من الشام و معه میرة و کان رجلا تاجرا. و کان ذلک قبل ان یسلم. فوافق قدومه وقت صلاة الجمعة. فانفضوا عن النّبی (ص) و ترکوه قائما فی الخطبة علی المنبر و لم یبق مع النّبی (ص) الّا اثنی عشر رجلا. و فیهم ابو بکر و عمر و قیل: لم یبق معه الّا ثمانیة نفر.

Фқол алнабӣ ( с ) : «у алзии нафасии бедаи луи абтдртмўҳо ҳатто лои ибқии маъаии аҳад , лоштъли алўодии алайкум норо »

فقال النّبی (ص): «و الّذی نفسی بیده لو ابتدرتموها حتی لا یبقی معی احد، لاشتعل الوادی علیکم نارا»

Ва анмои қол : أўи лҳўои лони алъири кони изрби байни идиаҳи алтблу алмзомир , яъне : إзои рأўои туҷҷора ӯ шиӣои илҳиҳму иштғлҳми ани алтоъаҳу зикри аллоҳи анФзўои إлиҳо эй илои алтҷораҳу тФрқўои ънку хси алтҷораҳи брҷўъи алкноиаҳи илоҳо . Лонҳои ҳаии алоҳми ?лаам . Ва анмои алтбли табаъи ллтҷораҳу тркўк эй алии алмнбри қоӣмои тхтб . Қоли ъалқама : сӣли абди аллоҳи أи кон алнабӣ ( с ) ихтби қоӣмо ӯ қоъдо ? Фқол : аммо тқрأу тркўки қоӣмо

و انّما قال: أَوْ لَهْواً لانّ العیر کان یضرب بین یدیه الطّبل و المزامیر، یعنی: إِذا رَأَوْا تِجارَةً او شیئا یلهیهم و یشتغلهم عن الطّاعة و ذکر اللَّه انْفَضُّوا إِلَیْها ای الی التّجارة و تفرّقوا عنک و خصّ التجارة برجوع الکنایة الیها. لانّها هی الاهمّ لهم. و انّما الطبل تبع للتّجارة وَ تَرَکُوکَ ای علی المنبر قائِماً تخطب. قال علقمة: سئل عبد اللَّه أ کان النّبی (ص) یخطب قائما او قاعدا؟ فقال: اما تقرأ وَ تَرَکُوکَ قائِماً

Рӯй ани ҷобири бен абди аллоҳи қол : кон алнабӣ ( с ) ихтби явми алҷмъаҳи хтбтини қоӣмои иФсли бинҳмои бҷлўс .

روی عن جابر بن عبد اللَّه قال: کان النّبی (ص) یخطب یوم الجمعة خطبتین قائما یفصل بینهما بجلوس.

Ва ани ҷобири бен смраҳи қол : канти аслии маъа алнабӣ ( с ) Фконти слўтаҳи қсдоу хтбтаҳи қсдо

و عن جابر بن سمرة قال: کنت اصلّی مع النّبی (ص) فکانت صلوته قصدا و خطبته قصدا

Ва фии баъзи алохбори фарзати алслоаҳи фии аласли ракаатин зайдати фии алҳзри алои фии алҷмъаҳи лмкони алхтбаҳ .

و فی بعض الاخبار فرضت الصّلاة فی الاصل رکعتین زیدت فی الحضر الّا فی الجمعة لمکان الخطبة.

Қул ё Муҳамад , мо ъанд аллоҳи ммои аъдаҳи лоўлёӣаҳи ман алсўоб . Хайри ман аллҳў ва ман алтҷораҳ эй тнФзўои ан алнабӣ ( с ) лтлби алрзқу аллоҳи хайри алрозқини Фоёҳи Фосأлўо ва манеҳ Фотлбўои ?фонаи алрозқ . Алии алҳқиқаҳи лонаи алмбдъи ллрзқи алмхрҷи ?лаи ани ҳади алъдм .

قُلْ یا محمد، ما عِنْدَ اللَّهِ ممّا اعدّه لاولیائه من الثواب. خَیْرٌ مِنَ اللَّهْوِ وَ مِنَ التِّجارَةِ ای تنفضّوا عن النّبی (ص) لطلب الرّزق وَ اللَّهُ خَیْرُ الرَّازِقِینَ فایّاه فاسألوا و منه فاطلبوا فانّه الرّازق. علی الحقیقة لانّه المبدع للرّزق المخرج له عن حدّ العدم.